IV CSK 219/11

Sygn. akt IV CSK 219/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie z powództwa "P. – M." Spółki Akcyjnej w W.

przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcyjno - Usługowo - Handlowemu "R."

Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w R.

o zobowiązanie do zaniechania wypłat kwot z gwarancji zabezpieczenia należytego

wykonania umowy, o zobowiązanie do wydania dokumentów, ewentualnie

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 12 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 18 stycznia 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na

rzecz pozwanej kwotę 5400,- (pięć tysięcy czterysta) złotych

tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

W pozwie z dnia 22 sierpnia 2008 r. „P.-M.l” Spółka Akcyjna w W. wnosiła o

zobowiązanie pozwanego Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowo-Handlowego

„R.” Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w R. do zaniechania wypłat kwot z

gwarancji zabezpieczenia należytego wykonania dwóch umów, wystawionych przez

Bank Ochrony Środowiska na zlecenie powódki na rzecz pozwanego oraz o

zobowiązanie pozwanego do wydania ośmiu dokumentów wystawionych na jego

rzecz na zlecenie powódki przez Bank Ochrony Środowiska, ewentualnie o

zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia woli w przedmiocie zwolnienia

gwarancji zabezpieczenia należytego wykonania umowy w zakresie 70% wartości

zabezpieczenia. Wyrokiem z dnia 26 marca 2009 r. Sąd Okręgowy oddalił

powództwo z zasądzeniem kosztów na rzecz pozwanego.

Wskazany wyrok zapadł po ustaleniu następującego stanu faktycznego.

Z zastosowaniem trybu zamówień publicznych pomiędzy Konsorcjum, w skład

którego wchodziła powódka a pozwanym Przedsiębiorstwem została zawarta dnia

13 grudnia 2005 r. umowa (nazywana przez strony kontraktem) o budowę zakładu

utylizacji odpadów komunalnych w R. Inwestycja była współfinansowana w 65% z

funduszy Unii Europejskiej. Na podstawie zawartej umowy pozwany zlecił

wykonawcy wykonanie „kompleksowego zadania inwestycyjnego”, obejmującego

cały proces wykonania, od projektu po ostateczne uruchomienie i użytkowanie

przedmiotowego zakładu. Poza umową strony obowiązywał dokument –

specyfikacja warunków zamówienia oraz częściowo przez nie zmienione

w rozdziale drugim umowy - ogólne warunki umów (warunki ogólne kontraktu FIDIC

– warunki kontraktu na urządzenia i budowę z projektowaniem dla urządzeń

elektrycznych i mechanicznych oraz dla robót budowlanych i inżynieryjnych

projektowanych przez wykonawcę, wydanie angielsko-polskie z 2000 r., dalej

jako Warunki Ogólne FIDIC). Zgodnie z tymi warunkami uczestnikiem przy

wykonywaniu umowy, poza stronami był Inżynier Kontraktu, co do usług którego

była zawarta odrębna umowa. Następnie, w wyniku aneksu z dnia 8 września

2006 r. do pierwotnej umowy między stronami, częścią realizowanego zadania

3

stała się budowa elektrociepłowni zasilanej gazem wysypiskowym na terenie

budowanego zakładu utylizacyjnego. Nową cenę kontraktu podstawowego

określono na kwotę 20 476 589,01 euro, ustalono też harmonogram realizacji

umowy z terminem końcowym do 31 grudnia 2007 r. Na zabezpieczenie należytego

wykonania umowy powódka zawarła z Bankiem Ochrony Środowiska dwie umowy:

o udzielenie gwarancji i o ustaleniu limitu zaangażowania w formie linii odnawialnej

na udzielenie gwarancji bankowej. Na ich podstawie Bank udzielił pozwanemu

gwarancji zabezpieczenia należytego wykonania umowy, jednej do kwoty

2 024 973,20 euro i drugiej do kwoty 16 389,59 euro. Ustalono również, stosownie

do obowiązujących przepisów wysokość 70% oraz dalszych 30% kwoty

gwarantowanej jako wielkości zwolnienia gwarancji w kolejnych terminach 30 i 15

dni po wystawieniu świadectwa przejęcia, a następnie wykonania umowy, w tym

wypadku w związku z zabezpieczeniem usuwania stwierdzonych wad obiektu.

