I CSK 216/09

Sygn. akt I CSK 216/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Irena Gromska-Szuster

w sprawie z powództwa S.(…) Spółki z o.o. w W.

przeciwko A. F. i N. F.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 28 stycznia 2010 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego A. F.

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 6 listopada 2008 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanego A. F. na rzecz strony

powodowej 5 400 zł (pięć tysięcy czterysta) tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w W. w dniu 22 sierpnia 2005 r. wydał nakaz zapłaty w

postępowaniu nakazowym, którym zasądził na rzecz strony powodowej S.(…) Sp. z o.o.

kwotę 372 455,10 zł wraz z należnościami ubocznymi solidarnie od pozwanych A. F. i N.

F. Po wniesieniu przez pozwanych zarzutów, wyrokiem z dnia 3 stycznia 2008 r. nakaz

2

zapłaty utrzymał w mocy. Sąd ten ustalił, że strona powodowa zawarła z pozwanym

umowę leasingu maszyny poligraficznej. Jej zabezpieczeniem był weksel in blanco

podpisany przez pozwanego jako wystawcę i pozwaną w charakterze poręczyciela

wekslowego. Przedmiot umowy, którego wartość została ustalona na 1 086 552,23 zł,

został dostarczony do zakładu pozwanego i zainstalowany w okresie od 5 kwietnia do

12 kwietnia 2005 r. W protokole montażu pozwany zamieścił uwagi odnośnie

nieprawidłowego funkcjonowania maszyny. W dniu 15 kwietnia 2005 r. pozwany zgłosił

dostawcy reklamację w związku ze złym funkcjonowaniem maszyny. Tego samego dnia

pracownik serwisu usunął usterki. W dniach 16 i 18 kwietnia 2005 r. pozwany ponownie

zgłaszał usterki. W dniach 19 i 20 kwietnia 2005 r. usuwali je serwisanci producenta,

jednakże występowały one nadal. W dniu 27 kwietnia 2005 r. miała miejsce kolejna

próba uruchomienia maszyny. Pracownicy pozwanego w sporządzonym protokole

stwierdzili, że maszyna nadal nie spełnia parametrów technicznych. Przedstawiciele

dostawcy i producenta nie podpisali tego protokołu. Pozwany wystąpił do strony

powodowej o wskazanie terminu odbioru maszyny twierdząc, że umowa leasingu nie

weszła w życie. Strona powodowa uznała stanowisko pozwanego za bezpodstawne

i zaproponowała powołanie biegłych z Instytutu Poligrafii Politechniki. Biegli stwierdzili,

że parametry pracy maszyny nie przekraczają wartości granicznych i nie zauważono

zjawiska zrywania arkuszy. Maszyna wykazała dobrą jakość drukowania poza

parametrem pasowania. Pozwany w dniu 5 maja 2005 r. zwrócił się do dostawcy o

dostarczenie w terminie 3 dni maszyny wolnej od wad, a następnie wystąpił do strony

powodowej o odstąpienie od umowy z powodu wad maszyny. Strona powodowa uznała

to żądanie za nieuzasadnione i wezwała pozwanych do zapłaty raty leasingowej, której

pozwany nie uregulował. Wezwała też pozwanego do wydania przedmiotu leasingu w

dniu 29 czerwca 2005 r. Pozwany odmówił wydania maszyny w tym terminie. Strona

powodowa odebrała ostatecznie maszynę w dniu 15 lipca 2005 r., po czym została ona

zbyta innemu przedsiębiorcy za cenę 770 804,77 zł. Sąd Okręgowy uznał, że maszyna

zakupiona przez pozwanego nie miała wad uniemożliwiających jej eksploatację.

