IV CSK 80/10

Sygn. akt IV CSK 80/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 sierpnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa P. M. Spółki Akcyjnej w W.

przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcyjno - Usługowo - Handlowemu R. Spółce z

ograniczoną odpowiedzialnością w R.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 19 sierpnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 14 października 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację

powoda (pkt. II) i orzekającej o kosztach procesu za obie

instancje (pkt. I. 2 i III) i w tym zakresie przekazuje sprawę

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania,

pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powódka domagała się zobowiązania pozwanej do zaniechania bezprawnej

wypłaty kwot z gwarancji zabezpieczenia należytego wykonania umowy nr […],

zmienionych oznaczonymi aneksami do umowy, wystawionych na rzecz pozwanej

– na zlecenie powódki – przez Bank Ochrony Środowiska oraz zobowiązania

pozwanej do wydania oznaczonych dokumentów wystawionych na jej rzecz – na

zlecenie powódki – przez Bank Ochrony Środowiska bądź – alternatywnie –

zobowiązania pozwanej do złożenia oznaczonej treści oświadczenia woli „w

przedmiocie zwolnienia wymienionych gwarancji w zakresie 70% wartości

zabezpieczenia”.

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa zarzucając, że nie ma podstaw do

jego uwzględnienia zarówno z przyczyn prawnych (brak podstawy prawnej do

sformułowania żądań o treści zgłoszonej w pozwie), jak i faktycznych

(brak należytego wykonania kontraktu przez powoda).

Wyrokiem z dnia 26 marca 2009 r. Sąd Okręgowy– przyjmując, że ostatnie z

żądań pozwu ma charakter żądania ewentualnego – oddalił powództwo w całości i

zasądził od powódki na rzecz pozwanej 7217 zł kosztów procesu.

Sąd ustalił, że strony w trybie zamówień publicznych zawarły w dniu

13 grudnia 2005 r. kontrakt nr […], którego przedmiotem było wybudowanie zakładu

utylizacji odpadów komunalnych.

Na podstawie tego kontraktu pozwana zleciła powódce wykonanie

kompleksowego zadania inwestycyjnego polegającego na zaprojektowaniu,

budowie i uruchomieniu zakładu utylizacji odpadów komunalnych, przeprowadzeniu

rozruchu technologicznego, przeszkoleniu przyszłych pracowników, opracowaniu

dokumentacji niezbędnej do uzyskania zezwolenia na użytkowanie zakładu,

przygotowaniu dokumentacji powykonawczej, wykonaniu i zatwierdzeniu analizy

porealizacyjnej dotyczącej oddziaływania na środowisko, opracowanej

3

po trzymiesięcznym okresie eksploatacji oraz wszelkich innych prac –

niewymienionych w kontrakcie – a koniecznych do użytkowania zakładu.

Poza umową strony wiązały „Warunki ogólne Kontraktu” dotyczące urządzeń

elektrycznych i mechanicznych oraz robót inżynieryjnych i budowlanych

projektowanych przez wykonawcę (FIDIC), zmienione częściowo przez strony,

rysunki, załączniki, wykaz cen, oferta wykonawcy z załącznikami, instrukcja dla

wykonawców.

Zgodnie z ogólnymi warunkami kontraktu i umową z dnia 13 grudnia 2005 r.,

zawartą przez pozwaną z F., która dotyczyła pełnienia – w związku z realizacją

kontraktu – funkcji inżyniera, trzecim uczestnikiem procesu inwestycyjnego był

Inżynier Kontraktu.

W celu zabezpieczenia należytego wykonania umowy powódka zawarła

z Bankiem Ochrony Środowiska dwie umowy: w dniu 6 grudnia 2005 r. umowę o

udzielaniu gwarancji i z dnia 29 czerwca umowę o ustanowieniu limitu

zaangażowania w formie linii odnawialnej w celu udzielania gwarancji bankowych.

Na podstawie tych umów Bank Ochrony Środowiska udzielił pozwanej w dnia 6

grudnia 2005 r. gwarancji zabezpieczenia należytego wykonania kontraktu do

kwoty 2 024 973,20 euro i w dniu 8 września 2006 gwarancji do kwoty 16 389,59

euro.