Z różnych przyczyn znacznie opóźnione zostało zrealizowanie inwestycji,

przez co powódka żądała od pozwanego przedłużenia terminu na ukończenie

całości robót oraz dodatkowych płatności z tytułu opóźnienia. Między stronami

wyniknęły na tym tle spory, do których włączany był Inżynier Kontraktu.

Spory rozpatrywane były najpierw, zgodnie z Warunkami Ogólnymi FIDIC przez

powołaną Komisję Rozjemstwa w Sporach, a w razie braku zgody co do jej decyzji

mogły być kierowane na drogę postępowania sądowego. W wyniku odrębnego

postępowania sądowego, wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 13 czerwca 2008 r.

działania i decyzje Komisji Rozjemstwa nie zostały uznane za odpowiadające

prawnie sądowi polubownemu, gdyż ustalony został brak w umowie zapisu na sąd

polubowny. Mimo sporów prace przy wykonaniu inwestycji były kontynuowane i

dnia 1 lipca 2008 r. powódka powiadomiła Inżyniera Kontraktu o zasadniczym

wykonaniu całości robót zgodnie z umową oraz wniosła o wydanie świadectwa

przejęcia, co nastąpiło dnia 4 lipca 2008 r. wraz z zobowiązaniem powódki do

wykonania zaległych prac oraz usunięcia usterek w terminie 60 dni. Tego samego

dnia pozwane Przedsiębiorstwo pisemnie powiadomiło Inżyniera Kontraktu o

przedwczesnym wydaniu świadectwa przejęcia, skoro część robót nie została

wykonana.

4

Dnia 7 lipca 2008 r., po odbyciu 72-godzinnych prób technologicznych

doszło do rozpoczęcia prób eksploatacyjnych, które miały być prowadzone przez

trzy miesiące. Jednakże tego samego dnia powódka wypowiedziała umowę,

uzasadniając to brakiem współpracy zamawiającego przy realizacji postanowień

umowy, polegającej między innymi na braku przejściowych świadectw płatności

wynikających z poszczególnych zgłoszonych roszczeń do Inżyniera Kontraktu oraz

braku możliwości porozumienia stron co do procedury rozwiązywania sporów

zawartej w jednej z klauzul Warunków Ogólnych FIDIC. W piśmie z dnia 8 lipca

2008 r. pozwany uznał bezpodstawność wypowiedzenia umowy przez powódkę

i sam złożył tego dnia oświadczenie o wypowiedzeniu umowy, podnosząc

wielokrotne i uporczywe niestosowanie się powódki do wezwań Inżyniera Kontraktu

oraz przekroczenie czasu na ukończenie wykonania umowy, przy opóźnieniu

wynoszącym 7 miesięcy.

Dnia 22 lipca 2008 r. powódka przerwała próby eksploatacyjne i zeszła

z placu budowy, nie zakończone zostało szkolenie pracowników, nie działała

kompostownia i biociepłownia, wykorzystywana była tylko sortownia, nie zostały

opracowane wnioski do uzyskania pozwolenia zintegrowanego, a zakład działał na

podstawie częściowych zezwoleń sektorowych. Nie było więc możliwe – zdaniem

Konsorcjum z udziałem powódki – użytkowanie instalacji technologicznych,

a samodzielne uruchamianie urządzeń mogłoby spowodować ich uszkodzenie lub

całkowite zniszczenie oraz zagrożenie zdrowia i życia.

Po rozpoznaniu sprawy wszczętej wniesionym powództwem Sąd Okręgowy

uznał niezasadność wypowiedzenia umowy przez powódkę, szczegółowo

to uzasadniając, stwierdził nienależyte wykonanie przez nią umowy i brak

przesłanek określonych w art. 151 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo

zamówień publicznych (obecnie jedn. tekst Dz.U. z 2010 r., nr 113, poz. 759, dalej

jako p.z.p.); w następstwie tego powództwo oddalił. Wyrok ten został zmieniony

przez Sąd Apelacyjny, który wyrokiem z dnia 14 października 2009 r. zobowiązał

stronę pozwaną do złożenia oświadczenia woli, w którym zwalnia udzielone na

zlecenie powódki gwarancje zabezpieczenia należytego wykonania zawartych

umów w zakresie 70% wartości zabezpieczenia, oddalając apelację w pozostałym

zakresie i rozstrzygając o kosztach postępowania. W wyniku rozpoznania skargi

5

kasacyjnej powódki Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2010 r. (IV CSK

