II CSK 38/10

Sygn. akt II CSK 38/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 czerwca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Wojciech Katner (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa Banku Zachodniego WBK Spółki Akcyjnej

z siedzibą w W.

przeciwko „H. T.” Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

z siedzibą w P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 czerwca 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 24 września 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 1a w części zasądzającej

od pozwanego na rzecz powoda kwotę 299754,42 (dwieście

dziewięćdziesiąt dziewięć tysięcy siedemset pięćdziesiąt cztery

42/100) zł z odsetkami ustawowymi od dnia 1 sierpnia 2008 r. do

dnia zapłaty, a także w punkcie 1b oraz w punkcie 2 i w tym

zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Okręgowy w P. nakazem zapłaty z dnia 9 września 2008 r. zasądził od

pozwanego H. T. sp. z o.o. w P. na rzecz powoda Banku Zachodniego WBK S.A. w

W. kwotę 10.113.548,46 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 sierpnia 2008 r. do

dnia zapłaty. Na skutek zarzutów pozwanego wyrokiem z dnia 26 maja 2009 r.

uchylił nakaz zapłaty, umorzył postępowanie co do kwoty 415.633,99 zł z

ustawowymi odsetkami, a w pozostałym zakresie oddalił powództwo. Z ustaleń

wynika, że strony w dniu 27 lipca 2001 r. zawarły umowę o kredyt dewizowy

inwestycyjny w dolarach amerykańskich, stanowiących równowartość 3.808.371,00

euro, w celu spłaty przez pozwanego zadłużenia z tytułu kredytu udzielonego mu

przez Kredyt Bank PBI w marcu 1999 r. Powód zrealizował polecenie wypłaty na

rzecz Kredyt Banku PBI w kwocie 3.808.371,00 euro (według kursu średniego NBP

na dzień wypłaty była to równowartość 14.132.864,72 zł), którą to kwotę wierzyciel

otrzymał w dniu 3 sierpnia 2001 r. Wobec niewykonywania zobowiązania przez

pozwanego powód w dniu 5 listopada 2002 r. wystawił bankowy tytuł egzekucyjny

na kwotę 13.619.234,00 zł (przeliczoną na złotówki z dolarów amerykańskich, gdyż

rachunek kredytowy był prowadzony w USD), obejmującą należność główną (w

kwocie 13.479.668,21 zł) oraz odsetki (w kwocie 139.565,79 zł), a 17 lipca 2003 r.

Sąd Rejonowy w P. opatrzył tytuł egzekucyjny klauzulą wykonalności. Na

podstawie tego tytułu wykonawczego w dniu 14 października 2003 r. zostało

wszczęte postępowanie egzekucyjne, następnie zawieszone, toczy się bowiem

proces o pozbawienie tego tytułu wykonalności. Umowa zawarta między stronami

została prawomocnym wyrokiem uznana za nieważną. Pozwany uiścił na rzecz

powoda kwotę 2.833.868,46 zł jako spłatę kredytu stanowiącego przedmiot uznanej

za nieważną umowy i kwotę tę powód potrącił ze swoją wierzytelnością

skorygowaną ostatecznie do kwoty 12.849.506,54 zł. W piśmie z dnia 16 lutego

2009 r. powód dokonał kolejnego potrącenia.

Na skutek apelacji powoda Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 24 września

2009 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że zasądził od pozwanego

na rzecz powoda kwotę 9.697.914,47 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 sierpnia

2008 r. do dnia zapłaty i oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Podzielając

3

ustalenia faktyczne Sąd Apelacyjny uznał, że w dacie wyrokowania przez Sąd

pierwszej instancji powód nie dysponował wykonalnym tytułem egzekucyjnym

obejmującym dochodzone roszczenie, nie podzielił natomiast zgłoszonego przez

pozwanego zarzutu przedawnienia.

Oceniając zakres wzbogacenia Sąd Apelacyjny wskazał, że powód spłacił

zadłużenie pozwanego wobec Kredyt Banku PBI w kwocie 3.808.371,00 euro,

zatem w takiej kwocie i w takiej walucie pozwany wzbogacił się kosztem powoda,

wskutek czego po stronie pozwanego powstał obowiązek zapłaty tej kwoty na

postawie art. 405 k.c. w związku z art. 410 k.c. Wobec tego, że pozwany

w wykonaniu nieważnej umowy kredytowej spełnił na rzecz powoda świadczenie

w kwocie 2.939.399,50 zł, o taką kwotę zmniejszyło się jego wzbogacenie kosztem

powoda, a ponadto powód zbył wierzytelność wobec pozwanego z tytułu

bezpodstawnego wzbogacenia w wysokości 300.000,00 zł, zatem na dzień

12 czerwca 2008 r. roszczenie powoda było zasadne do kwoty 9.656.887,21zł.

