I CSK 28/10

Sygn. akt I CSK 28/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 1 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSA Jan Kremer

w sprawie z powództwa Agencji Rozwoju Przemysłu S.A. w W.

przeciwko Energetyce Cieplnej O.(...) S.A. w O.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 1 grudnia 2010 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 27 sierpnia

2009 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala skargę kasacyjną; oddala wniosek strony powodowej o zasądzenie

kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2009 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację strony

pozwanej - Energetyka Cieplna O.(...) S.A. z siedzibą w O. od wyroku Sądu

2

Okręgowego w W. z dnia 2 marca 2009 r., którym utrzymano w mocy nakaz zapłaty

tegoż Sądu z dnia 20 listopada 2008 r. zasądzający od pozwanej na rzecz strony

powodowej - Agencji Rozwoju Przemysłu S.A. z siedzibą w W. kwotę 199 237,99 zł wraz

z kosztami procesu.

Sąd Apelacyjny ustalił, że powodowa Agencja Rozwoju Przemysłu S.A. w dniu 6

lipca 1998 r. zawarła z Przedsiębiorstwem Usług Techniczno-Socjalnych (później

zmianie uległa jego nazwa na Przedsiębiorstwo Usług Ciepłowniczych) umowę pożyczki

na wsparcie realizacji programu restrukturyzacji i modernizacji ciepłowni. W dniu 24

sierpnia 2007 r. nastąpiła sprzedaż w/w Przedsiębiorstwa na rzecz pozwanej Energetyki

Cieplnej O.(...) S.A. W dniu 25 września 2007 r. pozwana dokonała spłaty kapitału

pożyczki w kwocie 1.166.000 zł. Do spłaty pozostały jeszcze naliczone przez powodową

Agencję odsetki za zwłokę w płatności sumy pożyczki. Odsetki te - na dzień 31

października 2007 r. - zamknęły się kwotą 440.104,16 zł. Pozwana dokonała częściowej

spłaty w wysokości 240.866,17 zł, a do spłaty pozostała jeszcze kwota 199.237,99 zł

stanowiąca naliczoną na dzień 31 października 2007 r. należność z tytułu odsetek za

opóźnienie. Kwoty tej dochodziła strona powodowa w postępowaniu sądowym i została

ona zasądzona nakazem zapłaty wydanym przez Sąd Okręgowy. Sąd Okręgowy

utrzymał nakaz zapłaty w mocy, a Sąd Apelacyjny oddalił apelację strony pozwanej

uznając, że strony w umowie wyraźnie dopuściły możliwość kumulacji dwóch rodzajów

odsetek, tj. odsetek za opóźnienie i odsetek od kapitału.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną złożyła strona pozwana,

wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i zmianę wyroku Sądu Okręgowego w W.

przez uchylenie nakazu zapłaty i oddalenie powództwa w całości. Skarżąca powołała się

na obie podstawy kasacyjne. Wskazała w szczególności na naruszenie art. 328 § 2

k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c. przez nierozważenie i

nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów apelacyjnych, a także art. 65 § 2 k.c.

oraz art. 58 § 2 i 3 k.c. w zw. z art. 3531

k.c. przez przyjęcie, że strony w umowie

dopuściły możliwość łącznego naliczania odsetek od zaległej kwoty kapitału. Na

wypadek natomiast podzielenia tego poglądu, wniosła o uznanie tego postanowienia

umowy za sprzecznego z zasadami współżycia społecznego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż powołane w niej

podstawy okazały się nieuzasadnione.

3

W pierwszej kolejności należy wskazać, że poza kontrolą Sądu Najwyższego

pozostaje kwestia poczynionych przez sądy meriti ustaleń faktycznych. Sąd Najwyższy

rozpoznający skargę kasacyjną związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813

§ 2 k.p.c.), zarzuty zaś dotyczące

ustalenia faktów i oceny dowodów nie mogą być w ogóle rozpoznawane w ramach

postępowania kasacyjnego (art. 3983

§ 3 k.p.c.). Z tego względu co do samej zasady

chybiony był zarzut polegający na zakwestionowaniu ustalonej przez Sąd Apelacyjny

treści umowy. Z poczynionych ustaleń wynika natomiast, że strony w przepisie § 5 ust. 5

umowy wyraźnie dopuściły możliwość kumulatywnego naliczania odsetek od

niespłaconej części kapitału, z jednej strony przez należne stronie powodowej z mocy

ustawy odsetki za opóźnienie, z drugiej zaś - odsetki kapitałowe ustalone w umowie.