80/10, Lex nr 622215) uchylił powołany wyrok Sądu Apelacyjnego w części

oddalającej apelację powódki i orzekającej o kosztach procesu za obie instancje i w

tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania z rozstrzygnięciem o

kosztach postępowania kasacyjnego. Swoje stanowisko Sąd Najwyższy uzasadnił

nierozpoznaniem sprawy w granicach apelacji (art. 378 § 1 k.p.c.) oraz tym, że

uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego nie odpowiadało wymaganiom art. 328 §

2 k.p.c., uniemożliwiając kontrolę kasacyjną wyroku w zaskarżonym zakresie.

Ponownie rozpoznając sprawę, wyrokiem z dnia 18 stycznia 2011 r. Sąd

Apelacyjny oddalił apelację powódki w zakresie, w jakim dotyczyła ona oddalenia

żądań zgłoszonych w punktach I i II pozwu, tj. o zobowiązanie strony pozwanej do

zaniechania wypłat kwot z gwarancji zabezpieczenia należytego wykonania umowy

oraz o zobowiązanie pozwanego Przedsiębiorstwa do wydania dokumentów.

Jednocześnie Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej

zasądzenia od strony pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Sąd Apelacyjny podzielił dokonane w sprawie

ustalenia faktyczne oraz niektóre z nich uzupełnił. Wskazał, że sprawa jest

szczególna przez to, że prawomocne jest rozstrzygnięcie odnoszące się do

roszczenia ewentualnego powódki, przedmiotem rozpoznania stały się zatem

roszczenia zgłoszone przez powódkę w pozwie na pierwszym miejscu.

Powódka wywodziła je zakładając skuteczność dokonanego przez siebie

wypowiedzenia umowy, a z tym Sąd się nie zgodził, mimo przyznania racji

powódce co do tego, że samo wypowiedzenie umowy nie może być uznawane

za sprzeczne z art. 5 k.c. tylko dlatego, iż realizacja inwestycji miała na celu interes

społeczności lokalnej, ochronę środowiska i była współfinansowana ze środków

Unii Europejskiej oraz realizowana w trybie zamówień publicznych. W ocenie Sądu

Apelacyjnego nie były zasadne zarzuty powódki co do naruszenia art. 65

w związku z art. 3531

k.c. oraz art. 474 i 476 k.c. Przede wszystkim jednak nie

zostały spełnione przesłanki określone w Warunkach Ogólnych FIDIC, pozwalające

na wypowiedzenie umowy przez wykonawcę i to postanowienia tych ogólnych

warunków, włączonych do umowy, a nie art. 151 p.z.p. stanowiły podstawę

6

materialnoprawną powództwa i jego oddalenia w zakresie

rozpoznawanego żądania.

W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi

naruszenie prawa materialnego, tj. art. 65 § 1 i 2 k.c. w związku z postanowieniami

warunków ogólnych kontraktu poprzez ich błędną wykładnię i nieuzasadnione

uznanie innej niż wynikająca z brzmienia tych postanowień roli i mocy decyzji

Komisji Rozjemstwa oraz znaczenia braku zgody pozwanego na jej powołanie,

stanowiące istotne naruszenie postanowień umowy, a także nieuzasadnione

uznanie niespełnienia przez powódkę przesłanek wypowiedzenia umowy przez

wykonawcę; art. 144 p.z.p. w związku z art. 3531

k.c. poprzez błędną wykładnię

polegająca na przyjęciu, że decyzja Komisji Rozjemstwa mogła prowadzić do

zmiany umowy i naruszenia art. 144 p.z.p.; art. 354 k.c. polegające na

niezastosowaniu tego przepisu do oceny niewykonania przez zamawiającego

decyzji Komisji Rozjemstwa i uniemożliwienia powołania kolejnych komisji

rozjemstwa. Naruszenie przepisów postępowania dotyczy naruszenia art. 328 § 2

i art. 378 § 1 k.p.c. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku do wszystkich zarzutów apelacyjnych, w szczególności do naruszenia przez

