V CSK 42/11

Sygn. akt V CSK 42/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Robót Kolejowych i Inżynieryjnych Spółki

Akcyjnej

przeciwko "Eurovia Bazalty" Spółce Akcyjnej (dawniej: Kopalni Bazaltu "Księginki"

Spółce Akcyjnej)

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 września 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 12 marca 2009 r. oddalił powództwo

Przedsiębiorstwa Robót Kolejowych i Inżynieryjnych S.A. o zapłatę 343388,29 zł,

wniesione przeciwko Kopalni Bazaltu „Księgniki" S.A., uznając, że strona

powodowa nie udowodniła wadliwości tłucznia bazaltowego dostarczonego przez

stronę pozwana. Wyrok ten uchylił Sąd Apelacyjny i przekazał sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Ocenił on odmiennie zebrany w sprawie

materiał dowodowy i uznał, że potwierdzał on wadliwość tłucznia i konieczność jego

wymiany. Zachodziła natomiast konieczność zbadania wysokości szkody. Po

ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 26 maja 2010 r.

uwzględnił powództwo w całości. Sąd ten ustalił, że strony w dniu 12 kwietnia

2005 r. zawarły umowę dostawy, której przedmiotem było 20000 ton tłucznia.

Strona pozwana jako dostawca udzieliła gwarancji na okres 36 miesięcy od daty

dostarczenia materiału. W okresie od 18 sierpnia 2005 r. do 20 września 2005 r.

strona pozwana dostarczyła blisko 3000 ton tłucznia i przedstawiła dokumenty

potwierdzające spełnienie przez tłuczeń wymagań przewidzianych dla klasy I,

gatunku I. Dostarczony przez stronę pozwaną tłuczeń bazaltowy

został wykorzystany do prowadzonych w lipcu i sierpniu 2005 r. prac

modernizacyjnych toru nr 1 na szlaku Pieńsk-Jędrzychowice oraz do wykonania

prac odwodnieniowych, wysypywania międzytorza i regulacji toru nr 2.

Po zakończeniu prac modernizacyjnych zostały pobrane próbki tłucznia.

Jego badania ujawniły, że odpowiada on jedynie klasie III. W czasie końcowego

odbioru prac, w dniu 29 marca 2007 r. jakość tłucznia została wpisana jako usterka.

Pismem z dnia 12 października 2007 r. strona powodowa wezwała stronę pozwaną

do wymiany wadliwego tłucznia w terminie do 30 maja 2008 r. Podczas wizji

przeprowadzonej w dniu 18 marca 2008 r. przedstawiciele strony pozwanej

zakwestionowali pochodzenie wbudowanego tłucznia z ich dostaw. W okresie od

13 maja 2008 r. do 19 maja 2008 r. strona powodowa dokonała wymiany 1997 ton

tłucznia wbudowanego na odcinku od 14,600 do 15,200 km toru nr 1 szlaku Pieńsk-

3

Jedrzychowice. Koszt tych robót wyniósł 343388,29 zł. Usunięty tłuczeń został

zużyty przez stronę powodową do zasypywania dróg uszkodzonych podczas

prowadzenia prac modernizacyjnych.

W oparciu o te ustalenia Sąd Okręgowy przyjął, że strona powodowa

wykazała przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej strony pozwanej

oraz wysokość poniesionej szkody. Sąd Okręgowy nie uwzględnił zarzutu

przedawnienia podniesionego przez stronę pozwaną, przyjmując, że roszczenie

odszkodowawcze związane z niedokonaniem wymiany tłucznia w ramach gwarancji

zostało wytoczone przed upływem trzech lat od powstania szkody i nie uległo

przedawnieniu.

Apelacja strony pozwanej została oddalona przez Sąd Apelacyjny wyrokiem

z dnia 9 września 2010 r. Sąd drugiej instancji podzielił ustalenia faktyczne Sądu

Okręgowego. Za niezasadne uznał zarzuty naruszenia art. 47912

§ 1 k.p.c.

związane z oddaleniem wniosków dowodowych strony pozwanej. Sąd Apelacyjny

podkreślił, że strona powodowa nie domagała się dopełnienia przez dostawcę

obowiązków wynikających z udzielonej gwarancji, ale zapłaty odszkodowania za

nienależyte wykonanie umowy, w ramach której gwarancja została udzielona.

