I PK 110/11

Sygn. akt I PK 110/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca)

SSN Beata Gudowska

w sprawie z powództwa W. P.

przeciwko Zakładom Mechanicznym "B. " Spółce Akcyjnej

o wysokość odprawy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 marca 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 17 lutego 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

2

Powód domagał się od pozwanej 26.558,24 zł z ustawowymi odsetkami od

15 grudnia 2009 r. tytułem wyrównania odprawy. Wyrokiem z 30 lipca 2010 r. Sąd

Rejonowy oddalił powództwo.

Sąd Rejonowy ustalił, że uchwałą nadzwyczajnego walnego zgromadzenia

powód został powołany w skład zarządu pozwanej. 17 kwietnia 2008 r. powód

został zatrudniony u pozwanej na stanowisku prezesa zarządu. W umowie o pracę

ustalono między innymi, że powód będzie otrzymywał wynagrodzenie miesięczne w

wysokości określonej uchwałą walnego zgromadzenia oraz, że uchwałą tą mogą

być przyznane świadczenia dodatkowe. W § 7 umowy o pracę uzgodniono, że

powodowi w przypadku rozwiązania umowy o pracę przez pozwaną z innych

przyczyn niż naruszenie podstawowych obowiązków ze stosunku pracy,

przysługuje odprawa w wysokości trzykrotnego wynagrodzenia miesięcznego,

chyba że walne zgromadzenie postanowi inaczej. 1 października 2009 r. powód

złożył rezygnację z funkcji prezesa. Pozwana wypowiedziała mu umowę o pracę z

zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na 30

listopada 2009 r. Uchwałą z 18 listopada 2009 r. nadzwyczajne walne

zgromadzenie przyznało powodowi odprawę w związku z rozwiązaniem umowy o

pracę w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Odprawa ta została

powodowi wypłacona.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł przede wszystkim, że powód podpisał

umowę o pracę zawierającą § 7, wobec czego zgodził się na to, że to pozwana

będzie decydować o wysokości ewentualnej odprawy. § 7 umowy o pracę musi być

interpretowany z uwzględnieniem art. 12 ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o

wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi (Dz. U. Nr 26,

poz. 206 z ze zm.), co oznacza, że pozwana w drodze uchwały walnego

zgromadzenia nie mogła przyznać powodowi odprawy wyższej niż równowartość

trzymiesięcznego wynagrodzenia. W świetle art. 12 tej ustawy oraz § 7 umowy o

pracę nie można podzielić poglądu, że prawo do odprawy w wysokości

trzymiesięcznego wynagrodzenia zostało powodowi zagwarantowane. Sąd podzielił

stanowisko powoda, że w okresie wypowiedzenia umowy o pracę niedopuszczalna

była zmiana warunków pracy i płacy. Pozwana w rozpoznawanej sprawie nie

3

dokonała jednak zmiany warunków pracy powoda w okresie wypowiedzenia umowy

o pracę, a zrealizowała jej § 7. Żaden przepis nie określa terminu, do którego

pozwana miałaby podjąć decyzję o ustaleniu wysokości odprawy dla powoda, tak

więc do upływu okresu wypowiedzenia pozwana w drodze uchwały walnego

zgromadzenia miała prawo zadecydować o wysokości odprawy. Powód podniósł,

że z dniem złożenia rezygnacji ze stanowiska prezesa zarządu stał się „normalnym

pracownikiem" wobec czego, zgodnie z art. 31

k.p. walne zgromadzenie nie było

organem uprawnionym do działania w imieniu pracodawcy. W ocenie Sądu, nie

sposób przyjąć, by powód z dniem złożenia rezygnacji stał się „zwykłym

pracownikiem", ponieważ wykonywanie przez niego pracy było nierozerwalnie

związane z członkostwem w zarządzie i pełnieniem funkcji prezesa zarządu. Sąd

Rejonowy podkreślił, że uchwała walnego zgromadzenia nie dokonała zmian

postanowień umowy o pracę powoda, lecz jedynie je wykonała i doprecyzowała.

