III PO 2/12

Sygn. akt III PO 2/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z odwołania M. Z.-N.

od uchwały nr … Krajowej Rady Prokuratury z dnia 1 grudnia 2011 r. w sprawie

przeniesienia w stan spoczynku z powodu uznania przez lekarza orzecznika

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za trwale niezdolną do pełnienia obowiązków

prokuratora,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 marca 2012 r.,

uchyla zaskarżoną uchwałę w części określającej datę

przeniesienia odwołującej się w stan spoczynku i w tym zakresie

przekazuje sprawę Krajowej Radzie Prokuratury do ponownego

rozpoznania.

2

UZASADNIENIE

Uchwałą z dnia 1 grudnia 2011 r. Krajowa Rada Prokuratury przeniosła z

dniem 9 sierpnia 2011 r. w stan spoczynku prokuratora Prokuratury Rejonowej /…/

M. Z.-N. W podstawie prawnej uchwały powołano przepisy art. 62a ust. 1 ustawy z

dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz.U. z 2008 r. Nr 7, poz. 39 ze zm.) w

związku z art. 70 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz.U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070 ze zm.; dalej jako: “usp”).

Krajowa Rada Prokuratury ustaliła, że M. Z.-N. została powołana na

stanowisko prokuratora z dniem 1 listopada 1999 r. W związku z jej problemami

zdrowotnymi, które ujawniły się w toku służby Prokurator Okręgowy /…/, w dniu 27

czerwca 2011 r. zwrócił się w trybie art. 70 usp w związku z art. 211 pkt 5 k.p. i art.

62a ust. 1 i art. 118 ustawy o prokuraturze o przeprowadzenie przez lekarza

orzecznika badania lekarskiego. Lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych w dniu 9 sierpnia 2011 r. orzekł o trwałej niezdolności do pełnienia

obowiązków prokuratora z powodu choroby lub utraty sił przez M. Z.-N. W związku

z tym Prokurator Okręgowy wystąpił do Krajowej Rady Prokuratury z wnioskiem o

przeniesienie M. Z.-N. w stan spoczynku.

Krajowa Rada Prokuratury – oceniając przytoczone okoliczności faktyczne –

uznała, że przeniesienie w stan spoczynku M. Z.-N. stało się możliwe od dnia

wydania orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, to jest od dnia 9 sierpnia 2011 r.

Powyższą uchwałę Krajowej Rady Prokuratury – w części dotyczącej

określenia daty przeniesienia w stan spoczynku – zaskarżyła odwołaniem do Sądu

Najwyższego prokurator M. Z.-N.. Odwołująca się zarzuciła błędną wykładnię art.

70 § 1 u.s.p. oraz art. 62 a ust. 1 ustawy o prokuraturze przez przyjęcie, że

przeniesienie w stan spoczynku nastąpiło już z dniem 9 sierpnia 2011 r. W ocenie

odwołującej się prawidłowa interpretacja powołanych przepisów powinna prowadzić

do stwierdzenia, że przejście w stan spoczynku nastąpiło dopiero z datą doręczenia

jej zaskarżonej uchwały (tj. w dniu 13 grudnia 2011 r.).

Odwołująca się wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały w części

dotyczącej określenia daty przeniesienia jej w stan spoczynku i w tej części

przekazanie sprawy Krajowej Radzie Prokuratury do ponownego rozpoznania.

3

W uzasadnieniu odwołania wskazano, że uchwała Krajowej Rady

Prokuratury miała charakter retroaktywny, ponieważ bez podstawy prawnej

ukształtowała status prawny odwołującej się z datą wsteczną. Przeniesienie w stan

spoczynku z datą wsteczną spowodowało utratę części wynagrodzenia oraz

zaniżenie wysokości miesięcznego uposażenia w stanie spoczynku (w dniu 1

września 2011 r. wzrastał bowiem o kolejny procent dodatek za wysługę lat), a

także spowodowało zaniżenie ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop,

wysokości jednorazowej odprawy oraz “trzynastej pensji”. Odwołująca się

podkreśliła, że będąc prokuratorem przebywała nieprzerwanie od 4 stycznia 2011 r.

do 10 stycznia 2012 r. na zwolnieniu lekarskim, w związku z czym przeniesienie jej

w stan spoczynku z mocą wsteczną spowodowało “sytuację kuriozalną”, gdyż od 9

sierpnia 2011 r. do 13 grudnia 2011 r., czyli w okresie, w którym - według treści

uchwały – nie była już czynna zawodowo, uzyskiwała zwolnienie z pracy na

podstawie zwolnień lekarskich.

Odwołująca się podkreśliła, że uchwała Krajowej Rady Prokuratury oprócz

pozbawienia jej możliwości wykonywania czynności prokuratorskich, wywołała

istotny skutek w postaci zakończenia stosunku pracy łączącego odwołującą jako

prokuratora, z jednostką organizacyjną prokuratury w której pełniła służbę. Do tej

ostatniej sytuacji powinny mieć odpowiednie zastosowanie zasady dotyczące

składania jednostronnych oświadczeń woli (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10

maja 2006 r., III PO 2/06 – OSNP 2007/11-12/178), co prowadzi do wniosku, że

przeniesienie prokuratora w stan spoczynku, powinno nastąpić z chwilą, gdy

zainteresowany uzyskał rzeczywistą możliwość zapoznania się z treścią uchwały

(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2007 r., III KRS 6/06 – OSNP 2008/3-

