I PK 28/11

Wyrok z dnia 5 lipca 2011 r.

I PK 28/11

W razie wystąpienia zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze

zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć (art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z

dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr

97, poz. 674 ze zm.) dyrektor szkoły ma obowiązek pouczyć nauczyciela o moż-

liwości złożenia wniosku o przeniesienie w stan nieczynny w oświadczeniu

wiedzy zawierającym taką informację, co może nastąpić także przed dokona-

niem wypowiedzenia stosunku pracy.

Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Bogusław

Cudowski, Małgorzata Gersdorf.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lipca

2011 r. sprawy z powództwa Julity J. przeciwko Zespołowi Szkół Ponadgimnazjal-

nych […] w K. o odprawę i sprostowanie świadectwa pracy, na skutek skargi kasa-

cyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecz-

nych w Kielcach z dnia 26 października 2010 r. […]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2010 r. […] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Kielcach: 1) zasądził od pozwanego Zespołu Szkół Ponadgim-

nazjalnych […] w K. na rzecz powódki Julity J. kwotę 14.280 zł z ustawowymi odset-

kami od dnia 3 listopada 2008 r. do dnia zapłaty tytułem odprawy, 2) nakazał pozwa-

nemu sprostować świadectwo pracy wydane powódce w dniu 5 września 2008 r. po-

przez wskazanie w punkcie 3a, że stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania na

podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela

(jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.), 3) zasądził od pozwanego na

rzecz powódki kwotę 2.790 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz

2

4) nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego w

Kielcach kwotę 744 zł tytułem nieuiszczonej opłaty od pozwu.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka w 1986 r. ukończyła studia na Politechnice

Ś. w K. na Wydziale Budownictwa Lądowego, zaś z dniem 1 kwietnia 1992 r. została

mianowana nauczycielem Zespołu Szkół Budowlanych […] w K. W dniu 27 września

2000 r. powódka uzyskała stopień nauczyciela mianowanego a wskutek rozwiązania

Zespołu Szkół Budowlanych […] w K. z dniem 1 września 2002 r. stała się pracowni-

kiem Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych […] w K. jako nauczyciel przedmiotów za-

wodowych budowlanych oraz informatyki. W pozwanym Zespole Szkół powódka pra-

cowała do 31 sierpnia 2008 r. W dniu 17 marca 2003 r. powódce nadano stopień

nauczyciela dyplomowanego. Pod koniec kwietnia 2008 r. sporządzono dwie wersje

arkuszy organizacyjnych Zespołu Szkół na rok szkolny 2008/09. Pierwszy z nich

przewidywał zatrudnienie przy pełnym naborze uczniów (z uwzględnieniem czterech

klas liceum, trzech klas zawodówki, jednej klasy technikum wieczorowego), nato-

miast drugi zakładał niepełny nabór uczniów (trzy klasy liceum, dwie klasy zawodów-

ki). Drugi wariant zakładał, że powódka nie będzie mogła być zatrudniona w pełnym

wymiarze zajęć dydaktycznych. Dyrektor Zespołu analizował obie wersje arkusza

organizacyjnego, lecz do organu prowadzącego szkołę przekazał arkusz, który zakła-

dał pełny nabór uczniów. W dniu 6 maja 2008 r. powódka otrzymała od pozwanego

pracodawcy pismo sporządzone 5 maja 2008 r. informujące, że w związku ze zmia-

nami organizacyjnymi powodującymi zmniejszenie liczby oddziałów w szkole, od dnia

1 września 2008 r. nie ma możliwości zatrudnienia jej w pełnym wymiarze i w

związku z tym pracodawca poprosił powódkę, aby w terminie do dnia 16 maja 2008 r.

wyraziła zgodę na ograniczenie jej zatrudnienia (obniżenie wymiaru godzin) i propor-

cjonalne zmniejszenie wynagrodzenia. Gdyby powódka nie wyraziła na to zgody, to w

piśmie zastrzeżono, że stosunek pracy stosownie do treści art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty

Nauczyciela zostanie z nią rozwiązany z dniem 31 sierpnia 2008 r. za uprzednim

trzymiesięcznym wypowiedzeniem lub na wniosek powódki złożony w terminie do

dnia 16 maja 2008 r. zostanie przeniesiona w stan nieczynny. W dniu 15 maja 2008 r.