Sąd pierwszej instancji art. 233 w związku z art. 328 § 2 k.p.c., jak też zaniechania

rozważenia, jakie obowiązki umowne ciążące na pozwanym nie zostały przez niego

wykonane i w czym przejawiał się brak współpracy pozwanego przy realizacji

umowy oraz, czy mogło to stanowić podstawę jej wypowiedzenia. Skarżący wniósł

o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpoznając najpierw zarzuty dotyczące naruszenia przez zaskarżony

wyrok przepisów postępowania cywilnego stwierdzić należy, że chybione jest

twierdzenie skarżącego o nieodniesieniu się w wyroku do wszystkich zarzutów

apelacyjnych. Zarzut ten oparty na art. 328 § 2 k.p.c. mógł być podniesiony

w stosunku do pierwszego wyroku Sądu Apelacyjnego i to spowodowało jego

uchylenie w wyniku rozpoznanej przez Sąd Najwyższych skargi kasacyjnej, jednak

nie można go podzielić obecnie.

7

Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powołanego wyroku z dnia

19 sierpnia 2010 r., z odwołaniem się na ugruntowane orzecznictwo Sądu

Najwyższego, naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. może stanowić podstawę skargi

kasacyjnej tylko wtedy, gdy ze względu na brak wszystkich elementów

wymienionych w tym przepisie uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie pozwala na

kontrolę kasacyjną orzeczenia, a wtedy uchybienie art. 328 § 2 k.p.c. może mieć

wpływ na wynik sprawy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN

65/01, Lex nr 78271). W wypadku kwestionowania w apelacji oceny dowodów

i ustaleń sądu pierwszej instancji należy to ocenić i przedstawić w uzasadnieniu

sądu drugiej instancji, co wiąże się z koniecznością rozpoznania sprawy

w granicach apelacji wynikających z art. 378 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.;

nierozpoznanie zarzutów apelacji stanowi obrazę wymienionego przepisu

(powołany wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2010 r., IV CSK 80/10;

wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2008 r., IV CSK 331/08, Lex nr 487529

i z dnia 17 lipca 2009 r., IV CSK 110/09, Lex nr 518138).

Sąd Apelacyjny ponownie rozpoznając apelację powódki kierował się

przytoczonymi wskazaniami Sądu Najwyższego i starannie odniósł się do tych

wszystkich zarzutów, które mogły mieć znaczenie przy rozpoznawaniu apelacji od

wyroku Sądu Okręgowego, w którym uwzględnione zostało w całości powództwo

ewentualne, a apelacja dotyczyła tylko nieuwzględnienia powództwa zgłoszonego

przez powódkę na pierwszym miejscu (pkt I i II pozwu). Sąd Apelacyjny wskazał na

trzy przyczyny, które według powódki zdecydowały o złożeniu przez

nią oświadczenia w dniu 7 lipca 2008 r. o odstąpieniu od umowy z pozwanym,

a następnie po kolei uzasadnił, dlaczego żadna z tych przyczyn nie może stanowić

o skutecznym wypowiedzeniu umowy przez powódkę. Wyjaśnił też, że nie miały

na to wpływu roszczenia podnoszone przez powódkę wobec pozwanego,

zgłaszane Inżynierowi Kontraktu, a następnie wymienione w oświadczeniu

o odstąpieniu od umowy, czego przyczyny Sąd Apelacyjny wskazał w uzasadnieniu

wyroku (s. 38-39). Nie musiało to polegać, jak oczekiwała tego skarżąca na

odnoszeniu się do każdego z tych roszczeń indywidualnie, po to, aby w ten sposób

wykazać spełnienie przez uzasadnienie tego wyroku wymagań określonych w art.

328 § 2 k.p.c. Jak wskazał trafnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 sierpnia

8

1974 r. (I CR 338/74, Lex nr 7578) analiza rozbudowanego materiału dowodowego

nigdy nie może być tak przeprowadzona, aby nie można się było w niej dopatrzeć

pewnych wątpliwości. Nie chodzi jednak o to, czy nasuwa ona wątpliwości

co do pewnych szczegółów, lecz o to, czy całość rozumowania, jakie doprowadziło

do takiej oceny nie budzi sprzeciwu; takiego sprzeciwu nie może budzić

rozumowanie, które przedstawia się jako wewnętrznie zwarta, logiczna całość.

