II CSK 671/10

Sygn. akt II CSK 671/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Anna Kozłowska

SSA Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa "A." - Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w P.

przeciwko "A. O." - Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

w B. w likwidacji

o zapłatę

oraz z powództwa wzajemnego "A. O." - Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

w B. w likwidacji

przeciwko "A." - Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 9 listopada 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej (pozwanej wzajemnej)

oraz skargi kasacyjnej strony pozwanej (powodowej wzajemnej)

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 czerwca 2010 r.,

2

1. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie I w zakresie

zasądzającym odsetki ustawowe od kwoty 184.896,72 zł

(sto osiemdziesiąt cztery tysiące osiemset

dziewięćdziesiąt sześć złotych 72/100) za okres od dnia

5.10.2006 r. do dnia 3.06.2008 r. i w tej części

postępowanie w sprawie umarza;

2. oddala skargę kasacyjną strony pozwanej w pozostałej

części;

3. oddala skargę kasacyjną powoda w całości,

4. znosi wzajemnie koszty postępowania kasacyjnego.

3

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 30 października 2007 r. w sprawie VIII

GC 220/06 zasądził od strony pozwanej „A.-O." sp. z o.o. z siedzibą w B. na rzecz

strony powodowej „A.” sp. z o.o. z siedzibą w P. kwotę 869.496,72 zł z odsetkami

ustawowymi od dnia 5 października 2006 r. oraz koszty procesu.

W drugiej ze spraw toczącej się między tymi stronami, ale w odmiennych

rolach procesowych, połączonych do wspólnego rozpoznania, Sąd Okręgowy

zasądził od pozwanej wzajemnej „A." spółki z o.o. na rzecz powódki wzajemnej „A.

–O." spółki z o.o. odsetki ustawowe od kwoty 240.503,28 zł za okres od dnia 5

września 2006 r. do dnia 28 września 2006 r. oraz za okres od dnia 18 sierpnia

2006 r. do dnia 28 września 2006 r. a dalej idące powództwo tej Spółki oddalił.

Sąd I instancji ustalił, że na podstawie dwóch umów zawartych w dniu

12.06.2006 roku i 23.06.2006 roku, strona pozwana „A.-O." sp. z o. o. zobowiązała

się sprzedać powodowej „A.” sp. z o.o. 2.000 ton żyta konsumpcyjnego o

odpowiednich parametrach za cenę 335 złotych netto za tonę w miesiącu sierpniu-

wrześniu 2006 roku oraz 4.000 ton pszenicy konsumpcyjnej o odpowiednich

parametrach za cenę 395 złotych netto za tonę we wrześniu 2006 roku na żądanie

powódki. Zboże miało pochodzić ze zbiorów z 2006 roku, z własnych upraw

pozwanej Spółki oraz upraw innych producentów, z którymi zawarła umowy

kontraktacji.

Strona pozwana nie wykonała powyższych umów i nie dostarczyła powódce

umówionego zboża, usprawiedliwiając fakt nie wykonania zobowiązania suszą

w czerwcu i lipcu 2005 roku, powodującą znaczne zmniejszenie plonów oraz

intensywnymi opadami deszczu w miesiącu sierpniu 2006 roku, utrudniającymi

żniwa oraz powodującymi zjawisko tak zwanego porastania zboża na pniu,

obniżającego znacznie jakość zboża i jego parametry.

Strony zawarły także umowę sprzedaży rzepaku. Za dostarczony powódce,

w jej wykonaniu, rzepak, strona pozwana wystawiła faktury na łączną kwotę

411.115,35 zł, z czego strona powodowa uregulowała jedynie część, a w zakresie

kwoty 240.504 złotych złożyła oświadczenie o potrąceniu z dochodzoną

4

w niniejszym procesie wierzytelnością odszkodowawczą, z czym nie zgodziła się

strona pozwana wytaczając powództwo wzajemne o zapłatę powyższej należności

240.504 złotych.