powódka złożyła pracodawcy pisemne oświadczenie, w którym stwierdziła, że nie

wyraża zgody na zatrudnienie jej w roku szkolnym 2008/09 w obniżonym wymiarze

godzin i w związku z tym wniosła o rozwiązanie z nią stosunku pracy z dniem 31

sierpnia 2008 r. zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela oraz o wypłacenie

należnej z tego tytułu odprawy przewidzianej w art. 20 ust. 2 tej ustawy. Pismem z

3

dnia 20 maja 2008 r. pozwany pracodawca poinformował powódkę, że w przypadku

zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w roku szkol-

nym 2008/09 i ewentualnym brakiem możliwości zapewnienia jej zatrudnienia w

pełnym wymiarze godzin dyrektor Zespołu Szkół rozwiąże z nią stosunek pracy z

dniem 31 sierpnia 2008 r. na mocy art. 20 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela, przy czym

pracodawca uprzedził powódkę, że w razie dokonania pełnego zaplanowanego na-

boru na nowy rok szkolny, zgodnie z arkuszem organizacyjnym przedstawionym or-

ganowi prowadzącemu, pracodawca zapewni powódce pracę w pełnym wymiarze

godzin na obecnych zasadach płacowych, zaś ostateczna decyzja w tej kwestii za-

padnie w trzeciej dekadzie sierpnia 2008 r. Pismem z dnia 26 sierpnia 2008 r. (dorę-

czonym powódce w dniu 27 sierpnia 2008 r.) pozwany Zespół powiadomił ją, że w

arkuszu organizacyjnym na rok szkolny 2008/09 zapewniono jej pracę w pełnym wy-

miarze godzin w charakterze nauczyciela przedmiotów zawodowych budowlanych,

informatyki i technologii informacyjnej, wobec czego art. 20 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczy-

ciela nie zostanie zastosowany. Powódka w dniu 28 sierpnia 2008 r. na piśmie „od-

mówiła wyrażenia zgody na cofnięcie wypowiedzenia zawartego w piśmie z dnia 5

maja 2008 r.”. Z chwilą rozpoczęcia nowego roku szkolnego 2008/09 powódka nie

podjęła żadnych czynności pedagogicznych. Pracodawca w treści świadectwa pracy

wystawionego w dniu 5 września 2008 r. stwierdził, że powódka była u niego zatrud-

niona w okresie od dnia 1 września 1988 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. na stanowisku

nauczyciela, zaś stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę bez wy-

powiedzenia z winy pracownika na mocy art. 30 § 1 pkt 3 k.p. w związku z art. 52 § 1

pkt 1 k.p. Pracodawca pismem z dnia 9 września 2008 r. rozwiązał z powódką stosu-

nek pracy na podstawie art. 52 § 1 k.p., wskazując, że nie podjęła ona pracy z dniem

25 sierpnia 2008 r., bowiem nie uczestniczyła w obowiązkowych zebraniach rady

pedagogicznej, nie przystąpiła do obowiązków dydaktycznych w dniu 1 września

2008 r., nie dostarczyła stosownego zwolnienia lekarskiego oraz w żaden inny spo-

sób nie usprawiedliwiła nieobecności w pracy. Pracodawca odmówił przy tym spro-

stowania świadectwa pracy przez stwierdzenie, że rozwiązanie stosunku pracy

nastąpiło w trybie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela.

Przy takich ustaleniach faktycznych Sąd pierwszej instancji uznał powództwo

za uzasadnione, bowiem oświadczenie pozwanego Zespołu z dnia 5 maja 2008 r.

należy traktować jako wypowiedzenie zmieniające warunki pracy i płacy powódki. W

ten sposób oświadczenie to wywołało skutek prawny w postaci rozwiązania stosunku

4

pracy z upływem terminu w nim oznaczonego (z dniem 31 sierpnia 2008 r.). Zdaniem

Sądu Rejonowego, powódka - odmawiając zgody na ograniczenie jej wymiaru za-

trudnienia i wnosząc o rozwiązanie z nią stosunku pracy z końcem roku szkolnego -

zasadnie przyjęła, że stosunek pracy zostanie z nią rozwiązany w oparciu o pod-

stawę prawną wskazaną w piśmie pracodawcy z dnia 5 maja 2008 r. Skoro rozwiąza-

nie stosunku pracy powódki nastąpiło na mocy art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela,

to zgodnie z art. 20 ust. 2 zdanie pierwsze tej ustawy przysługiwała jej odprawa pie-

niężna w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, zaś świa-

dectwo pracy w części dotyczącej określenia trybu rozwiązania stosunku pracy pod-

legało odpowiedniemu sprostowaniu.

