III SK 2/09

Sygn. akt III SK 2/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski

SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)

Protokolant Halina Kurek

w sprawie z powództwa Tele2 Polska Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w

Warszawie (obecnie Netia Spółka Akcyjna w Warszawie)

przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

z udziałem zainteresowanej - Telekomunikacji Polskiej Spółki Akcyjnej

o ochronę konkurencji,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 8 czerwca 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie

z dnia 10 lipca 2008 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego, wszczętego na

wniosek Tele 2 Polska spółka z o.o. decyzją z dnia 28 września 2006 r., Prezes

Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: „Prezes UOKiK” lub

„pozwany”) nie stwierdził stosowania przez Telekomunikację Polską S.A.

(zainteresowana) praktyki ograniczającej konkurencję polegającej na stosowaniu

klauzuli wyłączności na korzystanie z publicznie dostępnych usług telefonicznych

zainteresowanej, na krajowym rynku dostępu do usług połączeń telefonicznych w

stacjonarnej sieci telefonicznej świadczonych na zasadzie dostępu i preselekcji (pkt

I), oraz na podstawie art. 105 k.p.a. w związku z art. 80 ustawy z dnia 15 grudnia

2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2005 r., Nr 244, poz. 2080) i

art. 5 rozporządzenia Rady nr 1/2003 z 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia

w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 Traktatu (Dz. Urz. UE z

2003 r. L 1, s. 1; polskie wydanie specjalne Dz. Urz. UE z 2008 r., Tom 2, s. 205, ze

zm., dalej jako „rozporządzenie 1/2003”) umorzył postępowanie antymonopolowe w

sprawie naruszenia przez zainteresowaną art. 82 Traktatu WE (pkt II), zaś w

punkcie III odmówił przyznania Tele 2 Sp. z o.o. (wnioskodawca) kosztów

postępowania.

Wnioskodawca od powyższej decyzji wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego

- Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: „Sąd pierwszej instancji”).

Sąd pierwszej instancji wyrokiem z dnia 29 października 2007 r. oddalił

odwołanie od części (pkt I) rozstrzygającej zaskarżonej decyzji, natomiast uchylił ją

w części umarzającej postępowanie (pkt II) i dotyczącej kosztów (pkt III).

W uzasadnieniu wyroku dotyczącym uchylenia orzeczenia o umorzeniu

postępowania Sąd pierwszej instancji wskazał, że Prezes UOKiK błędnie uznał swą

niekompetencję co do rozstrzygnięcia stwierdzającego brak naruszenia przepisów

TWE (art. 82). Zdaniem Sądu, także w takiej sytuacji, art. 5 rozporządzenia 1/2003

ustanawia właściwość organu krajowego (Prezesa UOKiK) do merytorycznego

zadecydowania „o braku podstaw do swojego działania”, ze względu na

niestwierdzenie praktyki nadużycia pozycji dominującej. Brak podstaw do uznania

zasadności zarzutów przedstawionych we wniosku inicjującym wszczęcie

3

postępowania nie może skutkować jego umorzeniem, lecz winien stanowić

podstawę do wydania merytorycznej decyzji.

Prezes Urzędu powyższy wyrok, w jego części dotyczącej uchylenia decyzji

zaskarżył apelacją.

Wyrokiem z dnia 10 lipca 2008 r., Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił

apelację Prezesa Urzędu. W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny stwierdził, że

skoro Prezes Urzędu rozstrzygnął sprawę merytorycznie co do istoty zaistniałego

sporu, w zakresie zgodności z prawem zachowania zainteresowanej, to brak jest

podstaw do rozszerzenia w istocie jednego tylko przedmiotu sporu o konstrukcje

kompetencji według art. 5 rozporządzenia 1/2003, które nie powinny wpływać ani

na istotę sporu, ani na istotę ostatecznego rozstrzygnięcia.

Prezes Urzędu zaskarżył powyższy wyrok Sąd Apelacyjnego skargą

kasacyjną, zarzucając niezastosowanie art. 3 ust. 1 rozporządzenia 1/2003 poprzez

uznanie, że rozstrzygnięcie o niestwierdzeniu stosowania praktyki ograniczającej

konkurencję na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji obejmuje

również rozstrzygnięcie o braku przesłanek naruszenia zakazów określonych w art.