Kontrakt był – mimo sporów między uczestnikami procesu inwestycyjnego –

realizowany; jednakże wydłużał się czas jego realizacji.

W dniu 7 lipca 2008 r., po przeprowadzeniu 72 godzinnych prób

technologicznych, rozpoczęto mające trwać 3 miesiące próby eksploatacyjne.

Tego samego dnia powódka wypowiedziała jednak kontrakt z powodu braku

współpracy pozwanej przy jego realizacji. W dniu 8 lipca 2008 r. również pozwana

złożyła oświadczenie o wypowiedzeniu kontraktu z powodu wielokrotnego

i uporczywego niestosowania się powódki do wezwań Inżyniera Kontraktu

i przekroczenia czasu zakończenia inwestycji.

W dniu 22 lipca 2008 r. powódka przerwała próby eksploatacyjne i opuściła

budowę.

4

Zdaniem Sądu Okręgowego zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia

sprawy miała kwestia zasadności wypowiedzenia kontraktu przez powódkę, gdyż

pozostaje ona w bezpośrednim związku z należytym wykonaniem zobowiązania.

Analizując przebieg procesu inwestycyjnego, Sąd uznał, że powódka nie wykonała

zobowiązania należycie (opóźnienia w realizacji kontraktu, brak podstaw do

wystawienia świadectwa przejęcia) i stwierdził, iż wypowiedzenie kontraktu przez

powódkę stanowiło nadużycie praw wynikających z kontraktu i było sprzeczne

z zasadami współżycia społecznego.

Powódka zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w całości. Zmieniając go, Sąd

Apelacyjny uwzględnił powództwo w zakresie żądania zobowiązania pozwanej do

złożenia oświadczenia woli w przedmiocie zwolnienia 70% wartości kwoty

zabezpieczenia (pkt I.1), zasądził od pozwanej na rzecz powódki 107 200 zł

kosztów procesu za pierwszą instancję (pkt I.2), oddalił apelację w pozostałej

części (pkt II) i zasądził od pozwanej na rzecz powódki 105 400 zł kosztów

postępowania apelacyjnego (pkt III).

Sąd odwoławczy uznał - odwołując się do zawartych w punkcie 4.2

warunków szczególnych kontraktu – że zostały spełnione przewidziane w nim

okoliczności zwolnienia 70% kwoty wartości zabezpieczenia. Należało zatem

uwzględnić powództwo co do żądania zobowiązania pozwanej do złożenia

oświadczenia woli w przedmiocie tego zwolnienia, „natomiast dalsze roszczenia

jako niezasadne oddalić”.

Powódka zaskarżyła wyrok Sąd Apelacyjnego częściowo, tj. w zakresie

oddalającym jej apelację (pkt II). W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach,

zarzuciła naruszenia art. 5 i art. 65 k.c. oraz obrazę art. 328 § 2 w związku z art.

391 § 1 k.p.c., art. 378 § 1 i art. 391 § 1 w związku z art. 386 § 4 k.p.c. Powołując

się na te podstawy, wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania albo o uchylenie wyroku w zaskarżonej części

i orzeczenie co do istoty zgodnie z żądaniem pozwu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Dla oceny zasadności skargi kasacyjnej rozstrzygające znaczenie mają

zarzuty naruszenia art. 328 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. i art. 378 § 1 k.p.c.

5

Zdaniem skarżącej wada uzasadnienia zaskarżonego wyroku polega na

niewskazaniu przyczyn oddalenia apelacji w pozostałej części, uniemożliwiającym

kontrolę kasacyjną wyroku w zaskarżonej części. Sąd odwoławczy naruszył też art.

378 § 1 k.p.c. nie odnosząc się do podniesionych w apelacji zarzutów naruszenia

prawa materialnego i procesowego, mających kluczowe znaczenie dla oceny

zasadności oddalenia przez Sąd pierwszej instancji roszczenia o zaniechanie

wypłaty kwot z gwarancji bankowej należytego wykonania umowy i zobowiązania

pozwanej do zwrotu oznaczonych dokumentów.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego naruszenie art.