Od wyroku Sądu Rejonowego strona pozwana wniosła apelację i w jej

uwzględnieniu Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach

wyrokiem z dnia 26 października 2010 r. […] zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji

w punktach pierwszym i drugim w ten sposób, że oddalił powództwo oraz uchylił

punkty trzeci i czwarty tego wyroku. Zdaniem Sądu odwoławczego, pisma pozwane-

go pracodawcy z dnia 5 maja 2008 r., nie można zakwalifikować jako wypowiedzenia

zmieniającego warunki pracy i płacy powódki, bowiem zawiera ono jedynie propozy-

cję ewentualnego ograniczenia wymiaru czasu pracy i obniżenia wynagrodzenia.

Pismo to w żadnym wypadku nie wyraża kategorycznej decyzji pracodawcy w zakre-

sie zmiany warunków zatrudnienia powódki, a jedynie informuje ją o zamierzonych

działaniach pracodawcy w sytuacji, gdyby powódka nie zgodziła się na propozycję

pracodawcy. Pismo to stanowiło jedynie ofertę modyfikacji warunków pracy i płacy

powódki w rozumieniu art. 66 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. Skoro ta oferta zo-

stała odrzucona przez powódkę, to nie wywołała żadnych skutków prawnych. Taki

charakter tego pisma pracodawcy potwierdza treść pisma powódki z dnia 15 maja

2008 r., w którym w szczególności zwróciła się do pracodawcy o rozwiązanie z nią

stosunku pracy z dniem 31 sierpnia 2008 r. Wniosek ten byłby zbędny gdyby uznać,

że pismo pracodawcy z dnia 5 maja 2008 r. miało wymowę kategoryczną. Zaprezen-

towaną wykładnię pisma pracodawcy z dnia 5 maja 2008 r. potwierdza jego dalsze

działanie, skoro pismem z dnia 20 maja 2008 r. poinformował powódkę, że dopiero

rozwiąże z nią stosunek pracy z końcem roku szkolnego w przypadku wystąpienia

zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w roku szkol-

nym 2008/09 i braku możliwości zapewnienia powódce zatrudnienia w pełnym wy-

miarze godzin. Taka sytuacja jednak nie nastąpiła, o czym pracodawca wyraźnie po-

5

wiadomił powódkę w piśmie z dnia 26 sierpnia 2008 r. W konsekwencji należało

przyjąć, że stosunek pracy łączący powódkę z pozwanym Zespołem Szkół nie został

rozwiązany za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę z dniem 31 sierpnia

2008 r. w trybie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, stąd powódka nie nabyła

prawa do odprawy przewidzianej w art. 20 ust. 2 tej ustawy.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Okręgowego powódka zarzuciła naru-

szenie: 1) art. 66 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p., wskutek przyjęcia, że pismo z

dnia 5 maja 2008 r. stanowiło modyfikację warunków pracy i płacy powódki; 2) art. 65

§ 1 k.c. w związku z art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela i art. 300 k.p., wskutek przyję-

cia, że pisemne oświadczenie woli pracodawcy z dnia 5 maja 2008 r. nie stanowiło

wypowiedzenia stosunku pracy na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela;

3) art. 89 k.c., wskutek uznania, że skuteczność jednostronnego oświadczenia woli

wypowiadającego stosunek pracy może być uzależniona od warunku; 4) art. 20 ust. 3

i 4 Karty Nauczyciela, przez ich niezastosowanie i w rezultacie dowolne przyjęcie, że

pozwany pracodawca do końca sierpnia 2008 r. mógł skutecznie zastrzec sobie

prawo podjęcia ostatecznej decyzji co do skutków wręczonego powódce wypowie-

dzenia stosunku pracy; 5) art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela, przez jego niezastosowa-

nie i w rezultacie oddalenie powództwa o odprawę, 6) art. 382 i art. 328 § 1 k.p.c. w

związku z art. 391 k.p.c., polegające na „niedostatecznym uzasadnieniu orzeczenia i

oparciu rozstrzygnięcia na części zgromadzonego przez sąd pierwszej instancji ma-

teriału dowodowego, z pominięciem wyników postępowania przeprowadzonego

przez ten sąd”.

