I UK 39/10

Sygn. akt I UK 39/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 czerwca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

w sprawie z odwołania R. D.

przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

o ubezpieczenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 czerwca 2010 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 sierpnia 2009 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego na rzecz

adw. R. K. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia), powiększoną o kwotę

podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej wykonywanej z urzędu w postępowaniu

kasacyjnym.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z

dnia 19 lutego 2009 r., oddalił odwołanie R. D. od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego

Ubezpieczenia Społecznego z dnia 20 listopada 2007 r., którą to decyzją organ

rentowy stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w stosunku do R.

D. w okresie od dnia 1 kwietnia 2001 r. do 31 stycznia 2003 r. oraz od dnia 1

kwietnia 2003 r., uzasadniając to tym, iż w wymienionych w decyzji okresach R.

D.nie spełniał warunków koniecznych do podlegania ubezpieczeniu społecznemu

rolników.

Sąd Okręgowy ustalił, że R. D. w okresie od 19 stycznia 2001 r. do 31

stycznia 2003 r. pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy z Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych. Na podstawie umowy dzierżawy z dnia 1 marca 2003 r.

wnioskodawca wydzierżawił grunt o powierzchni 2,0049 ha W. G. na okres od 1

marca 2003 r. do 31 grudnia 2003 r. W dniu 1 września 2003 r. R. D. rozpoczął

prowadzenie działalności gospodarczej.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 19 lutego 2009 r. uznał, że odwołanie

nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Okręgowy wskazał, że w okresie od 1 kwietnia

2001 r. do 31 stycznia 2003 r. nie było podstaw do podlegania przez R. D.

ubezpieczeniu społecznemu rolników, ponieważ pobierał on rentę z tytułu

niezdolności do pracy wypłacaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto

przeszkodą do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników było także

wydzierżawienie gruntu, ponieważ nie mógł on z tego powodu prowadzić

działalności rolniczej. Sąd Okręgowy wyjaśnił też, że w związku z rozpoczęciem

działalności gospodarczej od dnia 1 września 2003 r. wnioskodawca nie spełniał

przesłanek z art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ponieważ przed

rozpoczęciem działalności gospodarczej nie podlegał nieprzerwanie przez co

najmniej 1 rok ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy.

Powyższy wyrok zaskarżył apelacją R. D., wnosząc o jego zmianę poprzez

uwzględnienie odwołania od decyzji organu rentowego i stwierdzenie podlegania

ubezpieczeniu społecznemu rolników.

3

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 4

sierpnia 2009 r. oddalił apelację.

W przedmiotowej sprawie sporne było, czy prawidłowe było stwierdzenie w

stosunku do R. D. ustania ubezpieczenia społecznego rolników w okresach od 1

kwietnia 2001 r. do 31 stycznia 2003 r. i od 1 kwietnia 2003 r. Odnosząc się do

pierwszego okresu Sąd stwierdził, że zasadnicze znaczenie miała kwestia

pobierania przez R. D. świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych (renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy) w okresie od 19

stycznia 2001 r. do 31 stycznia 2003 r. Z przepisu art. 7 ustawy z dnia 20 grudnia

1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze

zm.) wynika, że ubezpieczeniu z mocy ustawy podlega rolnik, którego

gospodarstwo rolne obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha

przeliczeniowego, o ile ten rolnik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu

lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa

do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. W przypadku wnioskodawcy pobieranie

renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wypłacanej przez Zakład

Ubezpieczeń Społecznych stanowiło przeszkodę do podlegania ubezpieczeniu

społecznemu rolników, jako odpowiadające definicji z art. 6 pkt 10c w związku z art.

7 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. ustalone prawo do renty z

ubezpieczenia). Początkiem okresu był dzień 19 stycznia 2001 r., od którego

wnioskodawca miał ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Zgodnie

z art. 3a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczenie ustaje

z końcem kwartału, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie

ubezpieczeniu, dlatego też zasadne było stwierdzenie ustania ubezpieczenia

społecznego rolników od dnia 1 kwietnia 2001 r. (okoliczności uzasadniające

podleganie ubezpieczeniu ustały w pierwszym kwartale 2001 r.). W kwestii

stwierdzenia przez organ rentowy ustania podleganiu ubezpieczeniu rolniczemu od

dnia 1 kwietnia 2003 r., Sąd wskazał, że co do tego okresu zasadnicze znaczenie

miał fakt wydzierżawienia przez wnioskodawcę posiadanych przez niego gruntów

rolnych. Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach organu rentowego, w

2003 r. wielkość gospodarstwa rolnego R. D. wynosiła 2,0043 ha fizycznego, a w

dniu 1 marca 2003 r. wnioskodawca zawarł umowę dzierżawy, na podstawie której

4

wydzierżawił grunty rolne o powierzchni 2,0043 ha, a więc stanowiące całe

ówczesne gospodarstwo (grunty te były dzierżawione od 1 marca 2003 r. do 31

grudnia 2003 r.). W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że

wobec braku gruntów rolnych wnioskodawca nie mógł być rolnikiem prowadzącym

działalność rolniczą, a zatem nie spełniał przesłanek, od których zależało

podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników w świetle art. 7 i art. 6 pkt 1

ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zatem skoro w pierwszym kwartale

