IV CSK 488/11

Sygn. akt IV CSK 488/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa DRUKARNI O. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w

upadłości likwidacyjnej z siedzibą w G.

przeciwko „M.” Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K.

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 8 grudnia 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 26 października 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2

Powód, Drukarnia O. spółka z o.o. w G. (obecnie w upadłości), wniósł o

pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w postaci wyroku zaocznego

Sądu Okręgowego z dnia 1 września 2006 r., sygn. akt 306/06, zasądzającego na

rzecz pozwanego, z tej sprawy, „M.” spółki z o.o. w K. kwotę 218.941,94 zł z

odsetkami i kosztami procesu. Sąd Okręgowy, wydając wyrok zaoczny, nie

uwzględnił potrąceń dokonanych poza procesem wierzytelności przysługujących

powodowi wobec pozwanego tytułem odszkodowania w związku z dostarczeniem

wadliwej partii folii aluminiowej służącej powodowi do produkcji wieczek (platynek)

do zamykania opakowań jogurtów. Z tej przyczyny powód poniósł szkodę

rzeczywistą w wysokości 89.575,82 zł oraz utracił zysk wskutek zerwania

współpracy przez odbiorcę platynek „E.” spółkę z o.o. w S. w wysokości

125.975,82 zł oraz 83.983,92 zł, które to kwoty powód podniósł do potrącenia – w

pismach z dnia 20 kwietnia 2006 r. oraz z dnia 13 października 2006 r. – z

wierzytelnością przysługującą pozwanemu wobec powoda ujętą w

kwestionowanym tytule wykonawczym. Ponadto powód twierdził, że pozwany

uzyskał zaspokojenie tej wierzytelności na podstawie umowy przewłaszczenia

maszyn, domagając się wydania przewłaszczonych maszyn w piśmie z 11

października 2005 r.

Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia 18 stycznia 2010 r., oddalił powództwo.

Ustalił, że w latach 2003-2005 powód prowadził współpracę handlową z „E.” spółką

z o.o. w S. polegającą na dostarczaniu platynek (wieczek z zadrukowanej folii

aluminiowej do opakowań jogurtów i śmietan). Powód dokonywał tzw. moletowania

folii, czyli jej pofałdowania oraz zadrukowania. Platynki były wykonane z gładkiej

folii aluminiowej wyprodukowanej przez czeskiego producenta, a dostarczanej

powodowi wraz z lakierami termozgrzewalnymi przez pozwanego. Powód w tym

okresie nie był jedynym dostawcą platynek dla „E.” spółki z o.o. Strony zawarły

umowę przewłaszczenia maszyn i urządzeń celem zabezpieczenia kredytu

kupieckiego udzielonego powodowi przez pozwanego. Wartość przewłaszczonych

maszyn strony określiły na 305.000 zł. Warunkiem rozwiązującym umowy miała być

3

całkowita spłata kredytu. Pozwany (jako wierzyciel) mógł uzyskać zaspokojenie

wierzytelności według swego wyboru przez zbycie przedmiotu przewłaszczenia

albo przez zaliczenie wartości przewłaszczonych rzeczy według wyceny

rzeczoznawcy. Mógł też zatrzymać rzeczy i dochodzić spłaty długu na ogólnych

zasadach. Pozwany zezwolił powodowi na bezpłatne używanie przedmiotu

przewłaszczenia do czasu całkowitej spłaty długu lub do czasu żądania jego

wydania.

W dniu 23 czerwca 2005 r. „E.” spółka z o.o. reklamowała u powoda 108.200

platynek do jogurtów. Pod zarzutem dostarczenia wadliwej partii platynek

zakończyła współpracę z powodem w zakresie dostarczania platynek. W dniu

7 lipca 2005 r. powód reklamował u pozwanego jakość 1002 kg folii dostarczonej

w dniach 18 lutego i 31 maja 2005 r., podnosząc, że folia wchodziła w reakcję

z jogurtem, co powodowało jej perforację oraz że „E.” z tej przyczyny wstrzymał się

z zapłatą kwoty 87.000 zł. „E.” natomiast poinformował powoda, że wskutek

perforacji folii musiał utylizować 25.844 jogurtów. Powód uwzględnił reklamację

spółki „E.” na kwotę 81.655,33 zł, o czym poinformował pozwanego, jak również o

dalszej kwocie 25.219,48 zł poniesionych kosztów w związku z reklamacją

platynek. W dniu 27 lipca 2005 r. odbyło się spotkanie przedstawicieli producenta