W uzasadnieniu skargi podniesiono w szczególności, że Sąd Okręgowy powi-

nien wyjaśnić dlaczego przy rozstrzyganiu pominął inne dowody zebrane i poddane

ocenie Sądu pierwszej instancji. Tymczasem poza jego rozważaniami pozostały ze-

znania stron - mające istotne znaczenie przy dokonywaniu wykładni oświadczeń woli

- oraz zeznania świadka Janiny P. Dla powódki było oczywiste, że wypowiedziana jej

przez pozwanego pracodawcę umowa o pracę - wobec nieprzyjęcia propozycji ogra-

niczenia etatu - rozwiąże się w dniu 31 sierpnia 2008 r. Tak też rozumiał swoje pismo

pozwany, bowiem inaczej nie wydałby powódce świadectwa pracy zawierającego

informację, że stosunek pracy rozwiązał się w dniu 31 sierpnia 2008 r. Trafność doko-

nanej przez Sąd Okręgowy interpretacji treści spornego pisma z dnia 5 maja 2008 r.

podważają również zeznania świadka Janiny P., do których Sąd Okręgowy się nie

odniósł, a z których wynika, że świadek przygotowała pisma rozwiązujące umowy o

6

pracę w trybie art. 20 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela i były one tej samej treści, co

pismo z dnia 5 maja 2008 r. Określenie przez pracodawcę w tym piśmie terminu oraz

podstawy prawnej rozwiązania stosunku pracy z powódką dowodzi, że jest ono jed-

nostronnym oświadczeniem woli pracodawcy rozwiązującym stosunek pracy z za-

chowaniem okresu wypowiedzenia, a nie ofertą zmiany warunków pracy. Skarżąca

podniosła również, że pracodawca w piśmie z dnia 20 maja 2008 r. zastosował nie-

znaną w Karcie Nauczyciela konstrukcję rozwiązania stosunku pracy pod warunkiem.

Skoro zaś przy ocenie oświadczenia woli miarodajną jest chwila jego złożenia przez

stronę, a nie wyrażone w późniejszym czasie jej intencje, to bez znaczenia dla oceny

charakteru i skutków oświadczenia z dnia 5 maja 2008 r. są kolejne pisma pozwane-

go pracodawcy z dnia 26 sierpnia i 8 września 2008 r., z których treści Sąd Okręgowy

wyciągnął wniosek, że pozwany pismem z dnia 5 maja 2008 r. nie wyraził katego-

rycznej woli rozwiązania z powódką umowy o pracę. Powódka zaznaczyła ponadto,

że sam pozwany oświadczył wprost, iż jego pismo z dnia 26 sierpnia 2008 r. należy

traktować jako uchylenie się od skutków oświadczenia woli z dnia 5 maja 2008 r.

Gdyby faktycznie pismo z dnia 5 maja 2008 r. miało charakter informacyjny - jak

uważa Sąd Okręgowy - to logiczne jest, że nie wywoływałoby skutków prawnych, od

których, według stanowiska pozwanego przedstawionego w piśmie z dnia 8 września

2008 r., uchylił się pismem z dnia 26 sierpnia 2008 r. Analiza treści pisma z dnia 5

maja 2008 r. (prawidłowo przeprowadzona przez Sąd Rejonowy) wskazuje, że jest to

oświadczenie woli pracodawcy o jednostronnym rozwiązaniu stosunku pracy za wy-

powiedzeniem. Wyrażono w nim bowiem wolę rozwiązania stosunku pracy, a przy

tym wskazano wszystkie niezbędne elementy określające sposób i termin rozwiąza-

nia stosunku pracy. Pismo to wywołało zatem skutek prawny w postaci rozwiązania

stosunku pracy za wypowiedzeniem dokonanym przez pozwanego, który nastąpił

niezależnie od sposobu zachowania się powódki (w tym niezależnie od złożenia

przez nią wniosku o rozwiązanie przez pracodawcę stosunku pracy i wypłatę od-

prawy).

Powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w części „oddalającej po-

wództwo w punkcie pierwszym” i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do po-

nownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

7

Zasadniczy problem występujący w sprawie dotyczy kwalifikacji pisma pozwa-

nego pracodawcy z dnia 5 maja 2008 r. Kluczowa jest ocena, czy pismo to miało cha-

rakter jednostronnego oświadczenia woli o wypowiedzeniu stosunku pracy (jak

uważa powódka), czy też było jedynie pismem informującym powódkę o możliwych

decyzjach kadrowych, jakie pracodawca podejmie w stosunku do niej w ciągu kilku-

nastu tygodni od daty zapoznania się przez nią z treścią pisma oraz o możliwościach

podjęcia przez nią określonych czynności (jak uznał Sąd Okręgowy w zaskarżonym

wyroku). Wyjaśnienie tej kwestii otwiera drogę do ustalenia, czy stosunek pracy po-

między stronami został rozwiązany za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodaw-

cę z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela ze skutkiem na

dzień 31 sierpnia 2008 r. i czy powódka w ten sposób uzyskała prawo do odprawy

pieniężnej, o której mowa w art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela, dochodzonej w rozpo-

znawanej sprawie. Oceny tej należy dokonać w aspekcie możliwości, jakie w tym

zakresie stwarzają odpowiednie przepisy.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, dyrektor szkoły w razie czę-

ściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniej-

szenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dal-

sze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć rozwiązuje z nim stosunek

pracy lub, na wniosek nauczyciela, przenosi go w stan nieczynny. Nauczyciel zatrud-

niony na podstawie mianowania może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia w

trybie określonym w art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela (ograniczenie to jest dopuszczal-

ne do wymiaru nie niższego niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć i wiąże się z pro-

porcjonalnym zmniejszeniem wynagrodzenia; może nastąpić gdy nie istnieje możli-

wość zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć oraz nie istnieją warunki do

uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wycho-

wawczych lub opiekuńczych w innej szkole). Rozwiązanie stosunku pracy z powyż-

szych przyczyn, co do zasady, następuje z końcem roku szkolnego po uprzednim

trzymiesięcznym wypowiedzeniu (art. 20 ust. 3 Karty Nauczyciela). Wypowiedzenie

stosunku pracy dokonane przez dyrektora szkoły z przyczyn wskazanych w art. 20

ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela jest bezskuteczne (traci moc ex lege) w przypadku

złożenia przez nauczyciela, w terminie do 30 dni od dnia doręczenia mu wypowie-

dzenia stosunku pracy, pisemnego wniosku o przeniesienie w stan nieczynny (art. 20

ust. 5c zdanie pierwsze Karty Nauczyciela).

8

Redakcja art. 20 Karty Nauczyciela rodzi trudności przy ustalaniu kolejności

poszczególnych czynności prowadzących do rozwiązania stosunku pracy z nauczy-

cielem. W szczególności treść przepisów nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pyta-

nie, czy oświadczenie pracodawcy o wypowiedzeniu nauczycielowi stosunku pracy z

przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela powinno być poprze-

dzone przekazaniem nauczycielowi informacji o możliwościach przeniesienia go w

stan nieczynny lub ograniczenia wymiaru zatrudnienia. W wyroku z dnia 15 maja

1997 r., I PKN 150/97 (OSNAPiUS 1998 nr 7, poz. 211) Sąd Najwyższy przyjął, że

pracodawca przed podjęciem decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy powinien poinfor-

mować nauczyciela o zaistnieniu przesłanek tego rozwiązania i w ten sposób umożli-

wić nauczycielowi złożenie wniosku o przeniesienie w stan nieczynny. W uzasadnie-

niu tego wyroku zwrócono uwagę, że art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela gwarantuje

nauczycielowi prawo złożenia wniosku o przeniesienie w stan nieczynny, a tym sa-

mym prawo wpływu na wybór jednego ze wskazanych tym przepisem rozwiązań

prawnych. Oznacza to, że w celu umożliwienia realnego skorzystania przez nauczy-

ciela z uprawnienia przyznanego mu w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, dyrektor

szkoły powinien naprzód poinformować zainteresowanego o zaistniałej sytuacji (unie-

możliwiającej dalsze zatrudnienie w pełnym wymiarze zajęć) oraz o przysługującym

mu prawie złożenia wniosku o przeniesienie w stan nieczynny, a dopiero w wypadku

braku stosownego wniosku, powinien podjąć decyzję o rozwiązaniu stosunku pracy.