328 § 2 k.p.c. może stanowić podstawę skargi kasacyjnej tylko o tyle, o ile

uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie pozwala na kontrolę kasacyjną tego

orzeczenia. Tylko w takim wypadku uchybienie art. 328 § 2 k.p.c. może bowiem być

uznane za mogące mieć – w rozumieniu art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. – wpływ na wynik

sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 65/01,

niepubl.). W orzecznictwie wyjaśniono również, że w uzasadnieniu wyroku sądu

odwoławczego muszą być zawarte elementy wymienione w art. 328 § 2 k.p.c., przy

uwzględnieniu charakteru orzeczenia drugoinstancyjnego (art. 391 § 1 k.p.c.).

W wypadku kwestionowania w apelacji oceny dowodów i ustaleń poczynionych

w sądzie pierwszej instancji, muszą one zostać poddane kontroli i ocenie

instancyjnej, której wyniki powinny być przedstawione w uzasadnieniu wyroku sądu

drugiej instancji. Wymienione obowiązki procesowe sądu drugiej instancji pozostają

w związku także z koniecznością rozpoznania sprawy w granicach apelacji

wynikającą z art. 378 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. Powinność rozpoznania sprawy

w granicach apelacji oznacza, między innymi, nakaz wzięcia pod uwagę,

rozważenia i oceny wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków;

nierozpoznanie zarzutów apelacji stanowi obrazę tego przepisu (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 11 grudnia 2008 r., IV CSK 331/08 i z dnia 17 lipca 2009 r., IV

CSK 110/ 09, niepubl.).

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie odpowiada – jak trafnie zarzuciła

skarżąca – przedstawionym wymaganiom, uniemożliwiając kontrolę kasacyjną

w zaskarżonym zakresie. Nie ulega wątpliwości, że wyrok Sądu pierwszej instancji

został zaskarżony przez powódkę w całości, a więc także w zakresie żądania

6

zgłoszonego na pierwszym miejscu (zobowiązania pozwanej do zaniechania

wypłaty kwot z gwarancji bankowej należytego wykonania umowy i zwrotu powódce

oznaczonych dokumentów). W uzasadnieniu wyroku częściowo uwzględniającego

apelację, Sąd odwoławczy przedstawił natomiast jedynie motywy rozstrzygnięcia

reformatoryjnego, polegającego na uwzględnieniu żądania zobowiązania pozwanej

do złożenia oświadczenia o zwolnieniu 70% kwoty zabezpieczenia, a motywy

oddalenia apelacji w pozostałej części ograniczył do stwierdzenia, że „(…) skoro

zostały spełnione przesłanki zwolnienia 70% gwarancji powództwo należało

uwzględnić w tym zakresie, natomiast dalsze roszczenia jako niezasadne oddalić”.

Tymczasem zasadność oddalenia przez Sąd pierwszej instancji powództwa

w zakresie żądania zobowiązania pozwanej do zaniechania wypłaty kwot

z bankowej gwarancji zabezpieczenia należytego wykonania umowy i zwrotu

powódce oznaczonych dokumentów została zakwestionowana w apelacji przez

podniesienie szeregu zarzutów naruszenia prawa materialnego i procesowego.

Apelująca zarzuciła naruszenie art. 5 k.c., art. 65 w związku z art. 3531

k.c., art.

471, 476 k.c. i 151 Prawa zamówień publicznych. Podniosła także zarzut, że Sąd

pierwszej instancji dokonał oceny dowodów z naruszeniem przewidzianej w art. 233

k.p.c. zasady swobodnej oceny dowodów. Zakwestionowała też prawidłowość

dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych. Zarzuciła również obrazę art. 328 § 2

k.p.c. przez niewskazanie przyczyn odmowy wiarygodności i mocy dowodowej

oznaczonym dowodom. Oddalając apelację w pozostałym zakresie, Sąd

odwoławczy nie odniósł się do tych zarzutów. Uzasadniony jest zatem zarzut

skarżącej nierozpoznania sprawy w granicach apelacji i sporządzenia uzasadniania

z naruszeniem art. 328 § 2 k.p.c., uniemożliwiającym kontrolę kasacyjną wyroku

w zaskarżonym zakresie.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku

(art. 39815

§ 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821

k.p.c.).

jz