III CNP 29/09

Sygn. akt III CNP 29/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa S. S.

przeciwko R. S.

o zawarcie umowy przyrzeczonej,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2010 r.,

skargi powoda o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu

Okręgowego w T.

z dnia 15 września 2008 r., sygn. akt I Ca (…),

oddala skargę.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w T. prawomocnym wyrokiem z dnia 15 września 2008 r. zmienił

wyrok Sądu Rejonowego w B. i oddalił powództwo S. S. przeciwko R. S., o zawarcie

określonej umowy przyrzeczonej. Sąd uznał, że powodowi nie przysługuje roszczenie o

zawarcie tej umowy, gdyż nie wykonał zobowiązania z umowy przedwstępnej, jakim była

2

zapłata ceny w umówionym terminie. Powód nie był też uprawniony do powstrzymania

się z jej zapłatą.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu II

instancji została wprowadzona do Kodeksu postępowania cywilnego ustawą z dnia

22.12.2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy prawa o

ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98). Źródeł tej skargi oraz

motywów jej ustanowienia należy poszukiwać w art. 77 ust. 1 Konstytucji,

przewidującym odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez

niezgodne z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej

oraz w art. 417 – 4172

i 421 k.c. Z art. 4171

§ 2 k.c. wynika, że jeżeli szkoda została

wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia, można żądać jej naprawienia po

stwierdzeniu we właściwym postępowaniu jego niezgodności z prawem.

Powszechnie przyjmuje się, że nie każde naruszenie prawa materialnego lub

przepisów postępowania stanowi uzasadnioną podstawę skargi przewidzianej w art.

4241

k.p.c. Orzeczenie niezgodne z prawem – w rozumieniu art. 4241

§ 2 k.p.c. – to

orzeczenie, które jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej

wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć

(dyskrecjonalności), albo zostało wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni

lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej

analizy prawniczej. (por. wyroki SN z dnia 4 stycznia 2007 r., sygn. akt V CNP 132/06,

Biul. SN 2007/4/14, z dnia 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007, nr 1, poz. 17).

W orzeczeniu ETS z dnia 30 września 2003 r. (C-224/01, w sprawie Gerhard K. v.

Austria), wskazano, że przy wykonywaniu władzy dyskrecjonalnej niezbędny jest pewien

margines błędu, którego popełnienie nie może rodzić odpowiedzialności

odszkodowawczej państwa. Tylko w sytuacji, gdy granice uznania zostaną rażąco

przekroczone (błąd rażący), państwo nie może uwolnić się od tej odpowiedzialności.

Oznacza to, że naruszenie prawa musi być „oczywiste”. Z tego rodzaju naruszeniem –

jak podkreślił ETS – mamy do czynienia wyjątkowo, bowiem „oczywistość naruszenia

prawa” należy rozumieć bardzo wąsko, gdy jest ono z góry widoczne, bez potrzeby

głębszej analizy prawniczej.

Skarżący zarzuca naruszenie art. 89 i 390 § 2 k.c. przez przyjęcie, że zapłata

ceny do dnia 30 lipca 2000 r. nie była warunkiem skuteczności umowy przyrzeczonej.

Nie precyzuje jednak na czym ten zarzut opiera. Arbitralnie jedynie przyjmuje, że

3

warunkiem skuteczności umowy była zapłata ceny do dnia 16 sierpnia 2000 r., co jest

niewystarczające dla przyjęcia trafności jego twierdzeń.

Istota sporu w sprawie wiąże się z wykładnią umowy, a więc jest zagadnieniem

niezwykle złożonym. Dokonanie wykładni umowy zmusza organ stosujący prawo do

uwzględnienia szeregu faktorów prowadzących do rekonstrukcji norm postępowania

przyjętych przez strony. Daje temu wyraz art. 65 § 2 k.c., który odwołuje się do

dosłownego brzmienia umowy, jak też (choć tylko „raczej”) zgodnego zamiaru stron oraz

celu umowy. Wpływ na wykładnię umowy ma również paragraf pierwszy art. 65 k.c.,

gdzie ustawodawca wskazał na potrzebę uwzględnienia do okoliczności, w których

zostało złożone oświadczenie woli, zasad współżycia społecznego oraz ustalonych

zwyczajów. Nie budzi wątpliwości, że zdolność dosłownego brzmienia umowy do

zdeterminowania w podstawowym zakresie kierunku wykładni jej postanowień doznaje

poważnego osłabienia, jeśli w samej treści umowy występują sprzeczności. Tak jest w

rozważanej sprawie, gdyż pojawiają się tu dwie różne daty zapłaty ceny przez

skarżącego. Zmusza to do wyjaśnienia wzajemnej relacji między każdą z klauzul umowy

określających tę datę, co nie jest możliwe bez uwzględnienia pozostałych czynników

wpływających na wykładnię umowy. Dla oceny, czy sąd naruszył art. 65 k.c. w stopniu

uzasadniającym uwzględnienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia, konieczne byłoby przeprowadzenie analizy obejmującej

całość przedstawionych wyżej zagadnień związanych z wykładnią umowy. Skarżący

takiej analizy nie przeprowadził, a tym samym z tej już tylko przyczyny nie wykazał, że

Sąd Okręgowy dopuścił się „oczywistego naruszenia prawa”.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.