4/52).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 62a ust. 1 ustawy o prokuraturze w związku z art. 70 § 1

usp, prokuratora przenosi się w stan spoczynku na jego wniosek albo na wniosek

właściwego prokuratora przełożonego, jeżeli z powodu choroby lub utraty sił

uznany został przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za

4

trwale niezdolnego do pełnienia obowiązków prokuratora. W rozpoznawanej

sprawie Krajowa Rada Prokuratury wydała – zgodnie z orzeczeniem lekarza

orzecznika ZUS z dnia 9 sierpnia 2011 r. – uchwałę po upływie czterech miesięcy

od daty tego orzeczenia. Przeniesienie w stan spoczynku prokuratora M. Z.-N.

miałoby zatem wywoływać skutki w okresie poprzedzającym podjętą uchwałę. Na

tym tle powstaje wynikający z odwołania problem braku podstaw “wstecznej mocy”

uchwały. Rozstrzygające znaczenie ma to, że realizacja przez Krajową Radę

Prokuratury należącej do niej kompetencji w zakresie przeniesienia prokuratora w

stan spoczynku konstytutywnie ukształtowała sytuację prawną, powodując

zasadniczą zmianę statusu prawnego prokuratora. Zmiana ta dotyczy dwóch

aspektów, pozbawienia prokuratora jego praw (zobowiązań) o charakterze

publicznoprawnym; oraz zakończenia stosunku pracy łączącego prokuratora z

jednostką organizacyjną prokuratury, w której pełnił służbę. W każdym z tych

aspektów dopuszczalne jest ukształtowanie zmienionego statusu prokuratora

dopiero na przyszłość.

Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o trwałej niezdolności do pełnienia

obowiązków prokuratora stanowi materialnoprawną przesłankę Krajowej Rady

Prokuratury do przeniesienia prokuratora w stan spoczynku. Dopiero w następstwie

realizacji kompetencji Krajowej Rady Sądownictwa, a nie na skutek orzeczenia

lekarskiego – urzeczywistnia się nowy status prawny prokuratora (por.

uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2003 r., III KRS 3/03 –

OSNP 2004/12/217).

W praktyce orzeczniczej dotyczącej przeniesienia prokuratora w stan

spoczynku ujawnione zostały wyjątkowe sytuacje, w których możliwe stało się

odstąpienie od zasady nowego, a więc tylko na przyszłość określenia statusu

prokuratora. W każdym takim wyjątkowym przypadku chodziło o uzgodnienie

przekształcenia statusu prokuratora z jego uzasadnionym interesem. Dotyczyło to

długotrwałej niezdolności prokuratora (sędziego) do wykonywania obowiązków

służbowych z powodu choroby, trwającej dłużej niż 1 rok, po upływie którego

prokurator pomimo pozostawania na stanowisku nie otrzymywał wynagrodzenia za

pracę. W takiej sytuacji uwzględnienie wniosku zainteresowanego prokuratora o

wsteczne przeniesienie w stan spoczynku umożliwiało zachowanie ciągłości

5

świadczeń wynikających ze stosunku służbowego - wynagrodzenia za pracę i

uposażenia w stanie spoczynku (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego

2009 r., III PO 7/08 – OSNP 2010/17 – 18/222 i z dnia 14 lutego 2007 r., III KRS

7/06 – OSNP 2008/5–6/86). W rozpatrywanej sprawie nie zachodzi wyjątkowy stan

rzeczy, który usprawiedliwiałby “wsteczne” przeniesienie prokuratora w stan

spoczynku. Okoliczności sprawy, powołane w odwołaniu wskazują na szereg

niekorzystnych dla zainteresowanej następstw niezachowania zasady

przekształcenia prokuratora dopiero na przyszłość, w tym spowodowania przez

zaskarżoną uchwałę wstecznego określenia utraty prawa do wynagrodzenia za

pracę w okresie niezdolności do pracy.

Ma także rację odwołująca się wskazując, na prawne konsekwencje

przeniesienia prokuratora w stan spoczynku w odniesieniu do podstawy

zakończenia stosunku pracy łączącego prokuratora z jednostką organizacyjną,

prokuratury, w której pełni służbę. Sąd Najwyższy miał już okazję wyjaśnić, że

uchwały Kajowej Rady Prokuratury o przeniesieniu prokuratora w stan spoczynku

należy traktować – w zakresie stosunku pracy – z uwzględnieniem zasad

skuteczności jednostronnych oświadczeń woli (por. uzasadnienie wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 10 maja 2006 r., III PO 2/06, OSNP 2007/11-12/178, z dnia 19

lutego 2009 r., III PO 7/08 – OSNP 2010/17-18/222). Skuteczność złożenia takiego

swoistego oświadczenia woli rozpatrywana z uwzględnieniem art. 61 § 1 k.c.,

prowadzi do wniosku, że przeniesienie prokuratora w stan spoczynku powinno

nastąpić z chwilą, gdy zainteresowany uzyskał rzeczywistą możliwość zapoznania

się z treścią uchwały. Co do zasady dopiero z chwilą wydania (i doręczenia odpisu

zainteresowanemu prokuratorowi) decyzji o przeniesieniu w stan spoczynku

powstaje nowy stan prawny w odniesieniu do stosunku pracy prokuratora

przeniesionego w stan spoczynku, stan ustania stosunku pracy.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.