II CSK 689/09

Sygn. akt II CSK 689/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 czerwca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Iwona Koper

SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Marcina K. - prowadzącego

działalność gospodarczą pod nazwą "P." Marcin K.

w A.

przeciwko Jakubowi M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 czerwca 2010 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 15 września 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2

Marcin K. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „P." w A. pozwał

Jakuba M. o zapłatę kwoty 594 510,06 zł. na tej podstawie, że spłacił jego dług w

wysokości wymienionej kwoty, za który był odpowiedzialny pewnymi przedmiotami

(art. 518 § 1 pkt 1 k.c.). Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 12 marca 2009 r. oddalił to

powództwo, lecz Sąd Apelacyjny, orzekając w dniu 15 września 2009 r., zmienił

wyrok Sądu Okręgowego i zasądził od pozwanego na rzecz powoda całą

dochodzoną kwotę z określonymi odsetkami ustawowymi.

Sąd Apelacyjny oparł swe rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach

faktycznych:

W dniu 21 grudnia 2006 r. pozwany sprzedał powodowi prawo wieczystego

użytkowania nieruchomości gruntowej wraz z własnością znajdujących się na niej

budynków. Jako cenę wymieniono w umowie sprzedaży zawartej w formie aktu

notarialnego kwotę 2 100 000 zł. W umowie tej zaznaczono również, że w dziale III

księgi wieczystej nieruchomości wpisane jest ostrzeżenie o wszczęciu egzekucji

w celu wyegzekwowania należności na rzecz Przędzalni Czesankowej „P." S.A. w

Ł. w sprawie II KM 701/98. Tego samego dnia powód przelał na konto pozwanego

kwotę 2 100 000 zł, a następnego dnia na konto komornika - kwotę 586.494.26 zł,

tytułem spłaty zadłużenia w sprawie II KM 701/98. W dniu 25 stycznia 2007 r.

powód dodatkowo wpłacił na konto komornika kwotę 9 015,60 zł, zasądzoną od

pozwanego tytułem kosztów zastępstwa procesowego.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego zebrany w sprawie materiał dowodowy nie

dawał – inaczej niż przyjął Sąd Okręgowy – podstaw do stwierdzenia, że cena,

uzgodniona przez strony w dniu 21 grudnia 2006 r., była wyższa od kwoty

2 100 000 zł wymienionej w akcie notarialnym umowy sprzedaży i obejmowała

ponadto sumę równą wysokości zadłużenia pozwanego wobec Przędzalni

Czesankowej „P.". Ustalenie na podstawie zeznań świadków, że cena była równa

sumie kwoty 2 100 000 zł i kwoty odpowiadającej wysokości zadłużenia pozwanego

wobec Przędzalni Czesankowej „P.", nastąpiło z naruszeniem art. 247 k.p.c.,

stanowiącego, że dowód ze świadków przeciwko osnowie lub ponad osnowę

dokumentu obejmującego czynność prawną może być dopuszczony między

uczestnikami tej czynności tylko w wypadkach, gdy nie doprowadzi to do obejścia

3

przepisów o formie zastrzeżonej pod rygorem nieważności i gdy ze względu na

szczególne okoliczności sprawy sąd uzna to za konieczne. Zdaniem Sądu

Apelacyjnego, nie było także podstaw do stwierdzenia, że powód przejął dług

pozwanego wobec Przędzalni Czesankowej „P.".

W związku z tym, że kwota 594 510,06 zł., uiszczona przez powoda

komornikowi, nie stanowiła części ceny uzgodnionej przez strony, ani nie doszło do

przejęcia przez powoda długu pozwanego opiewającego na tę kwotę, powód,

w ocenie Sądu Apelacyjnego, uiszczając tę kwotę komornikowi nie spłacał swego

zadłużenia, a tylko dług pozwanego, za który był odpowiedzialny przedmiotami

nabytymi od niego na podstawie umowy sprzedaży z dnia 21 grudnia 2006 r., co

uzasadniało zasądzenie tej kwoty na rzecz powoda od pozwanego na podstawie

art. 518 §1 pkt 1 k.c.

W skardze kasacyjnej pozwany zarzucił naruszenie art. 518 § 1 pkt 1

w związku z art. 65 § 1 i 2 oraz art. 3531

k.c., a także art. 247 oraz 382 i 328 § 2

w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Jak już wielokrotnie było w orzecznictwie wyjaśniane, naruszenie art. 328

§ 2 k.p.c. stanowi podstawę kasacyjną tylko wtedy, gdy uchybienia sądu drugiej

instancji, dotyczące tego przepisu, uniemożliwiają kontrolę zaskarżonego

orzeczenia (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 5 lipca 2007 r., II CSK 160/07, LEX

nr 439205), pozwany zaś zarzucając naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. nie dowiódł, aby

motywy kwestionowanego wyroku nie spełniały wymagań omawianego przepisu w

stopniu uniemożliwiającym ich kontrolę przez Sąd Najwyższy. W szczególność nie

napotyka przeszkód odtworzenie na podstawie uzasadnienia zaskarżonego wyroku

podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 382 k.p.c. (co do naruszenia

tego przepisu jako podstawy kasacyjnej zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

