I PK 28/11

Sygn. akt I PK 28/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 lipca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Małgorzata Gersdorf

w sprawie z powództwa Julity J.

przeciwko Zespołowi Szkół Ponadgimnazjalnych

o odprawę i sprostowanie świadectwa pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 lipca 2011 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 26 października 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2010 r., Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych: 1) zasądził od pozwanego Zespołu Szkół

2

Ponadgimnazjalnych na rzecz powódki Julity J. kwotę 14.280 zł z ustawowymi

odsetkami od dnia 3 listopada 2008 r. do dnia zapłaty tytułem odprawy, 2) nakazał

pozwanemu sprostować świadectwo pracy wydane powódce w dniu 5 września

2008 r. poprzez wskazanie w punkcie 3a, że stosunek pracy ustał w wyniku

rozwiązania na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. -

Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.), 3)

zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 2.790 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego oraz 4) nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu

Państwa-Sądu Rejonowego kwotę 744 zł tytułem nieuiszczonej opłaty od pozwu.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka w 1986 r. ukończyła studia na

Politechnice Świętokrzyskiej w Kielcach na Wydziale Budownictwa Lądowego, zaś

z dniem 1 kwietnia 1992 r. została mianowana nauczycielem Zespołu Szkół

Budowlanych. W dniu 27 września 2000 r. powódka uzyskała stopień nauczyciela

mianowanego, a wskutek rozwiązania Zespołu Szkół Budowlanych z dniem 1

września 2002 r. stała się pracownikiem Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych jako

nauczyciel przedmiotów zawodowych budowlanych oraz informatyki. W pozwanym

Zespole Szkół powódka pracowała do 31 sierpnia 2008 r. W dniu 17 marca 2003 r.

powódce nadano stopień nauczyciela dyplomowanego. Pod koniec kwietnia 2008 r.

sporządzono dwie wersje arkuszy organizacyjnych Zespołu Szkół na rok szkolny

2008/09. Pierwszy z nich przewidywał zatrudnienie przy pełnym naborze uczniów (z

uwzględnieniem czterech klas liceum, trzech klas zawodówki, jednej klasy

technikum wieczorowego), natomiast drugi zakładał niepełny nabór uczniów (trzy

klasy liceum, dwie klasy zawodówki). Drugi wariant zakładał, że powódka nie

będzie mogła być zatrudniona w pełnym wymiarze. Dyrektor Zespołu analizował

obie wersje arkusza organizacyjnego, lecz do organu prowadzącego szkołę

przekazał arkusz, który zakładał pełny nabór uczniów. W dniu 6 maja 2008 r.

powódka otrzymała od pozwanego pracodawcy pismo sporządzone 5 maja 2008 r.

informujące, że w związku ze zmianami organizacyjnymi powodującymi

zmniejszenie liczby oddziałów w szkole, od dnia 1 września 2008 r. nie ma

możliwości zatrudnienia jej w pełnym wymiarze i w związku z tym pracodawca

poprosił powódkę, aby w terminie do dnia 16 maja 2008 r. wyraziła zgodę na

ograniczenie jej zatrudnienia (obniżenie wymiaru godzin) i proporcjonalne

3

zmniejszenie wynagrodzenia. Gdyby powódka nie wyraziła na to zgody, to w piśmie

zastrzeżono, że stosunek pracy stosownie do treści art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty

Nauczyciela zostanie z nią rozwiązany z dniem 31 sierpnia 2008 r. za uprzednim

trzymiesięcznym wypowiedzeniem lub na wniosek powódki złożony w terminie do

dnia 16 maja 2008 r. zostanie przeniesiona w stan nieczynny. W dniu 15 maja 2008

r. powódka złożyła pracodawcy pisemne oświadczenie, w którym stwierdziła, że nie

wyraża zgody na zatrudnienie jej w roku szkolnym 2008/09 w obniżonym wymiarze

godzin i w związku z tym wniosła o rozwiązanie z nią stosunku pracy z dniem 31

sierpnia 2008 r. zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela oraz o wypłacenie

należnej z tego tytułu odprawy przewidzianej w art. 20 ust. 2 tej ustawy. Pismem z

