V CSK 36/10

Sygn. akt V CSK 36/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

Protokolant Piotr Malczewski

w sprawie z powództwa C. Przedsiębiorstwa Komunalnego Spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością w S.

przeciwko „E.– G Polska” Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 15 października 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 30 września 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na

rzecz strony pozwanej kwotę 5400 zł (pięć tysięcy czterysta

złotych) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo o zapłatę kwoty 555.943,61 zł

z odsetkami ustawowymi dochodzonej tytułem nieuiszczonej przez pozwaną

części opłaty eksploatacyjnej żądanej przez powódkę na mocy § 11 ust. 1a umowy

z dnia 22 września 2005 r. W ocenie Sądu Okręgowego wykładnia postanowień §

11 pkt 1a w zw. z § 2 pkt 11 umowy z dnia 22 września 2005 roku prowadzi do

wniosku, że pojęcie „opłaty” należnej powódce nie pozwala na wliczenia do

przychodu ze sprzedaży energii także wartości całego przychodu uzyskanego

z tytułu sprzedaży tzw. zielonych obligacji. Natomiast Sąd ten uznał, że w § 11

pkt 1c wspomnianej umowy strony zastrzegły opłatę uzupełniającą, ale

w wysokości określonej stawki procentowej naliczonej od wartości przychodu ze

sprzedaży „zielonych obligacji”, a nie całego przychodu ze sprzedaży

inkorporowanych w nich praw majątkowych.

Apelację powódki, kwestionującą sposób i rezultat przyjętej przez Sąd

interpretacji postanowień umowy, oddalił Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia

30 września 2009 roku, obciążając jednocześnie powódkę kosztami postępowania

apelacyjnego. Odwołując się do aprobowanej w orzecznictwie tzw. kombinowanej

metody wykładni, Sąd Apelacyjny uznał, że interpretacja postanowień umowy

dokonana przez Sąd pierwszej instancji w pełni odpowiada dyrektywom zawartym

w art. 65 § 2 k.c. Sąd podzielił zarazem ustalenia faktyczne poczynione w oparciu

o uznawany za prawidłowo oceniony materiał dowodowy oraz wysnute z nich

wnioski natury prawnej.

W ocenie Sądu odwoławczego prawidłowo ocenił Sąd pierwszej instancji, że

użyte w umowie pojęcie „przychód ze sprzedaży energii” obejmuje przychód ze

sprzedaży energii tzw. fizycznej, natomiast kwestię opłat od przychodu uzyskanego

ze sprzedaży „zielonych obligacji" - świadectw pochodzenia, reguluje odrębnie pkt c

§ 11 ust. 1 umowy, który przewiduje, że opłata obliczona od przychodu ze

sprzedaży energii fizycznej będzie uzupełniona o 16% przychodu ze sprzedaży

„zielonych obligacji”. Sąd odwoławczy uzasadniając prawidłowość interpretacji

postanowień umowy dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wskazał na

uwzględnienie i ocenę zgodnych zamiarów stron oraz zgodne rozumienie przez

strony użytych w umowie pojęć w chwili jej zawarcia, potwierdzone treścią

3

korespondencji stron z 2007 roku. W ocenie Sądu Apelacyjnego, w materiale

sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, by wolą stron było podwójne rozliczenie

opłaty od przychodów z tzw. „zielonych obligacji”, najpierw w ramach § 11 pkt 1a,

a następnie § 11 pkt 1c. Odmienna i prawidłowa interpretacja oświadczeń woli

stron wyrażonej w § 11 ust. 1 umowy uwzględnia zamiar stron i cel umowy, treść

zwerbalizowaną na piśmie, semantykę i strukturę aktu umowy, jak i okoliczności

towarzyszące jej zawarciu oraz wykonywaniu, stwierdził Sąd Apelacyjny. W ocenie

tego Sądu materiał dowodowy w sprawie nie daje podstaw do przyjmowania, że

wolą stron w dacie zawarcia umowy było podwójne liczenie opłaty do przychodów

ze sprzedaży świadectw pochodzenia (tzw. „zielonych obligacji”).

Skarga kasacyjna powódki oparta została na obu podstawach kasacyjnych.

W ramach pierwszej skarżąca zarzuciła:

- niewłaściwe zastosowanie art. 693 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c. i art. 9a oraz

9e ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 roku – Prawo energetyczne (Dz.U. z 2006 r.