Rozpoznając apelację Sąd drugiej instancji wskazał także na szczególny

charakter sytuacji procesowej w niniejszej sprawie, w której strona powodowa

po uzyskaniu oczekiwanego rozstrzygnięcia w ramach zgłoszonego żądania

ewentualnego, mimo to zaskarżyła taki wyrok, uważając za uprawnione domaganie

się uwzględnienia żądania zgłoszonego na pierwszym miejscu, chociaż nie jest

możliwe uwzględnienie obu tych żądań równocześnie. Dopuszczalne jest

zgłoszenie w pozwie żądania ewentualnego, ale uwzględnienie roszczenia

zgłoszonego na pierwszym miejscu czyni bezprzedmiotowe rozstrzyganie

o żądaniu ewentualnym, z kolei jego uwzględnienie w orzeczeniu powoduje, co do

zasady niemożliwe jednoczesne uwzględnienie żądania zgłoszonego na pierwszym

miejscu; to sprzeciwia się uznaniu roszczenia za ewentualne. Nierespektowanie

charakteru roszczenia zgłoszonego ewentualnie przez skarżącą doprowadziło ją do

zakwestionowania w niniejszej sprawie ustaleń stanu faktycznego i oceny

dowodów. Jest to widoczne w przedstawieniu własnej wersji stanu faktycznego

sprawy w skardze kasacyjnej, odbiegającej od tych ustaleń, które znalazły się

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Skarżąca zdaje się nie dostrzegać,

że zarzuty względem stanu faktycznego ustalonego w sprawie i oceny dowodów

nie mogą stanowić podstawy skargi kasacyjnej (art. 3983

§ 3 k.p.c.),

a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę

zaskarżonego orzeczenia (art. 39813

§ 2 k.p.c.). Przeprowadzone

dowody oraz odniesienie się przez Sąd drugiej instancji do zarzutów apelacji

w kwestii pominięcia niektórych dowodów, ze szczegółowym omówieniem,

o które dowody chodzi i jakie są przyczyny takiego stanowiska Sądu (zwłaszcza

na s. 31 – 34 uzasadnienia) wskazują na dopełnienie warunków

prawnych zawartych w art. 328 § 2 i art. 378 § 1 k.p.c. Nie można zatem podzielić

9

stanowiska skarżącej o naruszeniu przez Sąd Apelacyjny wskazanych przez nią

przepisów postępowania cywilnego.

Przed przystąpieniem do analizy zarzutów naruszenia prawa materialnego

należy wskazać na stan sprawy w chwili rozpoznawania niniejszej skargi

kasacyjnej. Jak podniósł Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku, przez to,

