IV CSK 215/10

Sygn. akt IV CSK 215/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSA Anna Kozłowska

Protokolant Katarzyna Jóskowiak

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Ministra Skarbu Państwa

przeciwko M. Fabryce Zintegrowanych Systemów Opomiarowania

i Rozliczeń Spółce z o.o. w T.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 21 października 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 17 listopada 2009 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa

- Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3600 zł

(trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Skarbu Państwa –

Ministra Skarbu Państwa przeciwko spółce pod firmą „M.” Fabryka Zintegrowanych

Systemów Opomiarowania i Rozliczeń sp. z o.o., wyrokiem z dnia 10 czerwca 2009

r. ustalił, że powodowi przysługuje prawo do wykonywania uprawnień majątkowych

i korporacyjnych z 940 udziałów spółki M. – T. sp. z o.o. o łącznej wartości

nominalnej 470 000 zł.

Sąd ten ustalił, że powód jest wspólnikiem spółki M. – T. sp. z o.o. i posiada

w niej 940 udziałów o łącznej wartości 470 000 zł. Drugim wspólnikiem – obok

powoda – jest M. S. sp. z o.o., która ma 1328 udziałów o łącznej wartości 664 000

zł.

W dniu 22 grudnia 2000 r. powód zawarł ze spółką „M. – I.” sp. z o.o.

(obecnie: „M.” Fabryka Zintegrowanych Systemów Opomiarowania i Rozliczeń sp. z

o.o.), na czas oznaczony od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2010 r.,

umowę o oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania, na podstawie której

oddał pozwanej do odpłatnego korzystania i pobierania pożytków zespół

składników materialnych i niematerialnych, tworzących przedsiębiorstwo w

rozumieniu art. 55 1

k.c., należące wcześniej do przedsiębiorstwa państwowego pod

nazwą Fabryka Wodomierzy i Zegarów „M.” Jednym ze składników objętych

umową były udziały w spółce M. – T. sp. z o.o.

W dniu 21 marca 2007 r. powód, powołując się na postanowienia § 15 lit.

a) i g) umowy, złożył oświadczenie o jej wypowiedzeniu ze skutkiem

natychmiastowym w związku z zaleganiem przez pozwaną z opłatą dwóch

kolejnych rat kwartalnych oraz zaległościami w opłatach publicznoprawnych.

Pozwana odmówiła zwrotu przedmiotu umowy, podnosząc, że nadal przysługuje jej

prawo do wykonywania uprawnień majątkowych i korporacyjnych z 940 udziałów

stanowiących własność powoda.

Sąd Okręgowy stwierdził, że sporna była jedynie ocena prawna

przedstawionego stanu faktycznego. Podkreślił, że umowa z dnia 22 grudnia

2000 r. została zawarta na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 3 oraz art. 51 i 52 ustawy

3

z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw

państwowych (Dz.U. Nr 118, poz. 561 ze zm.; obecnie: ustawa z dnia 30 sierpnia

1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji, jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 171, poz.

1397 ze zm. – dalej: „u.k.p.”), dlatego, zgodnie z art. 40 ust. 1 tej ustawy, pozwana,

wstąpiła we wszelkie prawa i obowiązki przedsiębiorstwa państwowego, bez

względu na charakter stosunku prawnego, z którego te prawa i obowiązki wynikają.

W czasie trwania umowy o oddaniu przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania,

pozwanej przysługiwało tym samym prawo do wykonywania uprawnień

majątkowych i korporacyjnych z udziałów powoda w spółce Metron – Term

i z prawa tego pozwana korzystała.

Oceniając skuteczność oświadczenia powoda z dnia 21 marca 2007 r., Sąd

Okręgowy podkreślił, że powód miał prawo wypowiedzieć umowę ze skutkiem

natychmiastowym w przypadku zalegania przez pozwaną z opłatą dwóch kolejnych

rat (§ 15 lit. a umowy), a także w przypadku nieuiszczania przez pozwaną

świadczeń publicznych związanych z przedmiotem umowy, takich jak podatki

i opłaty do Urzędu Skarbowego, urzędów administracji rządowej i samorządowej

(§ 15 lit. g umowy). W zakresie nieuregulowanym w umowie miały do niej

zastosowanie przepisy art. 693 i nast. k.c. W odniesieniu zatem do wypowiedzenia

na podstawie wskazanej w § 15 lit. a) znajdował zastosowanie art. 703 k.c., który