folii, powoda i spółki „E.”, na którym stwierdzono m.in. perforację platynek oraz

ustalono, że producent uzna reklamację, co miało zakończyć wszelkie spory. W

dniach 23 sierpnia i 22 listopada 2005 r. przedstawiciele producenta badali folię w

siedzibie powoda i stwierdzili, że folia po moletowaniu była wadliwa. Producent

uznał reklamację 264.515 platynek. Powód wystawił pozwanemu notę nr 1/2005 z

dnia 19 grudnia 2005 r. na kwotę 89.575,82 zł z tytułu odszkodowania

wynikającego z reklamacji „E.” spólki z o.o. Nota miała obejmować wszystkie straty

poniesione przez powoda z tego tytułu. Przedstawiciele trzech stron zaakceptowali

reklamację. Powód zapłacił tę kwotę odbiorcy platynek, a pozwany uregulował ten

dług wobec powoda przez potrącenie ze swoją wierzytelnością wobec powoda na

podstawie dowodu kompensaty nr 05/KMP/01059 z dnia 31 grudnia 2005 r. Powód

nadal zamawiał u pozwanego folię. Ostatnie zamówienie było zrealizowane w

styczniu 2006 r. Powód nie płacił jednak pozwanemu za dostarczoną folię.

4

W dniu 31 marca 2006 r. powód wezwał pozwanego do zapłaty kwoty

125.975,88 zł tytułem odszkodowania za utracone korzyści ze współpracy z „E.”

spółką z o.o. w okresie od lipca 2005 r. do marca 2006 r., a w dniu 20 kwietnia

2006 r. złożył pozwanemu oświadczenie o potrąceniu tej kwoty z wierzytelnością

przysługującą pozwanemu z tytułu sprzedaży dalszych partii folii. Mimo tego

oświadczenia pozwany wystąpił przeciw powodowi z pozwem o zapłatę za

dostarczoną folię, w następstwie czego Sąd Okręgowy, wyrokiem zaocznym w

sprawie 306/06, zasądził od Drukarni O. spółki z o.o. w G. na rzecz „M.” spółki z

o.o. w K. kwotę 218.941,94 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 3 maja 2006 r.

wraz z kosztami procesu w kwocie 18.163 zł. W dniu 26 października 2006 r.

wyrokowi została nadana klauzula wykonalności, a następnie, na wniosek

pozwanego, została wszczęta egzekucja zasądzonej wierzytelności.

W dniu 2 października 2006 r. pozwany obciążył powoda notą nr 1/10/06/K

na kwotę 39.066,30 zł za bezumowne korzystanie, w okresie od dnia 25 kwietnia do

dnia 30 września 2006 r., z przewłaszczonych maszyn i wskazał 14-dniowy termin

zapłaty tej kwoty w formie kompensaty. Wskazanie kompensaty jako formy zapłaty

należności – w ocenie Sądu Okręgowego – było pomyłką, gdyż w tym czasie

pozwany nie był dłużnikiem powoda. Pozwany wezwał też powoda do wydania

przewłaszczonych urządzeń.

Powód, w piśmie z 13 października 2006 r., złożył pozwanemu oświadczenie

o potrąceniu kwoty 83.983,92 zł tytułem odszkodowania za utracone korzyści ze

współpracy z „E.” spółką z o.o. w okresie od kwietnia do września 2006 r. oraz

wskazał, że łączna kwota potrąceń z zafakturowanych przez pozwanego dostaw

folii wynosi kwotę 209.959,80 zł, co oznacza że nie ma długu wobec pozwanego,

a przewłaszczone maszyny przeszły z powrotem na jego własność. Pozwany

oświadczył, w piśmie z 19 października 2006 r., że nie uznaje oświadczenia

o potrąceniu i powołał się na badania dokonane przez czeskiego producenta folii,

w wyniku których ustalono, że część platynek wykonana była z innego stopu

aluminium niż dostarczonego przez czeskiego producenta. Wobec tego pozwany

uchylił się od skutków prawnych swego oświadczenia o uznaniu długu w wysokości

89.575,82 zł wynikającego z reklamacji folii. Tego samego dnia wezwał powoda do

zapłaty tej kwoty. Oświadczył też, że wskutek omyłki podał w nocie księgowej

5

nr 1/10/06/K na kwotę 39.066,30 zł, iż jej zapłata ma nastąpić przez potrącenie i że

oświadczenie o potrąceniu nie stanowi uznania długu.