że rozstrzygnięcie uwzględniające żądanie ewentualne jest prawomocne,

przedmiotem rozpoznania są żądania zawarte w pkt I i II pozwu, czyli zwolnienie

gwarancji bankowych w całości i wydanie stosownych dokumentów, przy czym

powódka powoływała się na inne okoliczności faktyczne w przypadku tych żądań,

niż wtedy, gdy wnosiła roszczenie ewentualne. Sąd Apelacyjny, zmieniając wyrok

Sądu pierwszej instancji przez uwzględnienie roszczenia ewentualnego

prawomocnym wyrokiem z dnia 14 października 2009 r. podzielił w tej części

argumenty powódki, opierające się na fakcie wystawienia świadectwa przyjęcia i

następczego uprawnienia do zwolnienia gwarancji, zgodnie z klauzulą 10.1. oraz

4.2. pkt a) Warunków Ogólnych FIDIC. Nie podzielił ich jednak co do żądania

zgłoszonego na pierwszym miejscu, a ono wymagało dowiedzenia skutecznego

odstąpienia przez powódkę od umowy w piśmie z dnia 7 lipca 2008 r., bo to mogło

dopiero skutkować zwrotem gwarancji bankowej w całości na podstawie

postanowień umownych, zawartych w klauzuli 16.4. pkt a) w związku z klauzulą

16.2. pkt. b) i d) Warunków Ogólnych FIDIC. Skarżąca nie zakwestionowała

stanowiska Sądu Apelacyjnego w zaskarżonym wyroku, że istotne dla

rozstrzygnięcia w przedmiocie żądań z pkt I i II pozwu są postanowienia umowy

zawarte w wymienionych klauzulach 16.2. pkt b) i d), klauzuli 16.4. Warunków

Ogólnych FIDIC oraz klauzuli 20 tych Warunków, zmienionej częściowo w

warunkach szczególnych kontraktu, zwłaszcza dotyczy to klauzuli 20.4. tych

warunków.

Mając to na uwadze, Sąd Apelacyjny ustalił, zgodnie z klauzulą 16.2. pkt b)

i d) Warunków Ogólnych FIDIC, że wykonawca będzie upoważniony do

rozwiązania umowy, jeżeli Inżynier Kontraktu nie wystawi odpowiedniego

świadectwa płatności w ciągu 56 dni od otrzymania rozliczenia wraz z dokumentami

towarzyszącymi (pkt b) oraz gdy zamawiający w istotny sposób nie dopełnia swoich

zobowiązań związanych z kontraktem (pkt d) i dopiero, jeżeli rozwiązanie umowy

10

na podstawie wymienionej klauzuli wejdzie w życie zamawiający ma obowiązek

niezwłocznie zwrócić zabezpieczenie wykonania. Na podstawie wskazanych

postanowień umowy nie można zatem podzielić stanowiska skarżącej, że zostały

spełnione warunki prawne do odstąpienia od umowy przez powódkę, skoro

przejściowe świadectwo płatności zostało wystawione przez Inżyniera Kontraktu

dnia 30 października 2007 r. i było oparte, co wyraźnie w nim zaznaczono na

decyzji Komisji Rozjemstwa z dnia 27 sierpnia 2007 r., a przesłanką jego

wystawienia w myśl klauzuli 10.1. Warunków Ogólnych FIDIC nie było ukończenie

szkolenia personelu przez wykonawcę.

Zasady zwolnienia w całości zabezpieczenia, powtórzone także

w gwarancjach należytego wykonania umowy udzielonych przez Bank Ochrony

Środowiska, uzależniały pozostałe 30% wartości zabezpieczenia od wystawienia

świadectwa wykonania, według klauzuli 11.9 umowy, a to nigdy nie nastąpiło, zaś

przesłanki do wystawienia takiego świadectwa nie wystąpiły, gdyż między stronami

jest bezsporne, że nie doszło do wykonania całości postanowień umowy.

Podstawowe zarzuty odnoszące się do prawa materialnego również opierają

się na próbach podważania ustalonego stanu faktycznego w tej części, w której pod

pozorem naruszenia przepisów kodeksu cywilnego o wykładni umów (art. 65 § 1 i 2

k.c.) i postanowień Warunków Ogólnych FIDIC sprowadza się zarzuty do

nieuwzględnienia przez Sądy w toku instancji skutków decyzji Komisji Rozjemstwa

z dnia 27 sierpnia 2007 r., która według powódki, odmiennie niż zdaniem

pozwanego, miała charakter wiążący. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku

wskazane zostało, zgodnie z przeprowadzonymi dowodami, że w jednej części

decyzja ta została wykonana przez wystawienie przez Inżyniera Kontraktu

odpowiedniego świadectwa płatności, a w pozostałej części nie nadawała się do

bezpośredniego wykonania, gdyż Komisja nie uznała żądanej przez powódkę

kwoty, pozostawiając jej określenie stronom (s. 37-38 uzasadnienia). Ponadto, jak

zostało to już wcześniej podniesione, decyzja Komisji nie stanowiła orzeczenia

sądu polubownego, więc jej wykonanie zależało tylko od zgody stron.

