III KRS 20/10

Sygn. akt III KRS 20/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 stycznia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

Protokolant Anna Gryżniewska

w sprawie z odwołania M. M.

od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 8 października 2009 r.

o reasumpcji uchwały z dnia 6 listopada 2008 r., i nieprzedstawieniu wniosku o

powołanie do pełnienia urzędu sędziego sądu okręgowego w sądzie rejonowym,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 20 stycznia 2011 r.,

oddala odwołanie.

UZASADNIENIE

Krajowa Rada Sądownictwa uchwałą z dnia 8 października 2009 r.

postanowiła dokonać reasumpcji swojej uchwały z dnia 6 listopada 2008 r. i nie

przedstawić kandydatury sędziego sądu rejonowego M. M. Prezydentowi

Rzeczypospolitej Polskiej w wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu na

stanowisku sędziego Sądu Okręgowego w Sądzie Rejonowym […].

2

W uzasadnieniu wskazano, że sędzia sądu rejonowego M. M. złożyła

wniosek o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu

Okręgowego w Sądzie Rejonowym […] w trybie art. 65a § 1 w związku z art. 63a

ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98,

poz. 1070 ze zm.). Wniosek uzyskał pozytywne opinie Kolegium Sądu Okręgowego

oraz Prezesa tegoż Sądu. Uchwałą Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 6 listopada

2008 r. sędzia M. M. została przedstawiona Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej

z wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu na tym stanowisku. Tymczasem

postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 3 grudnia 2008 r. wytknięto

wnioskodawczyni uchybienie w trybie art. 40 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.

Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.). Z tych

względów Krajowa Rada Sądownictwa postanowiła dokonać reasumpcji swojej

wcześniejszej uchwały.

W odwołaniu od powyższej uchwały sędzia sądu rejonowego M. M.

zarzuciła rażące naruszenie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez

pozbawienie odwołującej się praw nabytych z mocy uchwały tejże Rady z dnia 6

listopada 2008 r. Odwołująca się wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały.

Odwołująca się podała, że występując z wnioskiem o powołanie jej do

pełnienia urzędu sędziego Sądu Okręgowego w Sądzie Rejonowym poinformowała,

iż prawo do wynagrodzenia w drugiej stawce awansowej przysługuje jej od dnia 1

stycznia 2004 r. i po tej dacie nie zastosowano wobec wnioskodawczyni środków, o

których stanowi art. 40 oraz art. 37 § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o

ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070). Wytknięcie odwołującej się

uchybienia w trybie art. 40 § 1 tegoż aktu nastąpiło w dniu 3 grudnia 2008 r., a więc

już po podjęciu przez Krajową Radę Sądownictwa uchwały o przestawieniu

Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej jej kandydatury z wnioskiem o powołanie

do pełnienia urzędu, czyli po nabyciu przez wnioskodawczynię powyższego prawa.

Odwołująca została powiadomiona o treści obydwu uchwał dopiero w dniu 8

października 2010 r., po wcześniejszym zwróceniu się przez nią o informację o

sposobie rozparzenia jej wniosku złożonego ponad dwa lata wcześniej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

3

Analizę prawidłowości zaskarżonej uchwały rozpocząć wypada od

przytoczenia treści art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie

Sądownictwa ( Dz. U. Nr 100, poz. 1082 ze zm.), zgodnie z którym sędzia, którego

praw lub obowiązków dotyczy uchwała Rady wydana w sprawie indywidualnej,

może odwołać się od takiej uchwały do Sądu Najwyższego z powodu jej

sprzeczności z prawem. W myśl art. 13 ust. 6 ustawy w zainicjowanej w ten sposób

procedurze odwoławczej w zakresie nieuregulowanym w tymże akcie do

postępowania przed Sądem Najwyższym stosuje się przepisy Kodeksu

postępowania cywilnego o skardze kasacyjnej. Stawia to wysokie wymagania

formalne i konstrukcyjne temu środkowi zaskarżenia uchwały Krajowej Rady

Sądownictwa, który jest ustawowo ukierunkowany wyłącznie na zweryfikowanie

zarzutu sprzeczności uchwały z prawem. Oznacza to, że odwołanie, tak jak skarga

kasacyjna, może być oparte na podstawach wymienionych w art. 398³ § 1 k.p.c., tj.:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe

zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny

wpływ na wynik sprawy.