uzależnia dopuszczalność wypowiedzenia umowy dzierżawy bez zachowania

terminu wypowiedzenia w razie zwłoki z zapłatą czynszu za dwa pełne okresy

płatności od uprzedzenia dzierżawcy i udzielenia mu dodatkowego

trzymiesięcznego terminu do zapłaty zaległego czynszu. Powód nie wykazał, by

udzielił pozwanej takiego terminu, wobec czego wypowiedzenie dokonane

z powołaniem się na podstawę przewidzianą w § 15 lit. a) umowy nie było

skuteczne.

W § 15 lit. g) umowy strony przewidziały jednak odrębną podstawę

wypowiedzenia, do której art. 703 k.c. nie ma zastosowania, a pozwana nie

kwestionowała, że zalega z uiszczaniem opłat publicznoprawnych. W tej sytuacji

wypowiedzenie dokonane na podstawie wskazanej w § 15 lit. g) umowy trzeba

uznać za skuteczne.

4

Apelację pozwanej od tego wyroku Sąd Apelacyjny oddalił wyrokiem z dnia

17 listopada 2009 r., podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji, że z chwilą

rozwiązania umowy pozwana utraciła prawo do wykonywania uprawnień

majątkowych i korporacyjnych z udziałów powoda w spółce M. – T. sp. z o.o.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, trzeba rozróżnić ciążące na pozwanej obowiązki

zapłaty rat kapitałowych i opłat publicznoprawnych, gdyż stanowiły one odrębną

kategorię świadczeń. Potwierdzeniem tego jest regulacja zawarta w art. 702 k.c.,

zgodnie z którą w umowie dzierżawy można zastrzec, że oprócz czynszu

dzierżawca będzie obowiązany uiszczać podatki i inne ciężary związane z

własnością lub z posiadaniem przedmiotu dzierżawy. Art. 703 k.c. odnosi się

jedynie do zwłoki z zapłatą czynszu, a nie do zwłoki z zapłatą wszelkich świadczeń

pieniężnych obciążających dzierżawcę. Powód był zatem uprawniony do

wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym z powodu zwłoki z zapłatą

świadczeń publicznoprawnych, bez udzielania pozwanej dodatkowego terminu do

ich uiszczenia.

Gdyby przyjąć, że art. 703 k.c. odnosi się również do opłat

publicznoprawnych, jako wchodzących w zakres szeroko rozumianego czynszu, to

zaniechanie udzielenia pozwanej dodatkowego terminu nie mogłoby skutkować

zmianą podjętego rozstrzygnięcia, ponieważ naruszenie powołanego przepisu

powoduje jedynie bezskuteczność czasową dokonanego wypowiedzenia. Oznacza

to, że gdyby pozwana w ciągu trzech miesięcy uregulowała zaległe raty kapitałowe

i zaległe świadczenia publicznoprawne, skutki dokonanego wypowiedzenia

zostałyby zniweczone. Po bezskutecznym upływie tego terminu dokonane

wypowiedzenie stało się skuteczne, wobec czego umowa ulegała rozwiązaniu

z końcem czerwca 2007 r.

Sąd Apelacyjny uznał za pozbawiony racji zarzut sprzeczności żądania

powoda z art. 5 k.c. oparty na twierdzeniach, że dokonana przez powoda w sierpniu

2001 r. podwyżka opłat legalizacyjnych na produkowane przez pozwaną

urządzenia pomiarowe spowodowała uszczerbek w jej interesach. Podwyższenie

opłat legalizacyjnych mogło bowiem podlegać ocenie w sprawie o oznaczenie

sposobu wykonania umowy lub wysokości świadczenia, wszczętej na podstawie

5

art. 3571

k.c. Pozwana jednak nie wystąpiła z takim żądaniem do czasu

wypowiedzenia umowy.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego pozwana, powołując

się na podstawę określoną w art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c., wniosła o jego uchylenie

i zmianę wyroku Sądu pierwszej instancji przez oddalenie powództwa ewentualnie

o uchylenie wyroków obu Sądów i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji

do ponownego rozpoznania. W ramach powołanej podstawy kasacyjnej wskazała

na naruszenie przepisów: art. 5 k.c. przez przyjęcie, że negatywną przesłanką

stwierdzenia nadużycia prawa przez powoda jest pasywność pozwanej, polegająca

na nieskorzystaniu z możliwości sądowego dochodzenia swych praw, art. 65 k.c.