Wykładnia dokonanego i jednobrzmiącego postanowienia umowy nie nasuwa żadnych

zastrzeżeń z punktu widzenia treści normatywnej zawartej w art. 65 § 2 k.c. W tym

stanie rzeczy kontroli Sądu Najwyższego może być poddane jedynie zagadnienie, czy

takie postanowienie umowne nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego

(art. 58 § 2 i 3 k.c.), a w konsekwencji dotknięte sankcją nieważnością.

Rozpatrując powyższe zagadnienie, stwierdzić należy, że w aktualnym porządku

prawnym nie powinno budzić wątpliwości, iż strony mogą w umowie przewidzieć

zarówno kumulację obu rodzajów odsetek należnych wierzycielowi, jak i możliwość

ustania obowiązku uiszczania odsetek kapitałowych i zastąpienia ich, od chwili, gdy

dłużnik opóźnia się ze spełnieniem swojego świadczenia pieniężnego, odsetkami

przewidzianymi w art. 481 § 1 k.c. (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 17 października

2008 r., I CSK 187/08, niepubl.). Dopuszczalność takiej kumulacji, jak miało to miejsce w

niniejszej sprawie, pozostaje w granicach swobody kontraktowej stron zagwarantowanej

ustawowo w art. 3531

k.c. Strony mogą zatem swobodnie ukształtować łączący je

stosunek prawny także w zakresie ukształtowania wysokości i rodzaju naliczanych

odsetek. Ograniczenie co do wysokości odsetek umownych zawiera jedynie art. 359 §

21

k.c. przez ustanowienie odsetek maksymalnych. Teoretycznie kwestię ujmując, w

razie kumulacji odsetek przepis ten w niektórych sytuacjach mógłby oczywiście znaleźć

zastosowanie. W literaturze można co prawda spotkać się z poglądem, że uprawnienie

wierzyciela do odsetek za opóźnienie na podstawie art. 481 k.c. eliminuje co do zasady

możliwość pobierania odsetek kapitałowych uregulowanych w art. 359 § 1 k.c. ale

pogląd ten jest trafny tylko w wypadku, gdy strony nie uregulują tej kwestii odmiennie w

umowie. Tymczasem strony niniejszej sprawy wyraźnie przewidziały, że od zaległych rat

4

kapitałowych, jak i zaległych odsetek od kapitału będą pobierane odsetki za opóźnienie,

co nie wstrzymuje – stosownie do umowy - „naliczania bieżącego oprocentowania od

kapitału”.

Omawiane postanowienie umowne nie może być również, w okolicznościach

sprawy, uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Brak w tym zakresie

jakichkolwiek ustaleń faktycznych Sądów rozpoznających sprawę. Samo powołanie się

przez skarżącego na argument, że sprzeczność ta wynika z faktu, iż pożyczkodawcą

jest podmiot działający w imieniu Skarbu Państwa i dysponujący środkami Skarbu

Państwa a pożyczkobiorcą przedsiębiorstwo objęte restrukturyzacją nie jest

wystarczające. Nie wynika bowiem z niego, że sposób ukształtowania wzajemnych praw

i obowiązków stron w kontekście całej umowy jest nie do pogodzenia z zasadami

współżycia społecznego. Wniosek taki nie wynika także ze szczegółowej analizy treści

zawartej między stronami umowy. Strony zawierające umowę działały jako podmioty

profesjonalne zajmujące się obrotem gospodarczym i powinny przewidywać

konsekwencje prawne dokonywanych przez nie czynności. W szczególności odnosi się

to do strony pozwanej.

Podstawa skargi kasacyjnej dotycząca naruszenia przepisów postępowania

ogranicza się do zarzutu nierozważenia i nieuzasadnienia przez Sąd drugiej instancji

zarzutu apelacji naruszenia art. 58 § 1 i 2 oraz art. 3531

k.c. Wobec zaistniałej

niezasadności dalej idącej podstawy kasacyjnej dotyczącej naruszenia przepisów

kodeksu cywilnego, a zatem zarzutu naruszenia prawa materialnego, twierdzenie to

należy uznać za nietrafne.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną

pozwanego jako nieuzasadnioną (art. 39814

k.p.c.).

Sąd Najwyższy oddalił wniosek strony powodowej o zwrot kosztów postępowania

kasacyjnego, albowiem odpowiedź na skargę kasacyjną została złożona po upływie

ustawowego terminu. Tym samym wniosek ten był bezskuteczny.