dnia 20 maja 2008 r. pozwany pracodawca poinformował powódkę, że w przypadku

zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w roku

szkolnym 2008/09 i ewentualnym brakiem możliwości zapewnienia jej zatrudnienia

w pełnym wymiarze godzin dyrektor Zespołu Szkół rozwiąże z nią stosunek pracy z

dniem 31 sierpnia 2008 r. na mocy art. 20 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela, przy czym

pracodawca uprzedził powódkę, że w razie dokonania pełnego zaplanowanego

naboru na nowy rok szkolny, zgodnie z arkuszem organizacyjnym przedstawionym

organowi prowadzącemu, pracodawca zapewni powódce pracę w pełnym wymiarze

godzin na obecnych zasadach płacowych, zaś ostateczna decyzja w tej kwestii

zapadnie w trzeciej dekadzie sierpnia 2008 r. Pismem z dnia 26 sierpnia 2008 r.

(doręczonym powódce w dniu 27 sierpnia 2008 r.) pozwany Zespół powiadomił ją,

że w arkuszu organizacyjnym na rok szkolny 2008/09 zapewniono jej pracę w

pełnym wymiarze godzin w charakterze nauczyciela przedmiotów zawodowych

budowlanych, informatyki i technologii informacyjnej, wobec czego art. 20 ust. 1 pkt

1 Karty Nauczyciela nie zostanie zastosowany. Powódka w dniu 28 sierpnia 2008 r.

na piśmie "odmówiła wyrażenia zgody na cofnięcie wypowiedzenia zawartego w

piśmie z dnia 5 maja 2008 r.". Z chwilą rozpoczęcia nowego roku szkolnego

2008/09 powódka nie podjęła żadnych czynności pedagogicznych. Pracodawca w

treści świadectwa pracy wystawionego w dniu 5 września 2008 r. stwierdził, że

powódka była u niego zatrudniona w okresie od dnia 1 września 1988 r. do dnia 31

sierpnia 2008 r. na stanowisku nauczyciela, zaś stosunek pracy ustał w wyniku

rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika na mocy art. 30

4

§ 1 pkt 3 k.p. w związku z art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Pracodawca pismem z dnia 9

września 2008 r. rozwiązał z powódką stosunek pracy na podstawie art. 52 § 1 k.p.,

wskazując, że nie podjęła ona pracy z dniem 25 sierpnia 2008 r., bowiem nie

uczestniczyła w obowiązkowych zebraniach rady pedagogicznej, nie przystąpiła do

obowiązków dydaktycznych w dniu 1 września 2008 r., nie dostarczyła stosownego

zwolnienia lekarskiego oraz w żaden inny sposób nie usprawiedliwiła nieobecności

w pracy. Pracodawca odmówił przy tym sprostowania świadectwa pracy przez

stwierdzenie, że rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w trybie art. 20 ust. 1 pkt 2

Karty Nauczyciela.

Przy takich ustaleniach faktycznych Sąd pierwszej instancji uznał powództwo

za uzasadnione, bowiem oświadczenie pozwanego Zespołu z dnia 5 maja 2008 r.

należy traktować jako wypowiedzenie zmieniające warunki pracy i płacy powódki.

W ten sposób oświadczenie to wywołało skutek prawny w postaci rozwiązania

stosunku pracy z upływem terminu w nim oznaczonego (z dniem 31 sierpnia 2008

r.). Zdaniem Sądu Rejonowego, powódka - odmawiając zgody na ograniczenie jej

wymiaru zatrudnienia i wnosząc o rozwiązanie z nią stosunku pracy z końcem roku

szkolnego - zasadnie przyjęła, że stosunek pracy zostanie z nią rozwiązany w

oparciu o podstawę prawną wskazaną w piśmie pracodawcy z dnia 5 maja 2008 r.

Skoro rozwiązanie stosunku pracy powódki nastąpiło na mocy art. 20 ust. 1 pkt 2

Karty Nauczyciela, to zgodnie z art. 20 ust. 2 zdanie pierwsze tej ustawy

przysługiwała jej odprawa pieniężna w wysokości sześciomiesięcznego

wynagrodzenia zasadniczego, zaś świadectwo pracy w części dotyczącej

określenia trybu rozwiązania stosunku pracy podlegało odpowiedniemu

sprostowaniu.