przez błędną wykładnię § 15 umowy, prowadzącą do uznania, że opłaty, o których

mowa w § 15 lit. g umowy, nie wchodzą w zakres czynszu, pomimo ich tożsamości

podmiotowej i przedmiotowej oraz w zakresie charakteru więzi obligacyjnej

w stosunku do rat kapitałowych, art. 703 k.c. przez przyjęcie, że odpowiednikiem

czynszu w rozumieniu tego przepisu są na gruncie zawartej przez strony umowy

jedynie raty kapitałowe oraz że uchybienie obowiązkowi wynikającemu z art. 703

zd. drugie k.c. powoduje jedynie czasową, a nie całkowitą bezskuteczność

dokonanego wypowiedzenia, i art. 3531

k.c. przez przyjęcie, że postanowienia § 15

lit. a) i g) umowy nie sprzeciwiają się przepisom ustawy oraz właściwości (naturze)

stosunku umownego łączącego strony.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozważenia w pierwszej kolejności wymaga zarzut naruszenia art. 65 k.c.

przez błędną wykładnię postanowień § 15 lit. a) i g) umowy z dnia 22 grudnia

2000 r. o oddaniu przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania, co – zdaniem

skarżącej – doprowadziło do uznania, że opłaty wymienione w § 15 lit. g) nie

wchodzą w zakres czynszu dzierżawnego sensu largo pomimo ich tożsamości

podmiotowej i przedmiotowej oraz w zakresie charakteru więzi obligacyjnej

w stosunku do rat kapitałowych.

Odnosząc się do tego zarzutu trzeba zauważyć, że wykładnia oświadczeń

woli polega na ustaleniu ich znaczenia, ma ona więc na celu ustalenie prawnie

wiążącego znaczenia oświadczenia woli, a nie dokonanie jego kwalifikacji prawnej.

6

W niniejszej sprawie spór nie dotyczył sposobu rozumienia postanowień § 15 lit. a)

i g) umowy, lecz oceny charakteru prawnego opłat wymienionych w § 15 lit. g),

chodziło bowiem o rozstrzygnięcie, czy opłaty te mogą być uznane za czynsz

w rozumieniu art. 703 k.c. Skoro kontrowersja dotyczyła jedynie kwalifikacji prawnej

opłat, ewentualne błędy popełnione w tym zakresie są błędami w subsumcji, a nie

w zakresie wykładni umowy. Dostrzegła to również skarżąca, formułując dodatkowo

zarzut naruszenia art. 703 k.c. przez przyjęcie, że odpowiednikiem czynszu

w rozumieniu tego przepisu są jedynie raty kapitałowe. Zarzut naruszenia art. 65

k.c. trzeba zatem uznać za nieuzasadniony.

Umowa o oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania, zawarta na

podstawie art. 39 ust. 1 pkt 3 oraz art. 51 i 52 u.k.p., jest umową nienazwaną, która

skupia elementy treści różnych umów nazwanych. Z braku przepisów

szczególnych, prawne konsekwencje umów nienazwanych mogą być w zasadzie

oceniane tylko według przepisów o umowach w ogólności oraz przepisów części

ogólnej prawa zobowiązań. Gdy chodzi o wykraczające poza nie zagadnienia

szczególne, właściwe dla umowy o oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego

korzystania, w doktrynie dopuszcza się stosowanie w drodze analogii przepisów

umów nazwanych, których elementy umowa ta zawiera. W niniejszej sprawie

kwestię tę przesądziły same strony, postanawiając, że do zawartej przez

nie umowy mają zastosowanie przepisy art. 693 i nast. k.c. dotyczące umowy

dzierżawy.

