III CSK 30/10

Sygn. akt III CSK 30/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie z powództwa T. L., A. L. i S. S.

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 3 czerwca 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 sierpnia 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i zmienia wyrok Sądu Okręgowego

w K. z dnia 15 kwietnia 2009 roku sygn. [...] w ten sposób, że

powództwo w całości oddala oraz odstępuje od obciążenia

powodów kosztami procesu.

Uzasadnienie

2

W pozwie z dnia 4 grudnia 2007 r. powodowie T. L., S. S. i A. L. wnieśli o

zasądzenie od strony pozwanej Skarbu Państwa - Wojewody M. na rzecz każdego

z nich kwot po 676 666 zł z ustawowymi odsetkami liczonymi od kwoty 593 666 zł

od dnia wniesienia pozwu oraz od kwoty 83 000 zł od dnia 1 kwietnia 2009 r., a

także o zasądzenie kosztów procesu. Podnieśli, że na skutek decyzji

komunalizacyjnej wydanej w dniu 18.10.1994 r. przez Wojewodę K., stwierdzającej

nabycie z mocy prawa przez Gminę K. własności nieruchomości, co do której

powodowie podjęli starania o zwrot wobec bezprawnego jej wywłaszczenia,

doznali szkody polegającej na utracie korzyści, jakie uzyskaliby pobierając z

nieruchomości pożytki cywilne. Żądanie obejmowało okres od dnia 17 października

1997 r. do dnia 17 marca 2003 r.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2009 r. zasądził od pozwanego

Skarbu Państwa - Wojewody M. na rzecz każdego z powodów, tj. T. L., S. S. i A. L.

kwoty po 676 396 zł z odsetkami ustawowymi: od kwoty 593 666 zł od dnia

25.01.2008 r. oraz od kwoty 82 730 zł od dnia 1.04.2009 r.; oddalając powództwo

w pozostałym zakresie.

Orzeczenie to zostało oparte na następującej podstawie faktycznej:

przedmiotowa nieruchomość jest położona w K. przy ul. P.[…]. Objęta została

księgą wieczystą nr [...] (obecnie nr [...]) prowadzoną przez Sąd Rejonowy w K., w

której jako współwłaściciele w częściach równych figurują: F. L., A. L., S. S. i T. L.

Postanowieniem z dnia 4 grudnia 1979 r. Sąd Rejonowy w K. stwierdził, że spadek

po F. L. nabyli na podstawie ustawy pozostali współwłaściciele (powodowie),

każdy po 1/3 części.

Orzeczeniem z dnia 18 marca 1953 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady

Narodowej w K. orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej

nieruchomości. Pomimo tego do 1993 roku w księdze wieczystej jako właściciele

figurowali wyłącznie powodowie i F. L.

Decyzją komunalizacyjną z dnia 18 października 1994 r. Wojewoda K. stwierdził

nabycie z mocy prawa własności tej nieruchomości przez Gminę K. i jej wpis został

ujawniony w księdze wieczystej w 1996 roku.

3

W dniu 19 października 1994 r. decyzją Minister Gospodarki Przestrzennej

i Budownictwa stwierdził nieważność orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia 18 marca

1953 r. Na skutek zaskarżenia tej decyzji przez Gminę K. postępowanie

o stwierdzenie nieważności wywłaszczenia toczyło się ponownie przed Prezesem

Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast i ostatecznie zakończyło się wyrokiem

Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2001 r., którym

oddalono skargę Gminy K. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju

Miast z dnia 26 stycznia 2001 r. utrzymującą w mocy jego decyzję z dnia 21

listopada 2000 r., którą stwierdził nieważność orzeczenia z dnia 18 marca 1953 r.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 23 maja 2002 r. Sąd Okręgowy nakazał Gminie K.

wydać nieruchomość powodom (sygn. akt I C 624/02).

W dniu 21 października 2002 r. w księdze wieczystej wpisano powodów

jako jej współwłaścicieli w częściach równych. Przedmiotowa nieruchomość

została przekazana protokolarnie powodom w dniu 17 marca 2003 r.