Uwzględniając stopień spadku plonów przyjęty przez biegłego, Sąd

Okręgowy uznał, że spółka „A.-O." była w stanie dostarczyć uzgodnioną ilość zbóż

oraz zapewnić jego odpowiednią jakość przy odpowiedniej organizacji prac przy ich

zbiorze. Nie wykazała ona, że nie ponosi winy za nienależyte wykonanie swojego

zobowiązania. Powołując się na niewykonanie umów kontraktacyjnych przez

swoich kontrahentów nie wykazała zaś, że podjęła działania w celu pozyskania

towarów z innych źródeł. Dopiero wykazanie, że nie było to możliwe, mogło w

ocenie Sądu I instancji, stanowić okoliczność wyłączającą winę pozwanej Spółki za

niewykonanie umowy.

Sąd I instancji ustalił dalej, że na skutek nie wykonania przez stronę

pozwaną umów, zakwalifikowanych przez Sąd jako umowy sprzedaży rzeczy

przyszłych oznaczonych co do gatunku (a nie kontraktacji, jak utrzymywała strona

pozwana) strona powodowa poniosła szkodę w postaci utraconych korzyści

w kwocie 1.100.000 zł, a przy uwzględnieniu potrąconej należności za rzepak,

w wysokości 869.496,72 zł dochodzonej pozwem. Strona powodowa wykazała

bowiem, że była w stanie uzyskać powyższą kwotę w wyniku odsprzedaży zboża

dalszym kontrahentom, oferującym znacznie wyższe od umówionych z pozwaną,

ceny zboża.

Z uwagi na skutecznie podniesiony przez „A.” spółkę z o.o. zarzut

potrącenia, powództwo wzajemne spółki „A.-O." co do należności za dostarczony

rzepak było uzasadnione jedynie w zakresie odsetek od kwoty 240.504 zł za czas

opóźnienia w zapłacie, obejmujący okres pomiędzy wymagalnością tego

świadczenia, a dokonaniem potrącenia.

Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu apelacji strony pozwanej „A.-O." spółki z o.o.

wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2008 r. (w sprawie I A Ca 173/08) zmienił zaskarżony

wyrok w ten sposób, że kwotę zasądzoną na rzecz strony powodowej „A.” spółki z

o.o. obniżył do 859.496,72 zł, czyli o 10.000 zł, dopatrując się jedynie błędu

rachunkowego w wyliczeniu tej należności.

5

Sąd ten podzielił natomiast ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji

i kwalifikację prawną umów zawartych przez strony jako umów sprzedaży zboża,

a nie umów kontraktacji. Za prawidłowe uznał też stanowisko, że warunki

pogodowe panujące w 2006 r. w województwie zachodniopomorskim nie

uniemożliwiały stronie pozwanej wykonania umów dotyczących dostawy zbóż

i strona pozwana nie wykazała przesłanek zwalniających ją od odpowiedzialności

kontraktowej opartej o treść art. 471 k.c.

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej „A.-O." sp. z o.o., Sąd Najwyższy

wyrokiem z dnia 20.03.2009 roku (w sprawie II CSK 607/08) uchylił zaskarżony

wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 30 kwietnia 2008 r. (w sprawie I A Ca 433/09) w

punkcie I w części uwzględniającej powództwo „A.” sp. z o.o. ponad kwotę 105.000

zł z odsetkami od dnia 5.10.2006 roku oraz w punkcie II i III i przekazał sprawę w

tym zakresie Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 9

czerwca 2010 roku (w sprawie I A Ca 433/09) zmienił zaskarżony wyrok w punkcie I

w ten sposób, że kwotę zasądzoną na rzecz strony powodowej „A.” spółki z o.o.

obniżył do 184.896,72 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 5.10.2006 roku, rozliczył

stosownie koszty procesu za I instancję, umorzył postępowanie z powództwa„ A.”

spółki z o.o. co do kwoty 45.624,19 złotych z uwagi na cofnięcie w tym zakresie

powództwa, zaś dalej idące powództwo „A.” spółki z o.o. oddalił. Oddalił także

apelację strony pozwanej w pozostałej części i orzekł o kosztach postępowania

apelacyjnego i kasacyjnego.