W ujęciu art. 693 i nast. k.c. konieczną cechą dzierżawy jest odpłatność

i wzajemność świadczeń wynikających z umowy stron, wydzierżawiający

zobowiązuje się bowiem oddać dzierżawcy rzecz lub prawo

do używania i pobierania pożytków, a dzierżawca płacić wydzierżawiającemu

czynsz. Zgodnie z art. 693 § 2 k.c., czynsz może być zastrzeżony w pieniądzach

lub świadczeniach innego rodzaju. Może być również oznaczony w ułamkowej

części pożytków. W art. 702 k.c. ustawodawca wskazał ponadto na możliwość

zastrzeżenia w umowie, że oprócz czynszu dzierżawca będzie zobowiązany

uiszczać podatki i inne ciężary związane z własnością lub posiadaniem przedmiotu

dzierżawy oraz ponosić koszty jego ubezpieczenia. Zastrzeżony w umowie

obowiązek zapłaty przez dzierżawcę – oprócz czynszu w pieniądzach – podatków

7

i innych należności, które zwykle obciążają wydzierżawiającego, jest niewątpliwie

elementem odpłatności za korzystanie z przedmiotu dzierżawy.

Zgodnie z art. 703 k.c., jeżeli dzierżawca dopuszcza się zwłoki z zapłatą

czynszu co najmniej za dwa pełne okresy płatności, a w wypadku gdy czynsz jest

płatny rocznie, jeżeli dopuszcza się zwłoki z zapłatą ponad trzy miesiące,

wydzierżawiający może dzierżawę wypowiedzieć bez zachowania terminu

wypowiedzenia. Jednakże wydzierżawiający powinien uprzedzić dzierżawcę,

udzielając mu dodatkowego trzymiesięcznego terminu do zapłaty zaległego

czynszu. W przytoczonym przepisie jest wprawdzie mowa jedynie o zwłoce

z zapłatą czynszu, trzeba jednak zgodzić się z wywodami skarżącej, że –

w sytuacji, w której dzierżawca zobowiązał się oprócz czynszu uiszczać podatki i

inne ciężary związane w własnością przedmiotu dzierżawy – przepis ten ma

zastosowanie także do zwłoki z zapłatą podatków i innych należności. Świadczenia

te bowiem spełniają ten sam cel, gdyż łącznie z czynszem zastrzeżonym

w pieniądzach stanowią odpłatność za korzystanie z przedmiotu dzierżawy.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, trzeba przyjąć, że art.

703 k.c., który z woli stron ma odpowiednie zastosowanie do zawartej przez

nie umowy o oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania, dotyczy

zarówno zwłoki z zapłatą rat kwartalnych (§ 15 lit. a umowy), jak i zwłoki z zapłatą

podatków i innych świadczeń publicznoprawnych (§ 15 lit. g umowy).

Na identycznym stanowisku stanął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 marca

2010 r., II CSK 454/09, przyjmując, że wypowiedzenie dzierżawy w sposób

określony w art. 703 k.c. może dotyczyć także sytuacji, w której dzierżawca nie

wykonuje zastrzeżonego w umowie obowiązku regulowania należności

publicznoprawnych (zob. Biul. SN 2010, nr 5, s. 13). W tym zakresie zatem

podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 703 k.c. jest uzasadniony.

Dla oceny trafności podjętego rozstrzygnięcia istotne znaczenie ma kwestia

skutków naruszenia art. 703 zd. drugie k.c. Skarżąca – podnosząc zarzut obrazy

powołanego przepisu przez zaniechanie udzielenia jej dodatkowego

trzymiesięcznego terminu do zapłaty zaległych należności – przyjmuje,

że dokonane przez powoda wypowiedzenie umowy bez zachowania terminu

8

wypowiedzenia stanowi czynność prawną sprzeczną z ustawą, która – zgodnie

z art. 58 § 1 k.c. – jest dotknięta bezwzględną nieważnością.

Podejmując ten problem wypada przypomnieć, że był on już przedmiotem

rozważań Sądu Najwyższego na gruncie podobnej regulacji zawartej w art. 687 k.c.

Według tego przepisu, jeżeli najemca lokalu dopuszcza się zwłoki z zapłatą

czynszu co najmniej za dwa pełne okresy płatności, a wynajmujący zamierza najem

wypowiedzieć bez zachowania terminów wypowiedzenia, powinien on uprzedzić

najemcę na piśmie, udzielając mu dodatkowego terminu miesięcznego do zapłaty

zaległego czynszu. W uchwale z dnia 22 lutego 1967 r., III CZP 113/66,

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że jeżeli najemca lokalu dopuścił się zwłoki z zapłatą