Sąd Apelacyjny wyjaśnił również prawidłowo, że nie jest zasadne twierdzenie

powódki o braku zgody na powołanie kolejnej Komisji Rozjemstwa, tylko strony nie

mogły dojść do porozumienia co do charakteru tej komisji i skutków jej orzeczeń,

11

a ponadto po wydaniu wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 13 czerwca 2008 r. o

braku w umowie zapisu na sąd polubowny, powódka nie ponowiła wniosku o

powołanie kolejnej Komisji Rozjemstwa (s. 40-41 uzasadnienia). W tych

okolicznościach Sąd drugiej instancji uznał również w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku, którą to ocenę podziela skład orzekający Sądu Najwyższego w niniejszej

sprawie, że niepowołanie nowej Komisji Rozjemstwa, jak też częściowe

niewykonanie decyzji takiej Komisji z dnia 27 sierpnia 2007 r. nie stanowi

wystarczającej przyczyny do odstąpienia od umowy w myśl powołanych w sprawie

postanowień Warunków Ogólnych FIDIC.

Nie można czynić zarzutu pozwanemu, jak to jest zawarte w skardze

kasacyjnej, że formułując warunki umowy zawieranej w trybie zamówień

publicznych przewidział odstępstwa od Warunków Ogólnych FIDIC w kwestii

rozpatrywania sporów, w szczególności uznając za istotne dążenie do

polubownego ich załatwiania, ale bez konsekwencji właściwych rozstrzygnięciom

sądu polubownego i za podstawowy tryb przyjmując rozpoznawanie sporów przez

sądy powszechne. Punktu widzenia na tę kwestię nie zmienia również to,

że pozwany w pewien sposób narzucił pozwanemu, jako podmiotowi

przystępującemu do przetargu o zamówienie publiczne zaproponowane przez

siebie warunki umowy, ale, jak wynika z odpowiedzi na skargę kasacyjną

umożliwiając prowadzenie negocjacji i dokonanie niektórych zmian tych warunków.

Mimo tego, doszło - zdaniem strony skarżącej - do naruszenia przez Sąd

Apelacyjny art. 144 p.z.p. w związku z art. 3531

k.c. przez to, że bezzasadnie

przyjął, iż decyzja Komisji Rozjemstwa mogłaby prowadzić do niedopuszczalnej

zmiany umowy, wbrew powołanemu przepisowi Prawa zamówień publicznych.

To z kolei, miało skutkować niezasadnym zakwestionowaniem przez Sąd

dopuszczalności klauzuli umowy oznaczonej jako 20.4., stanowiącej o możliwości

modyfikacji wzajemnych świadczeń stron umowy wskutek oceny przesłanek takiej

modyfikacji przewidzianych wprost w umowie przez czynnik ekspercki niezależny

od żadnej ze stron, co nie powoduje naruszenia art. 144 p.z.p. Na poparcie

swojego stanowiska skarżąca przytoczyła obszerne argumenty, w postaci polskich

orzeczeń sądowych, zaleceń Międzynarodowego Sądu Arbitrażowego

Międzynarodowej Izby Handlowej w Paryżu i wypowiedzi piśmiennictwa

12

zagranicznego, odnoszących się do klauzuli 20.4. Warunków Ogólnych FIDIC.

Uczyniła to nie bacząc, że problem klauzuli 20.4. tych Warunków oraz warunków

szczególnych w kontekście naruszenia art. 144 prawa zamówień publicznych jest

zaledwie dotknięty w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a ponadto,

że przedmiotem niniejszej sprawy nie jest zasądzenie dodatkowego wynagrodzenia

dla powódki, ani ocena podjętej w tej sprawie decyzji Komisji Rozjemstwa lub też

zasadności domagania się przez powódkę powoływania dalszych takich komisji.

Przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest zasadność

wypowiedzenia umowy przez powódkę, jako podstawa do uwzględnienia jej żądań

zawartych w pkt I i II pozwu, czyli zwolnienia w całości gwarancji bankowej, ponad