Wynikało to z odjęcia od kwoty 12.896.286,71 zł (stanowiącej równowartość

3.808.371,00 euro według średniego kursu NBP z dnia 12 czerwca 2008 r.) kwoty

2.939.399,50 zł oraz kwoty 300 000 zł. Powód żądał również zasądzenia odsetek

ustawowych za opóźnienie od dnia 12 czerwca 2008 r. do 25 czerwca 2008 r., co,

zdaniem Sądu Apelacyjnego, dało – przy oprocentowaniu wynoszącym 11,5 %

w skali roku – 88.234,82 zł (za 21 albo 29 dni opóźnienia).Ostatecznie zatem

roszczenie było, zdaniem tego Sądu, zasadne do kwoty 9.745.122,03 zł

(9.656.887,21 zł + 88.234,82 zł), jednakże skoro w apelacji powód żądał

zasądzenia kwoty 9.697.914,47 zł, tj. kwoty mniejszej, to uwzględnił roszczenie

w tej wysokości wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu do dnia

zapłaty.

Pozwany wniósł od tego wyroku skargę kasacyjną, opierając ją na obydwu

podstawach uregulowanych w art. 3983

§ 1 k.p.c., zaskarżając wyrok w części

zasądzającej od pozwanego na rzecz powoda kwotę przewyższającą 9.398.160,05

zł wraz z odsetkami od dnia 1 sierpnia 2008 r. do dnia zapłaty, tj. w części

zasądzającej od pozwanego na rzecz powoda kwotę w wysokości 299.754,42 zł

wraz z odsetkami od dnia 1 sierpnia 2008 r. do dnia zapłaty.

4

W ramach pierwszej podstawy skargi kasacyjnej skarżący zarzucił:

naruszenie art. 60, 56, art. 65 § 1 i 2 oraz art. 405 i 410 k.c. przez błędną wykładnię

oświadczeń z dnia 23 czerwca 2008 r. i 16 lutego 2009 r. i uznanie, że pozwany

uregulował w wykonaniu nieważnej umowy o dewizowy kredyt inwestycyjny z dnia

27 lipca 2001 r. jedynie kwotę 2.939.399,50 zł, a nie kwotę 3.239.399,50 zł,

ewentualnie naruszenie tego przepisu poprzez jego niezastosowanie oraz

przyjęcie, iż roszczenie powoda zasadne jest co do kwoty 9.656.887,21 zł

w zakresie należności głównej, tj. kwoty przewyższającej wzbogacenie pozwanego

kosztem powoda; naruszenie art. 481 § 1 i art. 482 § 1 k.c. poprzez błędną

wykładnię i przyjęcie, iż skoro powód zasadnie domaga się odsetek ustawowych za

opóźnienie za okres od dnia 12 czerwca 2008 r. do 25 czerwca 2008 r., to odsetki

należą się za 29 lub 21 dni, a nie za 14 dni, które stanowią rzeczywisty czas

opóźnienia.

W ramach drugiej podstawy skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie art. 328 § 2 k.p.c.

w związku z art. 391 § 1 oraz art. 227 i 228 § 1 i 2 k.p.c.

W konkluzji wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i jego zmianę poprzez

oddalenie powództwa ponad kwotę 9.398.160,05 zł oraz zasądzenie od powoda na

rzecz pozwanego kosztów postępowania, ewentualnie o uchylenie wyroku

w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadne są częściowo zarzuty podniesione w ramach drugiej podstawy

kasacyjnej, ustalony bowiem w sprawie stan faktyczny nie daje pełnej podstawy do

kontroli trafności zarzutów naruszenia prawa materialnego. Stan faktyczny ustalony

w sprawie wiąże Sąd Najwyższy z mocy art. 39813

§ 2 k.p.c., jednak tylko wtedy,

gdy w skardze kasacyjnej nie zawarto zarzutów naruszenia reguł proceduralnych

prowadzących do ustalenia tego stanu, albo gdy okazały się one chybione.