W uzasadnieniu Sąd II instancji wskazał, że w jego ocenie istnieje

adekwatny związek przyczynowy miedzy zawinionym przez pozwaną Spółkę

niewykonaniem zobowiązania (art. 361 § 1 k.c.) a szkodą w postaci utraconych

korzyści poniesioną przez stronę powodową.

Sąd Apelacyjny przychylił się bowiem do stanowiska zajętego przez Sąd

I instancji (por. k. 939 akt sprawy), iż mimo wystąpienia latem 2006 roku najpierw

suszy, a następnie nadmiernych opadów deszczu, strona pozwana miała

możliwość wykonania umów sprzedaży zboża przy prawidłowej organizacji swojej

6

działalności oraz przy zachowaniu podwyższonego stopnia staranności

uwarunkowanej profesjonalnym jej charakterem. W tym też Sąd II instancji

upatrywał nieskutecznego wykazania przez stronę pozwaną, że brak realizacji

zobowiązania nastąpił z przyczyn nadzwyczajnych i od pozwanej Spółki

niezależnych (art. 471 k.c.).

Odmiennie jednak niż Sąd Okręgowy, ustalił Sąd II instancji wysokość

przysługującego stronie powodowej odszkodowania z tytułu utraconych korzyści.

Odrzucił jednoznacznie tezę pozwanej Spółki, że powinno ono stanowić

równowartość przeciętnej marży pośredników handlu zbożem, zwracając uwagę,

że strona powodowa nie była klasycznym pośrednikiem, lecz zboże kupowała dla

siebie z ewentualnym zamiarem jego dalszej odsprzedaży, stosownie do kalkulacji

ekonomicznej.

Za miarodajną podstawę określenia odszkodowania w zakresie pszenicy

przyjął Sąd II instancji wskazaną przez biegłego przeciętną cenę tego zboża

wynoszącą w skupie w sierpniu 2006 roku 435,10 zł za tonę z uwagi na nie

wykazanie przez stronę powodową, że sprzedana za cenę 570 zł spółce ,”E. J.”

pszenica posiadała te same parametry użytkowe, co objęta umową stron z czerwca

2006 roku. Sąd przyjął przy tym ceny pszenicy z sierpnia 2006 roku, biorąc pod

uwagę, że specyficzne warunki pogodowe panujące w 2006 roku wymusiły zbiory

pszenicy w sierpniu 2006 roku.

Od powyższego wyroku skargi kasacyjne wniosły obie strony.

Strona powodowa, zaskarżając wyrok Sądu Apelacyjnego w części

zmieniającej wyrok Sądu I instancji i oddalającej jej powództwo, zarzuciła

naruszenie art. 60 i 65 k.c. w związku z art. 395 § 2 k.c. i art. 917 k.c. przez błędną

wykładnię polegającą na uznaniu, że zawarcie przez strony ugody pozasądowej

w dniu 13 maja 2008 roku, a następnie odstąpienie od niej przez jedną ze stron

pociąga za sobą uznanie oświadczenia wiedzy o uznaniu długu za niebyłe,

naruszenie art. 1 i 2 rozporządzenia KWE nr 824/2000 z dnia 19.04.2000 roku

ustanawiającego procedury przejęcia zbóż przez państwowe agencje interwencyjne

oraz metody analizy do oznaczania jakości zbóż (Dz. U. UE L z dnia 20.04.2000

roku), poprzez jego nie zastosowanie w sprawie w wyniku przyjęcia przez Sąd

7

II instancji, że powód nie wykazał, iż parametry pszenicy konsumpcyjnej określonej

w umowie stron z dnia 23.06.2006 roku odpowiadają parametrom pszenicy

sprzedanej przez powódkę P. Centrum Rolnictwa „E. J.” spółce z o.o. w J.