70% już uzyskane mocą prawomocnego w tej części wyroku Sądu Apelacyjnego z

dnia 14 października 2009 r. Odwoływanie się zatem do wskazanych argumentów,

ze względu na ustalony i wiążący Sąd Najwyższy stan faktyczny sprawy oraz

przedmiot powództwa w części, w której Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 14

października 2009 r. oddalił apelację powódki jest bezprzedmiotowe. Skarżąca

miała przecież od samego początku niewywiązywania się - jej zdaniem - przez

pozwanego z obowiązków, zwłaszcza odnoszących się do roszczeń majątkowych

(o dodatkowe wynagrodzenie) możliwość wystąpienia na drogę postępowania

przed sądem powszechnym. Możliwość taka stała się już oczywista od chwili, w

której powołany wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 13 czerwca 2008 r. przesądził, że

umowa łącząca strony nie zawiera zapisu na sąd polubowny. Na okoliczność

możliwości, a nawet zasadności kierowania spraw spornych na drogę sądową

(sądu powszechnego) zwracał powódce uwagę Sąd Apelacyjny w zaskarżonym

wyroku. Wskazał w uzasadnieniu również, że powódka skierowała do sądu

powszechnego sprawę należności nie objętych wynagrodzeniem ryczałtowym

określonym w umowie, co sprawia, że nie można zarzucać pozwanemu i czynić z

tego przyczyny wypowiedzenia umowy, iż naruszone zostały istotne warunki tej

umowy wskutek odmowy przez pozwanego zapłaty należności objętej sporem

sądowym, będącym w toku.

Trafnie zatem Sąd Apelacyjny uznał, że nie wystąpiły przesłanki określone

w klauzuli 16.2. pkt b) i d) Warunków Ogólnych FIDIC, pozwalające na

wypowiedzenie umowy przez wykonawcę. Niemniej jednak stwierdzić należy,

13

że zgodnie ze stanowiskiem orzecznictwa, które podziela skład orzekający Sądu

Najwyższego, art. 144 prawa zamówień publicznych w brzmieniu poprzednim

i obecnym nie wyłącza możliwości dokonania wykładni umowy na podstawie art. 65

k.c. Celem wykładni jest bowiem ustalenie rzeczywistej treści zawartej umowy,

a nie zmiana jej postanowień (wyrok SN z dnia 17 czerwca 2009 r., IV CSK 90/09,

Lex nr 512012). Utrwalone jest również orzecznictwo wskazujące na kierowanie się

przy umowie stron w postaci pisemnej przede wszystkim tekstem umowy, a więc jej

wykładnia nie może prowadzić do wniosków sprzecznych z tym tekstem, mimo

nakazu zawartego w art. 65 § 2 k.c., aby przy wykładni kierować się celem umowy

zamierzonym przez strony (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2010 r.,

IV CSK 269/09, Lex nr 668919, z dnia 17 czerwca 2009 r., IV CSK 90/09, Lex nr

512012, z dnia 23 kwietnia 2009 r., IV CSK 558/08, Lex nr 512966 i z dnia 26

listopada 2008 r., III CSK 163/08, Lex nr 479315 i z dnia 18 marca 2008 r., II CSK

336/07, Lex nr 385593). Tak więc, mając to na uwadze nie można podzielić

twierdzeń skarżącej o naruszeniu przez Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku art.

65 k.c.

Do podobnych argumentów, co przedstawione powyżej sięga ponownie

skarżąca w odniesieniu do zarzutu, że niewykonanie przez pozwanego decyzji

Komisji Rozjemstwa oraz niepowołanie nowej (nowych) Komisji sprawiać miało

zasadność twierdzenia powódki o naruszeniu przez pozwanego art. 354 k.c., czyli

przepisu zobowiązującego strony stosunku zobowiązaniowego do współpracy przy

wykonaniu zobowiązania. Tak tego ostatniego, jak i poprzednich twierdzeń

skarżącej nie można podzielić, gdyż podstawową uwagę w skardze kasacyjnej

skupiła na statusie i skutkach Komisji Rozjemstwa, o której mowa w Warunkach

Ogólnych FIDIC, starając się nadać tym spośród nich, które są dla powódki

korzystne takie znaczenie, jakiego nie nadały im postanowienia zawartej umowy.

Budowaniu przekonania w tym względzie, także w kwestii naruszenia art. 354 k.c.

zdaje się służyć, według strony skarżącej powoływane orzecznictwo Sądu

Najwyższego. Nie jest to trafna argumentacja i nie można stwierdzić

w okolicznościach sprawy naruszenia przez pozwanego art. 354 k.c.

14

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

oddalił skargę

kasacyjną, rozstrzygając o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art.

98 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.