Stanowisko to zostało co do zasady podtrzymane w wyroku Sądu Najwyższego z

dnia 18 grudnia 2002 r., I PK 15/02 (OSNP 2004 nr 12, poz. 207), w którym przyjęto,

że dyrektor szkoły jest zobowiązany do poinformowania nauczyciela o możliwości

przejścia - na jego wniosek - w stan nieczynny, ale taka informacja może być przeka-

zana także w piśmie zawierającym oświadczenie woli o wypowiedzeniu nauczycie-

lowi stosunku pracy. Nauczyciel nie ma obowiązku złożenia wniosku o przeniesienie

w stan nieczynny przed wypowiedzeniem mu przez dyrektora szkoły stosunku pracy

oraz nie jest związany wyznaczonym mu przez dyrektora szkoły terminem do złoże-

nia tego wniosku. Zdaniem Sądu Najwyższego wyrażonym w tym wyroku, chociaż z

art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela nie wynika bezpośrednio obowiązek dyrektora

szkoły informowania lub pouczenia nauczyciela o przysługującym mu prawie do prze-

niesienia w stan nieczynny, a tym bardziej zwracania się do nauczyciela z zapyta-

niem, czy wobec wytypowania go do zwolnienia z przyczyn organizacyjnych złoży on

- lub nie - wniosek o przeniesienie w stan nieczynny, to ze względów funkcjonalnych,

9

organizacyjnych, a także aksjologicznych, trzeba przyjąć, że nauczycielowi należy

stworzyć realną możliwość dokonania wyboru między rozwiązaniem stosunku pracy

a kontynuowaniem zatrudnienia na zmienionych warunkach po przeniesieniu w stan

nieczynny. Biorąc więc pod uwagę prawo pracownika do informacji o jego sytuacji,

trzeba uznać, że dyrektor szkoły ma obowiązek poinformować nauczyciela o zamia-

rze rozwiązania z nim stosunku pracy i o tym, że alternatywą czynności rozwiązującej

(wypowiedzenia) jest przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny, pod warunkiem, że

złoży on stosowny wniosek. Sąd Najwyższy uznał jednak, że zbyt daleko idąca była-

by konkluzja jakoby z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela wynikał dla dyrektora

szkoły obowiązek skierowania do nauczyciela zapytania o jego zamiary i aby nega-

tywna odpowiedź nauczyciela warunkowała dopuszczalność wypowiedzenia stosun-

ku pracy. Ani sposób ani forma, ani termin powiadomienia nauczyciela o przysługują-

cym mu uprawnieniu do przejścia w stan nieczynny nie zostały w przepisach określo-

ne. To zaś oznacza, że informacja (oświadczenie wiedzy) może być nauczycielowi

przekazana przez dyrektora szkoły w jakikolwiek (mniej lub bardziej sformalizowany)

sposób, który uzna on za właściwy. Informacja może być mu podana w osobnym pi-

śmie poprzedzającym wypowiedzenie stosunku pracy lub zbiegającym się w czasie z

tą czynnością, ale także w piśmie zawierającym oświadczenie woli o wypowiedzeniu.

Za wątpliwą natomiast Sąd Najwyższy uznał skuteczność powiadomienia nauczycie-

la o możliwości przeniesienia w stan nieczynny na jego wniosek już po dokonaniu

wypowiedzenia stosunku pracy, bowiem udzielenie informacji w terminie przypadają-

cym na bieg okresu wypowiedzenia pozostawałoby - co do zasady - w sprzeczności

z jej celem.

W wyrokach z dnia 8 grudnia 2005 r., I PK 94/05 (OSNP 2006 nr 21-22, poz.

320; OSP 2007 nr 11, poz. 131, z glosą W. Jędrychowskiej-Jaros) i z dnia 14 stycznia

2009 r., III PK 52/08 (OSNP 2010 nr 13-14, poz. 164) przyjęto natomiast, że do trybu

rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela nie

należy ani zasięgnięcie przez dyrektora szkoły informacji co do możliwości uzupełnia-

jącego zatrudnienia nauczyciela mianowanego, ani złożenie mu propozycji ograni-

czenia zatrudnienia. Zatem przed rozwiązaniem stosunku pracy z nauczycielem mia-

nowanym na podstawie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela dyrektor szkoły nie ma obo-

wiązku ustalania możliwości uzupełniającego zatrudnienia nauczyciela w innej szkole

(innych szkołach) ani obowiązku składania mu propozycji ograniczenia zatrudnienia.