czynszu co najmniej za dwa pełne okresy płatności, a wynajmujący – bez

uprzedzenia najemcy na piśmie o zamierzonym z tego powodu wypowiedzeniu

najmu bez zachowania terminów wypowiedzenia i bez udzielenia najemcy

dodatkowego terminu miesięcznego do zapłaty zaległego czynszu – wniósł pozew

o natychmiastowe rozwiązanie najmu i orzeczenie eksmisji najemcy z lokalu,

powództwo jest nieuzasadnione. Jednakże sąd nie może oddalić powództwa, jeżeli

stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy wskazuje, że pozwany mimo

wyrażonej w pozwie woli powoda wypowiedzenia najmu bez zachowania terminów

wypowiedzenia i mimo upływu terminu miesięcznego od doręczenia mu pozwu nie

zapłacił zaległego czynszu (zob. OSNCP 1967, nr 6, poz. 102).

Stanowisko takie wyrażane było również w doktrynie. Podkreślano,

że wniesienie pozwu o natychmiastowe rozwiązanie najmu i orzeczenie eksmisji

najemcy można uznać za spełnienie wymagania uprzedzenia najemcy na piśmie

i udzielenia mu dodatkowego miesięcznego terminu do zapłaty zaległego czynszu

oraz że interes prawny najemcy będzie dostatecznie chroniony przez to, że wyłączy

się możliwość rozwiązania najmu przed upływem miesiąca od chwili złożenia

najemcy oświadczenia wynajmującego zawierającego uprzedzenie o zamiarze

niezwłocznego wypowiedzenia najmu. Przyjmowano też, że wskazania zawarte

w powołanej uchwale Sądu Najwyższego dotyczą w równej mierze wszelkich

pozasądowych pisemnych wypowiedzeń najmu lokali, w których wynajmujący

oświadcza wolę natychmiastowego rozwiązania najmu z tej przyczyny, że najemca

popadł w zwłokę z zapłatą co najmniej dwóch rat czynszowych. Także takie

9

wypowiedzenia traktować należy jako uprzedzenia o zamiarze wypowiedzenia

najmu po bezskutecznym upływie dodatkowego terminu miesięcznego.

Podkreślano jednak, że dla zakończenia stosunku najmu wynajmujący będzie

musiał po upływie miesięcznego terminu złożyć jeszcze jedno – tym razem w pełni

skuteczne – wypowiedzenie najmu, art. 687 k.c. odróżnia bowiem oświadczenie

uprzedzające o zamiarze natychmiastowego wypowiedzenia od samego

wypowiedzenia. Wypowiedzenie ze skutkiem natychmiastowym nie wymaga jednak

zachowania żadnej formy szczególnej, wobec czego może znaleźć wyraz

w każdym zachowaniu się wynajmującego, które w sposób dostateczny ujawnia

wolę natychmiastowego zakończenia najmu (art. 60 k.c.). Popieranie więc

powództwa o eksmisję po upływie miesiąca może być uznane za definitywne

wypowiedzenie najmu.

Podzielając przedstawiony kierunek wykładni, trzeba stwierdzić, że brak

argumentów przemawiających za udzieleniem dzierżawcy niewywiązującemu się

ze swych obowiązków dalej idącej ochrony od tej, z której korzysta najemca lokalu.

Art. 703 zd. drugie k.c., wprowadzający obowiązek udzielenia dzierżawcy

dodatkowego trzymiesięcznego terminu do zapłaty zaległego czynszu ma na celu

wyłącznie ochronę interesów dzierżawcy. Wynika z niego jedynie zakaz ustalania

krótszego od trzymiesięcznego terminu dodatkowego do zapłaty zaległego

czynszu. Interes dzierżawcy będzie więc wystarczająco chroniony przez to,

że wyłączy się możliwość rozwiązania umowy przed upływem trzech miesięcy od

uprzedzenia dzierżawcy o zamiarze niezwłocznego wypowiedzenia dzierżawy.

Postulowana zatem przez skarżącą sankcja bezwzględniej nieważności

wypowiedzenia dokonanego z naruszeniem art. 703 zd. drugie k.c. nie byłaby

uzasadniona z punktu widzenia funkcji tego przepisu.