24 stycznia 2002 r., III CKN 495/00, OSNC 2002, nr 11, poz. 143, i z dnia 24

stycznia 2008 r., I CSK 338/07, OSC-ZD 2008, nr D, poz. 110), sąd drugiej instancji

może zmienić ustalenia faktyczne, stanowiące podstawę wydania wyroku sądu

pierwszej instancji, w zasadzie bez konieczności przeprowadzenia postępowania

dowodowego uzasadniającego odmienne ustalenia (por. uchwała składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego – zasada prawna – z dnia 23 marca 1999 r., III CZP

4

59/98, OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124) - i tak właśnie uczynił Sąd Apelacyjny.

Wydając zaskarżony wyrok zanegował, z przyczyn wyjaśnionych w uzasadnieniu,

część ustaleń Sądu Okręgowego, mianowicie tę, która dotyczyła wysokości ceny

uzgodnionej przez strony. W miejsce ustalenia dokonanego przez Sąd Okręgowy

przyjął, że uzgodniona przez strony cena opiewała tylko na kwotę 2 100 000 zł.

wymienioną w akcie notarialnym umowy sprzedaży. Dokonanie w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku oceny zarzutów apelacyjnych na tle faktów ustalonych przez

Sąd pierwszej instancji, połączonej z zakwestionowaniem niektórych ustaleń tego

Sądu i zastąpieniem ich odmiennymi ustaleniami, wystarczało do wywiązania się

przez Sąd Apelacyjny z zawartego w art. 328 § 2 k.p.c. obowiązku wskazania

podstawy faktycznej rozstrzygnięcia.

2. Według art. 518 § 1 pkt 1 k.c., osoba trzecia, która spłaca wierzyciela,

nabywa spłaconą wierzytelność do wysokości dokonanej zapłaty, jeżeli płaci cudzy

dług, za który jest odpowiedzialna osobiście albo pewnymi przedmiotami

majątkowymi. Sąd Apelacyjny stosując w sprawie ten przepis wykluczył, jak

wiadomo, możliwość - postulowanego przez pozwanego - uznania, że zapłacony

przez powoda dług nie był długiem cudzym, lecz jego własnym. Wskazał

w szczególności na brak w materiale dowodowym jakichkolwiek podstaw do

stwierdzenia przejęcia przez powoda długu pozwanego (art. 519-523 k.c.).

Nie kwestionując tego ostatniego ustalenia, pozwany powołuje się w skardze

kasacyjnej w intencji wykluczenia zastosowania w sprawie art. 518 § 1 pkt 1 k.c. na

możliwość przyjęcia w drodze wykładni dokonanej zgodnie z art. 65 k.c., że

w świetle zebranego materiału dowodowego wolą stron, której wyrażenie mieściło

się w granicach swobody umów (art. 3531

k.c.) i nie wymagało formy szczególnej,

była „zapłata długu obciążającego nieruchomość przez powoda”. W związku z tym

pozwany zarzuca Sądowi Apelacyjnemu naruszenie wszystkich wymienionych

dopiero co przepisów. Ponadto uważa, że Sąd Apelacyjny naruszył art. 247 k.p.c.

przez zastosowanie go, wskutek przyjęcie, iż dowody z zeznań świadków dotyczyły

treści dokumentu, podczas gdy dowody te zostały powołane jedynie w celu

wykazania zawarcia przez strony „umowy o zapłatę długu obciążającego

nieruchomość”.

5

Wszystkie te zarzuty są chybione. Porozumienie stron, na które powołuje się

skarżący, dotyczące tego tylko, że jedna z nich zapłaci dług drugiej, rzeczywiście

nie wymaga formy szczególnej (art. 60 k.c.). Jednakże do wyłączenia zastosowania

art. 518 § 1 pkt 1 k.c. nie wystarcza porozumienie stron co do tego tylko, że jedna

strona zapłaci dług drugiej. W wyniku bowiem takiego porozumienia, zapłacony

dług nie przestaje być długiem cudzym. Do wykluczenia zastosowania art. 518 § 1

pkt 1 k.c. nieodzowne jest, aby dług zapłacony przez stronę był jej długiem i to nie

tylko „formalnie własnym”, np. na skutek poręczenia, ale „materialnie własnym”.

Trafnie zostało przyjęte w zaskarżonym wyroku, że zapłacony przez powoda dług

mógłby stać się jego długiem w sensie wykluczającym zastosowanie art. 518 § 1

pkt 1 k.c. wskutek jego przejęcia, np. w okolicznościach, które ma na względzie art.

523 k.c. Do tego jednak nie doszło, co przyznaje nawet sam pozwany w skardze

kasacyjnej.

Mając powyższe na względzie, należało orzec jak w sentencji (art. 39814

k.p.c.).