Sąd Okręgowy ustalił ponadto, że czeski producent folii przeprowadził

badania reklamowanych platynek i ustalił, że część z nich została wykonana z folii

aluminiowej ze stopu 8079 produkowanego na Węgrzech i w Niemczech, a nie

produkowanego przez niego stopu 8111, oraz że przyczyną perforacji platynek był

zbyt duży nacisk głowicy moletującej, a nie jakość powłoki lakieru

termozgrzewalnego. Jednak uznał on zgłoszoną reklamację ze względu na

perspektywę dalszej współpracy.

Sąd Okręgowy ocenił, że powództwo, oparte na podstawie art. 840 § 1 pkt 2

k.p.c., jest bezzasadne. Oświadczenie powoda o potrąceniu wierzytelności złożone

przed powstaniem tytułu egzekucyjnego nie mogło stanowić podstawy

uwzględnienia powództwa przeciwegzekucyjnego. Ponadto powód nie wykazał, że

po zamknięciu rozprawy w sprawie 306/06 spełnił świadczenie na rzecz

pozwanego. Wezwanie do wydania przewłaszczonych rzeczy nie było tożsame

z oświadczeniem pozwanego o zaspokojeniu wierzytelności z przedmiotu

przewłaszczenia.

Apelacja powoda wniesiona od wyroku Sądu Okręgowego została oddalona

wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 26 października 2010 r. Sąd drugiej instancji

uznał za prawidłowe ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji. Za pozbawiony

znaczenia uznał zarzut apelacji naruszenia art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. w sytuacji, gdy –

w ocenie tego Sądu – powód nie udowodnił roszczeń wobec pozwanego, które

miałyby podlegać potrąceniu, ani że pozwany uzyskał zaspokojenie swojej

wierzytelności wskutek żądania wydania przewłaszczonych przedmiotów. Powoda

obciążał ciężar dowodu szkody, wadliwości folii oraz związku przyczynowego

pomiędzy szkodą a dostarczeniem przez pozwanego wadliwej folii. Wystawione

przez powoda noty oraz wezwania do zapłaty nie mogły być uznane za dowody

powstania wierzytelności wobec pozwanego. Nie było takim dowodem wystawienie

przez pozwanego noty nr 1/10/06/K za bezumowne korzystanie przez powoda z

przewłaszczonych przedmiotów, skoro powód nie zapłacił żądanej kwoty 39.066,30

zł oraz nie wydał pozwanemu przewłaszczonych przedmiotów. Dla rozstrzygnięcia

6

sprawy nie miało przesądzającego znaczenia początkowe uznanie przez

pozwanego roszczenia o zapłatę odszkodowania w wysokości 89.575,82 zł

(zaspokojonego przez pozwanego wskutek potrącenia dokonanego dnia 31 grudnia

2005 r.), skoro czeski producent uchylił się od uznania swojej odpowiedzialności za

rzekomo wadliwą folię sprzedaną pozwanemu, a pozwany złożył powodowi

oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia o uznaniu

reklamacji na tę kwotę. W tej sytuacji, wszystkie przesłanki roszczenia

odszkodowawczego powoda względem pozwanego, wynikającego z dostarczenia

wadliwej folii, powinien udowodnić powód. O winie pozwanego nie przesądza

przedstawiona przez powoda opinia Politechniki Gdańskiej, którą trzeba traktować

jedynie jako oświadczenie powoda o przyczynach wadliwych platynek. Zapisek

zawarty w nocie pozwanego nr 1/10/06/K o treści „Forma płatności: kompensata”

nie jest oświadczeniem o potrąceniu wierzytelności, gdyż oświadczenie

o potrąceniu musi wyraźnie wskazywać obie potrącane wierzytelności, tymczasem

pozwany nie wskazał, z jaką wierzytelnością powoda miałaby być potrącona kwota

wskazana w nocie. Niezależnie od tego powód nie udowodnił, by miał wierzytelność

pieniężną wobec pozwanego.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wniósł powód, który

zaskarżył go w całości. W ramach podstawy kasacyjnej z art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.

powód zarzucił naruszenie:

- art. 6 k.c. w związku z art. 471 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie

i przyjęcie, że to na powodzie, a nie pozwanej spółce, spoczywał ciężar

dowodu w zakresie wystąpienia szkody, w sytuacji, w której pozwana spółka

uznała reklamację powoda, wadliwy towar został odebrany, a następnie po jego

zniszczeniu pozwana spółka uchyliła się od skutków uznania roszczenia,

twierdząc, że towar nie był wadliwy;

