II UK 349/10

Sygn. akt II UK 349/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Zakładu Usługowo-Produkcyjnego "H." – H. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanych: R. H. i M. R.

o podstawę wymiaru składek,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 20 maja 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 22 czerwca 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (organ rentowy) decyzją z dnia 8 lipca

2009 r. stwierdził, że Zakład Usługowo-Produkcyjny H. H. B. (odwołujący się) nie

doliczył do wynagrodzenia R. H. oraz M. R. (zainteresowani), stanowiącego

podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, należności w

postaci diet i ryczałtu za noclegi, wypłaconych zainteresowanym w latach 2007-

2008.

Odwołujący się zaskarżył powyższą decyzję odwołaniem w całości i wniósł o

jej zmianę oraz ustalenie, że powyższe świadczenia nie stanowią podstawy

wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 7 grudnia 2009 r., zmienił zaskarżone

decyzje w ten sposób, że przychód z tytułu naliczonych i wpłaconych przez

odwołującego się diet oraz ryczałtów za noclegi nie stanowi podstawy wymiaru

składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Organ rentowy zaskarżył powyższy wyrok w całości apelacją, zarzucając

naruszenie § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z

dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalenia podstawy

wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. 1998 , Nr 161,

poz. 1106 ze zm, dalej jako rozporządzenie) w związku z art. 775

ustawy z dnia 26

czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.) oraz art.

233 k.p.c.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 22 czerwca 2010 r., zmienił zaskarżony

wyrok w pkt I i II i oddalił odwołanie, a w pkt III zmienił zaskarżony wyrok i oddalił

wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu wyroku

Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że istotę sporu stanowi obowiązek odprowadzenia

składek na ubezpieczenia społeczne pracowników zatrudnionych przez

odwołującego się od przychodów z tytułu diet i ryczałtów za noclegi, wypłacanych

im w spornym okresie. Odwołujący się podnosił, że sporne przychody wypłacane

były zainteresowanym na pokrycie kosztów podróży służbowej. Organ rentowy

uznał z kolei, że sporne przychody stanowią przychód z tytułu wynagrodzenia ze

stosunku pracy. Rozstrzygając powyższy spór Sąd Apelacyjny odwołał się do

uchwały Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2008 r., sygn. akt II PZP 11/08,

3

zgodnie z którą przepis art. 775

§ 1 k.p.c. odnosi się jedynie do wyjazdów o

charakterze incydentalnym wobec pracy umówionej i wykonywanej zwykle w

ramach stosunku pracy. Dlatego nie można uznać pracowników zatrudnionych w

charakterze kierowców, wykonujących pracę w warunkach stałego przemieszczania

się, za pracowników w przypadku których podróż ma charakter wyjątkowy. Dlatego

uznał, że Sąd pierwszej instancji błędnie zakwalifikował zainteresowanych jako

pracowników nie będących pracownikami mobilnymi na tej podstawie, że ich

wyjazdy do Niemiec stanowiły jedynie niewielką cześć zadań wykonywanych na

podstawie zawartych umów o pracę. Do zakresu obowiązków zainteresowanych

należał bowiem przejazd do Hannoweru i z powrotem jeden raz w tygodniu.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego z powyższego wynika, że zainteresowani pracownicy

byli zobowiązani stale przemieszczać się na określonej trasie. Wyjeżdżając za

granicę w charakterze kierowcy świadczyli pracę na rzecz pracodawcy, wynikającą

z zakresu stałych obowiązków określonych w umowach o pracę. Natomiast

postępowanie dowodowe wykazało, że praca taka była faktycznie świadczona

przez zainteresowanych.

Odwołujący się zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w całości skargą

kasacyjną. Wnoszą o uchylenie zaskarżonego wyroku, odwołujący się podniósł

zarzut naruszenia przepisu art. 21a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie

pracy kierowców (Dz. U. 2004, Nr 92, po. 879 ze zm., dalej jako ustawa o czasie

pracy kierowców) poprzez jego niezastosowanie. Zgodnie z powołanym przepisem,

kierowcy w podróży służbowej przysługują należności na pokrycie kosztów

związanych z wykonywaniem zadania służbowego. Za podróż służbową uważa się

zaś każde zadanie polegające na wykonywaniu, na polecenie pracodawcy,

przewozu drogowego lub wyjazdu poza miejscowość stanowiącą siedzibę

pracodawcy (art. 2 pkt 7 ustawy). Przepisy art. 21a oraz art. 2 pkt 7 zostały dodane

do ustawy o czasie pracy kierowców na podstawie ustawy z 12 lutego 2010 r. o

zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz o zmianie niektórych innych ustaw

(Dz. U. Nr 43, poz. 246, dalej jako ustawa nowelizująca).