Podzielić należy zarzut naruszenia art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

Przepis ten dotyczy wymagań, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie wyroku,

które, jakkolwiek sporządzane jest po ogłoszeniu wyroku, powinno odzwierciedlać

tok postępowania prowadzącego do jego wydania, naruszenie zatem tego przepisu

może stanowić podstawę skargi kasacyjnej. Trafnie zarzucał skarżący, że

5

uzasadnienie zaskarżonego wyroku wymaganiom określonym we wskazanym

przepisie nie odpowiada, nie pozwala bowiem ocenić, w jaki sposób dokonane

zostały ustalenia faktyczne w dwóch istotnych kwestiach. Pierwsza dotyczy

ustalenia okresu opóźnienia w spełnieniu świadczenia, za jaki naliczone zostały

skapitalizowane odsetki. Sąd Apelacyjny wskazał, że zasądził te odsetki za okres,

za jaki domagał się tego skarżący, a więc za okres od 12 czerwca 2008 r. do

25 czerwca 2008 r., tj. za 29 dni, przy czym w tym samym zdaniu uzasadnienia

wskazał też inną liczbę dni, tj. 21, nie wiadomo zatem, ile dni opóźnienia uwzględnił

dla wyliczenia wysokości kapitalizowanych odsetek. Tymczasem, jak wynika

z prostego rachunku, okres od 12 do 25 czerwca obejmuje 13 dni (skarżący

wskazał 14 dni), gdyby zatem uwzględniać taki okres, to zasądzona tytułem

skapitalizowanych odsetek kwota byłaby inna.

Druga kwestia dotyczy ustalenia, jaka kwota uległa potrąceniu z wierzytelnością

powoda. Sąd Apelacyjny wskazał, że podziela ustalenia faktyczne dokonane przez

Sąd pierwszej instancji. Sąd ten jednak ustalił, ze powód dwukrotnie złożył

pozwanemu oświadczenie o potrąceniu: w piśmie z dnia 23 czerwca 2008 r. –

oświadczenie to dotyczyło kwoty 2.833.868,46 zł uiszczonej tytułem spłaty kredytu

w wykonaniu nieważnej umowy, oraz w piśmie z dnia 16 lutego 2009 r., przy czym

nie ustalono, jakiej kwoty dotyczyło. Sąd Apelacyjny tymczasem ustalił, że

potrącenie dotyczyło kwoty 2.939.399,50 zł, dokonał zatem ustaleń nieco

odmiennych, nie wskazując, na jakich dowodach się oparł. Brak w tej sytuacji

możliwości weryfikacji zarzutów skarżącego, że potrącenie dokonane zostało

dwukrotnie, w łącznej kwocie 3.239.399,50 zł i o taką właśnie kwotę, oraz o kwotę

300.000 zł (stanowiącą, zgodnie z ustaleniem Sądu drugiej instancji, wartość zbytej

wierzytelności) należało obniżyć dochodzoną przez powoda należność.

Za nietrafny należy natomiast uznać zarzut naruszenia art. 321 k.p.c., wbrew

bowiem twierdzeniom skarżącego Sąd Apelacyjny nie zasądził skapitalizowanych

odsetek od kwoty 9.656.887,21 zł (kwota ta mieści w sobie należność główną

i skapitalizowane odsetki), ale odsetki za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu,

żądanie to było zaś objęte pozwem. Podobnie, zarzut naruszenia art. 227 i 228

k.p.c. nie zasługuje na uwzględnienie. Pierwszy z nich dotyczy przedmiotu dowodu,

adresowany jest do stron i już z tego tylko względu nie mógł go naruszyć Sąd

6

Apelacyjny. Drugi dotyczy faktów powszechnie znanych, z uzasadnienia

zaskarżonego orzeczenia nie wynika zaś, by Sąd odwoływał się do takich faktów

i na ich podstawie dokonywał ustaleń.

Gdy chodzi o zarzuty podniesione w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej należy

zwrócić uwagę, że uchylają się spod oceny Sądu Najwyższego wobec wskazanych

wyżej uchybień natury proceduralnej. Wymaga jednak podkreślenia, że

uzasadniane są w istocie nie tyle argumentami natury jurydycznej, ile odwołaniem

się do stanu faktycznego uznawanego przez skarżącego za prawidłowy, a taki

sposób argumentacji z reguły nie prowadzi do uznania ich za zasadne.

Ostatecznie jednak skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu, a wyrok należało

uchylić w zaskarżonej części, zatem w części, w jakiej Sąd Apelacyjny zmienił

wyrok Sądu pierwszej instancji i zasądził od skarżącego na rzecz powoda kwotę

przewyższającą 9.398.160,05 zł, tj. w jakiej zasądził kwotę 299.754,42 zł

z odsetkami ustawowymi od dnia 1 sierpnia 2008 r. do dnia zapłaty oraz w części

orzekającej o kosztach procesu i w tym zakresie przekazać sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39815

k.p.c.