W 2003 roku powodowie złożyli w Sądzie Okręgowym pozew przeciwko

Gminie K. o zapłatę kwoty 50.000 zł tytułem odszkodowania za zajmowanie

oznaczonej nieruchomości bez tytułu prawnego w okresie od 18 października

1994 r. do 31 grudnia 1994 r. (sygn. akt I C 1454/03). Wyrokiem z dnia 1 kwietnia

2004 r. Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo, a apelacja Gminy, wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 2 lipca 2004 r., została oddalona. Na skutek kasacji Sąd

Najwyższy wyrokiem z dnia 29 czerwca 2005 r. uchylił zaskarżony wyrok Sądu

drugiej instancji uznając, że w spornym okresie Gminie przysługiwał tytuł prawny

do nieruchomości. Sąd Apelacyjny po ponownym rozpoznaniu sprawy zmienił

wyrok Sądu Okręgowego z dnia 1 kwietnia 2004 r. w ten sposób, że powództwo

oddalił (wyrok z dnia 17 stycznia 2006 r.).

Decyzją z dnia 28 marca 2006 r. Minister Spraw Wewnętrznych

i Administracji stwierdził nieważność decyzji komunalizacyjnej uznając, że została

wydana z rażącym naruszeniem prawa, skoro Skarb Państwa w dniu 27 maja

1990 r. nie legitymował się tytułem własności nieruchomości.

Będąca przedmiotem sporu nieruchomość zlokalizowana jest w odległości

około 500 m od Rynku w rejonie skrzyżowania ulic P. i S., u stóp W. Lokalizacja

4

odznacza się bardzo dobrym dostępem do miejskiej infrastruktury. Otoczenie

nadaje nieruchomości wyjątkowy charakter. Jest to jeden z nielicznych budynków

posadowionych na P., co czyni jego położenie unikatowym. Nieruchomość ma

pow. 0,0548 ha i posiada kształt zbliżony do prostokąta. W części zachodniej oraz

północnej zabudowana jest w granicach działki. W części niezabudowanej

otoczona jest ogrodzeniem z metalowych przęseł na podmurówce. Posadowiony

na nieruchomości budynek ma pow. 1065,1 m2

, z czego 641,2 m2

stanowi

powierzchnię generującą dochody z najmu. Budynek jest neorenesansowym

pałacykiem mieszczańskim wybudowanym pod koniec XIX w.; posiada charakter

reprezentacyjny, składa się z piwnic, parteru, piętra oraz strychu. Konstrukcja

budynku jest tradycyjna, murowana, o stropach i więźbie dachowej drewnianych, z

blaszanym pokryciem dachu. Budynek wyposażony jest w instalację elektryczną,

wodnokanalizacyjną, gazową, telefoniczną, centralnego ogrzewania i ciepłej wody

użytkowej. Ogrzewanie zapewnia własna kotłownia gazowa. W obiekcie mieściło

się przedszkole. Na parterze wydzielono mieszkanie dla dozorcy składające się z

pokoju i kuchni. Pozostałe pomieszczenia parteru i piętra funkcjonowały jako

pomieszczenia przedszkola. Piwnice miały charakter magazynowy o niskim

standardzie; strych był nieużytkowy. Stan techniczny budynku w 2003 r. był

zadowalający, choć wymagał remontu i nakładów. Układ funkcjonalny

pomieszczeń na poszczególnych kondygnacjach nie wykluczał możliwości

wykorzystania budynku bez większych przeróbek do innej funkcji niż przedszkole.

Możliwy do uzyskania w okresie od dnia 17 października 1997 r. do dnia 17 marca

2003 r. czynsz z nieruchomości wynosił 2.029.188 zł.

Od co najmniej 1994 roku powodowie podejmowali intensywne działania

mające na celu wykorzystanie przedmiotowej nieruchomości, zwłaszcza ponad

najem, zlecając m.in. stosowne czynności pośrednikowi w handlu

nieruchomościami. W tym zakresie działali również samodzielnie. W 2001 roku

rozważali możliwość prowadzenia własnej działalności gastronomicznej

w obiekcie. W latach 1997-2003 szansa wynajęcia nieruchomości była realna.

Wartość czynszu możliwego do uzyskania z nieruchomości za ten okres czasu

wynosiłaby 2.029.188 zł.