Przez obowiązek przytoczenia ustawowych podstaw odwołania należy

zaś rozumieć sformułowanie pod adresem zaskarżonej uchwały zarzutów

naruszenia konkretnie wskazanych przepisów prawa materialnego lub prawa

procesowego, z którymi zaskarżona uchwała - według odwołującego się - pozostaje

w sprzeczności, a także uzasadnienie konkretnie wyartykułowanych (nazwanych)

podstaw odwołania.

W świetle art. 39813

§ 1 k.p.c. w związku z art. 13 ust. 6 ustawy o KRS

Sąd Najwyższy rozpoznaje odwołanie w granicach jego podstaw, a z urzędu bierze

pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie odwołująca się w ramach wymienionej w art.

398³ § 1 pkt 1 k.p.c. podstawy odwołania, tj. podstawy naruszenia prawa

4

materialnego, wskazała naruszenie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i

wyrażonej w tym przepisie zasady ochrony praw nabytych.

Oceniając zasadność tak sformułowanego zarzutu warto zauważyć, że

powołując się na zasadę ochrony praw nabytych odwołująca się nie definiuje tej

reguły. Tymczasem zasada ochrony praw nabytych nie ma charakteru

samodzielnego, lecz jest w orzecznictwie konstytucyjnym traktowana jako jeden z

elementów składowych lub konsekwencja zasady zaufania obywateli do państwa.

Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie zwracał uwagę w swoim orzecznictwie, że na

treść zasady demokratycznego państwa prawnego, wyrażonej w art. 2 Konstytucji,

składa się szereg zasad, które nie zostały wprawdzie ujęte expressis verbis w

tekście Konstytucji, ale które wynikają z istoty i z aksjologii demokratycznego

państwa prawnego. Do zasad tych należy w szczególności zasada ochrony

zaufania do państwa i do stanowionego przez nie prawa, z której z kolei wynika

szereg dalszych zasad szczegółowych, m.in. zasada ochrony, poszanowania praw

nabytych. U podstaw ochrony praw nabytych znajduje się dążenie do zapewnienia

jednostce bezpieczeństwa prawnego i umożliwienia jej racjonalnego planowania

przyszłych działań..

Trybunał Konstytucyjny precyzując zakres tegoż pojęcia stwierdził, iż objęte

są nim zarówno prawa nabyte w drodze skonkretyzowanych decyzji, przyznających

świadczenia, jak i prawa nabyte in abstracto zgodnie z ustawą przed zgłoszeniem

wniosku o ich przyznanie. Natomiast w przypadku ekspektatyw praw podmiotowych

ochrona ogranicza się do ekspektatyw maksymalnie ukształtowanych, tj. takich,

które spełniają zasadniczo wszystkie przesłanki ustawowe nabycia prawa pod

rządami danej ustawy (orzeczenie z 11 lutego 1992 r., sygn. K. 14/91, OTK w 1992

r., cz. I, s. 128, wyrok z 23 listopada 1998 r., sygn. SK 7/98, OTK ZU Nr 7/1997,

poz. 114, s. 627-628). Ochronie konstytucyjnej nie podlegają ponadto prawa nabyte

niesprawiedliwie ani prawa, które nie znajdują uzasadnienia w warunkach nowego,

demokratycznego ustroju państwa.

Jak wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 16

marca 2010 r., sygn. K 17,09 (OTK – A 20109, nr 3, poz. 210) na poziomie

najbardziej ogólnym „zasada ochrony praw nabytych zakazuje arbitralnego

znoszenia lub ograniczania praw podmiotowych przysługujących jednostce lub

5

innym podmiotom prywatnym występującym w obrocie prawnym (wyroki Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 22 czerwca 1999 r., sygn. K 5/99, OTK ZU 1999, nr 5, poz.

100 i z dnia 4 stycznia 2000r., sygn. K 18/99, OTK ZU 2000, nr 1, poz. 1). Jej

stosowanie podlega następującym ograniczeniom:

- może ona służyć wyłącznie do ochrony praw podmiotowych lub

maksymalnie ukształtowanych ekspektatyw tych praw (tzn. pod

warunkiem, że spełnione zostały wszystkie zasadnicze przesłanki

ustawowe nabycia prawa pod rządami danej ustawy bez względu na

późniejsze zmiany prawne);