2003 r. ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu, zasadne było

stwierdzenie ustania ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 1 kwietnia 2003

r. Ponadto z dniem 1 września 2003 r. wnioskodawca rozpoczął prowadzenie

pozarolniczej działalności gospodarczej. Od dnia 1 stycznia 1997 r. obowiązuje

przepis art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, który zapewnia

rolnikom możliwość pozostania przy ubezpieczeniu społecznym rolników, pomimo

wykonywania działalności gospodarczej. Na podstawie tego przepisu możliwe jest

pozostanie przy ubezpieczeniu społecznym rolników, o ile przed datą rozpoczęcia

działalności gospodarczej rolnik nieprzerwanie przez okres 1 roku podlegał

ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. W przypadku wnioskodawcy

wymogi z art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie zostały

spełnione, bowiem do dnia 31 stycznia 2003 r. apelujący pobierał rentę z tytułu

niezdolności do pracy wypłacaną z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zatem

dopiero od dnia 1 lutego 2003 r. mógł podlegać ubezpieczeniu społecznemu

rolników. Sąd stwierdził, że gdyby nawet wnioskodawca nie zawarł umowy

dzierżawy z dnia 1 marca 2003 r., to przed dniem 1 września 2003 r. legitymowałby

się okresem tylko 7 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników,

zatem podjęcie działalności gospodarczej musiałoby skutkować dla niego ustaniem

ubezpieczenia społecznego rolników.

Wnioskodawca na powyższe rozstrzygnięcie wniósł skargę kasacyjną

zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 3a ust. 1 ustawy o ustawy o

ubezpieczeniu społecznym rolników w związku z art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 1 i 3

ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez ich niewłaściwą wykładnię

polegającą na przyjęciu, iż ubezpieczenie społeczne rolników ustaje z datą

ustalenia prawa do emerytury lub renty, nie zaś z chwilą wydania decyzji

5

orzekającej o tych świadczeniach w sytuacji, gdy prawo to zostało przyznane z

mocą wsteczną i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie powyższych przepisów

polegające na przyjęciu, iż skarżący nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu

rolników w okresie od 1 kwietnia 2001 r. do 31 stycznia 2003 r., pomimo że jego

prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy zostało ustalone decyzją

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 maja 2002 r. oraz art. 3a ust. 4 ustawy

o ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, poprzez jego niezastosowanie i

tym samym przyjęcie, iż skarżący nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu

rolników w okresie od 1 kwietnia 2001 r. do 31 stycznia 2003 r., pomimo że jego

prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy zostało ustalone decyzją

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 maja 2002 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 3a ust. 4 stanowi, że jeżeli zostanie złożony wniosek o rentę lub

emeryturę, obowiązek ubezpieczenia ustaje z końcem kwartału, w którym została

wydana decyzja o przyznaniu świadczenia, jednak nie wcześniej niż z końcem

kwartału, w którym ubezpieczony nabył to prawo. Celem tej regulacji było

umożliwienie osobom, których obowiązek ubezpieczenia ustał, a które chcą

skorzystać z dobrowolnego ubezpieczenia, kontynuowania tego ubezpieczenia

nieprzerwanie. Intencja ta wynika z treści art. 3a ust. 3, który dotyczy ustania

ubezpieczenia z mocy ustawy, w sytuacji gdy istnieją warunki do objęcia

ubezpieczeniem na wniosek. Na podstawie tego przepisu obowiązkowe

ubezpieczenie ustaje z końcem kwartału, w którym doręczono decyzję

stwierdzającą ustanie ubezpieczenia. Sytuacja taka nie występowała w przypadku

wnioskodawcy, który nie składał takiego wniosku o objęcie ubezpieczeniem

rolniczym. Ponadto zgodnie z art. 7 ust. 1 i 16 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu

społecznym rolników nie mógł podlegać takiemu ubezpieczeniu (nie spełniał

warunków do objęcia ubezpieczeniem na wniosek), co wynika z

niekwestionowanych w skardze kasacyjnej ustaleń faktycznych - poprzez brak

wskazania naruszenia przepisów prawa procesowego w postaci przyjęcia przez

Sądy orzekające, że od dnia 19 stycznia 2001 r. miał ustalone prawo do renty z

tytułu niezdolności do pracy oraz nie spełniał przesłanek do kontynuowania

ubezpieczenia na wniosek. Tym samym mając na uwadze okoliczność, że dnia 19

6

stycznia 2001 r. wnioskodawca miał ustalone prawo do renty z powszechnego

systemu ubezpieczeń społecznych oraz brak możliwość skorzystania z

dobrowolnego ubezpieczenia, stwierdzić należy, że nie było uzasadnione w

niniejszej sprawie przyjęcie, że od dnia 9 maja 2002 r. (daty wydania decyzji

przyznającej prawo do renty) ustało ubezpieczenie rolnicze wnioskodawcy. Ujmując

inaczej, nie było uzasadnione odstępstwo z ust. 4 od ogólnych zasad wyrażonych w

ust. 1 art. 3a ustawy, iż ubezpieczenie ustaje z końcem kwartału, w którym ustały

okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu, skoro jak zostało wyżej

wskazane uzasadnieniem wprowadzenia art. 3a ustawy z dnia 12 września 1996 r.

o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 124, poz. 585)

było umożliwienie osobom, których obowiązek ubezpieczenia ustał, a które mogą

skorzystać z dobrowolnego ubezpieczenia, kontynuowanie tego ubezpieczenia

nieprzerwanie, co w niniejszej sprawie ze względu na okoliczność, że objęcie

ubezpieczeniem na wniosek nie było możliwe, nie uzasadniało zastosowania art. 3a

ust 4 ustawy. Zatem Sąd drugiej instancji prawidłowo zastosował art. 3a ust 1

ustawy, stwierdzając że ubezpieczenie wnioskodawcy ustało w dniu 19 stycznia

2001 r., z chwilą ustalenia prawa do renty z powszechnego systemu ubezpieczeń

społecznych.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku

na podstawie art. 39814

k.p.c.