- art. 65 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że wystawienie przez

pozwaną spółkę księgowej noty kompensacyjnej nr 1/10/06/K nie stanowiło

dowodu uznania roszczenia ze strony pozwanej spółki, a wskazanie formy

płatności jako kompensata było pomyłką;

7

- art. 499 k.c. poprzez niewłaściwą wykładnię polegającą na stwierdzeniu, że

oświadczenie o potrąceniu dla swej ważności musi wyraźnie wskazywać obie

potrącane wierzytelności, podczas gdy w sytuacji, w której dłużnik posiada tylko

jedno zobowiązanie względem wierzyciela wystarczające jest określenie, że

potrącenie dotyczy wierzytelności wierzyciela.

W ramach podstawy kasacyjnej z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. powód zarzucił

naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez:

- uznanie przez Sąd Apelacyjny, że nie stanowi dowodu powstania wierzytelności

powodowej spółki wobec pozwanego wystawienie przez pozwanego noty nr

1/10/06/K z uwagi na fakt, że powodowa spółka nie zapłaciła żądanej notą

kwoty 39.066,30 zł, podczas gdy pozwana spółka w powołanej nocie księgowej

jako formę płatności wskazała kompensatę;

- niewyczerpujące przeprowadzenie postępowania dowodowego i dowolną ocenę

dowodów polegającą na nieuwzględnieniu wniosków dowodowych powoda

dotyczących wysokości szkody, a następnie ustaleniu, że strona powodowa nie

udowodniła swojego roszczenia.

Powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie

powództwa, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3983

§ 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być

zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Przepis ten nie wskazuje

konkretnych przepisów, których naruszenia nie można skutecznie zarzucić

w skardze kasacyjnej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto jednak, że ze

względu na omawianą regulację nie można skargi kasacyjnej oprzeć na zarzucie

naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. określającego zasadę swobodnej oceny dowodów,

według której sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego

przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.

Przepis ten dotyczy bowiem bezpośrednio oceny dowodów, co należy do sądów

meritii i nie jest objęte kontrolą kasacyjną (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia

29 marca 2007 r., II PK 231/06, OSNP 2008, nr 9-10, poz. 124 oraz z dnia 8 maja

8

2008 r., V CSK 579/07, nie publ.). Niemożność podniesienia w skardze kasacyjnej

zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie oznacza, że poza kontrolą kasacyjną

pozostają ewentualne uchybienia sądu drugiej instancji dotyczące postępowania

dowodowego, jednakże ich wykazanie może nastąpić poprzez podniesienie innych

zarzutów procesowych.

Powództwo zostało oparte na złożeniu przez powoda dwóch oświadczeń

o potrąceniu z wierzytelnością pozwanego ujętą w kwestionowanym tytule

wykonawczym wierzytelności powoda z tytułu odszkodowania za utracone korzyści

w związku z zerwaniem przez „E.” spółkę z o.o. współpracy z powodem: w dniu 20

kwietnia 2006 r. (co do kwoty 125.975,88 zł) oraz w dniu 13 października 2006 r.

(co do kwoty 89.983,92 zł). Odnośnie do oświadczenia o potrąceniu wierzytelności

z dnia 20 kwietnia 2006 r. należy podzielić stanowisko Sądu Okręgowego, co do

którego nie odniósł się Sąd Apelacyjny, że oświadczenie to nie mogło być

podstawą powództwa przeciwegzekucyjnego opartego na podstawie art. 840 § 1

pkt 2 k.p.c. skoro zostało złożone przed powstaniem tytułu egzekucyjnego. Zgodnie

z tym przepisem, dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia

wykonalności tytułu wykonawczego, jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego

nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być

egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może powództwo

oprzeć także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, a także na

zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zarzut ten nie był przedmiotem rozpoznania

w sprawie. Ostatni fragment przytoczonego przepisu był przedmiotem wykładni

Sądu Najwyższego w uchwale z dnia 21 lipca 2010 r., III CZP 47/10 (OSNC 2010,

nr 12, poz. 165), według której podstawą powództwa opozycyjnego przewidzianą

w art. 840 § 1 pkt 2 in fine k.p.c. jest nierozpoznanie przez sąd zarzutu spełnienia