5

Sąd Okręgowy uznał zgłoszone roszczenie za uzasadnione, a jako jego

podstawę prawną wskazał art. 417 i 417' § 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym po

wejściu w życie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks

cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692). Uznał, że

spełnione zostały przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej, tj. nastąpiło

wyrządzenie szkody i stwierdzenie we właściwym postępowaniu niezgodności

z prawem ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanie której spowodowało

szkodę oraz istnienie związku przyczynowego między szkodą a zdarzeniem ją

wywołującym. Podkreślił, że doszło do stwierdzenia nieważności decyzji

komunalizacyjnej z uwagi na jej wydanie z rażącym naruszeniem prawa i z tym

zdarzeniem wiązać się mogła szkoda polegająca na utracie korzyści. Stwierdził, że

zachodzi związek przyczynowy między wydaniem decyzji nieważnej, a ściślej jej

wykonaniem, i wykazaną szkodą (art. 361 §1 k.c.). Gdyby bowiem nie stwierdzono

nabycia własności przedmiotowej nieruchomości przez Gminę K., to powodowie

mogliby wykonywać swoje uprawnienia właścicielskie względem niej także poprzez

uzyskiwanie korzyści w postaci czynszu z najmu. Nadto, skoro Skarb Państwa w

dacie wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające

ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.

U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) nie legitymował się tytułem własności nieruchomości

podlegającej komunalizacji, to wydając decyzję w tym przedmiocie Wojewoda K. w

istocie nie deklarował, lecz kreował nową sytuację prawną, która pozwoliła Gminie

w pełni dysponować nieruchomością, aż do momentu jej wydania w marcu 2003

roku. Podkreślił, że to właśnie na skutek decyzji komunalizacyjnej powodowie nie

mogli dochodzić odszkodowania za zajmowanie nieruchomości bez tytułu

prawnego, albowiem jako właściciela traktowano wyłącznie Gminę.

Za bezzasadny uznał Sąd pierwszej instancji podniesiony przez stronę

pozwaną zarzut przedawnienia. Jakkolwiek bezpośrednim źródłem sprawczym

szkody było wydanie wadliwej ostatecznej decyzji administracyjnej, której

nieważność stwierdzono, to jednak dopiero wydanie ostatecznej decyzji

stwierdzającej tę nieważność było końcowym elementem złożonego zdarzenia

prawnego, pozwalającym w ogóle na dochodzenie roszczenia odszkodowawczego

i wszczęcie postępowania przed sądem, czy też organem administracyjnym.

6

W związku z tym istniały uzasadnione racje ku temu, aby - mimo braku

w aktualnym stanie prawnym odpowiednika przepisu art. 160 § 6 k.p.a. - przyjąć,

że termin przedawnienia rozpatrywanego roszczenia nie mógł rozpocząć biegu

przed stwierdzeniem nieważności decyzji komunalizacyjnej, które nastąpiło

w 2006 r. Wyraził pogląd, że odmienna wykładnia art. 4421

k.c., oderwana od

treści art. 4171

§ 2 k.c., prowadziłaby do rozstrzygnięć rażąco niesprawiedliwych.

Byłaby również sprzeczna z ratio legis ustawy nowelizującej z dnia 17 czerwca

2004 r., której celem było dostosowanie obowiązujących przepisów dotyczących

odpowiedzialności za szkody wyrządzone przy wykonywaniu władzy publicznej do

przepisów Konstytucji RP, w tym art. 77 ust. 1, oraz przekazanie orzekania

o odpowiedzialności także za te szkody i o odszkodowaniu sądom powszechnym,

do których kompetencji należy orzekanie o sporach majątkowych.

W tym stanie rzeczy, wskazując, że powodowie dochodzili odszkodowania

z tytułu utraconych pożytków cywilnych z nieruchomości za okres od dnia

17 października 1997 r. do dnia 17 marca 2003 r. oraz, że wartość czynszu

możliwego do uzyskania z nieruchomości w tym czasie wynosiła 2.029.188 zł.,

Sąd pierwszej instancji przyjął, iż szkoda poniesiona przez każdego z powodów,

stosownie do przysługujących im udziałów w nieruchomości, wynosi po 676 396 zł.

Od powyższego orzeczenia, w części uwzględniającej powództwo, apelację

wniosła strona pozwana, domagając się zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenia

powództwa w całości oraz zasądzenia kosztów postępowania za obie instancje.

Apelujący zarzucił naruszenie art. 361 § 1 k.c. poprzez uznanie, że wskazana przez

powodów jako źródło szkód, decyzja Wojewody K. z dnia 18.10.1994 r., pozostaje

w normalnym związku przyczynowym ze wskazaną przez powodów szkodą oraz

naruszenie art. 4421

§ 1 k.c. przez przyjęcie, że przepisy te nie znajdują

zastosowania w sprawie.

Wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2009 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

pozwanej; przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji oraz

podzielił jego argumentację prawną.

Wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną przez stronę pozwaną, która

wniosła o jego uchylenie i oddalenie powództwa, względnie przekazanie sprawy do

7

ponownego rozpoznania. Skarga kasacyjna została oparta na podstawie

naruszenia prawa materialnego, tj. art. 442 § 1 k.c. w zw. z art. 2 ustawy z dnia

16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz art. 361 § 1 k.c. (Dz. U.

Nr 80, poz. 538). W uzasadnieniu tej podstawy odwołał się także do art. 417 k.c. i

art. 160 k.p.a. oraz art. 4421

k.c. i art. 4171

§ 2 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wprawdzie skarżący powołał także podstawę naruszenia prawa

procesowego, niemniej w jej ramach zarzucił tylko naruszenie art. 109 k.p.c.,

kwestionując rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego zasądzające od pozwanego na

rzecz powodów koszty postępowania drugoinstancyjnego. Ma ono charakter

postanowienia, od którego nie przysługuje skarga kasacyjna, choć strona może

zakwestionować w tym środku odwoławczym orzeczenie o kosztach, bez potrzeby

wnoszenia zażalenia (por. art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c.). W istocie więc skarga

kasacyjna została oparta tylko na podstawie naruszenia prawa materialnego.

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego we wniosku z dnia 8 stycznia 2010 r.

BSA I - 4110-5/09 przedstawił do rozstrzygnięcia następujące zagadnienia prawne:

„1. Czy art. 160 k.p.a. w związku z art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r.

o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162,

poz. 1692) znajduje zastosowanie do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej

przez wydanie przed dniem 1 września 2004 r. ostatecznych decyzji

administracyjnych, których nieważność bądź wydanie z naruszeniem art. 156 § 1

k.p.a. zostały stwierdzone po tej dacie?

2. W razie udzielenia odpowiedzi pozytywnej na pytanie pierwsze – czy

w stanie rzeczy, o którym mowa w tym pytaniu, przedawnienie roszczenia

o naprawienie szkody jest regulowane przez art. 160 § 6 k.p.a., a w szczególności,

czy rozpoczyna ono bieg od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja

stwierdzająca nieważność decyzji administracyjnej lub jej wydanie niezgodnie

z prawem?

3. Czy w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 września

2003 r., K 20/02 (OTK 2003 nr 7A, poz. 76; sentencja publ.: Dz.U. z 2003 r. Nr 170,

poz. 1660), art. 160 § 1 k.p.a. stosuje się do korzyści utraconych od dnia wejścia

8

w życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, to znaczy od dnia 17 października

1997 r., na skutek wydania przed tym dniem ostatecznej decyzji administracyjnej?".

Sąd Najwyższy uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 31 marca

2011 r., III CZP 112/10 wyjaśnił je w następujący sposób:

1. Do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją

administracyjną wydaną przed dniem 1 września 2004 r., której nieważność

lub wydanie z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. stwierdzono po tym dniu, ma

zastosowanie art. 160 § 1, 2, 3 i 6 k.p.a.

2. Jeżeli ostateczna wadliwa decyzja administracyjna została wydana przed

dniem wejścia w życie Konstytucji, odszkodowanie przysługujące na

podstawie art. 160 § 1 k.p.a. nie obejmuje korzyści utraconych wskutek jej

wydania, choćby ich utrata nastąpiła po wejściu w życie Konstytucji.

Podkreślić należy, że dla odkodowania normy wynikającej z art. 5 ustawy

z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych

innych ustaw (dalej: „ustawa”) zasadnicze znaczenie ma, będący przedmiotem

rozbieżnych interpretacji, wstępny fragment przepisu „do zdarzeń i stanów

prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy”. Pojęcie

zdarzenia prawnego jest na gruncie prawa cywilnego ukształtowane; jest to stan

faktyczny, z którym ustawa łączy powstanie, zmianę lub ustanie stosunku

prawnego, np. czyn niedozwolony wyrządzający szkodę, pociągający za sobą

powstanie stosunku zobowiązaniowego.

Różnorodność tych faktów prawnych doprowadziła w nauce do ich

klasyfikacji. Do kategorii zdarzeń niezależnych od woli ludzkiej należą np. upływ

czasu, urodzenie lub śmierć człowieka, powódź itp., natomiast zasadniczą grupę

stanowią działania, tj. zachowania się człowieka - aktywne lub pasywne –

stanowiące wynik jego woli. Wśród działań należy wyróżnić czynności zmierzające

do wywołania skutków prawnych (czynności prawne, akty administracyjne,

konstytutywne orzeczenia sądowe) oraz inne czyny. Do tej ostatniej grupy zalicza

się czyny dozwolone, czyli zgodne z prawem, oraz czyny niedozwolone określane

jako niezgodne z prawem.