Od wyroku Sądu Rejonowego strona pozwana wniosła apelację i w jej

uwzględnieniu Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z

dnia 26 października 2010 r., zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w punktach

pierwszym i drugim w ten sposób, że oddalił powództwo oraz uchylił punkty trzeci i

czwarty tego wyroku. Zdaniem Sądu odwoławczego, pisma pozwanego

pracodawcy z dnia 5 maja 2008 r., nie można zakwalifikować jako wypowiedzenia

zmieniającego warunki pracy i płacy powódki, bowiem zawiera ono jedynie

propozycję ewentualnego ograniczenia wymiaru czasu pracy i obniżenia

5

wynagrodzenia. Pismo to w żadnym wypadku nie wyraża kategorycznej decyzji

pracodawcy w zakresie zmiany warunków zatrudnienia powódki a jedynie informuje

ją o zamierzonych działaniach pracodawcy w sytuacji, gdyby powódka nie zgodziła

się na propozycję pracodawcy. Pismo to stanowiło jedynie ofertę modyfikacji

warunków pracy i płacy powódki w rozumieniu art. 66 § 1 k.c. w związku z art. 300

k.p. Skoro ta oferta został odrzucona przez powódkę, to nie wywołała żadnych

skutków prawnych. Taki charakter tego pisma pracodawcy potwierdza treść pisma

powódki z dnia 15 maja 2008 r., w którym w szczególności zwróciła się do

pracodawcy o rozwiązanie z nią stosunku pracy z dniem 31 sierpnia 2008 r.

Wniosek ten byłby zbędny gdyby uznać, że pismo pracodawcy z dnia 5 maja 2008

r. miało wymowę kategoryczną. Zaprezentowaną wykładnię pisma pracodawcy z

dnia 5 maja 2008 r. potwierdza jego dalsze działanie, skoro pismem z dnia 20 maja

2008 r. poinformował powódkę, że dopiero rozwiąże z nią stosunek pracy z końcem

roku szkolnego w przypadku wystąpienia zmian organizacyjnych powodujących

zmniejszenie liczby oddziałów w roku szkolnym 2008/09 i braku możliwości

zapewnienia powódce zatrudnienia w pełnym wymiarze godzin. Taka sytuacja

jednak nie nastąpiła, o czym pracodawca wyraźnie powiadomił powódkę w piśmie z

dnia 26 sierpnia 2008 r. W konsekwencji należało przyjąć, że stosunek pracy

łączący powódkę z pozwanym Zespołem Szkół nie został rozwiązany za

wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę z dniem 31 sierpnia 2008 r. w

trybie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, stąd powódka nie nabyła prawa do

odprawy przewidzianej w art. 20 ust. 2 tej ustawy.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Okręgowego powódka zarzuciła

naruszenie: 1) art. 66 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. wskutek przyjęcia, że pismo

z dnia 5 maja 2008 r. stanowiło modyfikację warunków pracy i płacy powódki; 2) art.

65 § 1 k.c. w związku z art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela i art. 300 k.p. wskutek

przyjęcia, że pisemne oświadczenie woli pracodawcy z dnia 5 maja 2008 r. nie

stanowiło wypowiedzenia stosunku pracy na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty

Nauczyciela; 3) art. 89 k.c. wskutek uznania, że skuteczność jednostronnego

oświadczenia woli wypowiadającego stosunek pracy może być uzależniona od

warunku; 4) art. 20 ust. 3 i 4 Karty Nauczyciela przez ich niezastosowanie i w

rezultacie dowolne przyjęcie, że pozwany pracodawca do końca sierpnia 2008 r.

6

mógł skutecznie zastrzec sobie prawo podjęcia ostatecznej decyzji co do skutków

wręczonego powódce wypowiedzenia stosunku pracy; 5) art. 20 ust. 2 Karty

Nauczyciela przez jego niezastosowanie i w rezultacie oddalenie powództwa o

odprawę, 6) art. 382 i art. 328 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. polegające na

"niedostatecznym uzasadnieniu orzeczenia i oparciu rozstrzygnięcia na części

zgromadzonego przez sąd pierwszej instancji materiału dowodowego, z

pominięciem wyników postępowania przeprowadzonego przez ten sąd".

W uzasadnieniu skargi podniesiono w szczególności, że Sąd Okręgowy

powinien wyjaśnić dlaczego przy rozstrzyganiu pominął inne dowody zebrane i

poddane ocenie Sądu pierwszej instancji. Tymczasem poza jego rozważaniami

pozostały zeznania stron - mające istotne znaczenie przy dokonywaniu wykładni

oświadczeń woli - oraz zeznania świadka Janiny P. Dla powódki było oczywiste, że

wypowiedziana jej przez pozwanego pracodawcę umowa o pracę - wobec

nieprzyjęcia propozycji ograniczenia etatu - rozwiąże się w dniu 31 sierpnia 2008 r.

