I CSK 242/10

Sygn. akt I CSK 242/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Bogumiła Ustjanicz

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Michała C.

przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "P." w W.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 3 lutego 2011 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 2 listopada 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powoda na rzecz strony

pozwanej kwotę 1800 zł (tysiąc osiemset) tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 13 lutego 2009 r. oddalił powództwo Michała

C. wniesione przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej P. w W. o ustalenie

nieważności lub ewentualnie bezskuteczności postanowień § 2 ust. 3 i 4 umowy

dotyczącej finansowania kosztów budowy i warunków uzyskania przydziału lokalu

mieszkalnego zawartej przez strony w dniu 4 września 1995 r., a także § 3a i § 4

ugody zawartej w tym zakresie przed Sądem Wojewódzkim w dniu 6 maja 1997 r.

oraz zobowiązanie strony pozwanej do ustanowienia odrębnej własności lokalu

mieszkalnego i garażu na rzecz powoda.

Sąd Okręgowy ustalił, że na podstawie umowy z dnia 4 września 1995 r.

strona pozwana zobowiązała się do przydzielenia powodowi lokalu mieszkalnego

na zasadach własnościowego prawa do lokalu w ramach inwestycji finansowanej

ze środków własnych powoda, ubiegającego się o to w ramach zamiany lokali, po

spełnieniu przez powoda warunków określonych w umowie. W umowie określono

między innymi harmonogram wpłat na finansowanie kosztów budowy i planowaną

wysokość wkładu budowlanego. Jako jedną z podstaw rozwiązania umowy

wskazano niewykonanie obowiązku oddania do dyspozycji spółdzielni lokalu

dotychczas zajmowanego przez powoda. W ugodzie sądowej zawartej przez strony

w dniu 6 maja 1997 r. strony przyjęły, że pozwana spółdzielnia cofnie swoje

oświadczenie o odstąpieniu od umowy z powodem i umowa z dnia 4 września

1995 r. zostanie zrealizowana w ten sposób, że powód zrzeknie się na rzecz

spółdzielni i przekaże jej do dyspozycji lokal mieszkalny nr 69 przy ul. B.[…],

a strona pozwana udostępni powodowi, celem przeprowadzenia prac

wykończeniowych, lokal nr 5 przy ul. S.[…], a po zwróceniu przez powoda lokalu

przy ul. B. wyda przydział na mieszkanie przy ul. S. Strony ustaliły również, że za

zwrócony lokal powód otrzyma równowartość własnościowego prawa do lokalu

określoną na warunkach przewidzianych przez statut oraz określiły termin wypłaty

tej należności i zwrotu mieszkania przez powoda. W wykonaniu zawartej ugody

strona pozwana udostępniła powodowi lokal mieszkalny przy ul. S., natomiast

powód nie oddał do jej dyspozycji lokalu przy ul. B.

3

W ocenie Sądu Okręgowego postanowienia § 2 ust. 3 i 4 umowy z dnia

4 września 1995 r. nie były sprzeczne z treścią obowiązującego wówczas art. 212

i 223 prawa spółdzielczego. Natomiast okoliczność, że po uchyleniu art. 206 prawa

spółdzielczego możliwe było posiadanie więcej niż jednego lokalu, o statusie

spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, nie wyłączało możliwości

ograniczenia tego uprawnienia w drodze umowy. Niedopuszczalne byłoby jedynie

narzucenie przez spółdzielnię z góry obowiązku pozostawienia do dyspozycji

spółdzielni dotychczasowego lokalu w przypadku uzyskania prawa do nowego

lokalu. Zdaniem Sądu Okręgowego, ocenę w tym zakresie należało odnieść

odpowiednio także do postanowień ugody sądowej zawartej przez strony. Brak było

także podstaw do stwierdzenia bezskuteczności wskazanych wyżej postanowień

umowy i ugody oraz uwzględnienia żądania powoda odnośnie złożenia przez

stronę pozwaną oświadczenia woli o ustanowieniu na rzecz powoda

własnościowego prawa do lokalu nr 5 przy ul. S. w sytuacji, gdy powód nie wykonał

obowiązku polegającego na zrzeczeniu się dotychczas zajmowanego lokalu na

rzecz spółdzielni.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 2 listopada 2009 r. oddalił apelację powoda,

podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji, z

wyjątkiem oceny charakteru przepisu art. 223 § 1 prawa spółdzielczego. Uznał, że

inaczej niż przyjął to Sąd Okręgowy, ma on charakter normy bezwzględnie

obowiązującej. Nie zmieniło to jednak oceny zasadności żądań pozwu, w tym, w

odniesieniu do żądania zobowiązania strony pozwanej do ustanowienia odrębnej

własności lokalu nr 5 i garażu przy ul S.[…], które Sąd Okręgowy ocenił wadliwie

jako żądanie ustanowienia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu,

pomijając, że tak zostało ono ostatecznie sprecyzowane przez powoda.

Skarga kasacyjna powoda została oparta o obie podstawy określone w art.

3983

§ 1 k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie art. 32 ust 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji,

art. 382 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 316 § 1 i art. 193 § 1 k.p.c., art. 7 ust.

5 i 6 ustawy z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych, art. 212, art. 223 § 1, art. 226 § 1 oraz art. 18 Prawa

spółdzielczego, art. 65 k.c., art. 487 § 2 k.c., art. 3852

§ 1 k.c. oraz art. 3531

k.c.

W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz

4

poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego

wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie apelacji powoda.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie były uzasadnione zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Brak było

podstaw by przyjąć, że ugoda sądowa została zawarta przez strony sprzecznie

z art. 223 k.p.c. w oparciu o stwierdzenie, że później odmówiono jej nadania

klauzuli wykonalności. Możliwość zawarcia ugody nie jest bowiem uzależniona od

wymogu uznania jej za tytuł egzekucyjny, podlegający przymusowemu wykonaniu

po zaopatrzeniu go w klauzulę wykonalności. Nieuwzględnienie przez Sąd

Apelacyjny zarzutów apelacji wskazanych przez powoda, dotyczących błędnego

zakwalifikowania przez Sąd pierwszej instancji treści żądania pozwu zmienionego

przez powoda, nie dawało z kolei podstaw do stwierdzenia, że został z tego

powodu naruszony art. 382 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 316 § 1 k.p.c. i art.

193 § 1 k.p.c., co spowodowało nierozpoznanie istoty sprawy. Sąd Apelacyjny

zasadnie podkreślił, że przy braku podstaw do kwestionowania skuteczności

umowy i ugody sądowej zawartych przez strony, żądanie ustanowienia odrębnej

własności lokalu mieszkalnego i garażu nie zasługiwało na uwzględnienie z tych

samych przyczyn, co żądanie ustanowienia na rzecz powoda spółdzielczego

własnościowego prawa do lokalu. Istnienie uprawnienia do uzyskania garażu było

zaś uzależnione od zasadności żądania nakazania spółdzielni złożenia

oświadczenia o ustanowieniu odrębnej własności lokalu.

Powoływanie się przez powoda na fakt, że inne osoby uzyskały w pozwanej

spółdzielni tego rodzaju prawa majątkowe, których dochodzi powód, nie jest

natomiast wystarczające do stwierdzenia, że Sąd Apelacyjny naruszył art. 32 ust. 1

i art. 45 ust. 1 Konstytucji, w wyniku nieprzestrzegania zasady równego traktowania

wobec prawa, bezstronnego sądu i równego traktowania stron postępowania.

Nieuzasadnione były również zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Sąd Apelacyjny, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie przyjął, aby umowa zawarta

przez strony w dniu 4 września 1995 r. była umową zamiany. Sąd Apelacyjny

podzielił jedynie ustalenia Sądu pierwszej instancji wskazujące, że powyższa

5

umowa została zawarta na podstawie wniosku powoda ubiegającego się

o przydział nowego lokalu w ramach zamiany, co nie uzasadniało zarzutu

naruszenia art. 65 k.c. Jej treść odpowiadała konstrukcji tzw. „spółdzielczej zamiany

mieszkań", która nie została uregulowana na drodze ustawowej. W dacie zawarcia

przez strony umowy regulującej zasady przydziału powodowi nowego lokalu art.

212 Prawa spółdzielczego nie wykluczał możliwości zawarcia tego rodzaju umowy

w trybie spółdzielczej zamiany mieszkań, mimo uchylenia art. 206 Prawa

spółdzielczego, który wyłączał możliwość dysponowania więcej niż jednym

spółdzielczym lokalem mieszkalnym. Przepis ten nie został zatem naruszony przez

jego niewłaściwe zastosowanie.