9

W literaturze trafnie podkreślono, że są takie zdarzenia prawne, które nie są

zachowaniami ludzkimi, np. powstanie szkody w związku z ruchem

przedsiębiorstwa lub zakładu wprawianego w ruch za pomocą sił przyrody (art. 435

k.c.). Zobowiązanie do naprawienia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym

stanowi odrębny, ustawowy reżim odpowiedzialności, a zatem odpowiedzialność ta

powstaje na mocy przypisania normatywnego. Dalsza, niebudząca zastrzeżeń

w doktrynie i judykaturze, część art. 5 ustawy wskazuje, że pojęcie „zdarzenia

prawne” w omawianym przepisie obejmuje tylko kategorię czynów niedozwolonych.

Świadczenie polegające na naprawieniu szkody z tytułu czynu niedozwolonego ma

charakter pierwotny w tym stosunku zobowiązaniowym, a obowiązek ten powstaje

wtedy, gdy poszkodowany doznał jej w wyniku takiego zdarzenia prawnego.

Wprawdzie więc zdarzeniem prawnym jest zarówno decyzja bezprawna, jak

i wydana zgodnie z prawem decyzja nadzorcza, niemniej czynem niedozwolonym

jest tylko decyzja bezprawna. Władza publiczna odpowiada na gruncie art. 160

k.p.a., jak i art. 4171

§ 2 k.c. wyłącznie za tzw. „bezprawie administracyjne”.

Pojęcie „stan prawny” jest związane z obowiązywaniem aktów

normatywnych w czasie i przestrzeni. Jest to zespół obowiązujących na danym

terenie norm prawnych mający zastosowanie do ocenianego zdarzenia prawnego.

Według prawa międzyczasowego, podstawową zasadą obowiązywania norm

w czasie jest reguła lex retro non agit. Niedziałanie prawa wstecz stanowi

fundament demokratycznego państwa prawnego, gdyż zachowanie się zgodnie

z wymaganiami ustawy jest możliwe dopiero po zapoznaniu się przez adresatów

z treścią normy, to zaś jest wykluczone w odniesieniu do aktu normatywnego, który

obowiązywałby przed jego opublikowaniem.

Ustawodawca użył w wykładanym przepisie w liczbie mnogiej pojęć

„zdarzenia” i „stany prawne”. Pierwsze z nich obejmuje zatem np. bezprawną

decyzję administracyjną, do której, ze względu na termin, w którym stała się

ostateczna, stosuje się art. 160 k.p.a., jak i stanowiące czyn niedozwolony wydane

z naruszeniem prawa przed dniem wejścia w życie ustawy orzeczenie sądowe, do

którego w dalszym ciągu stosuje się art. 417 k.c. w poprzednim brzmieniu.

Artykuł 5 ustawy w zakresie, w jakim wyłączał skargę o stwierdzenie

niezgodności z prawem orzeczenia sądu wyrządzającego szkodę, które stało się

10

prawomocne po dniu wejścia w życie Konstytucji, został uznany za niezgodny z art.

77 ust. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji i zmiana ta weszła w życie w dniu

18 grudnia 2009 r. (por. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 grudnia

2009 r., SK 34/08, Dz.U. z 2009 r. Nr 215, poz. 1675). Należy dodać, że według

art. 4241b

k.p.c., w wypadku prawomocnych orzeczeń, od których nie przysługuje

skarga o stwierdzenie ich niezgodności z prawem odszkodowania, można się

domagać bez uprzedniego stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem

w postępowaniu ze skargi, chyba że strona nie skorzystała z przysługujących jej

środków prawnych.

Połączenie spójnikiem „i” (koniunkcja) obydwu omówionych przesłanek

stosowania art. 5 ustawy oznacza, że muszą one zachodzić kumulatywnie i brak

chociażby jednej z nich wyłącza stosowanie tego unormowania. Także conditio iuris

hipotezy tej normy jest, aby zarówno zdarzenie prawne, jak i odnoszący się do

niego stan prawny powstał przed dniem 1 września 2004 r. (art. 6 ustawy).