Tak też rozumiał swoje pismo pozwany, bowiem inaczej nie wydałby powódce

świadectwa pracy zawierającego informację, że stosunek pracy rozwiązał się w

dniu 31 sierpnia 2008 r. Trafność dokonanej przez Sąd Okręgowy interpretacji treści

spornego pisma z dnia 5 maja 2008 r. podważają również zeznania świadka Janiny

P., do których Sąd Okręgowy się nie odniósł, a z których wynika, że świadek

przygotowała pisma rozwiązujące umowy o pracę w trybie art. 20 ust. 1 pkt 1 Karty

Nauczyciela i były one tej samej treści, co pismo z dnia 5 maja 2008 r. Określenie

przez pracodawcę w tym piśmie terminu oraz podstawy prawnej rozwiązania

stosunku pracy z powódką dowodzi, że jest ono jednostronnym oświadczeniem woli

pracodawcy rozwiązującym stosunek pracy z zachowaniem okresu wypowiedzenia,

a nie ofertą zmiany warunków pracy. Skarżąca podniosła również, że pracodawca

w piśmie z dnia 20 maja 2008 r. zastosował nieznaną w Karcie Nauczyciela

konstrukcję rozwiązania stosunku pracy pod warunkiem. Skoro zaś przy ocenie

oświadczenia woli miarodajną jest chwila jego złożenia przez stronę, a nie

wyrażone w późniejszym czasie jej intencje, to bez znaczenia dla oceny charakteru

i skutków oświadczenia z dnia 5 maja 2008 r. są kolejne pisma pozwanego

pracodawcy z dnia 26 sierpnia i 8 września 2008 r., z których treści Sąd Okręgowy

wyciągnął wniosek, że pozwany pismem z dnia 5 maja 2008 r. nie wyraził

7

kategorycznej woli rozwiązania z powódką umowy o pracę. Powódka zaznaczyła

ponadto, że sam pozwany oświadczył wprost, iż jego pismo z dnia 26 sierpnia 2008

r. należy traktować jako uchylenie się od skutków oświadczenia woli z dnia 5 maja

2008 r. Gdyby faktycznie pismo z dnia 5 maja 2008 r. miało charakter informacyjny -

jak uważa Sąd Okręgowy - to logiczne jest, że nie wywoływałoby skutków

prawnych, od których, według stanowiska pozwanego przedstawionego w piśmie z

dnia 8 września 2008 r., uchylił się pismem z dnia 26 sierpnia 2008 r. Analiza treści

pisma z dnia 5 maja 2008 r. (prawidłowo przeprowadzona przez Sąd Rejonowy)

wskazuje, że jest to oświadczenie woli pracodawcy o jednostronnym rozwiązaniu

stosunku pracy za wypowiedzeniem. Wyrażono w nim bowiem wolę rozwiązania

stosunku pracy, a przy tym wskazano wszystkie niezbędne elementy określające

sposób i termin rozwiązania stosunku pracy. Pismo to wywołało zatem skutek

prawny w postaci rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem dokonanym

przez pozwanego, który nastąpił niezależnie od sposobu zachowania się powódki

(w tym niezależnie od złożenia przez nią wniosku o rozwiązanie przez pracodawcę

stosunku pracy i wypłatę odprawy).

Powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w części "oddalającej

powództwo w punkcie pierwszym" i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Zasadniczy problem występujący w sprawie dotyczy kwalifikacji pisma

pozwanego pracodawcy z dnia 5 maja 2008 r. Kluczowa jest ocena, czy pismo to

miało charakter jednostronnego oświadczenia woli o wypowiedzeniu stosunku

pracy (jak uważa powódka), czy też było jedynie pismem informującym powódkę o

możliwych decyzjach kadrowych, jakie pracodawca podejmie w stosunku do niej w

ciągu kilkunastu tygodni od daty zapoznania się przez nią z treścią pisma oraz o

możliwościach podjęcia przez nią określonych czynności (jak uznał Sąd Okręgowy

w zaskarżonym wyroku). Wyjaśnienie tej kwestii otwiera drogę do ustalenia, czy

stosunek pracy pomiędzy stronami został rozwiązany za wypowiedzeniem

dokonanym przez pracodawcę z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Kary