Nr 89, poz. 625 ze zm.) przy kwalifikacji § 11 ust. 1 lit. a umowy z dnia

22 września 2005 roku poprzez niewłaściwe ustalenie treści zobowiązania do

zapłaty czynszu umownego;

- niezastosowanie art. 65 § 1 k.c. w zw. z art. 3531

k.c. wskutek

nieuzasadnionego pominięcia uwzględnionej przez strony w chwili zawierania

umowy wartości cen sprzedaży energii w wysokości 0,23 zł/kWh

w odnawialnym źródle energii, co oznacza, że przychód obejmował zarówno

wpływy za świadectwa pochodzenia jak i ze sprzedaży energii fizycznie

wytworzonej;

- niezastosowanie art. 3531

k.c. w zw. z art. 65 § 2 k.c. w odniesieniu do

postanowień § 23 ust. 2 w zw. z § 11 ust. 1 umowy w zakresie w jakim Sąd

wyłącza możliwość oceny skutków prawnych umowy z dnia 22 września

2005 roku na podstawie postanowień umowy z dnia 18 lutego 2004 roku, dając

pierwszeństwo postanowieniom pierwszej z wymienionych umów;

- niewłaściwe zastosowanie art. 65 § 2 k.c. poprzez niewłaściwe odtworzenie

zamiaru stron i celu umowy skutkujące błędną definicją pojęcia prawnego

„opłata”.

4

Zarzuty mieszczące się w ramach drugiej podstawy kasacyjnej obejmują

niewłaściwe zastosowanie art. 382 k.p.c. poprzez częściowe pominięcie dowodów

w postaci zeznań świadka K. S. składanych przed Sądem pierwszej instancji i w

wyniku tego błędne przyjęcie, że powódka nie przeprowadziła dowodu na

okoliczność uznania powstania przychodu ze sprzedaży energii łącznie z dwóch

źródeł, tj. ze sprzedaży energii fizycznie wytworzonej i ze sprzedaży świadectw

pochodzenia.

Niewłaściwe zastosowanie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

uzasadniono przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów w postaci zeznań

świadków i dokumentów oraz dokonaniu ustaleń faktycznych bez wszechstronnego

rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego szczegółowo

wyartykułowanego w opisie zarzutu.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania albo o uchylenie wyroków

Sądów obu instancji i uwzględnienie w całości jej powództwa.

W uzasadnieniu skargi wyeksponowano zarzut wadliwości wykładni

oświadczenia woli stron wyrażonej w § 11 ust. 1 umowy z dnia 22 września

2005 roku, poprzez pominięcie przy ustalaniu wysokości opłaty należnego

przychodu z tytułu sprzedaży świadectw pochodzenia.

Strona pozwana w odpowiedzi za skargę kasacyjną wniosła o oddalenie

skargi i o zasądzenie na jej rzecz od powódki kosztów postępowania kasacyjnego,

podważając zasadność poszczególnych zarzutów skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie wobec braku

uzasadnionych podstaw.

W pierwszej kolejności należy rozpoznać zarzuty podniesione w ramach

drugiej podstawy kasacyjnej, tj. naruszenia przepisów postępowania (art. 3983

§ 1

pkt 2 k.p.c.), albowiem dopiero weryfikacja czynności Sądu dokonanych w toku

postępowania apelacyjnego warunkuje celowość dokonania oceny, czy nie zostały

popełnione przez Sąd drugiej instancji błędy w orzekaniu, polegające na błędnej

5

wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu przepisów prawa materialnego (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.).

W judykaturze zasadnie przyjmuje się, że art. 382 k.p.c. kreuje ogólną

dyrektywę kompetencyjną określającą istotę postępowania apelacyjnego. Z tego

też względu zarzut jego naruszenia – co do zasady – nie może stanowić

samodzielnej podstawy kasacyjnej (por. wyrok SN z dnia 6 stycznia 1999 r.,

sygn. akt II CKN 102/98, niepubl.; postanowienie SN z dnia 7 lipca 1999 r.,

sygn. akt I CKN 504/99, publ. OSCNC 2000, nr 1, poz. 17; wyrok SN z dnia

23 czerwca 2010 r., sygn. akt II CSK 667/09, niepubl.). W konsekwencji skarżący,

powołując się w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) na

naruszenie art. 382 k.p.c., powinien jednocześnie wskazać inne przepisy normujące