Wykładnia językowa art. 5 ustawy, w świetle przedstawionych uwag,

prowadzi do następujących wyników:

- czynem niedozwolonym objętym zakresem tego unormowania

stanowiącym źródło zobowiązania jest pierwotna decyzja bezprawna, która wydana

została przed wejściem w życie ustawy;

- decyzja nadzorcza, jako zgodna z prawem, nie stanowi czynu

niedozwolonego i w związku z tym nie jest zdarzeniem w rozumieniu art. 5 ustawy

nowelizującej oraz z tego względu jej wydanie po dniu 1 września 2004 r. nie jest

przeszkodą do stosowania art. 160 § 1 k.p.a.;

- hipotezą art. 5 ustawy są objęte tylko stany prawne obowiązujące do dnia

1 września 2004 r.; przepis ten nie obejmuje nie tylko późniejszych „stanów

prawnych”, ale i stanu prawnego wprowadzonego ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r.

o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw.

W projekcie ustawy nowelizującej (druk sejmowy Sejmu IV kadencji nr 2007)

wyrażono stanowisko zgodne z przedstawionymi wynikami wykładni językowej, tj.

że nowela ma znaleźć zastosowanie wyłącznie do zdarzeń i stanów prawnych

powstałych po jej wejściu w życie, gdyż art. 5 wyklucza możliwość jej zastosowania

11

do aktów normatywnych, które zostały wydane przed dniem 1 września 2004 r. oraz

orzeczeń i decyzji, które przed tym terminem stały się prawomocne i ostateczne.

W omawianym przypadku nie było konieczności sięgania po argumenty

celowościowe, skoro już po zastosowaniu reguł znaczeniowych i dyrektyw

systemowych (na które zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powołanej

wyżej uchwały) udało się osiągnąć właściwy wynik wykładni, to jest ustalić

pozbawione cech niedorzeczności znaczenie interpretowanej normy (por. uchwałę

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r., III CZP 94/06

OSNC 2007, nr 7-8. poz. 95, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1998 r.,

I CKN 664/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 7, a także uzasadnienie uchwały Pełnego

Składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2004 r., III CZP

37/04 OSNC 2005, nr 3, poz. 42, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2004 r.,

V CK 21/04, OSNC 2005, nr 7-8, poz. 137 i uchwałę Sądu Najwyższego z dnia

20 lipca 2005 r., I KZP 18/05, OSNKW 2005, nr 9, poz. 74).

Zarzut kasacyjny jest skuteczny dopiero wtedy, kiedy zostaje wskazany nie

tylko naruszony przepis, ale gdy w jego uzasadnieniu wytknięto trafnie niewłaściwą

jego wykładnię lub błędne zastosowanie. Niewątpliwie skarżący Skarb Państwa

wskazał naruszone przepisy, lecz w znacznej części błędnie je uzasadnił.

Trafnie jednak Skarb Państwa zarzucił, że „wydanie decyzji naruszającej

prawo jest deliktem i z tym faktem należy wiązać powstanie zobowiązania”,

„konstrukcja przedawnienia przewidziana w art. 160 § 6 k.p.a. także nie przemawia

za trafnością tezy, że decyzja nadzorcza stanowi przesłankę powstania roszczenia

odszkodowawczego o którym mowa w art. 160 k.p.a., nie ulega bowiem

wątpliwości, iż bieg przedawnienia nie musi być związany z zaistnieniem zdarzenia,

z którego powstało zobowiązanie. Przykłady różnych rozwiązań przyjętych przy

określeniu biegu przedawnienia roszczeń wskazują, że od woli ustawodawcy zależy

sposób określenia chwili rozpoczynającej bieg terminu przedawnienia, która nie

musi się wiązać z chwilą powstania roszczenia lub jego wymagalnością”, „Sąd nie

powinien łączyć dwóch reżimów prawnych, wynikających z przepisów cywilnych

i administracyjnych (art. 160 K.p.a. i 117 i nast. k.c.) i stosować ich elementów

wybiórczo, jak w kwestionowanym orzeczeniu”.

12

Skoro więc nietrafnie Sądy meriti zastosowały w sprawie art. 4171

§ 2 k.c., to

skarga kasacyjna okazała się uzasadniona. Poza tym ponieważ podstawę prawną

dochodzonego roszczenia mógł stanowić art. 160 § 1 k.p.a., a odszkodowanie to

nie obejmuje korzyści utraconych na skutek wydania niezgodnej z prawem

ostatecznej decyzji wydanej przed dniem 1 września 2004 r., chociażby ich utrata

nastąpiła po wejściu w życie Konstytucji, powództwo okazało się nieuzasadnione.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39816

k.p.c.).