świadczenia, zgłoszonego przed zamknięciem rozprawy. Innymi słowy, warunkiem

umożliwiającym powołanie się przez dłużnika w powództwie przeciwegzekucyjnym

na spełnienie świadczenia przed powstaniem tytułu egzekucyjnego jest pominięcie

przez sąd oceny zarzutu spełnienia świadczenia mimo jego zgłoszenia

w postępowaniu rozpoznawczym, w którym wydano tytuł egzekucyjny. Pomimo

tego, że dokonanie skutecznego potrącenia wierzytelności jest w skutkach

materialnoprawnych zbliżone do konsekwencji wynikających ze spełnienia

9

świadczenia (por. uzasadnienie uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 19 października 2007 r., III CZP 58/07, OSNC 2008, nr 5, poz. 44 oraz

uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 1987 r., III CZP 69/87, OSNCP

1989, nr 4, poz. 64) zarzuty oparte na tych zdarzeniach nie są tożsame. Z tego

względu zarzutu potrącenia nie dotyczy regulacja zawarta w art. 840 § 1 pkt 2 in

fine k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest jednak

stanowisko, że istnieje możliwość oparcia powództwa przeciwegzekucyjnego na

potrąceniu wierzytelności powstałej przed powstaniem tytułu egzekucyjnego nawet,

jeżeli zarzut w tym przedmiocie mógł zostać zgłoszony w postępowaniu

rozpoznawczym (por. uchwała z dnia 14 października 1993 r., III CZP 141/93,

OSNC 1994, nr 5, poz. 102). W takim przypadku, dłużnik nie może powołać się

jednak na skutki materialnoprawne – w postaci umorzenia wierzytelności ujętej

w tytule egzekucyjnym – wynikające ze złożonego przez niego przed powstaniem

tytułu egzekucyjnego oświadczenia o potrąceniu wzajemnej wierzytelności, gdyż

podważałoby to zasadność tego tytułu egzekucyjnego (stwierdzającego obowiązek

spełnienia świadczenia mimo umorzenia wierzytelności), może natomiast powołać

się na oświadczenie o potrąceniu dokonane już po powstaniu tytułu,

w szczególności w powództwie o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności.

Z tych względów powództwo przeciwegzekucyjne nie mogło opierać się na zarzucie

potrącenia wierzytelności powoda wobec pozwanego – w kwocie 125.975,88 zł –

wynikającego ze złożenia przez powoda oświadczenia o potrąceniu w dniu

20 kwietnia 2006 r., a więc przed powstaniem tytułu egzekucyjnego. Nie było

natomiast przeszkód, aby badać zasadność potrącenia przez powoda tej

wierzytelności z wierzytelnością ujętą w kwestionowanym tytule wykonawczym,

traktując wniesienie samego powództwa przeciwegzekucyjnego jako podniesienie

zarzutu potrącenia wskazanych w nim wierzytelności z wierzytelnością pozwanego

ujętą w zaskarżonym tytule wykonawczym.

W skardze kasacyjnej zasadnie zarzucono naruszenie art. 499 k.c. przez

przyjęcie, że treść noty księgowej z dnia 2 października 2006 r. wystawionej przez

pozwanego nie mogła być uznana za oświadczenie o potrąceniu z tej tylko

przyczyny, że nie wymieniała drugiej, wierzytelności przysługującej powodowi

względem pozwanego, przedstawionej do potrącenia ze wskazaną w nocie

10

wierzytelnością pozwanego w kwocie 39.066,30 zł z tytułu bezumownego

korzystania z przewłaszczonych maszyn i urządzeń. Przyjmuje się, że dla

skuteczności oświadczenia o potrąceniu powinno ono konkretyzować rodzaj

i wysokość obu wierzytelności objętych potrąceniem (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 30 maja 1968 r., II PR 202/68, nie publ., z dnia 4 lutego