82 TW, zarzucił także niezastosowanie art. 5 rozporządzenia 1/2003 oraz błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 105 k.p.a. i art. 328 § 2 k.p.c. Zarzut

naruszenia art. 5 rozporządzenia 1/2003 polega na uznaniu, że przepis ten nie ma

wpływu na istotę ostatecznego rozstrzygnięcia postępowania antymonopolowego w

sprawie podejrzenia naruszenia przez przedsiębiorcę zakazu praktyk

ograniczających konkurencję, o którym mowa w przepisie art. 82 Traktatu WE.

Zdaniem Prezesa UOKiK art. 5 rozporządzenia 1/2003 statuuje normę

kompetencyjną dla krajowych organów ochrony konkurencji i ogranicza możliwości

orzecznicze tych organów. Według Prezesa przepis ten nie przyznaje mu

kompetencji do wydania negatywnej decyzji merytorycznej w sprawie oceny

zgodności działań przedsiębiorcy z art. 82 Traktatu WE. Dlatego, gdy po

przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego, okazało się, że przedsiębiorca

nie nadużywa pozycji dominującej w rozumieniu art. 82 Traktatu WE, Prezes

Urzędu wydał orzeczenie kończące sprawę w instancji w sposób inny niż przez

rozstrzygnięcie co do istoty. Zdaniem Prezesa Urzędu art. 5 rozporządzenia 1/2003

nie pozwala mu wydawać decyzji nie stwierdzającej naruszenia art. 82 TWE, jeżeli

4

po przeprowadzeniu postępowania okaże się, że nie zostały spełnione przesłanki

zastosowania zakazu wynikającego z tego przepisu. Art. 5 wymienia cztery rodzaje

decyzji merytorycznych, zaś w swej końcowej części wymienia decyzję o

charakterze formalnym („mogą również zdecydować, że nie ma podstaw do

działania z ich strony”). Gdyby prawodawca wspólnotowy miał zamiar upoważnić

krajowe organy ochrony konkurencji do wydawania decyzji o niestwierdzeniu

naruszenia, odpowiednia decyzja zostałaby umieszczona w katalogu decyzji

merytorycznych zawartym w pierwszej części art. 5 rozporządzenia 1/2003.

Ponadto, przeciwko przyznaniu krajowym organom ochrony konkurencji

kompetencji do wydawania decyzji o niestwierdzeniu naruszenia art. 82 TWE

przemawia dodatkowo art. 10 rozporządzenia 1/2003, który przyznaje Komisji

prawo do wydania decyzji stwierdzającej, że art. 82 TWE nie ma zastosowania do

określonego zachowania przedsiębiorstwa. Decyzja taka może zostać wydana tylko

ze względu na „interes publiczny Wspólnoty” oraz tylko z urzędu. Według Prezesa

Urzędu celem art. 10 jest zapobieżenie sytuacji, w której krajowe organy

antymonopolowe mogłyby zablokować Komisji możliwość stwierdzania naruszeń

art. 81 lub 82 Traktatu WE wydając decyzje nie stwierdzające naruszenie tych

przepisów (ze względu na zasadę ne bis in idem).

We wnioskach skargi skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu

wraz z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, w

tym postępowania kasacyjnego albo o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości

oraz uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji w całości i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji wraz z pozostawieniem temu

Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy, rozpoznając powyższą skargę kasacyjną na rozprawie w

dniu 15 lipca 2009 r., uznał że weryfikacja wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie

z dnia 10 lipca 2008 r. według podstawy skargi kasacyjnej zależy od wyjaśnienia

budzącej istotne wątpliwości interpretacji art. 5 rozporządzenia 1/2003; w celu zaś

usunięcia tych wątpliwości w przewidziany do tego sposób, odroczył rozprawę i w

trybie art. 234 ust. 3 TWE zwrócił się o rozstrzygnięcie prejudycjalne do Trybunału

5

Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich, przedstawiając następujące pytanie

prawne:

1. Czy art. 5 rozporządzenia Rady nr 1/2003 z 16 grudnia 2002 r. w sprawie

wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 Traktatu (Dz.

Urz. UE z 2003 r. L 1, s. 1; polskie wydanie specjalne Dz. Urz. UE z 2008 r., Tom 2,

s. 205 ze zm.) należy interpretować w ten sposób, że krajowy organ ochrony

konkurencji nie może wydać decyzji o niestwierdzeniu stosowania praktyki

ograniczającej konkurencję w rozumieniu art. 82 Traktatu, jeżeli po

przeprowadzeniu postępowania uznaje, że przedsiębiorstwo nie naruszyło zakazu

nadużywania pozycji dominującej wynikającego z tego przepisy Traktatu?