Posiadała jedynie usterki nadające się do naprawy, którą przeprowadził skutecznie

kolejny nabywca maszyny. W jego ocenie twierdzenia pozwanych, że przedmiot

leasingu nie został odebrany były bezzasadne. Pozwany mógł wykonywać uprawnienia

związane ze stwierdzonymi wadami maszyny poligraficznej, co nie zwalniało go jednak

od obowiązku wypełniania postanowień umowy leasingowej. W związku z powyższym

weksel będący zabezpieczeniem umowy został wypełniony prawidłowo. Różnica między

3

kwotą na wekslu, a kwotą dochodzoną przez stronę powodową była wynikiem

pomniejszenia jej o cenę sprzedaży przedmiotu leasingu, do której doszło po

wypełnieniu weksla.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 6 listopada 2008 r. zmienił zaskarżony wyrok

odnośnie kwoty 5000 zł. W tej części uchylił nakaz zapłaty i oddalił powództwo. Dalej

idąca apelacja pozwanych została oddalona. Sąd drugiej instancji po uzupełnieniu

ustaleń faktycznych uznał zarzuty zawarte w apelacji pozwanych za nieuzasadnione.

Podkreślił, że maszyna dostarczona pozwanemu była sprawna, gdyż występujące w niej

usterki mogły być usunięte. Nie uzasadniały one odstąpienia przez leasingodawcę od

umowy sprzedaży. Przyczyną rozwiązania umowy leasingu było niewykonanie

obowiązku świadczenia pieniężnego przez pozwanego. Poza żądaniem zasądzenia na

rzecz strony powodowej kwoty 5 000 zł z tytułu kosztów „obsługi prawnej"

nieuzasadniona byłą także podstawa apelacji kwestionująca wysokość roszczenia

dochodzonego przez stronę powodową. Cena sprzedaży maszyny odebranej od

pozwanego nie została zaniżona. Brak było natomiast podstaw do przyjęcia, że strona

powodowa powinna uwzględnić także później uzyskane korzyści, wynikające z zawarcia

kolejnych umów.

Skarga kasacyjna pozwanych od wyroku w części oddalającej ich apelację

i rozstrzygającej o kosztach postępowania apelacyjnego została oparta na obu

podstawach określonych w art. 3983

§ 1 k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie art. 328 § 2

k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c., art. 7091

k.c., art. 7093

k.c., art. 354

§ 1 k.c. i art. 486 § 2 w zw. z art. 3531

k.c. oraz art. 58 § 1 i k.c., art., art. 488 § 2 k.c.,

art. 7098

§ 4 k.c. w zw. z art. 560 § 1 i 488 § 2 k.c., art. 70913

§ 2 k.c. w zw. z art. 7091

k.c., art. 7098

§ 4 k.c. w zw. z art. 488 § 2 k.c., art. 60 k.c. w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c., art.

353.1 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. oraz art. 709.15 k.c., art. 354 § 2 k.c., art. 483 § 1 k.c.

oraz art. 484 § 1 k.c. w zw. z art. 65 § 2 k.c. W oparciu o te zarzuty skarżący wnieśli o

uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie jego uchylenie i orzeczenia co

do istoty sprawy poprzez uchylenie nakazu zapłaty w pozostałej części i oddalenie

powództwa w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty naruszenia przepisów postępowania były nieuzasadnione. Sąd Okręgowy

stwierdził wyraźnie, że roszczenie strony powodowej, którego strona powodowa

4

dochodziła na podstawie weksla wystawionego przez pozwanego i poręczonego przez

pozwaną, było uzasadnione wobec prawidłowego wypełnienia weksla. Sąd Apelacyjny

ocenę tę podzielił, z wyłączeniem jedynie kwoty 5000 zł obejmującej koszty „ obsługi

prawnej". Nie budzi zatem wątpliwości jakie przepisy stanowiły podstawę prawną

rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego. Z tego względu zarzut, że w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku nie wskazano tej podstawy był nieuzasadniony. Podobnie należy

ocenić zarzut braku rozpoznania części zarzutów apelacji. Sąd Apelacyjny stwierdził, że

przedmiot leasingu został zamontowany w przedsiębiorstwie pozwanego, uruchomiony i

był wykorzystywany do prowadzenia działalności gospodarczej, a wady ujawnione w

trakcie jego uruchomienia nie uzasadniały odstąpienia od umowy przez finansującego.