2000 r., II CKN 730/98, nie publ., z dnia 6 października 2006 r., V CSK 198/06,

nie publ.). Wymagania tego nie można jednak absolutyzować. Nie ma przeszkód,

aby uznać za skuteczne oświadczenie o potrąceniu niezawierające wyraźnego

wskazania wzajemnej wierzytelności i jej wysokości, jeżeli z okoliczności

towarzyszących złożeniu temu oświadczeniu, np. wcześniejszej korespondencji

między wierzycielem i dłużnikiem, jednoznacznie wynika, jakiej wierzytelności

wzajemnej oświadczenie to dotyczy. W szczególności oświadczenie o potrąceniu

niewskazujące wierzytelności wzajemnej, z którą wierzyciel potrąca swoją

wierzytelność, może być skuteczne wówczas, gdy przed złożeniem oświadczenia

o potrąceniu druga strona zgłaszała tylko jedną wierzytelność i określiła jej

wysokość. Nie przesądza to jednak o tym, że nota księgowa pozwanego z dnia

2 października 2006 r. rzeczywiście zawierała oświadczenie pozwanego

o potrąceniu jego wierzytelności (w kwocie wskazanej w nocie) z wierzytelnością

powoda z tytułu odszkodowania za utracone przez powoda korzyści wskutek

zerwania współpracy ze spółką „E.”. Po pierwsze, z okoliczności poprzedzających

wystawienie tej noty nie wynika jednoznacznie jakiej wierzytelności wzajemnej

powoda dotyczyłoby potrącenie. Z dokonanych ustaleń wynika, że przed dniem 2

października 2006 r. (datą wystawienia noty księgowej) powód zgłosił pozwanemu

jedynie wierzytelność w piśmie z dnia 31 marca 2006 r. dotyczącą odszkodowania

w kwocie 125.975,88 zł za szkodę spowodowaną utratą korzyści wynikających ze

współpracy z „E.” spółką z o.o. w okresie od lipca 2005 r. do marca 2006 r. Dopiero

bowiem w piśmie z dnia 6 października 2006 r. powód zażądał dalszej kwoty

tytułem odszkodowania, którą następnie objął oświadczeniem o potrąceniu z dnia

13 października 2006 r. Mimo złożenia tego oświadczenia, pozwany wniósł

powództwo o zapłatę należności ujętych w kwestionowanym tytule wykonawczym,

co oznacza, że nie uznał za skutecznego oświadczenia o potrąceniu złożonego

przez powoda obejmującego wierzytelność powoda z tytułu odszkodowania w

11

kwocie 125.975,88 zł. Z noty księgowej z dnia 2 października 2006 r. nie wynika

okoliczność, że w tym zakresie powód zmienił swoje stanowisko skoro nie wskazał

w niej konkretnej wzajemnej wierzytelności powoda. Po drugie, za bezzasadny

należy uznać zarzut naruszenia art. 65 k.c. przez przyjęcie przez Sąd Apelacyjny,

że wskazanie w nocie księgowej z dnia 2 października 2006 r. formy zapłaty przez

„kompensatę” nastąpiło wskutek pomyłki pozwanego. Do interpretacji noty

księgowej, która, zdaniem powoda, zawierała oświadczenie o potrąceniu, należało

stosować art. 65 § 1 k.c. albowiem do potrącenia, jako jednostronnego

oświadczenia woli, nie ma zastosowania art. 65 § 2 k.c. Z art. 65 § 1 k.c. wynika

nakaz uwzględnienia przy wykładni oświadczeń woli okoliczności, w których

oświadczenie woli zostało złożone, a więc także faktu wytoczenia przez pozwanego

powództwa o zapłatę należności z tytułu dostaw folii, mimo objęcia tej

wierzytelności oświadczeniem powoda o potrąceniu złożonym w dniu 20 kwietnia

2006 r. Czyni to wątpliwym, jakiej wzajemnej wierzytelności powoda mogła

dotyczyć nota księgowa z dnia 2 października 2006 r. Wniosku o tym, że nota ta

zawierała oświadczenie o potrąceniu nie potwierdza również analiza logiczno-

językowa jej treści, która zawiera sprzeczność dotyczącą sposobu uregulowania

przez powoda wskazanej w niej należności pozwanego. W nocie jest bowiem mowa

nie tylko o zapłacie w formie „kompensaty”, ale także o terminie zapłaty – 14 dni –

kwoty w niej wskazanej. Takie sformułowanie pozostaje w oczywistej sprzeczności

ze wskazaną formą zapłaty w postaci kompensaty (potrącenia), gdyż oświadczenie

o potrąceniu wywołuje skutek w postaci umorzenia poddanych do potrącenia

wierzytelności (art. 498 § 2 k.c.) z chwilą dojścia oświadczenia o potrąceniu do

adresata (art. 499 w zw. z art. 61 zd. pierwsze k.c.). Ostatecznie prowadzi to do

wniosku, zgodnego ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego, że wystawienie noty

księgowej z dnia 2 października 2006 r. nie mogło być uznane za złożenie przez

pozwanego oświadczenia o potrąceniu. W konsekwencji pozwany dokonał

potrącenia swoich wierzytelności z wierzytelnością powoda (w kwocie 89.575,82

zł) za szkodę spowodowaną dostarczeniem wadliwej folii aluminiowej jedynie na

podstawie dowodu kompensaty nr 05/KMP/01059 z dnia 31 grudnia 2005 r.

