IV CSK 371/10

Sygn. akt IV CSK 371/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa B. I Niestandaryzowanego Sekurytyzacyjnego Funduszu

Inwestycyjnego Zamkniętego

przeciwko B. S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 marca 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 4 grudnia 2009 r.,

oddala skargę i zasądza od strony powodowej na rzecz

pozwanej 1.800 (jeden tysiąc osiemset) zł kosztów postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Wyrokiem z 4 grudnia 2009 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda – B. I

Niestandaryzowanego Sekurytyzacyjnego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego

od wyroku Sądu Okręgowego z 27 lipca 2009 r. uchylającego nakaz zapłaty

wydany w stosunku do pozwanej – B. S. Dochodzone przez powoda roszczenie w

kwocie 100.000 zł. związane jest z poręczeniem przez pozwaną weksla

wystawionego przez kredytobiorców – F. S. oraz E. P. jako zabezpieczenie spłaty

kwoty kredytu zaciągniętego w P. Banku S.A. na podstawie umowy kredytu

inwestycyjnego, z terminem spłaty do 2 listopada 2002 r. Zgodnie z deklaracją

wekslową, weksel mógł zostać wypełniony przez powoda na sumę odpowiadającą

zadłużeniu z umowy kredytowej, z datą płatności według jego uznania. W związku z

brakiem spłaty kwoty kredytu w terminie, następca prawny kredytodawcy – K. Bank

S.A. w dniu 23 czerwca 2005 r. wszczął na podstawie bankowego tytułu

egzekucyjnego opatrzonego klauzulą wykonalności postępowanie egzekucyjne

przeciwko dłużnikom – kredytobiorcom, które zostało umorzone 14 września 2005

r. Na podstawie umowy przelewu z 16 czerwca 2006 r. wierzytelność z tytułu

umowy o kredyt została przeniesiona na powoda, który 18 kwietnia 2008 r. wypełnił

weksel na kwotę 1.645.910 zł, wyznaczając termin zapłaty na 5 maja 2008 r. i

wzywając pozwaną, jako poręczycielkę do jego wykupu. Pozwana odebrała

wezwanie 25 kwietnia 2008 r.

Sąd pierwszej instancji wyrokiem z dnia 27 lipca 2009 r. oddalił powództwo

w związku z podniesieniem przez pozwaną zarzutu przedawnienia roszczenia

względem niej. Zdaniem Sądu Okręgowego, pozwanej przysługiwały wobec

nabywcy wierzytelności wszystkie zarzuty wynikające ze stosunku prawnego

łączącego ją ze zbywcą, w tym możliwość powołania się na przedawnienie

roszczenia będącego przedmiotem poręczenia. W konsekwencji, ponieważ trzyletni

termin przedawnienia wierzytelności rozpoczął się 3 listopada 2002 r., w dniu

wypełnienia weksla wierzytelność przeciwko pozwanej była już przedawniona,

a tym samym weksel został wypełniony niezgodnie z deklaracją wekslową.

Zdaniem Sądu Okręgowego, powołanie się przez powoda na wszczęcie

postępowania egzekucyjnego jako przyczynę przerwy biegu przedawnienia nie

3

wywarło skutku wobec pozwanej; okoliczność ta przerwała bowiem bieg

przedawnienia jedynie wobec tego dłużnika, przeciwko któremu prowadzona była

egzekucja.

Apelacja powoda od tego rozstrzygnięcia została oddalona wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 4 grudnia 2009 r. Sąd ten podzielił stanowisko Sądu

Okręgowego, stwierdzając, że przez chwilę powzięcia przez pozwaną wiadomości

o przelewie, w rozumieniu art. 513 § 1 k.c., uznać należy datę odebrania przez nią

wezwania do wykupu weksla, tj. 25 kwietnia 2008 r. Prowadzenie postępowania

egzekucyjnego spowodowało przerwę biegu przedawnienia jedynie w stosunku do

dłużników głównych, nie zaś wobec odpowiadającej z nimi solidarnie pozwanej

poręczycielki, przeciwko której roszczenie uległo przedawnieniu 3 listopada 2005 r.