W sytuacji, w której powód złożył oświadczenie o niezwłocznym

wypowiedzeniu umowy o oddaniu przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania, bez

dopełnienia obowiązku przewidzianego w art. 703 zd. drugie k.c., i zażądał zwrotu

przedmiotu tej umowy, trzeba przyjąć, że uczynił zadość obowiązkowi uprzedzenia

o zamiarze wypowiedzenia po bezskutecznym upływie dodatkowego

trzymiesięcznego terminu. Skarżąca nie uregulowała zaległych świadczeń w ciągu

trzech miesięcy od złożenia jej wspomnianego oświadczenia, a późniejsze

10

działania powoda, łącznie z wniesieniem pozwu w niniejszej sprawie, w sposób

dostateczny ujawniły jego wolę natychmiastowego rozwiązania umowy z dnia

22 grudnia 2000 r. Trzeba podkreślić, iż skarżąca nie kwestionowała tego,

że oświadczenie z dnia 21 marca 2007 r. o niezwłocznym wypowiedzeniu umowy

zostało jej przez powoda złożone.

Zarzut naruszenia art. 353 1

k.c. przez przyjęcie, że postanowienia § 15 lit. a)

i g) umowy nie sprzeciwiają się przepisom ustawy oraz właściwości (naturze)

stosunku umownego łączącego strony, nie może odnieść zamierzonego skutku,

ponieważ skuteczność dokonanego przez powoda wypowiedzenia umowy bez

zachowania terminu wypowiedzenia była przez Sądy Orzekające oceniana na

podstawie przesłanek określonych w art. 703 k.c., a nie na podstawie

zakwestionowanych przez skarżącą postanowień umowy.

Trzeba jednak dodać, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 lipca 2010 r.,

IV CSK 33/10 (nie publ.), po dokonaniu analizy dotychczasowego orzecznictwa

oraz poglądów prezentowanych w doktrynie, stanął na stanowisku, że art. 703 k.c.

jest przepisem względnie obowiązującym, w związku z czym strony umowy

dzierżawy mogą odmiennie uregulować skutki zwłoki dzierżawcy z zapłatą czynszu,

a powołany przepis ma zastosowanie tylko wtedy, gdy strony nie zawarły w tej

kwestii żadnych postanowień. Przyjęcie tego stanowiska oznaczałoby, że dokonane

przez powoda wypowiedzenie umowy bez zachowania terminu wypowiedzenia,

z powołaniem się na postanowienia zarówno § 15 lit. a), jak i § 15 lit. g) umowy,

było skuteczne bez udzielenia skarżącej dodatkowego trzymiesięcznego terminu do

zapłaty zaległego czynszu.

Pozbawiony racji jest też zarzut naruszenia art. 5 k.c. przez przyjęcie,

że negatywną przesłanką stwierdzenia nadużycia prawa przez powoda jest

pasywność skarżącej, polegająca na nieskorzystaniu przez nią z możliwości obrony

swych praw. W uzasadnieniu tego zarzutu skarżąca przytoczyła nowe okoliczności,

które nie znajdują odzwierciedlenia w ustaleniach faktycznych przyjętych przez Sąd

Apelacyjny za podstawę wyroku. Okoliczności te pozostać muszą bez znaczenia,

zgodnie bowiem z art. 39813

§ 2 k.p.c., w postępowaniu kasacyjnym nie jest

dopuszczalne powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest

11

związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia.

Oceniając zasadność odmowy uznania dokonanego przez powoda

wypowiedzenia za nadużycie prawa, trzeba podkreślić, że unormowanie art. 5 k.c.

ma charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie tylko w wypadku zajścia

okoliczności rażących i nieakceptowanych ze względów aksjologicznych.

Nie jest wskazaniem takiej okoliczności powołanie się przez skarżącą na

podwyższenie opłat legalizacyjnych. Gdyby istotnie oznaczało ono nadzwyczajną

zmianę stosunków, powodującą nadmierną trudność w spełnieniu świadczenia,

skarżąca po 2001 r. skorzystałaby z możliwości powołania się na art. 3571

k.c.

Nie miała wprawdzie obowiązku występowania z odnośnym żądaniem, jednak bez

przejawienia przez nią takiej inicjatywy powód miał prawo oczekiwać spełnienia

świadczenia w wysokości określonej w umowie.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c.

oddalił skargę kasacyjną, postanawiając o kosztach postępowania kasacyjnego po

myśli art. 98 § 1 i 3 oraz art. 99 w związku z art. 391 § 1 i 39821

k.p.c.

jz