W ramach drugiej podstawy kasacyjnej strona powodowa zarzuciła

naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. przez nie wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku podstaw przyjęcia przez Sąd II instancji do wyliczenia należnego stronie

powodowej odszkodowania minimalnej ceny skupu pszenicy konsumpcyjnej

z sierpnia 2006 roku.

Formułując powyższe zarzuty, strona powodowa domagała się uchylenia

wyroku w zaskarżonej części i przekazania sprawy Sądowi II instancji do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Strona pozwana zarzuciła w swojej skardze kasacyjnej naruszenie art. 361

§ 1 k.c. przez przyjęcie istnienia adekwatnego związku przyczynowego między

niewykonaniem zobowiązania, a szkodą strony powodowej we wskazanym przez

nią rozmiarze oraz naruszenie art. 471 k.c. przez przyjęcie, że strona pozwana

ponosi odpowiedzialność za nie wykonanie zobowiązania, gdyż miała możliwość

dostarczenia powódce umówionej ilości zboża.

W ramach drugiej podstawy kasacyjnej strona pozwana zarzuciła naruszenie

art. 321 § 1 k.p.c. przez orzeczenie przez Sąd Apelacyjny ponad żądanie powódki

w zakresie odsetek ustawowych za okres od dnia 5.10.2006 roku do dnia 3.06.2008

roku, mimo cofnięcia w tym zakresie powództwa przez powodową Spółkę,

naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez nie

wyjaśnienie w uzasadnieniu wyroku przyczyn nie dania wiary opinii biegłego

sądowego w części dotyczącej określenia średnich marż pośredników w handlu

zbożem oraz nie wyjaśnienie podstawy prawnej dotyczącej „normalności” związku

przyczynowego między nie wykonaniem przez pozwaną zobowiązania, a szkodą

poniesioną przez powódkę.

Powołując się na powyższe zarzuty, strona pozwana żądała uchylenia

wyroku w zaskarżonej części, to jest co do punktu I, III, IV i V i przekazania sprawy

Sądowi II instancji do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

8

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna strony pozwanej jest oczywiście uzasadniona

w odniesieniu do tej części rozstrzygnięcia zawartego w punkcie I zaskarżonego

wyroku, w którym Sąd Apelacyjny zasądził odsetki ustawowe od należności głównej

za okres od dnia 5.10.2006 roku do dnia 3.06.2008 roku.

W tej części bowiem strona powodowa cofnęła swoje żądanie (vide pismo

z dnia 16 lipca 2009 roku), co zresztą skutkowało umorzeniem postępowania

co do kwoty 45.624,19 złotych. Z uwagi więc na trafny zarzut naruszenia przez

Sąd II instancji art. 321 § 1 k.p.c., zaskarżony wyrok wymagał korekty w tym

zakresie przez uchylenie go i umorzenie postępowania co do odsetek ustawowych

od ostatecznie przyznanej stronie powodowej kwoty 184.896,72 zł za okres od dnia

5.10.2006 roku do dnia 3.06.2008 roku.

W pozostałym zakresie obie skargi kasacyjne okazały się pozbawione

uzasadnionych podstaw pozwalających na ich uwzględnienie.

Sformułowany w skardze kasacyjnej strony powodowej zarzut naruszenia

art. 60 i 65 k.c. w związku z art. 395 § 2 k.c. i art. 917 k.c. jest nietrafny, albowiem

Sąd II instancji prawidłowo zinterpretował treść wskazanych przepisów. Z treści

ugody pozasądowej z dnia 13 maja 2008 roku wynika, że w paragrafie 4 zawierała

ona umowne zastrzeżenie prawa odstąpienia od umowy, z czego nota bene

wierzyciel czyli powód, po zaistnieniu warunków przewidzianych w ugodzie,

skorzystał, składając stronie pozwanej oświadczenie o odstąpieniu od tej umowy,

czego skutkiem było prawidłowe przyjęcie przez Sąd II instancji, że ugoda ta nie

została zawarta (ex tunc).