Nie można zatem przyjąć, że Sąd drugiej instancji nie odniósł się do zarzutu

niewykonania przez stronę powodową świadczenia polegającego na wydaniu rzeczy

kupującemu. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika również, że Sąd Apelacyjny

podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji, że podstawą naliczenia kary umownej

stanowiła odmowa wydania maszyny poligraficznej przez pozwanego, co wskazuje że

został rozpoznany także zarzut apelacji dotyczący naruszenia art. 483 § 1 i 484 § 1 w

zw. z art. 471 k.c. przez uznanie, że kara umowna należała się stronie powodowej

niezależnie od przyczyn niewydania przedmiotu leasingu przez pozwanego. Sąd

Apelacyjny stwierdził także, że uznał za chybione zarzuty apelacji „ kwestionujące

ustalenia faktyczne". Stwierdzenie to poprzedził uwagą, że dokonał własnych ustaleń

faktycznych, uzupełniając je o okoliczności, które zostały częściowo pominięte przez Sąd

Okręgowy. Nie pozwala to przyjąć, że Sąd drugiej instancji pominął zarzuty apelacji

dotyczące naruszenia przepisów postępowania regulujących postępowanie dowodowe.

Sposób sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku, mimo lakoniczności części

wywodów Sądu Apelacyjnego, umożliwia też przeprowadzenie jego kontroli w

postępowaniu kasacyjnym.

Pozbawione uzasadnionych były również zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Pierwsza grupa zarzutów powołanych w ramach tej podstawy dotyczyła wykładni

zawartego w art. 7091

k.c. pojęcia oddania przedmiotu leasingu korzystającemu w

powiązaniu z postanowieniami pkt 6.3 ogólnych warunków umowy leasingu (dalej OWUL).

Zgodnie z art. 7091

k.c., oddanie przez finansującego rzeczy korzystającemu należy

rozumieć jako przeniesienie jej posiadania. W świetle art. 348 k.c. przeniesienie

posiadania rzeczy następuje przez wydanie rzeczy lub przez wydanie dokumentów, które

umożliwiają rozporządzanie rzeczą lub wydanie środków, które dają faktyczną władzę nad

5

rzeczą. Nie jest zatem konieczne, aby finansujący bezpośrednio wydał przedmiot leasingu

korzystającemu. Przyjęte w powołanych przez skarżących postanowieniach OWUL

zasady dostarczenia przedmiotu leasingu korzystającemu nie mogą być zatem rozumiane

jako wyłączenie odpowiedzialności finansującego w tym zakresie, naruszające przepis art.

7091

k.c. i brak było podstaw do uznania ich za nieważne na podstawie art. 58 k.c. Sąd

Apelacyjny miał zatem podstawy by przyjąć, że przedmiot leasingu został oddany

korzystającemu. W konsekwencji nieuzasadniony był także zarzut, że Sąd błędnie nie

uwzględnił stanowiska pozwanych, że byli oni uprawnieni do powstrzymania się z zapłatą

rat leasingowych, wobec niewykonania przez finansującego obowiązku oddania

im przedmiotu leasingu do używania.

Kolejna grupa zarzutów naruszenia prawa materialnego była związana z

twierdzeniem skarżącego, że niezrealizowanie przez stronę powodową uzasadnionego

żądania pozwanego, zmierzającego do odstąpienia przez nią od umowy z dostawcą,

stanowiło „niewykonanie świadczenia finansującego". Skarżący nie zakwestionował

jednak skutecznie oceny Sądu Apelacyjnego, że brak było podstaw do odstąpienia przez

stronę powodową od umowy z dostawcą. Była ona wynikiem ustaleń dotyczących

charakteru wad ujawnionych w trakcie montażu i uruchamiania maszyny dostarczonej

pozwanemu. Z tego względu zarzuty związane z twierdzeniem, że strona powodowa

przez zaniechanie odstąpienia od umowy z dostawcą nie wykonała należycie umowy

wobec korzystającego, nie znajdowały faktycznie podstaw. Nakazywało to uznać za

bezpodstawny zarzut, że korzystający mógł z tego powodu powstrzymać się z zapłatą rat

leasingowych. Bezzasadność tego zarzutu oznaczała z kolei, że pozbawiony podstaw był

także zarzut naruszenia art. 70913

§ 2 k.c. w zw. z art. 7091

, 7098

§ 4 i art. 488 § 2 k.c. Był

on bowiem związany z kwestionowaniem skuteczności wypowiedzenia umowy leasingu

przez stronę powodową, dla którego podstawę stanowiła zwłoka korzystającego w

zapłacie raty leasingowej.