postępowanie rozpoznawcze, którym Sąd drugiej instancji uchybił (por. wyrok SN

z dnia 13 stycznia 2010 r., sygn. akt II CSK 357/09, niepubl.; postanowienie SN

z dnia 5 lutego 2010 r., sygn. akt III CSK 124/09, niepubl.). W przedmiotowej

skardze kasacyjnej skarżący, powołując się na naruszenie art. 382 k.p.c., nie

przywołał żadnych przepisów normujących postępowanie rozpoznawcze, którym –

w jego ocenie – Sąd drugiej instancji uchybił. Z tych też względów nie można uznać

za zasadny zarzutu naruszenia art. 382 k.p.c. Jednocześnie, wbrew twierdzeniom

skarżącego, nie ma podstaw do przyjęcia, że Sąd Apelacyjny częściowo pominął

zeznania świadka K. S. złożone przed Sądem pierwszej instancji, co

w konsekwencji miało prowadzić do bezpodstawnego przyjęcia przez Sąd drugiej

instancji, iż powódka nie przeprowadziła dowodu na okoliczność uznania powstania

i uwzględniania przychodu z dwóch źródeł, tj. ze sprzedaży zarówno energii

fizycznie wytworzonej jak i świadectw pochodzenia. Z uzasadnienia wyroku z dnia

30 września 2009 roku wynika bowiem jednoznacznie, że Sąd drugiej instancji –

w granicach wyznaczonych przez art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. –

dokonał oceny złożonych przed Sądem pierwszej instancji zeznań świadka K. S.

uznając, iż zeznania te nie dają podstaw do przyjęcia, że powódka na etapie

negocjowania umowy z dnia 22 września 2005 roku ujmowała dochód ze

sprzedaży energii, o którym mowa w § 11 pkt 1 lit. a przedmiotowej umowy, jako

dochód ze sprzedaży energii fizycznie wytworzonej oraz świadectw pochodzenia (k.

10 uzasadnienia).

6

Nie ma również uzasadnionych podstaw podniesiony przez stronę skarżącą

zarzut niewłaściwego zastosowania art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

argumentowany przekroczeniem przez Sąd drugiej instancji granic swobodnej

oceny dowodów w postaci zeznań świadków, dokumentów i pism składanych przez

Strony poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału

dowodowego. Zarzut ten w swej treści zmierza bowiem do kwestionowania przez

skarżącą prawidłowości dokonanych przez Sąd drugiej instancji ustaleń

faktycznych, którymi Sąd Najwyższy, ze względu na treść art. 39813

§ 2 k.p.c., jest

związany.

W tym stanie rzeczy oceny podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów

naruszenia przepisów prawa materialnego należało dokonać z uwzględnieniem

stanu faktycznego będącego podstawą orzekania dla Sądu drugiej instancji.

Wadliwie sformułowany jest podniesiony w ramach pierwszej podstawy

kasacyjnej zarzut niewłaściwego zastosowania art. 693 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 65

k.c. i art. 9a oraz art. 9e ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 roku – Prawo energetyczne

przy wykładni § 11 ust. 1 lit. a umowy z dnia 22 września 2005 roku, bo

uzasadniany niewłaściwym ustaleniem przez Sąd drugiej instancji treści

zobowiązania do zapłaty czynszu umownego. Przywołanie bowiem

w sformułowaniu tego zarzutu niezwykle rozbudowanych pod względem treści

art. 9a i art. 9e ustawy – Prawo energetyczne, bez wyraźnego sprecyzowania

naruszenie których konkretnie ustępów przywołanych przepisów skarżący zarzuca,

powoduje, iż zarzut ten wymyka się spod kontroli Sądu Najwyższego. Jednocześnie

zwrócić należy uwagę, że z przytoczonego na poparcie podniesionego zarzutu

uzasadnieniawynika, iż skarżący zmierza w swej istocie do kwestionowania

prawidłowości dokonanych przez Sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych, którymi

Sąd Najwyższy jest związany (art. 39813

§ 2 k.p.c.). Ustalenie treści oświadczeń

woli stron umowy – a tę właśnie okoliczność kwestionuje skarżący podnosząc

zarzut naruszenia art. 693 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 65 k.c. i art. 9a i art. 9e ustawy