Takiego obowiązku nie da się wywieść z formułowanego niekiedy generalnego obo-

10

wiązku pracodawcy informowania pracownika o okolicznościach dotyczących zatrud-

nienia. Przepis art. 22 Karty Nauczyciela nie jest bowiem adresowany do dyrektora

szkoły, lecz do organu prowadzącego szkołę, a co istotniejsze, nie nakłada on na

organ prowadzący szkołę żadnego obowiązku, bowiem posługuje się terminem

„może”. To zaś oznacza, że zarówno nałożenie obowiązku zatrudnienia uzupełniają-

cego, jak i ograniczenie zatrudnienia, są działaniami fakultatywnymi. Poza tym, mię-

dzy czynnościami przewidzianymi w zdaniach pierwszym i drugim art. 20 ust. 1 pkt 2

Karty Nauczyciela występuje jeszcze różnica polegająca na tym, że przeniesienie

nauczyciela w stan nieczynny następuje na jego wniosek, zaś zatrudnienie uzupeł-

niające na innym stanowisku i ograniczenie zatrudnienia wymaga zgody nauczyciela.

Wprawdzie zarówno wniosek, jak i zgoda nauczyciela są warunkami skuteczności

czynności zmieniających jego status pracowniczy, ale pierwsza z nich musi poprze-

dzać dokonanie przez dyrektora szkoły takiej zmiany; druga, co do zasady, jest reak-

cją na podjętą już przez organ prowadzący szkołę decyzję dokonania zmiany (nało-

żenie obowiązku zatrudnienia uzupełniającego lub ograniczenie zatrudnienia).

Z powyższego wynika, że w razie wystąpienia zmian planu nauczania unie-

możliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć (art. 20

ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela), dyrektor szkoły nie ma obowiązku zasięgnięcia infor-

macji co do możliwości uzupełniającego zatrudnienia nauczyciela mianowanego,

złożenia mu propozycji ograniczenia zatrudnienia ani nawet udzielania nauczycielowi

informacji o możliwości ograniczenia zatrudnienia. Dyrektor szkoły powinien (ma obo-

wiązek) natomiast poinformować (pouczyć) nauczyciela o możliwości złożenia wnio-

sku o przeniesienie w stan nieczynny. Może to nastąpić zasadniczo na dwa sposoby.

Pierwszy polega na tym, że dyrektor szkoły udzieli tej informacji (pouczenia) w pierw-

szej kolejności, przed dokonaniem wypowiedzenia stosunku pracy. W takiej sytuacji

w ogóle nie mamy do czynienia z oświadczeniem woli (wypowiedzeniem stosunku

pracy, wypowiedzeniem zmieniającym - które w ogóle wobec nauczyciela mianowa-

nego jest niedopuszczalne, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1999 r., I PKN

595/98, OSNAPiUS 2000 nr 8, poz. 300 - ani nawet ofertą zawarcia porozumienia),

lecz z oświadczeniem wiedzy. Drugi sposób wykonania obowiązku informacyjnego

dyrektora szkoły polega na udzieleniu stosownego pouczenia (o możliwości złożenia

wniosku o przeniesienie w stan nieczynny) równocześnie ze złożeniem oświadczenia

woli o wypowiedzeniu stosunku pracy. Także w tym przypadku udzielenie tej informa-

cji nie jest elementem oświadczenia woli i może nastąpić w piśmie wypowiadającym

11

stosunek pracy lub odrębnym pismem (a nawet w innej formie). W obecnym stanie

prawnym, w którym nauczyciel w terminie 30 dni od dnia doręczenia wypowiedzenia

może złożyć wniosek o przeniesienie w stan nieczynny, co powoduje bezskuteczność

wypowiedzenia (nie ma więc potrzeby jego cofania - art. 20 ust. 5c Karty Nauczycie-

la), pouczenie może być udzielone nawet po wypowiedzeniu, byle w czasie umożli-

wiającym nauczycielowi podjęcie decyzji.

Z powyższego wynika, że rozstrzygnięcie sprawy zależało od oceny, który ze

wskazanych sposobów udzielenia powódce informacji wystąpił w stanie faktycznym

sprawy. Decydujące znaczenie w tym zakresie ma oczywiście treść adresowanego

do powódki pisma z dnia 5 maja 2008 r. Dyrektor pozwanego Zespołu „poinformował”

w nim powódkę, że w związku ze zmianami organizacyjnymi powodującymi zmniej-

szenie liczby oddziałów w szkole od dnia 1 września 2008 r. nie ma możliwości za-

trudnienia jej w pełnym wymiarze i dlatego „poprosił” ją „o wyrażenie zgody na ogra-

niczenie zatrudnienia w obniżonym wymiarze godzin i proporcjonalne zmniejszenie

wynagrodzenia” w terminie do 16 maja 2008 r. (ta informacja nie była niezbędna).