Wierzytelność powoda względem pozwanego przedstawiona do potrącenia

w ramach wniesionego powództwa przeciwezgekcyjnego – podobnie jak

12

wierzytelność, o której była mowa w oświadczeniu powoda o potrąceniu z dnia

31 grudnia 2005 r. – obejmowała odszkodowanie za szkodę powstałą

w następstwie nienależytego wykonania zobowiązania przez pozwanego wskutek

dostarczenia wadliwej folii aluminiowej wykorzystywanej przez powoda do produkcji

platynek. Zgodnie z art. 6 k.c., na powodzie spoczywał ciężar dowodu istnienia

wierzytelności przedstawionej pozwanemu do potrącenia. Z tego względu powód

był zobowiązany wykazać fakt nienależytego wykonania zobowiązania przez

pozwanego – polegającego na dostawie wadliwej folii aluminiowej – poniesienia

szkody (w kwocie 125.975,88 zł za szkodę spowodowaną utratą korzyści

wynikających ze współpracy z „E.” spółką z o.o. w okresie od lipca 2005 r. do

marca 2006 r. oraz w kwocie 83.983,92 zł w okresie od kwietnia do września

2006 r.) oraz istnienia związku przyczynowego pomiędzy nienależytym

wykonaniem zobowiązania przez pozwanego a szkodą poniesioną przez powoda.

Ciężaru dowodu wskazanych przesłanek kontraktowej odpowiedzialności

odszkodowawczej, wynikających z art. 471 k.c. w zw. z art. 361 k.c., nie zmieniała

okoliczność uznania przez pozwanego – według terminologii użytej przez powoda

w skardze kasacyjnej – roszczeń odszkodowawczych powoda dokumentem

kompensacyjnym nr 05/KMP/01059 z dnia 31 grudnia 2005 r. (odnośnie do kwoty

89.575,82 zł). Powołane oświadczenie pozwanego, które, zdaniem powoda,

mieściło w sobie element „uznania roszczenia”, opierało się na akceptacji przez

pozwanego faktu nienależytego wykonania przez niego zobowiązania na skutek

dostarczenia powodowi wadliwej folii aluminiowej oraz zasadności roszczeń

odszkodowawczych powoda w zakresie objętym potrąceniem. Oświadczenie to

odnosiło się jedynie do wierzytelności powoda (w zakresie jej rodzaju i wysokości)

objętej potrąceniem i nie mogło dotyczyć wierzytelności powoda wskazanych

w jego oświadczeniach z dnia 20 kwietnia i 13 października 2006 r. Nie można

bowiem przyjąć, że na skutek uznania przez pozwanego za uzasadnionych części,

wcześniej zgłoszonych przez powoda, roszczeń odszkodowawczych oraz ich

zaspokojenia przez pozwanego (poprzez dokonanie potrącenia), pozwany uznawał

zasadność wszelkich dalszych roszczeń odszkodowawczych powoda. Jedynym

wspólnym elementem wszystkich roszczeń odszkodowawczych zgłoszonych przez

powoda wobec pozwanego – tj. tych, które zostały uznane za uzasadnione przez

13

pozwanego oraz pozostałych, o których mowa w oświadczenia powoda

o potrąceniu z dnia 20 kwietnia i 13 października 2006 r. – było to, że przesłanką

konstrukcyjną każdego z nich było założenie, iż pozwany wykonał nienależycie

swoje zobowiązanie wobec powoda, dostarczając wadliwą folię aluminiową.

Zdaniem Sądu drugiej instancji, powód był zobowiązany wykazać także tę, sporną,

okoliczność skoro pozwany złożył oświadczenie o uchyleniu się od skutków

prawnych oświadczenia o uznaniu reklamacji dotyczącej dostarczenia wadliwej folii.