Prawo energetyczne – stanowi ustalenie faktyczne, które nie może być skutecznie

kwestionowane przez skarżącego w ramach postępowania kasacyjnego z mocy

art. 3983

§ 3 k.p.c. (por. wyrok SN z dnia 29 stycznia 2003 r., sygn. akt I CKN

1431/00, niepubl.; wyrok SN z dnia 31 stycznia 2003, sygn. akt IV CKN 1706/00,

7

niepubl.; wyrok SN z dnia 28 stycznia 2004 r., sygn. akt IV CK 410/02, niepubl.

wyrok SN z dnia 11 kwietnia 2006 r., sygn. akt I CSK 175/05, niepubl.). Dopiero

wykładnia ustalonego przez sąd oświadczenia woli w zawartej przez strony umowie

należy do kwestii prawnych, które mogą być – w razie podniesienia właściwego

zarzutu naruszenia prawa materialnego – przedmiotem kontroli Sądu Najwyższego

w ramach postępowania kasacyjnego (por. wyrok SN z dnia 20 lutego 1997 r.,

sygn. akt I CKN 90/96, niepubl., wyrok SN z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt

V CSK 216/06, niepubl.).

Nie ma podstaw do przyjęcia, iż podnoszone przez skarżącego „niezasadne

pominięcie prawnie doniosłej okoliczności” stanowi przejaw niewłaściwego

zastosowania przepisów art. 65 § 1 k.c. w zw. art. 3531

k.c. Błędna subsumcja

(niewłaściwe zastosowanie) przepisu prawa materialnego wyraża się bowiem

w niezgodności między ustalonym stanem faktycznym a hipotezą zastosowanej

normy prawnej; a więc błędnym przyjęciu lub zaprzeczeniu związku zachodzącemu

pomiędzy faktem ustalonym w procesie a normą prawną (por. wyrok SN z dnia

8 października 2002 r., sygn. akt IV CKN 1304/00, niepubl.; wyrok SN z dnia

2 kwietnia 2003 r., sygn. akt I CKN 161/01, niepubl.), a nie – jak podnosi skarżący

– w pominięciu przez Sąd drugiej instancji określonych okoliczności faktycznych.

Nieuprawnione jest przy tym twierdzenie skarżącego, że Sąd drugiej instancji,

w zakresie dokonanych ustaleń faktycznych, pominął ustalenie wysokości ceny

sprzedaży energii wytwarzanej w odnawialnym źródle w chwili zawierania umowy

z dnia 22 września 2005 roku. Z uzasadnienia wyroku z dnia 30 września 2009 roku

wynika bowiem jednoznacznie, że Sąd drugiej instancji wprost odniósł się do tej

okoliczności, zasadnie podnosząc przy tym, że dla wykładni postanowień

przedmiotowej umowy nie mogę mieć znaczenia wskazywane przez skarżącego

zdarzenia w postaci zmiany wysokości cen energii oraz stanu prawnego, które

wystąpiły już po zawarciu przez strony umowy. Wynikająca z art. 65 k.c.

kombinowana metoda wykładni oświadczeń woli, w przypadku oświadczeń woli

składanych innej osobie, nakazuje bowiem nadać prymat pierwszeństwa temu

znaczeniu oświadczenia woli, które rzeczywiście nadały mu obie strony w chwil

jego złożenia, co oznacza preferencję dla tzw. subiektywnego wzorca wykładni

(por. wyrok SN z dnia 7 marca 2007 r., sygn. akt II CSK 489/06, niepubl.).

8

Nie ma również podstaw do przyjęcia, wbrew stanowisku skarżącego, że

wskazana w § 11 ust. 1 lit. a opłata za prawo do eksploatacji ustalona w wysokości

16% przychodu ze sprzedanej energii obejmowała zarówno przychód ze sprzedaży

energii fizycznie wytworzonej, jak i sprzedaży świadectw pochodzenia (tzw.