8

Nauczyciela ze skutkiem na dzień 31 sierpnia 2008 r. i czy powódka w ten sposób

uzyskała prawo do odprawy pieniężnej, o której mowa w art. 20 ust. 2 Karty

Nauczyciela, dochodzonej w rozpoznawanej sprawie. Oceny tej należy dokonać w

aspekcie możliwości, jakie w tym zakresie stwarzają odpowiednie przepisy.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, dyrektor szkoły w razie

częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących

zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania

uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć

rozwiązuje z nim stosunek pracy lub, na wniosek nauczyciela, przenosi go w stan

nieczynny. Nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania może wyrazić zgodę

na ograniczenie zatrudnienia w trybie określonym w art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela

(ograniczenie to jest dopuszczalne do wymiaru nie niższego niż 1/2

obowiązkowego wymiaru zajęć i wiąże się z proporcjonalnym zmniejszeniem

wynagrodzenia; może nastąpić gdy nie istnieje możliwość zatrudnienia nauczyciela

w pełnym wymiarze zajęć oraz nie istnieją warunki do uzupełnienia tygodniowego

obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych

w innej szkole). Rozwiązanie stosunku pracy z powyższych przyczyn, co do

zasady, następuje z końcem roku szkolnego po uprzednim trzymiesięcznym

wypowiedzeniu (art. 20 ust. 3 Karty Nauczyciela). Wypowiedzenie stosunku pracy

dokonane przez dyrektora szkoły z przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 pkt 2

Karty Nauczyciela jest bezskuteczne (traci moc ex lege) w przypadku złożenia

przez nauczyciela, w terminie do 30 dni od dnia doręczenia mu wypowiedzenia

stosunku pracy, pisemnego wniosku o przeniesienie w stan nieczynny (art. 20 ust.

5c zdanie pierwsze Karty Nauczyciela).

Redakcja art. 20 Karty Nauczyciela rodzi trudności przy ustalaniu kolejności

poszczególnych czynności prowadzących do rozwiązania stosunku pracy z

nauczycielem. W szczególności treść przepisów nie daje jednoznacznej odpowiedzi

na pytanie, czy oświadczenie pracodawcy o wypowiedzeniu nauczycielowi

stosunku pracy z przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela

powinno być poprzedzone przekazaniem nauczycielowi informacji o możliwościach

przeniesienia go w stan nieczynny lub ograniczenia wymiaru zatrudnienia. W

wyroku z dnia 15 maja 1997 r., I PKN 150/97 (OSNAPiUS 1998 nr 7, poz. 211) Sąd

9

Najwyższy przyjął, że pracodawca przed podjęciem decyzji o rozwiązaniu stosunku

pracy powinien poinformować nauczyciela o zaistnieniu przesłanek tego

rozwiązania i w ten sposób umożliwić nauczycielowi złożenie wniosku o

przeniesienie w stan nieczynny. W uzasadnieniu tego wyroku zwrócono uwagę, że

art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela gwarantuje nauczycielowi prawo złożenia wniosku

o przeniesienie w stan nieczynny, a tym samym prawo wpływu na wybór jednego

ze wskazanych tym przepisem rozwiązań prawnych. Oznacza to, że w celu

umożliwienia realnego skorzystania przez nauczyciela z uprawnienia przyznanego

mu w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, dyrektor szkoły powinien naprzód

poinformować zainteresowanego o zaistniałej sytuacji (uniemożliwiającej dalsze

zatrudnienie w pełnym wymiarze zajęć) oraz o przysługującym mu prawie złożenia

wniosku o przeniesienie w stan nieczynny, a dopiero w wypadku braku stosownego

wniosku, powinien podjąć decyzję o rozwiązaniu stosunku pracy. Stanowisko to

zostało co do zasady podtrzymane w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia

2002 r., I PK 15/02 (OSNP 2004 nr 12, poz. 207), w którym przyjęto, że dyrektor

szkoły jest zobowiązany do poinformowania nauczyciela o możliwości przejścia - na

jego wniosek - w stan nieczynny, ale taka informacja może być przekazana także w

piśmie zawierającym oświadczenie woli o wypowiedzeniu nauczycielowi stosunku

pracy. Nauczyciel nie ma obowiązku złożenia wniosku o przeniesienie w stan

nieczynny przed wypowiedzeniem mu przez dyrektora szkoły stosunku pracy oraz

nie jest związany wyznaczonym mu przez dyrektora szkoły terminem do złożenia

tego wniosku. Zdaniem Sądu Najwyższego wyrażonym w tym wyroku, chociaż z

art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela nie wynika bezpośrednio obowiązek dyrektora

szkoły informowania lub pouczenia nauczyciela o przysługującym mu prawie do

przeniesienia w stan nieczynny, a tym bardziej zwracania się do nauczyciela z

zapytaniem, czy wobec wytypowania go do zwolnienia z przyczyn organizacyjnych

złoży on - lub nie - wniosek o przeniesienie w stan nieczynny, to ze względów

funkcjonalnych, organizacyjnych, a także aksjologicznych, trzeba przyjąć, że

nauczycielowi należy stworzyć realną możliwość dokonania wyboru między

rozwiązaniem stosunku pracy a kontynuowaniem zatrudnienia na zmienionych

warunkach po przeniesieniu w stan nieczynny. Biorąc więc pod uwagę prawo

pracownika do informacji o jego sytuacji, trzeba uznać, że dyrektor szkoły ma

10

obowiązek poinformować nauczyciela o zamiarze rozwiązania z nim stosunku

pracy i o tym, że alternatywą czynności rozwiązującej (wypowiedzenia) jest

przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny, pod warunkiem, że złoży on stosowny

wniosek. Sąd Najwyższy uznał jednak, że zbyt daleko idąca byłaby konkluzja

jakoby z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela wynikał dla dyrektora szkoły

obowiązek skierowania do nauczyciela zapytania o jego zamiary i aby negatywna

odpowiedź nauczyciela warunkowała dopuszczalność wypowiedzenia stosunku

pracy. Ani sposób ani forma, ani termin powiadomienia nauczyciela o

przysługującym mu uprawnieniu do przejścia w stan nieczynny nie zostały w

przepisach określone. To zaś oznacza, że informacja (oświadczenie wiedzy) może

być nauczycielowi przekazana przez dyrektora szkoły w jakikolwiek (mniej lub

bardziej sformalizowany) sposób, który uzna on za właściwy. Informacja może być

mu podana w osobnym piśmie poprzedzającym wypowiedzenie stosunku pracy lub

zbiegającym się w czasie z tą czynnością, ale także w piśmie zawierającym

oświadczenie woli o wypowiedzeniu. Za wątpliwą natomiast Sąd Najwyższy uznał

skuteczność powiadomienia nauczyciela o możliwości przeniesienia w stan

nieczynny na jego wniosek już po dokonaniu wypowiedzenia stosunku pracy,

bowiem udzielenie informacji w terminie przypadającym na bieg okresu

wypowiedzenia pozostawałoby - co do zasady - w sprzeczności z jej celem.

W wyrokach z dnia 8 grudnia 2005 r., I PK 94/05 (OSNP 2006 nr 21-22, poz.

320; OSP 2007 nr 11, poz. 131, z glosą W. Jędrychowskiej-Jaros) i z dnia 14

stycznia 2009 r., III PK 52/08 (OSNP 2010 nr 13-14, poz. 164) przyjęto natomiast,

że do trybu rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty

Nauczyciela nie należy ani zasięgniecie przez dyrektora szkoły informacji co do

możliwości uzupełniającego zatrudnienia nauczyciela mianowanego, ani złożenie

mu propozycji ograniczenia zatrudnienia. Zatem przed rozwiązaniem stosunku

pracy z nauczycielem mianowanym na podstawie art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela

dyrektor szkoły nie ma obowiązku ustalania możliwości uzupełniającego

zatrudnienia nauczyciela w innej szkole (innych szkołach) ani obowiązku składania