Skarżący zarzucił również bezpodstawnie, że ustalone w sprawie okoliczności

wskazywały, że strony konkludentnie rozwiązały umowę leasingu i z tego powodu

korzystający nie był zobowiązany do natychmiastowej zapłaty rat leasingowych. Takiej

ocenie przeczy wyraźnie ustalenie, że strona powodowa nie podzielała oceny

korzystającego co do charakteru wad przedmiotu leasingu, istnienia podstaw do

odstąpienia od umowy z dostawcą oraz istnienia podstaw do wskazania terminu do

odbioru przedmiotu leasingu, a także późniejsze wezwanie do zapłaty raty leasingowej i

wypowiedzenie umowy leasingu.

6

Bezzasadny był także zarzut naruszenia art. 3531

k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. oraz

art. 70915

k.c. Był on związany z kwestionowaniem zapisu OWUL w części dotyczącej

sposobu pomniejszenia roszczenia finansującego powstałego na skutek wypowiedzenia

umowy leasingu o korzyści wynikające z rozwiązania umowy i zapłaty rat leasingowych

przed uzgodnionym terminem. Przepis art. 70915

- wbrew stanowisku skarżącego - nie

uzasadnia stwierdzenia, że uwzględnieniu podlegają wszystkie korzyści, które finansujący

uzyskał po wypowiedzeniu umowy leasingu na skutek okoliczności, za które korzystający

ponosi odpowiedzialność. Z brzmienia tego przepisu wynika bowiem, że chodzi o

uwzględnienie korzyści, jakie finansujący uzyskał w wyniku rozwiązania umowy leasingu i

zapłaty rat leasingowych przed umówionym terminem. Z faktu, że w OWUL przewidziano,

iż zostaną wówczas uwzględnione korzyści związane ze sprzedażą przedmiotu leasingu

lub oddaniem go w leasing, dzierżawę oraz najem, nie wynika, że w ten sposób

wyłączono uwzględnienie innych korzyści, o których mowa w art. 70915

k.c.,

i rozszerzono w ten sposób zakres odpowiedzialności korzystającego. W chwili

zawierania umowy strony nie musiały bowiem zakładać, że powstaną inne tego rodzaju

korzyści. Treść OWUL nie pozostaje zaś w sprzeczności z brzmieniem art. 70915

k.c.

Brak zatem podstaw, by powyższe postanowienia OWUL uznać za nieważne. Istotne

jest przy tym, że w istocie innego rodzaju korzyści podlegających uwzględnieniu nie

wskazał także skarżący, gdyż w świetle art. 70915

nie należą do nich, powołane przez

niego korzyści polegające na pobieraniu ponownie rat leasingowych, po wcześniejszej

sprzedaży przedmiotu leasingu. Korzyści z tym związane są bowiem wynikiem

wykonywania kolejnej umowy, a nie - rozwiązania umowy leasingu i przedterminowego

uzyskania rat leasingowych z tej umowy.

Zarzuty naruszenia art. 354 § 2 k.c., art. 483 § 1 k.c., art. 484 § 1 k.c. oraz art. 65

§ 2 k.c. zostały oparte o twierdzenie, że strona powodowa jako wierzyciel, nie dopełniła

czynności pozwalających korzystającemu zwrócić przedmiot leasingu zgodnie z

warunkami umowy. Twierdzenie to nie znajduje jednak oparcia w ustaleniach

faktycznych, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia. Podstawę do stwierdzenia, że

strona powodowa była uprawniona do naliczenia kary umownej było natomiast

ustalenie, że pozwany po wezwaniu ze strony powodowej odmówił wydania przedmiotu

leasingu i zwrócił go z opóźnieniem. Z tych względów wskazane wyżej zarzuty były

nieuzasadnione.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna była pozbawiona uzasadnionych

podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.

7

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.