zielonych obligacji). Prawidłowo Sąd drugiej instancji przyjął, stosując wskazane

w art. 65 § 2 k.c. dyrektywy wykładni oświadczeń woli, że ujętą w § 11 ust. 1 lit. a

umowy z dnia 22 września 2005 r. opłatę eksploatacyjną ustala się wyłącznie

w oparciu o wysokość przychodu uzyskanego ze sprzedaży energii fizycznie

wytworzonej. Natomiast zasady uwzględniania, przy ustaleniu należnej opłaty

eksploatacyjnej, przychodu ze sprzedaży tzw. „zielonych obligacji” reguluje § 11

ust. 1 lit c przedmiotowej umowy (k. 13 uzasadnienia wyroku). W świetle

dokonanych przez Sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych nie ma zatem podstaw

do przyjęcia, iż wolą stron umowy z dnia 22 września 2005 roku było określanie

wysokości opłaty eksploatacyjnej, o której mowa w § 11 ust. 1 lit. a przedmiotowej

umowy, zarówno w oparciu o wartość przychodu ze sprzedaży energii fizycznie

wytworzonej, jak i przychodu ze sprzedaży świadectw pochodzenia. Z tych też

względów za chybiony należy uznać zarzut niezastosowania art. 65 § 1 k.c. w zw.

z art. 3531

k.c. wskutek nieuzasadnionego pominięcia uwzględnionej przez strony

w chwili zawierania umowy ceny sprzedaży energii w wysokości 0,23 zł/kWh,

w odnawialnym źródle energii, co oznacza, że przychód obejmował zarówno

wpływy za świadectwa pochodzenia jak i ze sprzedaży energii fizycznie

wytworzonej.

Nie zasługuje również na uwzględnienie podniesiony przez skarżącego

zarzut niezastosowania art. 3531

k.c. w zw. z art. 65 § 2 k.c. w odniesieniu do

postanowień § 23 ust. 2 w zw. z § 11 ust. 1 umowy w zakresie w jakim wyłącza

możliwość oceny skutków prawnych umowy z dnia 22 września 2005 roku na

podstawie postanowień umowy z dnia 18 lutego 2004 roku, dając pierwszeństwo

postanowieniom pierwszej z wymienionych umów. Skarżący pomija bowiem, że

z § 23 ust. 2 umowy z dnia 22 września 2005 roku zawiera dyrektywę

interpretacyjną nakazującą, w razie rozbieżności pomiędzy postanowieniami

umowy o współpracy z 2004 roku a postanowieniami umowy o eksploatację,

w zakresie ustalania praw i obowiązków stron kierować się brzmieniem

9

postanowień umowy o eksploatację z dnia 22 września 2005 roku. Prawidłowo

zatem Sąd drugiej instancji ustalając zasady określania należnej powódce opłaty

eksploatacyjnej opierał się w pierwszej kolejności na wykładni postanowień umowy

z dnia 22 września 2005 r.

Za chybiony należy uznać także podniesiony zarzut niewłaściwego

zastosowania art. 65 § 2 k.c. poprzez niewłaściwe odtworzenie przez Sąd drugiej

instancji zamiaru stron i celu umowy skutkujące błędną definicją pojęcia prawnego

„opłata". W pierwszej kolejności podkreślić należy, że wobec wynikającej z § 23

ust. 2 dyrektywy interpretacyjnej, nakazującej uwzględniać brzmienie postanowień

umowy z dnia 22 września 2005 roku w razie ich rozbieżności z postanowieniami

umowy o współpracy, bezpodstawne są twierdzenia skarżącego wskazujące na

niewłaściwe odtworzenie zamiaru stron i celu umowy poprzez przyjęcie błędnej

definicji pojęcia „opłaty”, o której mowa w § 2 ust. 11 umowy o współpracy.

Jednocześnie, jak już wskazano powyżej, Sąd drugiej instancji prawidłowo przyjął,

uwzględniając wspólny zamiar stron, cel umowy z dnia 22 września 2005 roku oraz

jej treść i strukturę, iż nie ma podstaw do ujmowania, przy ustalaniu należnej

powódce opłaty na podstawie § 11 ust. 1 lit. a przedmiotowej umowy, obok

przychodu ze sprzedaży energii fizycznie wytworzonej również przychodu

uzyskanego ze sprzedaży świadectw pochodzenia.

Z tych też względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c., orzekł jak

w sentencji, zaś w przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na

podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c. ustalając ich wysokość

na podstawie § 6 pkt 7 w zw. z § 12 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców

prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2002 r. Nr 163,

poz. 1349 ze zm.).

md