Ponieważ podniesiony przez pozwaną zarzut przedawnienia wynika ze stosunku

podstawowego, w grę wchodzi termin przedawnienia na podstawie art. 118 k.c., nie

zaś na podstawie art. 70 i 71 ustawy z 28 kwietnia 1936 r. prawo wekslowe (Dz.U.

Nr 37, poz. 282 ze zm. – dalej jako: pr. weksl.). Zgodnie z art. 10 pr. weksl.

podniesienie przez poręczyciela zarzutu przedawnienia uzasadniało zbadanie

prawidłowości wypełnienia weksla w świetle deklaracji wekslowej. Zdaniem Sądu

Apelacyjnego, podstawę dla zastosowania tego przepisu stanowiła okoliczność, że

zarzut w tym zakresie podniesiony został przez poręczyciela przed indosowaniem

weksla, jak również fakt, że powód nabył weksel jedynie jako zabezpieczenie

wierzytelności będącej przedmiotem cesji oraz, że wypełnienie weksla zostało

dokonane przez niego, nie zaś przez kredytodawcę.

W skardze kasacyjnej z 19 marca 2010 r. powód zarzucił temu orzeczeniu

naruszenie:

- art. 10 pr. weksl. w zw. z art. 65 k.c. przez bezpodstawne przyjęcie, że

roszczenie zabezpieczone wekslem uległo przedawnieniu, a w konsekwencji, że

weksel został wypełniony niezgodnie z deklaracją wekslową;

- art. 10 pr. weksl. w zw. z art. 32 pr. weksl. przez bezpodstawne przyjęcie, że

termin przedawnienia roszczenia wierzyciela wekslowego w stosunku do

awalisty rozpoczął bieg jeszcze przed terminem wypełnienia weksla w sytuacji,

gdy roszczenie to jeszcze nie istniało;

4

- art. 10 pr. weksl. w zw. z art. 117 § 2 in principio k.c. w zw. z art. 372 k.c. i art.

513 k.c. przez bezpodstawne przyjęcie, że awaliście przysługiwał zarzut ze

stosunku podstawowego oparty na innej podstawie prawnej i mający inną treść

niż zarzut przysługujący kredytobiorcom, mimo, że awalista nie był dłużnikiem

ze stosunku podstawowego, zaś powodowi nie przysługiwało względem niego

roszczenie oparte na innej podstawie prawnej;

- art. 372 k.c. przez zastosowanie tego przepisu do oceny biegu przedawnienia

roszczenia ze stosunku podstawowego, mimo, że między kredytobiorcami

a pozwaną nie istniał stosunek solidarności biernej, a powodowi nie

przysługiwało wobec niej przed datą wypełnienia weksla roszczenie oparte na

innej podstawie;

- art. 123 § 1 pkt 1 k.c. przez bezpodstawne przyjęcie, że roszczenie ze stosunku

podstawowego uległo przedawnieniu, pomimo złożenia przez poprzedniego

wierzyciela wniosku egzekucyjnego, który przerwał bieg terminu przedawnienia,

a postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko kredytobiorcom zostało

umorzone przed upływem trzech lat od wytoczenia powództwa przeciwko

pozwanej.

Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania

i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną z 2 lipca 2010 r. pozwana wniosła o jej

oddalenie i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z jednolitym stanowiskiem judykatury, poręczyciel, który udzielił

poręczenia wekslowego na wekslu in blanco, może – do czasu indosowania weksla

przez remitenta – powoływać się na wypełnienie weksla niezgodnie z zawartym

porozumieniem (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 1997 r., II CKN

185/97, OSNC 1997, nr 12, poz. 201, z 31 maja 2000 r., V CKN 264/00,

z 1 października 2003 r., II CK 80/02, z 3 sierpnia 2006 r., CSK 101/06 – niepubl.,

czy dnia z 17 września 2004 r., V CK 562/03, Pr. Bank., nr 3, s 17). Zostało też

przesądzone w orzecznictwie, że zarzut wypełnienia weksla po upływie terminu

5

przedawnienia zabezpieczonego nim roszczenia ze stosunku podstawowego jest

zarzutem wypełnienia weksla niezgodnie z zawartym porozumieniem – art. 10

pr. weksl. (por. m.in. wyroki Sądu najwyższego z dnia 15 lutego 2006 r., IV CSK

15/05, z 14 lipca 2006 r., II CSK 75/06, czy z dnia 14 lutego 2008 r., II CSK 522/07