mu propozycji ograniczenia zatrudnienia. Takiego obowiązku nie da się wywieść z

formułowanego niekiedy generalnego obowiązku pracodawcy informowania

pracownika o okolicznościach dotyczących zatrudnienia. Przepis art. 22 Karty

11

Nauczyciela nie jest bowiem adresowany do dyrektora szkoły, lecz do organu

prowadzącego szkołę, a co istotniejsze, nie nakłada on na organ prowadzący

szkołę żadnego obowiązku, bowiem posługuje się terminem "może". To zaś

oznacza, że zarówno nałożenie obowiązku zatrudnienia uzupełniającego, jak i

ograniczenie zatrudnienia, są działaniami fakultatywnymi. Poza tym, między

czynnościami przewidzianymi w zdaniach pierwszym i drugim art. 20 ust. 1 pkt 2

Karty Nauczyciela występuje jeszcze różnica polegająca na tym, że przeniesienie

nauczyciela w stan nieczynny następuje na jego wniosek, zaś zatrudnienie

uzupełniające na innym stanowisku i ograniczenie zatrudnienia wymaga zgody

nauczyciela. Wprawdzie zarówno wniosek, jak i zgoda nauczyciela są warunkami

skuteczności czynności zmieniających jego status pracowniczy, ale pierwsza z nich

musi poprzedzać dokonanie przez dyrektora szkoły takiej zmiany; druga, co do

zasady, jest reakcją na podjętą już przez organ prowadzący szkołę decyzję

dokonania zmiany (nałożenie obowiązku zatrudnienia uzupełniającego lub

ograniczenie zatrudnienia).

Z powyższego wynika, że w razie wystąpienia zmian planu nauczania

uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć (art.

20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela), dyrektor szkoły nie ma obowiązku zasięgnięcia

informacji co do możliwości uzupełniającego zatrudnienia nauczyciela mianowa-

nego, złożenie mu propozycji ograniczenia zatrudnienia ani nawet udzielania

nauczycielowi informacji o możliwości ograniczenia zatrudnienia. Dyrektor szkoły

powinien (ma obowiązek) natomiast poinformować (pouczyć) nauczyciela o

możliwości złożenia wniosku o przeniesienie w stan nieczynny. Może to nastąpić

zasadniczo na dwa sposoby. Pierwszy polega na tym, że dyrektor szkoły udzieli tej

informacji (pouczenia) w pierwszej kolejności, przed dokonaniem wypowiedzenia

stosunku pracy. W takiej sytuacji w ogóle nie mamy do czynienia z oświadczeniem

woli (wypowiedzeniem stosunku pracy, wypowiedzeniem zmieniającym - które w

ogóle wobec nauczyciela mianowanego jest niedopuszczalne, wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 23 lutego 1999 r., I PKN 595/98, OSNAPiUS 2000 nr 8, poz.

300 - ani nawet ofertą zawarcia porozumienia), lecz z oświadczeniem wiedzy. Drugi

sposób wykonania obowiązku informacyjnego dyrektora szkoły polega na

udzieleniu stosownego pouczenia (o możliwości złożenia wniosku o przeniesienie w

12

stan nieczynny) równocześnie ze złożeniem oświadczenia woli o wypowiedzeniu

stosunku pracy. Także w tym przypadku udzielenie tej informacji nie jest elementem

oświadczenia woli i może nastąpić w piśmie wypowiadającym stosunek pracy lub

odrębnym pismem (a nawet w innej formie). W obecnym stanie prawnym, w którym

nauczyciel w terminie 30 dni od dnia doręczenia wypowiedzenia może złożyć

wniosek o przeniesienie w stan nieczynny, co powoduje bezskuteczność

wypowiedzenia (nie ma więc potrzeby jego cofania - art. 20 ust. 5c Karty

Nauczyciela), pouczenie może być udzielone nawet po wypowiedzeniu, byle w

czasie umożliwiającym nauczycielowi podjęcie decyzji.

Z powyższego wynika, że rozstrzygnięcie sprawy zależało od oceny, który ze

wskazanych sposobów udzielenia powódce informacji wystąpił w stanie faktycznym

sprawy. Decydujące znaczenie w tym zakresie ma oczywiście treść adresowanego

do powódki pisma z dnia 5 maja 2008 r. Dyrektor pozwanego Zespołu

"poinformował" w nim powódkę, że w związku ze zmianami organizacyjnymi

powodującymi zmniejszenie liczby oddziałów w szkole od dnia 1 września 2008 r.