Sąd Apelacyjny nie poczynił bliższych ustaleń co do treści oświadczenia

pozwanego o uznaniu reklamacji poza tym, co ustalił Sąd pierwszej instancji, że

takie oświadczenie zostało złożone. Przyjęcie przez Sąd Apelacyjny, że pozwany

uchylił się od skutków prawnych oświadczenia o uznaniu reklamacji świadczy

o tym, że Sąd uznał oświadczenie pozwanego o uznaniu reklamacji za

oświadczenie woli. Tymczasem oświadczenie dłużnika o uznaniu za

uzasadnionego zarzutu nienależytego wykonania zobowiązania, a w jego

zastępstwie, o uznaniu za uzasadnionego skierowanego wobec niego roszczenia

odszkodowawczego może być zakwalifikowane jedynie jako akt wiedzy dłużnika

przyznającego obowiązek świadczenia wobec wierzyciela oraz wyrażający wolę

jego dobrowolnego spełnienia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia

2011 r., I CSK 703/10, Lex nr 898249). Przyczyną złożenia przez dłużnika tego

rodzaju oświadczenia jest bowiem jego ocena – odnosząca się do sfery faktycznej

i prawnej – istnienia okoliczności faktycznych i podstawy prawnej uzasadniających

jego odpowiedzialność odszkodowawczą. Złożenie tego rodzaju oświadczenia

może być potraktowane także jako uznanie niewłaściwe długu, które, zgodnie

z przeważającym stanowiskiem w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. uchwała

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 1964 r., III PO 35/64, OSNCP

1965, nr 6, poz. 90, wyrok z dnia 19 marca 1997 r., II CKN 46/97, OSNC 1997, nr 10,

poz. 143, wyrok z dnia 15 listopada 2007 r., II CSK 347/07, Lex nr 345525), jest

jedynie oświadczeniem wiedzy aczkolwiek wywołującym konsekwencje prawne

w postaci przerwy biegu terminu przedawnienia roszczeń. Z tych przyczyn, złożenie

przez pozwanego oświadczenia o uznaniu reklamacji, a w jego następstwie

oświadczeń o potrąceniu z własną wierzytelnością „uznanej” wierzytelności powoda,

nie zmieniło ciężaru dowodu istnienia potrącanych ze sobą wierzytelności (por. wyrok

14

Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2006 r., Lex nr 233059). Oświadczenie

o potrąceniu wywołuje bowiem skutki określone w przepisach prawa materialnego

tylko wówczas, gdy obie potrącane wierzytelności rzeczywiście przysługują osobom

będących względem siebie jednocześnie dłużnikami i wierzycielami. Zasadnie przyjął

więc Sąd Apelacyjny, że na powodzie, zgodnie z art. 6 k.c. w zw. z art. 471 k.c.,

spoczywał ciężar dowodu istnienia przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej

pozwanego. Złożone przez pozwanego oświadczenia o uznaniu reklamacji,

a następnie o potrąceniu, miały natomiast istotne znaczenie dowodowe dla ustalenia

jednej z przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej w postaci dostarczenia przez

pozwanego powodowi wadliwej folii aluminiowej, w sytuacji gdy na skutek uznania

reklamacji przez pozwanego folia została fizycznie zwrócona pozwanemu. Uwzględnił

to jednak Sąd Apelacyjny, który, oceniając, że powód nie udowodnił faktu dostarczenia

przez pozwanego wadliwej folii aluminiowej, wziął pod uwagę przyczyny, które

spowodowały złożenie przez pozwanego oświadczenia o uznaniu reklamacji,

a następnie o uchyleniu się przez pozwanego od skutków tego oświadczenia. Nawet

przyjęcie odmiennego stanowiska – prezentowanego w skardze kasacyjnej – co do

ciężaru dowodu dostarczenia przez pozwanego powodowi wadliwej folii, nie

uzasadniało wniosku, że złożenie przez pozwanego oświadczenia o uznaniu

reklamacji, a następnie oświadczenia o potrąceniu części zgłoszonych przez

powoda roszczeń odszkodowawczych, zwalniało powoda od dowodu

wyrządzenia szkody w większym zakresie niż wynikającym ze złożonego przez

powoda oświadczenia o potrąceniu oraz istnienia związku przyczynowego

pomiędzy nienależytym wykonaniem zobowiązania przez pozwanego a dalszą

szkodą, jakiej doznał powód. Fakt zwrotu dostarczonej przez pozwanego powodowi

folii aluminiowej, spowodowany uznaniem przez pozwanego reklamacji powoda,

w żaden sposób nie utrudniał też powodowi możliwości dowodzenia istnienia tych

przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej. Z tych względów zarzut

naruszenia art. 6 k.c. w zw. z art. 471 k.c., uzasadniony w skardze kasacyjnej – co

należy podkreślić – błędnym przerzuceniem przez Sąd na powoda ciężaru dowodu

powstania szkody, był nieuzasadniony.

15

Uwzględniając powyższe, Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na

podstawie art. 39814

k.p.c., gdyż zaskarżony wyrok, mimo częściowo błędnego

uzasadnienia, odpowiada prawu.