– niepubl.). W rozpoznawanej sprawie zasadniczą kwestią do rozstrzygnięcia

pozostaje więc czy, wobec treści art. 32 zd. pierwsze pr. weksl., zgodnie z którym

poręczyciel odpowiada tak samo, jak ten za kogo poręczył, pozwana, będąca

poręczycielem kredytu, może powoływać się na przedawnienie roszczenia

przeciwko niej, pomimo tego, że roszczenie przeciwko kredytobiorcom nie uległo

przedawnieniu, gdyż bieg tego przedawnienia został przerwany na skutek

skierowania przeciwko nim postępowania egzekucyjnego. Konstrukcja skargi

kasacyjnej opiera się na założeniu, że w świetle art. 32 ust. zd. pierwsze pr. weksl.

takie rozróżnianie pomiędzy przedawnieniem roszczenia przeciwko wystawcy

weksla in blanco a przedawnieniem przeciwko jego poręczycielowi jest

niedopuszczalne. Założenie to jest błędne. Przewidziana w powołanym przepisie

formuła takiej samej odpowiedzialności poręczyciela, jak tego, za którego poręczył

oznacza, że do czasu puszczenia weksla w obieg, poręczyciel może powoływać się

na zarzuty przysługujące wystawcy weksla in blanco. Nie należy jej rozumieć

jednak w ten sposób, że nie przysługują mu zarzuty samodzielne, niezależne od

wystawcy weksla, gdyż art. 32 zd. drugie pr. weksl. wyraża wprost zasadę

samodzielnej odpowiedzialności awalisty, za wyjątkiem wady formalnej tkwiącej

w zobowiązaniu poręczonego (por. też wyroki Sądu Najwyższego z dnie 31 maja

2001 r., V CKN 264/00, z 19 listopada 2004 r., V CK 228/04, z 15 lutego 2007 r.,

II CSK 485/06, czy z dnia 12 grudnia 2008 r., II CSK 360/08 – niepubl.). W związku

z tym, w doktrynie akcesoryjność poręczenia wekslowego określana jest jako

akcesoryjność formalna. Warto dodać, że na gruncie zobowiązania wekslowego

art. 71 zdanie drugie wprost stanowi, że przerwanie przedawnienia ma skutek

jedynie wobec dłużnika wekslowego, którego dotyczy przyczyna przerwania.

Pozwana podniosła jednak zarzut przedawnienia ze stosunku podstawowego, jako

dłużnik solidarny. Jak trafnie przyjął Sąd w zaskarżonym wyroku, zarzut taki ma

charakter indywidualny i przysługuje poręczycielowi niezależnie do dłużnika

głównego. W wyroku z dnia 20 kwietnia 2006 r., IV CK 3/06 (niepubl.) Sąd

6

Najwyższy wskazał, że skierowanie pozwu przeciwko jednemu z ewentualnych

podmiotów ponoszących odpowiedzialność solidarną nie przerywa biegu

przedawnienia w stosunku do pozostałych dłużników solidarnych. Teza ta ma,

rzecz jasna, zastosowanie także do przyczyny przerwania biegu przedawnienia

spowodowanej wszczęciem przeciwko jednemu z dłużników solidarnych lub – jak to

było w rozpoznawanej sprawie – tylko przeciwko niektórym z nich postępowania

egzekucyjnego. Oznacza to, że przedawnienie przeciwko pozostałym dłużnikom,

w tym przeciwko pozwanej biegło, i, jak to ustalił Sąd, zakończyło się w dniu

3 listopada 2005 r., a zatem powód nie miał prawa wypełnić weksla in blanco

przeciwko niej w dniu 18 kwietnia 2008 r. W tym stanie rzeczy oddalenie roszczenia

przeciwko pozwanej, jako przedawnionego było prawidłowe, tak jak następnie

oddalenie apelacji, kwestionującej rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji. Dlatego

też skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, z obciążeniem strony powodowej

kosztami postępowania kasacyjnego (art. 39814

w zw. z art. 98 § 1 k.p.c.).

md