- ochronie konstytucyjnej podlegają tylko prawa nabyte "słusznie" (co

wyklucza stosowanie analizowanej zasady nie tylko w wypadku praw

nabytych contra legem czy prater legem, lecz także uzyskanych z

naruszeniem zasady sprawiedliwości społecznej albo w sposób

niedopuszczalny w demokratycznym państwie prawnym);

- nie ma ona charakteru absolutnego ( zakazane jest wyłącznie arbitralne i

nieproporcjonalne ograniczanie praw nabytych; mogą one natomiast być

uszczuplane "w szczególnych okolicznościach" nie tylko z uwagi na

wartości konstytucyjne, ale i pewne okoliczności gospodarczo-

społeczne, wśród których Trybunał Konstytucyjny wymieniał najczęściej:

równowagę finansową państwa, kryzys gospodarczy i niekorzystne

trendy demograficzne).

Wracając na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że sędzia Marta M.

upatruje naruszenia przez Krajową Radę Sądownictwa art. 2 Konstytucji w fakcie

reasumpcji wcześniejszej uchwały Rady 2008 z dnia 6 listopada 2008 r. o

przedstawieniu kandydatury odwołującej się Prezydentowi Rzeczypospolitej

Polskiej z wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego

Sądu Okręgowego w Sądzie Rejonowym, będącej - zdaniem strony skarżącej –

podstawą nabycia prawa określonego w art. 65a § 1 w związku z art. 63a ustawy z

dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz.

1070 ze zm., zwanej dalej ustawą), obowiązujących w okresie od 1 lipca 2008 r. do

22 stycznia 2009 r.

6

Godzi się zatem przytoczyć treść art. 63a ustawy, zgodnie z którym na

stanowisko sędziego sądu okręgowego w sądzie rejonowym mógł być powołany

sędzia sądu rejonowego, który pełnił służbę na zajmowanym stanowisku co

najmniej piętnaście lat i po osiągnięciu drugiej stawki awansowej wynagrodzenia

zasadniczego nie był ukarany karą dyscyplinarną, ani nie otrzymał wytknięcia

uchybienia, o którym mowa w art. 40, ani nie miał zwróconej uwagi w trybie

określonym w art. 37 § 4. Natomiast art. 65a § 1 ustawy stanowił, iż powołanie na

stanowiska sędziego sądu okręgowego w sądzie rejonowym oraz sędziego sądu

apelacyjnego w sądzie okręgowym następowało na wniosek sędziego,

zaopiniowany przez kolegium właściwego sądu oraz przez prezesa sądu

przełożonego. Powołanie na te stanowiska nie było zależne od zwolnienia lub

utworzenia stanowiska sędziowskiego. Warto przy tym pamiętać, że w myśl

art. 55 § 1ustawy sędziów sądów powszechnych do pełnienia urzędu na

stanowisku sędziowskim powołuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa.

W świetle cytowanych przepisów uzyskanie statusu sędziego sądu

okręgowego w sądzie rejonowym nie następuje z mocy ustawy, która jedynie

precyzuje pozytywne i negatywne przesłanki uwzględnienia wniosku sędziego, lecz

na podstawie powołania przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, po

wyczerpaniu trybu postępowania określonego w tymże akcie. Postępowanie przed

Krajową Radą Sądownictwa jest jednym z etapów owej procedury - istotny, lecz

bynajmniej jej niekończącym. Skoro wspomnianego powołania dokonuje Prezydent

Rzeczypospolitej Polskiej, decydujące znaczenie dla pozytywnej dla sędziego

decyzji w tym przedmiocie ma stan rzeczy istniejący w tejże dacie. W sytuacji, gdy

już po podjęciu przez Krajową Radę Sądownictwa uchwały /.../ , a przed

uwzględnieniem przez Prezydenta RP wniosku Rady, odwołująca się otrzymała

wytknięcie uchybienia w trybie art. 40§1 ustawy, zachodziła negatywne przesłanka

powołania jej na stanowisko sędziego sądu okręgowego w sądzie rejonowym.

Zaskarżona uchwała, mocą której Krajowa Rada Sądownictwa uchyliła swoją

wcześniejszą uchwałę o przedstawieniu kandydatury M. M. z wnioskiem o

powołanie jej na to stanowisko, jest w świetle przytoczonych unormowań

7

prawidłowa i nie oznacza pozbawienia odwołującej się prawa słusznie nabytego,

skoro prawa tego skarżąca nigdy nie uzyskała.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł stosownie do art. 13 ust. 6

ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. Nr 100, poz.

1082 ze zm.).