2. Jeżeli odpowiedź na pierwsze pytanie jest pozytywna, to czy w sytuacji,

gdy krajowe prawo ochrony konkurencji upoważnia krajowy organ ochrony

konkurencji do zakończenia postępowania antymonopolowego - w przypadku

stwierdzenia, że zachowanie przedsiębiorstwa nie narusza zakazu z art. 82

Traktatu - wyłącznie do wydania decyzji o niestwierdzeniu praktyki ograniczającej

konkurencję, przepis art. 5 tiret 3 rozporządzenia Rady nr 1/2003 z 16 grudnia 2002

r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82

Traktatu (Dz. Urz. UE z 2003 r. L 1, s. 1; polskie wydanie specjalne Dz. Urz. UE z

2008 r., Tom 2, s. 205, ze zm.) należy interpretować w ten sposób, że stanowi on

bezpośrednią podstawę prawną do wydania przez ten organ "decyzji o braku

podstaw do działania z jego strony"?;

Wyrokiem z dnia 3 maja 2011 r. Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot

Europejskich w sprawie C-375/09 orzekł, że:

1) Artykuł 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r.

w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82

traktatu należy interpretować w taki sposób, iż wyklucza on możliwość wydania

przez krajowy organ ochrony konkurencji decyzji stwierdzającej brak naruszenia

art. 102 TFUE w sytuacji, gdy w celu zastosowania tego postanowienia organ ten

bada, czy spełnione zostały przesłanki tego zastosowania, a następnie uznaje, iż

nie doszło do nadużycia pozycji dominującej.

2) Artykuł 5 akapit drugi rozporządzenia nr 1/2003 podlega bezpośredniemu

stosowaniu i niezgodne z nim jest stosowanie przepisu prawa krajowego

6

nakazującego zakończenie postępowania prowadzonego na podstawie art. 102

TFUE w drodze decyzji stwierdzającej brak naruszenia tego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

W świetle prejudycjalnego wyjaśnienia spornych zagadnień prawnych w

zakresie art. 5 rozporządzenia Rady nr 1/2003 zasadna okazała się podstawa

skargi kasacyjnej, dotycząca tego przepisu (w konsekwencji także art. 3 ust. 1

rozporządzenia nr 1/2003). Wbrew głównemu założeniu zaskarżonego wyroku

Prezes UOKiK (krajowy organ ochrony konkurencji) nie jest właściwy (nie ma

kompetencji) do merytorycznego rozstrzygnięcia o tym, że przedsiębiorstwo nie

naruszyło określonego w art. 102 TFUE (poprzednio art. 82 Traktatu WE) zakazu

nadużywania pozycji dominującej.

Wykazanie, że zaskarżony wyrok opiera się na błędnej wykładni art. 5

rozporządzenia Rady nr 1/2003 uzasadnia wniosek skargi, chociaż nietrafne jest

stanowisko skarżącego, że niestwierdzenie stosowania przez przedsiębiorcę

praktyki nadużywania pozycji dominującej, o której mowa w art. 82 Traktatu WE

stanowiło podstawę do zastosowania art. 105 k.p.a. i umorzenia postępowania

antymonopolowego.

W rozpatrywanej sytuacji nie chodzi wszak – na co słusznie zwróciły uwagę

Sądy obu instancji – o bezprzedmiotowość postępowania, chodzi natomiast o

zastrzeżenie w prawie Unii do wyłącznej gestii Komisji stwierdzenia braku

naruszenia art. 102 TFUE, chociażby postępowanie w tym przedmiocie było

prowadzone przez krajowy organ konkurencji.

Zgodnie z art. 288 TFUE, bezpośredniemu stosowaniu podlega art. 5 zdanie

3 rozporządzenia 1/2003, zgodnie z którym w razie ustalenia przez krajowy organ

konkurencji, że przesłanki zakazu praktyki nadużywania pozycji dominującej

ustanowionego w art. 102 TFUE nie zostały spełnione należy zdecydować, że nie

ma podstaw do działania ze strony tego organu.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł w myśl art. 39815

§ 1 k.p.c.