Ponadto pracodawca zaznaczył, że w razie braku zgody powódki na ograniczenie

wymiaru zatrudnienia stosunek pracy z nią „zostanie rozwiązany za uprzednim trzy-

miesięcznym wypowiedzeniem” z dniem 31 sierpnia 2008 r. Pismo to zawierało też

pouczenie o możliwości złożenia wniosku o przeniesienie w stan nieczynny, a przede

wszystkim zawierało wyłącznie zapowiedź dokonania w przyszłości wypowiedzenia

stosunku pracy. Pismo to nie było więc w ogóle oświadczeniem woli (samodzielnie

nie wywoływało ani nie zmierzało do wywołania skutku prawnego). Było to wyłącznie

oświadczenie wiedzy, a ściślej udzielenie informacji o pewnych możliwościach praw-

nych. Tak też pismo to zostało wówczas zrozumiane przez powódkę, która w odpo-

wiedzi (pismo z 15 maja 2008 r.) oświadczyła, że nie wyraża zgody na zatrudnienie w

roku szkolnym 2008/09 w obniżonym wymiarze godzin i dlatego „prosi o rozwiązanie

stosunku pracy z dniem 31 sierpnia 2008 r.”. Oceny tej (że pismo pracodawcy z 5

maja 2008 r. było wyłącznie udzieleniem informacji) nie zmienia późniejsze zachowa-

nie powódki, a także (niekonsekwentne) czynności pracodawcy. Ostatecznie ani to

pismo, ani żadna inna (późniejsza) czynność pracodawcy nie może być zakwalifiko-

wana jako złożenie oświadczenia o wypowiedzeniu powódce stosunku pracy. Trafnie

w szczególności w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podkreślono, że w spornym

piśmie pracodawca nie wyraził kategorycznej woli rozwiązania z powódką stosunku

pracy w razie braku przyjęcia przez nią propozycji zatrudnienia w ograniczonym wy-

12

miarze. Pracodawca nie zastrzegł zwłaszcza w treści tego pisma, iż - w razie niewy-

rażenia zgody na obniżenie wymiaru pracy - należy je traktować jako wypowiedzenie

stosunku pracy ze skutkiem na dzień 31 sierpnia 2008 r. Informacja o możliwości

wystąpienia z wnioskiem o przeniesienie w stan nieczynny lub wyrażenia zgody na

ograniczenie wymiaru zatrudnienia, nie stanowi bowiem składnika oświadczenia woli

w przedmiocie rozwiązania stosunku pracy, zaś istotą wypowiedzenia jest wyrażenie

woli rozwiązania stosunku pracy po upływie okresu wypowiedzenia (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 18 czerwca 2002 r., I PKN 164/01, OSNP 2004 nr 7, poz. 120, a

także uzasadnienie wyroku z dnia 12 listopada 2008 r., I PK 79/08, OSNP 2010 nr 9-

10, poz. 111). Oznacza to niezasadność wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej doty-

czących naruszenia przepisów prawa materialnego.

Co się tyczy zarzutu naruszenia przepisów procesowych (art. 382 i 328 § 1

k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c.), mającego polegać na „niedostatecznym” uzasad-

nieniu orzeczenia i oparciu rozstrzygnięcia na części materiału dowodowego zgroma-

dzonego przez Sąd pierwszej instancji (z pominięciem zeznań stron i świadka Janiny

P.), to jest on bezzasadny przede wszystkim dlatego, że Sąd odwoławczy nie korygo-

wał w żadnym zakresie ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy. W

szczególności z zeznań wskazanego świadka wynika wyłącznie to, że w przypadku

rozwiązywania stosunków pracy z innymi nauczycielami pracodawca wystosowywał

do nich pisma tej samej (podobnej) treści, jak do powódki. Sąd drugiej instancji doko-

nał więc jedynie odmiennej oceny prawnej tych ustaleń, przy czym wyraźnie przed-

stawił uzasadniającą to argumentację, co w pełni umożliwia przeprowadzenie kontroli

kasacyjnej (por. przykładowo wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 24 listopada 2010 r., I

PK 107/10, LEX nr 737366; z dnia 15 grudnia 2010 r., II PK 138/10, LEX nr 738557 i

z dnia 11 stycznia 2011 r., I PK 153/10, LEX nr 738396).

Z powołanych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na podsta-

wie art. 39814

k.p.c.

========================================