Początek biegu trzyletniego terminu przedawnienia, wynikającego z art. 118 k.c.,

należało liczyć od momentu, kiedy stronie pozwanej doręczono pismo z żądaniem

wymiany wadliwego tłucznia z dnia 25 września 2006 r. Uwzględniając, że pozew

wpłynął w dniu 2 stycznia 2009 r., należało przyjąć, że roszczenie strony

powodowej nie uległo przedawnieniu.

Skarga kasacyjna strony pozwanej została oparta na obu podstawach

określonych w art. 3983

§ 3 k.p.c. Zarzucono w niej nieważność postępowania

z uwagi na naruszenie art. 379 pkt 4 w zw. z art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c., naruszenie art.

233 § 1 k.p.c., art. 245 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c., art. 162 k.p.c. oraz art. 118 w zw.

z art. 577 k.c., art. 662 k.c., art. 554 k.c., art. 471 k.c. i art. 602 k.c. W oparciu

o te zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie

powództwa, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi II instancji do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Skarżący bezzasadnie podnosił, że w sprawie miała miejsce nieważność

postępowania z uwagi na orzekanie przez Sąd drugiej instancji dwukrotnie

w składzie, w którym uczestniczyli ci sami sędziowie. Art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c.

stanowi, że wyłączony z mocy ustawy jest sędzia, który brał udział w wydaniu

zaskarżonego orzeczenia w niższej instancji. Nie stanowi on zatem podstawy

wyłączenia sędziego, który poprzednio orzekał już w drugiej instancji i po

ponownym rozpoznaniu sprawy przez sąd pierwszej instancji orzeka ponownie

w postępowaniu przed sądem drugiej instancji. Nie zachodziła zatem podstawa

nieważności wskazana w art. 379 pkt 4 k.p.c.

Nieuzasadnione były również pozostałe zarzuty naruszenia przepisów

postępowania. Zgodnie z art. 3983

§ 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą

być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Zatem zarzut

naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 245 i 328 § 2 k.p.c. „poprzez zaniechanie

wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału i wykroczenie poza

swobodę oceny materiału dowodowego" i stwierdzenie, że powód wykazał

okoliczności faktyczne, na których oparł swoje żądanie nie mógł stanowić podstawy

uwzględnienia skargi kasacyjnej.

Sąd Apelacyjny uznał za niezasadne zarzuty naruszenia art. 47914

§ 2 k.p.c.,

pozostające w związku z oddaleniem wniosków dowodowych strony pozwanej,

z uwagi na niezgłoszenie przez nią zastrzeżeń w tym zakresie stosownie do

brzmienia art. 162 k.p.c. Skarżący nie kwestionuje zasadności tego stwierdzenia,

jak też oceny, że art. 162 k.p.c. znajduje zastosowanie w przypadku oddalenia

wniosków dowodowych. Podniósł jedynie, że przy rozpoznaniu sprawy po raz

pierwszy, - mimo oddalenia wniosków dowodowych strony pozwanej - zapadł wyrok

oddalający powództwo, a przy ponownym rozpoznaniu sprawy wnioski te zostały

oddalone z uwagi na treść orzeczenia Sądu drugiej instancji. W związku z tym

wymaga odnotowania, że zastosowanie art. 162 k.p.c. nie jest uzależnione od

motywów, którymi sąd kierował się oddalając wnioski dowodowe. Niezależnie

od przyczyn oddalenia wniosków dowodowych przez sąd, niezwrócenie uwagi

na uchybienie przepisom postępowania w tym zakresie powoduje utratę możliwości

powoływania się na nie w toku dalszego postępowania, co obejmuje także

postępowanie przed sądem drugiej instancji i postępowanie kasacyjne.

5

W części uzasadnione były zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Stwierdzenie to nie dotyczy zarzutu naruszenia art. 602 k.c. oraz art. 471 k.c.

„przez przyjęcie", że powód wbudował wyroby dostarczone przez stronę pozwaną

i były one wadliwe. Naruszenie prawa materialnego może mieć postać jego błędnej

wykładni lub niewłaściwego zastosowania. Natomiast powołany zarzut strony

pozwanej, zakwalifikowany przez nią jako zarzut naruszenia prawa materialnego,

w istocie sprowadza się do kwestionowania ustaleń wskazujących, że strona

pozwana dostarczyła wadliwy tłuczeń i został on wbudowany na odcinku torów, na

którym zachodziła konieczność jego wymiany. Tymczasem, jak już wyżej

podniesiono podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia

faktów (art. 3983

§ 3 k.p.c.).

