IV CSK 518/10

Sygn. akt IV CSK 518/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Eugeniusza W.

przeciwko Zenonowi K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 29 czerwca 2011 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 11 maja 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 28 grudnia 2009 r. zasądził od pozwanego

Zenona K. na rzecz powoda Eugeniusza W. kwotę 114678,26 zł wraz z

należnościami ubocznymi, a dalej idące powództwo oddalił. Ustalił, że pozwany

uzyskał zamówienie publiczne na wykonanie termoizolacji budynku Zespołu Szkół

Fotograficznych w W. W dniu 19 września 2008 r. strony zawarły umowę, w której

pozwany zlecił powodowi wykonanie części związanych z tym robót. Powód miał

otrzymać wynagrodzenie zgodnie z kosztorysem ofertowym, pomniejszone o 5% i

powiększone o podatek VAT. Pozwany zapłacił za dwie faktury opiewające łącznie

na 182291,47 zł. Odmówił natomiast zapłaty za trzecią fakturę (nr 1/2009 z dnia 15

stycznia 2009 r.), wystawioną na kwotę 116608,52 zł. Po jej otrzymaniu wystawił

własną fakturę obejmującą wartość materiałów pobranych przez powoda o wartości

117466,09 zł i złożył oświadczenie o potrąceniu tej kwoty. W ocenie Sądu

Okręgowego strony zawarły umowę o dzieło, w której nie określiły z czyich

materiałów dzieło zostanie wykonane. Ich wolą było jednak aby powód użył

własnych materiałów. Skoro zaś pozwany jeszcze przed wszczęciem sporu dokonał

potrącenia wzajemnych wierzytelności, to świadczy to o uznaniu przez niego

roszczenia powoda zarówno co do zasady, jak i wysokości. Zarzut potrącenia

zgłoszony przez pozwanego był uzasadniony jedynie w części, w której powód

przyznał pobranie materiałów od pozwanego, gdyż pozwany nie udowodnił

pobrania przez powoda jego materiałów w większym zakresie.

Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu apelacji pozwanego zmienił zaskarżony nią

wyrok w ten sposób, że powództwo oddalił. Obciążył również powoda kosztami

postępowania za obie instancje. Sąd drugiej instancji dokonał odmiennej oceny

materiału dowodowego w części dotyczącej pobierania przez powoda materiałów

od pozwanego. Przyjął, że powód materiały te pobierał i zobowiązał się za nie

zapłacić. Pozwany nie posiadał wprawdzie dowodów wydania powodowi

materiałów, jednakże w sytuacji, w której powód domagał się reszty wynagrodzenia

obejmującej także wartość materiałów, to na nim spoczywał ciężar udowodnienia

wysokości należnego mu wynagrodzenia. Oświadczenia pozwanego o potrąceniu

3

nie można też utożsamiać z uznaniem należności objętej fakturą wystawioną przez

powoda. W sytuacji, gdy pozwany stwierdził, że kwoty zapłacone powodowi przed

sporem w całości pokrywają należne mu wynagrodzenie, powództwo jako

nieudowodnione należało oddalić.

Skarga kasacyjna powoda została oparta na obu podstawach określonych

w art. 3983

§ 1 k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art.

391 § 1 i art. 382 k.p.c., art. 229 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 47914

§ 4

k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 6 k.c. w zw. z art. 658 k.c., art. 6471

k.c., art.

647 k.c. i art. 632 k.c., art. 6 k.c. w zw. z art. 627 k.c. i art. 632 k.c., art. 65 k.c. oraz

658 k.c. w zw. z art. 6471

k.c. i art. 632 k.c. oraz art. 498 § 1 i § 2 k.c. i art. 499 k.c.

W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania,

ewentualnie jego zmianę poprzez oddalenie apelacji pozwanego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawy skargi kasacyjnej powoda były uzasadnione. Zgodnie z art. 328

§ 2 k.p.c. uzasadnienie wyroku powinno zawierać między innymi wyjaśnienie

podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Tymczasem Sąd

Apelacyjny uchylił się od oceny charakteru umowy łączącej strony, mimo

że zagadnienie to było przedmiotem zarzutów apelacji. Co więcej, nie wskazał

także przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia.

Uzasadniony był zatem zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c.

Z uwagi na sposób obrony pozwanego należy przyjąć, że Sąd Apelacyjny

zmieniając zaskarżony wyrok uznał za zasadny zarzut potrącenia. Stwierdził,

że powód nie przedstawił dowodu zakupu materiałów i nie potrafił nawet określić

jakie materiały pobrał od pozwanego. Na nim zaś spoczywał ciężar dowodu w tym

zakresie. Nadto uznał, że skoro pozwany twierdził, iż zapłacił powodowi całą

należność, to powództwo należało oddalić. Stanowisko to zostało zasadnie

zakwestionowane przez powoda. Skoro pozwany przedstawił do potrącenia swoją

wierzytelność to zgodnie z zasadami rozkładu ciężaru dowodu wynikającymi z art. 6

k.c. na nim spoczywał obowiązek wykazania istnienia tej wierzytelności i jej

wysokości. Sąd Apelacyjny oceniając zasadność roszczenia powoda nie rozważył

4

też należycie postanowień umowy zawartej przez strony, w której wynagrodzenie

dla powoda ustalono w wysokości wynikającej z kosztorysu ofertowego. Kosztorys

przewidywał z kolei wykonanie prac z materiałów własnych. Stwierdzenie Sądu

Apelacyjnego, że strony nie określiły z czyich materiałów ma być wykonany

przedmiot umowy, nastąpiło zatem z pominięciem wykładni postanowień umowy

w tym zakresie.

Sąd Apelacyjny pominął przy tym, że sprawa była rozpoznawana

w postępowaniu gospodarczym. Art. 47914

§ 4 k.p.c. ogranicza możliwość

dokonania potrącenia w tym postępowaniu, stanowiąc, że do potrącenia mogą być

przedstawione tylko wierzytelności udowodnione dokumentami. Podstawy dla

uwzględnienia zarzutu potrącenia nie mogły stanowić zatem same twierdzenia

pozwanego, a Sąd Apelacyjny nie wskazał dokumentów, za pomocą których

pozwany udowodnił wierzytelność przedstawioną do potrącenia.

Z tych przyczyn skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu i zaskarżony nią

wyrok został uchylony na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.