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującego się jest zasadna.

4

Na mocy ustawy nowelizującej do ustawy o czasie pracy kierowców dodano

art. 2 pkt 7 oraz art. 21a. Zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy o czasie pracy kierowców,

pod pojęciem podróży służbowej należy rozumieć każde zadanie służbowe

polegające na wykonywaniu na polecenie pracodawcy przewozu drogowego lub

wyjazdu poza miejscowość stanowiącą siedzibę pracodawcy. Natomiast według art.

21a ustawy o czasie pracy kierowców, kierowcy w podróży służbowej przysługują

należności na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem tego zadania

służbowego, ustalane na zasadach określonych w przepisach art. 775

§ 3-5 ustawy

z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.

Z uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej wynika jednoznacznie, że

wprowadzone zmiany (w zakresie art. 2 pkt 7 oraz art. 21a ustawy o czasie pracy

kierowców) miały na celu ukształtowanie zasad wypłacania pracownikom

wykonującym pracę kierowców świadczeń przysługujących innym pracownikom z

tytułu podróży służbowej w sposób szczególny w porównaniu do zasad ogólnych,

na których opierała się uchwała SN z 19 listopada 2008 r., sygn. akt II PZP 11/08.

Intencją ustawodawcy było takie doprecyzowanie definicji podróży służbowej

pracownika zatrudnionego na stanowisku kierowcy, by w przypadku każdego – w

ramach wykonywania polecenia pracodawcy - wyjazdu poza miejscowość będącą

siedziba pracodawcy, pracownikowi temu przysługiwały świadczenia z tytułu

podróży służbowej wypłacane pracownikom zatrudnionym na innych stanowiskach.

Z przepisów art. 21a oraz art. 2 pkt 7 ustawy o czasie pracy kierowców

wynika, że w przypadku kierowców obowiązuje autonomiczna względem art. 775

k.p. definicja podróży służbowej oraz że kierowcy przysługują określone środki

pieniężne, służące pokryciu kosztów, jakie ponosi on w związku z wykonania

zleconego mu zadania służbowego. W okolicznościach faktycznych niniejszej

sprawy oznacza to, że należności wypłacane zainteresowanym przez odwołującego

się w związku z wykonywaniem przez nich podróży do i z Hannoweru należy

kwalifikować jako diety i inne należności z tytułu podróży służbowej, które

stosownie do § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z

18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru

składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. Nr 161, poz. 1106 ze zm.)

5

nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Z tego

powodu rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego jest wadliwe.

Do rozważanie pozostaje jedynie, czy Sąd drugiej instancji zobowiązany był

zastosować w stanie faktycznym sprawy przepisy art. 2 pkt 7 oraz art. 21a ustawy o

czasie pracy kierowców. Przepisy te weszły w życie w dniu 3 kwietnia 2010 r., a

zatem przed wydaniem zaskarżonego wyroku. Zgodnie z art. 7 ustawy

nowelizującej „w sprawach administracyjnych, postępowań podatkowych, o

wykroczenia, karnych lub w karnych skarbowych wszczętych i niezakończonych

przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzonych w związku z

przepisem art. 775

§ 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z

1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.), stosuje się przepis art. 21a ustawy zmienianej

w art. 4, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą”. Z przepisu tego wynika zasada

działania nowej ustawy, aczkolwiek tylko w odniesieniu do postępowań

wymienionych w tym przepisie. Przepis art. 7 ustawy nowelizującej nie stoi jednak

na przeszkodzie zastosowaniu przez Sąd Apelacyjny art. 21a w związku z art. 2 pkt

7 ustawy o czasie pracy kierowców z uwagi na treść art. 316 k.p.c. Ponadto,

wykładnia art. 7 ustawy nowelizującej, która prowadziłaby do nałożenia obowiązku

stosowania art. 21a w związku z art. 2 pkt 7 ustawy o czasie pracy kierowców tylko

przez organ rentowy, a wykluczyłaby możliwość zastosowania nowych przepisów

na etapie sądowego postępowania odwoławczego byłaby konstytucyjnie wątpliwa.

Jest bowiem nie do pogodzenia z zasadą równego traktowania płatników składek

oraz jasno wyrażonym w toku procesu legislacyjnego zamiarem ustawodawcy, za

jaki należy uznać wyłączenie z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia

społeczne świadczeń wypłacanych pracownikom znajdującym się w takiej sytuacji,

jak zainteresowani w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

wyroku.