Z uzasadnienia tego zarzutu skargi strony powodowej nie sposób zresztą

wywieść, jakie to ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, bo z całą pewnością nie

chodzi o przerwę biegu przedawnienia roszczenia strony powodowej na skutek

niewłaściwego uznania długu przez stronę pozwaną (art. 123 § 1 punkt 2 k.c.),

skoro równolegle toczył się niniejszy proces, a strona pozwana nigdy nie uznała

powództwa „A.” spółki z o.o. w rozumieniu i ze skutkiem przewidzianym w art. 213 §

2 k.p.c.

9

Uznanie powództwa będące aktem dyspozytywnym obejmuje

bowiem zarówno okoliczności faktyczne, jak i podstawę prawną danej sprawy,

tzn. zespół obowiązujących przepisów, na podstawie których sąd ma wydać

rozstrzygnięcie (por. wyrok SN z dnia 28 października 1976 r., III CRN 232/76,

OSNCP 1977, nr 5-6, poz. 101). Z materiału sprawy wynika natomiast

jednoznacznie, że strona pozwana nie tylko nie uznała powództwa, ale motywem

zawarcia wskazanej ugody pozasądowej z dnia 13 maja 2008 roku była chęć

uniknięcia przez stronę pozwaną egzekucji po zapadnięciu prawomocnego wyroku

Sądu II instancji z dnia 30.04.2008 roku, od którego zresztą strona pozwana

wywiodła skargę kasacyjną, skutkującą uchyleniem tego orzeczenia.

Wbrew drugiemu zarzutowi skargi kasacyjnej strony powodowej, Sąd

II instancji nie dopuścił się także naruszenia wskazanego w nim art. 1 i 2

rozporządzenia KWE nr 824/2000 z dnia 19.04.2000 roku ustanawiającego

procedury przejęcia zbóż przez państwowe agencje interwencyjne oraz metody

analizy do oznaczania jakości zbóż (Dz. U. UE L z dnia 20.04.2000 roku), albowiem

wskazane przepisy prawa europejskiego nie miały zastosowania w niniejszej

sprawie. Regulują one procedurę skupu zbóż przez państwowe agencje

interwencyjne, nie dotyczą więc bezpośrednio stosunków handlowych

między stronami niniejszego procesu, zaś parametry zbóż będących przedmiotem

umów z dnia 12 i 23 czerwca 2006 roku zostały indywidualnie uzgodnione w tych

umowach.

Nie jest także trafny sformułowany w skardze kasacyjnej strony powodowej

zarzut procesowy naruszenia art. 328 § 2 k.p.c., albowiem wbrew jego treści,

Sąd Apelacyjny wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przyczyny przyjęcia

za podstawę obliczenia należnego powodowi odszkodowania przeciętnych cen

pszenicy według danych GUS, wskazanych w opinii biegłego (por. k. 944-945 akt).

Naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. ma miejsce wtedy, gdy pisemne motywy orzeczenia

nie pozwalają na odtworzenie toku rozumowania Sądu II instancji, prowadzącego

do wydania określonego rozstrzygnięcia, zaś wyrok z uwagi na niedomogi

uzasadnienia nie poddaje się w ogóle kontroli instancyjnej, co w rozpatrywanej

sprawie nie ma miejsca.

10

Przechodząc do skargi kasacyjnej strony pozwanej, zauważyć należy,

że koncentruje się ona przede wszystkim wokół kwestionowania prawidłowości

zastosowania przez Sąd Apelacyjny przepisów art. 361 § 1 k.c. i art. 471 k.c.,

a więc przepisów konstruujących podstawę kontraktowej odpowiedzialności

strony pozwanej za niewykonanie zobowiązania, skutkującej częściowym

uwzględnieniem powództwa głównego i oddaleniem powództwa wzajemnego

w zakresie dochodzonej nim należności czyli 240.503,28 zł.