Sąd Apelacyjny przyjął, że strona powodowa dochodziła odszkodowania za

nienależyte wykonanie umowy dostawy tłucznia bazaltowego. Nienależyte

wykonanie tej umowy wiązało się z dostarczeniem tłucznia nieodpowiedniej jakości

i koniecznością jego wymiany. Trafnie w związku z tym przyjął, że roszczenie to

podlegało trzyletniemu przedawnieniu z uwagi na treść art. 118 k.c. Podstawę dla

roszczenia strony powodowej stanowił art. 471 k.c. W świetle tego przepisu

roszczenie odszkodowawcze powstaje w chwili wyrządzenia szkody, a bieg jego

przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

Stanowisko Sądu Apelacyjnego co do terminu, w którym rozpoczął się bieg terminu

przedawnienia roszczenia strony powodowej nie jest jednoznaczne. Sąd Apelacyjny

stwierdził bowiem najpierw, że termin ten należy liczyć od momentu, kiedy pozwana

odmówiła wymiany wadliwego tłucznia na wolny od wad, po czym w dalszej części

uzasadnienia - stwierdził, że termin ten rozpoczął bieg w dniu, w którym doręczono

stronie pozwanej pismo inwestora zawierające wezwanie do wymiany kruszywa. W

każdym jednak razie stanowisko to nie jest uzasadnione. Roszczenie

odszkodowawcze z tytułu nienależytego wykonania umowy dostawy przez stronę

pozwaną należy do roszczeń bezterminowych. Zgodnie z art. 455 k.c. świadczenia,

których termin spełnienia nie jest oznaczony i nie wynika z właściwości

zobowiązania, powinny być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do

wykonania. Samo odwołanie się przez Sąd Apelacyjny do okoliczności związanych

z wezwaniem strony pozwanej do dokonania wymiany dostarczonego tłucznia było

6

zatem uzasadnione. Sąd Apelacyjny pominął jednak, że w przypadku, gdy

wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez

uprawnionego, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym

roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność

w najwcześniej możliwym terminie (art. 120 § 1 zdanie drugie k.c.). Dokonane

w sprawie ustalenia nie pozwalają zaś przyjąć, że pismo strony powodowej z dnia

25 września 2006 r., na które powołał się Sąd Apelacyjny, zawierające wezwanie

do dokonania wymiany kruszywa zostało przesłane w najwcześniej możliwym

terminie. Ustalenia te wskazują, że prace, z którymi wiąże się roszczenie strony

powodowej zostały wykonane w lipcu i sierpniu 2005 r. Ustalono nadto, że pismem

z dnia 9 sierpnia 2006 r. wykonawcy i inspektorzy nadzoru zostali poinformowani,

że tłuczeń pochodzący od strony pozwanej nie odpowiada wymaganym

parametrom. Należy zatem przyjąć, że strona powodowa z pewnością już na

początku sierpnia 2006 r. wiedziała o wadach tłucznia. Nie można więc przyjąć,

że bieg terminu przedawnienia rozpoczął się dopiero po doręczeniu stronie

pozwanej pisma dnia 25 września 2006 r. Stwierdzenie kiedy rozpoczął się bieg

przedawnienia wymagało zaś dokładniejszego ustalenia chwili, w której strona

powodowa wiedziała już o wadliwości tłucznia. Powołane przez Sąd ustalenia

wskazują zaś, że próbki tłucznia do badań pod katem jego ścieralności zostały

pobrane po wykonaniu prac modernizacyjnych, co w przypadku prac objętych

sporem miało miejsce w sierpniu 2005 r. Brak stosownych ustaleń czynił zasadnym

zarzut naruszenia art. 118 k.c. Z tego względu skarga kasacyjna podlegała

uwzględnieniu na podstawie art. 39815

§ 1 k.c.

Pozostałe zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego były

nieuzasadnione. Dla oceny przedawnienia roszczenia strony powodowej nie miał

bowiem zastosowania art. 554 k.c. ani też art. 662 k.c. dotyczący praw

i obowiązków stron umowy najmu oraz art. 577 k.c. normujący udzielenie gwarancji

i obowiązki gwaranta.

jw