nie ma możliwości zatrudnienia jej w pełnym wymiarze i dlatego "poprosił" ją "o

wyrażenie zgody na ograniczenie zatrudnienia w obniżonym wymiarze godzin i

proporcjonalne zmniejszenie wynagrodzenia" w terminie do 16 maja 2008 r. (ta

informacja nie była niezbędna). Ponadto pracodawca zaznaczył, że w razie braku

zgody powódki na ograniczenie wymiaru zatrudnienia stosunek pracy z nią

"zostanie rozwiązany za uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniem" z dniem 31

sierpnia 2008 r. Pismo to zawierało też pouczenie o możliwości złożenia wniosku o

przeniesienie w stan nieczynny, a przede wszystkim zawierało wyłącznie

zapowiedź dokonania w przyszłości wypowiedzenia stosunku pracy. Pismo to nie

było więc w ogóle oświadczeniem woli (samodzielnie nie wywoływało ani nie

zmierzało do wywołania skutku prawnego). Było to wyłącznie oświadczenie wiedzy,

a ściślej udzielenie informacji o pewnych możliwościach prawnych. Tak też pismo to

zostało wówczas zrozumiane przez powódkę, która w odpowiedzi (pismo z 15 maja

2008 r.) oświadczyła, że nie wyraża zgody na zatrudnienie w roku szkolnym

2008/09 w obniżonym wymiarze godzin i dlatego "prosi o rozwiązanie stosunku

pracy z dniem 31 sierpnia 2008 r.". Oceny tej (że pismo pracodawcy z 5 maja 2008

r. było wyłącznie udzieleniem informacji) nie zmienia późniejsze zachowanie

13

powódki, a także (niekonsekwentne) czynności pracodawcy. Ostatecznie ani to

pismo, ani żadna inna (późniejsza) czynność pracodawcy nie może być

zakwalifikowana jako złożenie oświadczenia o wypowiedzeniu powódce stosunku

pracy. Trafnie w szczególności w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podkreślono,

że w spornym piśmie pracodawca nie wyraził kategorycznej woli rozwiązania z

powódką stosunku pracy w razie braku przyjęcia przez nią propozycji zatrudnienia

w ograniczonym wymiarze. Pracodawca nie zastrzegł zwłaszcza w treści tego

pisma, iż - w razie niewyrażenia zgody na obniżenie wymiaru pracy - należy je

traktować jako wypowiedzenie stosunku pracy ze skutkiem na dzień 31 sierpnia

2008 r. Informacja o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przeniesienie w stan

nieczynny lub wyrażenia zgody na ograniczenie wymiaru zatrudnienia, nie stanowi

bowiem składnika oświadczenia woli w przedmiocie rozwiązania stosunku pracy,

zaś istotą wypowiedzenia jest wyrażenie woli rozwiązania stosunku pracy po

upływie okresu wypowiedzenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca

2002 r., I PKN 164/01, OSNP 2004 nr 7, poz. 120, a także uzasadnienie wyroku z

dnia 12 listopada 2008 r., I PK 79/08, OSNP 2010 nr 9-10, poz. 111). Oznacza to

niezasadność wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia

przepisów prawa materialnego.

Co się tyczy zarzutu naruszenia przepisów procesowych (art. 382 i 328 § 1

k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c.), mającego polegać na "niedostatecznym"

uzasadnieniu orzeczenia i oparciu rozstrzygnięcia na części materiału dowodowego

zgromadzonego przez Sąd pierwszej instancji (z pominięciem zeznań stron i

świadka Janiny P.), to jest on bezzasadny przede wszystkim dlatego, że Sąd

odwoławczy nie korygował w żadnym zakresie ustaleń faktycznych poczynionych

przez Sąd Rejonowy. W szczególności z zeznań wskazanego świadka wynika

wyłącznie to, że w przypadku rozwiązywania stosunków pracy z innymi

nauczycielami pracodawca wystosowywał do nich pisma tej samej (podobnej)

treści, jak do powódki. Sąd drugiej instancji dokonał więc jedynie odmiennej oceny

prawnej tych ustaleń, przy czym wyraźnie przedstawił uzasadniającą to

argumentację, co w pełni umożliwia przeprowadzenie kontroli kasacyjnej (por.

przykładowo wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 24 listopada 2010 r., I PK 107/10,

14

LEX nr 737366; z dnia 15 grudnia 2010 r., II PK 138/10, LEX nr 738557 i z dnia 11

stycznia 2011 r., I PK 153/10, LEX nr 738396).

Z powołanych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na

podstawie art. 39814

k.p.c.