Zarzuty te są bezpodstawne w kontekście poczynionych przez Sąd

II instancji i nie podlegających kontroli kasacyjnej (art. 3983

§ 3 k.p.c.) ustaleń

faktycznych, zarówno co do okoliczności, powodujących nie wykonanie

przez stronę pozwaną zobowiązania, jak i ustaleń opartych na opinii biegłego,

z których wynika, że mimo nie sprzyjających warunków atmosferycznych

panujących w 2006 roku (susza, a następnie opady deszczu) strona pozwana, jako

profesjonalista w branży rolniczej, mogła, przy prawidłowej organizacji żniw,

zobowiązanie to zrealizować.

Fakty te uzasadniają, wbrew odmiennemu poglądowi skarżącej, ocenę

Sądu II instancji, że między zawinionym nie wykonaniem umów sprzedaży zboża

przez stronę pozwaną, a powstaniem szkody w majątku strony powodowej istnieje

adekwatny związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 k.c.

Z całokształtu stanowiska strony pozwanej zaprezentowanego w skardze

kasacyjnej wynika zresztą, że strona pozwana nie tyle kwestionuje, że związek taki

istotnie wystąpił, ile domaga się ograniczenia odszkodowania dochodzonego przez

stronę powodową jedynie do utraconych korzyści w wysokości przeciętnych marż

pośredników w handlu zbożem, a nie w wysokości zysku, który strona powodowa

osiągnęłaby w wyniku odsprzedaży kupionego od strony pozwanej zboża w 2006

roku kolejnym kontrahentom za ceny przez powoda wskazane.

Tymczasem zaaprobować należy stanowisko Sądu II instancji, że skoro

strona powodowa udowodniła, że w 2006 roku miała kontrahentów oferujących

określone ceny za zboże, to w sytuacji prawidłowego wykonania przez stronę

pozwaną kontraktów z czerwca 2006 roku, strona powodowa zawarłaby dalsze

umowy sprzedaży zboża na rzecz kolejnych podmiotów, osiągając z nich zyski.

11

Wbrew zarzutowi naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1

k.p.c. Sąd Apelacyjny nie tyle odmówił wiarygodności i mocy dowodowej opinii

biegłego sądowego Leszka S. w części dotyczącej określenia średnich marż

pośredników w handlu zbożami we wskazanym okresie, ile wskazał w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku, iż podziela wyrażone przez Sąd I instancji stanowisko

o braku podstaw do przyjęcia tych marż jako podstawy wyliczenia utraconych

korzyści, albowiem strona powodowa nie występowała w niniejszej sprawie

wyłącznie jako klasyczny podmiot pośredniczący (makler czy agent) między

pozwaną Spółką, a odbiorcą finalnym, lecz jako podmiot samodzielnie nabywający

dla siebie zboże w celu ewentualnego dalszej jego odsprzedaży na rzecz

innych kontrahentów, stosownie do kalkulacji ekonomicznej, warunków

gospodarczych, koniunktury i cen w obrocie zbożem (vide strona 23 uzasadnienia

Sądu I instancji).

Uzasadniało to nie uwzględnienie przy obliczaniu należnego stronie

powodowej odszkodowania wskazanej w opinii biegłego marży pośredników

w handlu zbożem w roku 2006 oraz w latach poprzednich.

Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. art. 328 § 2 k.p.c. w związku

z art. 391 § 1 k.p.c. polegającego na nie wyjaśnieniu przez Sąd II instancji

podstawy prawnej dotyczącej „normalności” związku przyczynowego między nie

wykonaniem przez pozwaną zobowiązania, a szkodą poniesioną przez powódkę,

skoro kwestii tej Sąd II instancji poświęcił dwie strony pisemnego uzasadnienia

zaskarżonego wyroku (k. 941-943 akt sprawy).

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 39816

i art. 39814

k.p.c. orzeczono jak

w sentencji.