Sąd Apelacyjny przyjął zasadnie, że zasada zbywalności spółdzielczego

własnościowego prawa do lokalu, wyrażona w art. 223 § 1 Prawa spółdzielczego,

nie została naruszona w wyniku zawarcia przez strony umowy, na podstawie której

powód zobowiązał się do przekazaniu swojego lokalu na rzecz spółdzielni,

co rodziło po stronie spółdzielni jedynie obowiązek zwrotu wkładu, którego

wysokość regulowały postanowienia statutu. Stanowiło to formę rozporządzenia

prawem należącym do powoda, dopuszczalną w świetle obowiązujących w tym

czasie przepisów prawa spółdzielczego.

Sąd Apelacyjny, wbrew twierdzeniu skarżącego, nie przyjął aby pozwana

spółdzielnia miała prawo obciążenia powoda nie tylko obowiązkiem pokrycia

w pełni kosztów budowy lokalu przy ul. S. ale również obowiązkiem przekazania na

jej rzecz lokalu będącego w dyspozycji powoda. Stwierdził on wyraźnie, że

uprawnienie spółdzielni w tym zakresie było wynikiem umowy zawartej przez

strony. Stanowisko to nie było zatem wynikiem dokonania przez Sąd błędnej

wykładni art. 226 § 1 Prawa spółdzielczego. Ocena ta dotyczy odpowiednio zarzutu

błędnej wykładni art. 18 Prawa spółdzielczego na skutek rzekomego przyjęcia

przez Sąd, że pozwana spółdzielnia miała prawo zobowiązać niektórych członków

do pokrycia jedynie kosztów budowy przypadających na ich lokale, a innych - w tym

powoda- dodatkowo do oddania spółdzielni dotychczas posiadanego lokalu.

Brak jest także podstaw by uznać za trafny zarzut naruszenia art. 487 § 2

k.c. Zasada ekwiwalentności świadczeń w umowach wzajemnych nie została przez

6

Sąd Apelacyjny zinterpretowana błędnie z tego powodu, że uznał on za

dopuszczalne postanowienia umowne zobowiązujące powoda nie tylko do pokrycia

kosztów budowy nowego lokalu, ale również do zwrotu dotychczas zajmowanego

lokalu, z uwzględnieniem kwoty przypadającej powodowi z tego tytułu.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że powód takie warunki rozliczenia przyjął w sposób

dobrowolny i w pełni świadomy, uznając je za korzystne, przy uwzględnieniu

możliwości zmiany warunków mieszkaniowych także w inny sposób. Z tych samych

względów nie można przyjąć, że pozwana spółdzielnia uzyskała rażąco

nieuzasadnione korzyści, poprzez możliwość późniejszego zbycia lokalu

zwróconego przez powoda za cenę wyższą niż kwota wypłacona powodowi.

Sąd Apelacyjny nie wyraził oceny, że strony miały nieograniczoną swobodę

zawarcia umowy i ukształtowania jej treści. Z tego powodu nie mógł zatem

naruszyć art. 3531

k.c. Sąd ten stwierdził jedynie, że w ramach swobody

kontraktowej powód mógł zobowiązać się skutecznie do przekazania spółdzielni

dotychczas zajmowanego lokalu spółdzielczego, mimo uchylenia art. 206 Prawa

spółdzielczego i nieobowiązywania zakazu dysponowania przez członka spółdzielni

więcej niż jednym lokalem. Podkreślił przy tym wyraźnie, że tego rodzaju

obowiązek obciążający powoda nie mógłby wynikać z postanowień statutu.

Stanowisko to nie jest zatem sprzeczne z oceną wyrażoną w wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 22 marca 2002 r., I CKN 1184/99, powoływanym przez

skarżącego, zgodnie z którą statut spółdzielni nie może nakładać na

członka obowiązku pozostawienia do dyspozycji spółdzielni zajmowanego dotąd

lokalu w przypadku uzyskania w tej spółdzielni innego mieszkania w wyniku

realizacji umowy przewidującej finansowanie przez członka spółdzielni pełnych

kosztów jego budowy.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna była pozbawiona

uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 391 § 1 i 39821

k.p.c.

7