Apelację od wyroku wniósł powód, zarzucając naruszenie § 7 umowy o

pracę w związku z art. 65 § 2 k.c., art. 31

§ 1 k.p., art. 31

§ 1 k.p. w związku z

art. 3531

oraz 58 k.c., art. 379 § 1 k.s.h., art. 379 § 1 k.s.h. w związku z art. 3531

k.c. oraz 58 k.c. i art. 233 § 1 k.p.c.

Sąd Okręgowy wyrokiem z 17 lutego 2011 r. oddalił apelację.

W uzasadnieniu podniesiono przede wszystkim, że podstawą roszczenia powoda

nie jest art. 12 ustawy z dnia 3 marca 2000 r., lecz § 7 umowy o pracę (wyrok SN z

6 lutego 2007 r., II PK 187/06, LEX nr 447247). Przedmiotem sporu była wysokość

odprawy. W apelacji powód twierdził, że walne zgromadzenie nie miało prawo do

podjęcia uchwały w sprawie obniżenia powodowi wysokości odprawy, ponieważ po

rezygnacji i odwołaniu go funkcji prezesa organem uprawnionym do działania w

stosunku do niego była rada nadzorcza lub zarząd. W ocenie Sądu Okręgowego

walne zgromadzenie mogło określić wysokość odprawy powoda w wysokości

niższej niż trzymiesięczne wynagrodzenie, a treść § 7 umowy o pracę powoda musi

być interpretowana z uwzględnieniem art. 12 ustawy z 3 marca 2000 r. § 7 umowy

o pracę nie mógł dopuszczać przyznania przez walne zgromadzenie odprawy

wyższej niż trzymiesięczna. Sąd Okręgowy stwierdził, że to rada nadzorcza określa

wysokość wynagrodzenia członka zarządu, co wynika z treści § 30 i § 33 ust. 3 pkt

2 statutu spółki. Zasady wynagradzania zostały przez radę nadzorczą określone i

4

wprowadzone do treści umowy o pracę, którą zawarł powód z upoważnionym

przedstawicielem - przewodniczącym rady nadzorczej. Tym samym, w § 7 umowy o

pracę ustalono wstępnie trzymiesięczną wysokość odprawy, zastrzegając

możliwość modyfikacji jej wysokości i powierzając tę decyzję walnemu

zgromadzeniu. Powód bezsprzecznie na taki zapis umowy przystał. Uchwała

walnego zgromadzenia pozwanej z 18 listopada 2009 r. zapadła w wykonaniu

umowy o pracę. Nie ma tu zatem znaczenia, że do czasu rozwiązania umowy o

pracę powód zachowywał status pracownika oraz, że jak podnosi powód – zarówno

zgodnie z treścią art. 31

§ 1 k.p. jak i art. 379 § 1 k.s.h. walne zgromadzenie nie

ustala zasad wynagradzania powoda, gdyż zasady te zostały wcześniej ustalone

przez uprawniony organ i zawarte w umowie. Sąd Okręgowy podniósł także, że do

zmiany wysokości odprawy nie było wymagane wypowiedzenie zmieniające,

ponieważ wysokość odprawy w § 7 umowy o pracę nie została powodowi ściśle i

kategorycznie określona, a w umowie zawarto wyraźne zastrzeżenie o możliwości

zmiany wysokości odprawy. Zawarcie umowy obejmującej treść § 7 umowy o pracę

nie jest również niezgodne z prawem ani nie sprzeciwia się zasadom współżycia

społecznego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył powód, skarżąc go w

całości i zarzucając naruszenie:

1) art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 391 § 1 k.p.c.

poprzez pominięcie i nierozważnie zarzutów apelacji: a) niewłaściwego

zastosowania art. 31

§ 1 k.p. w związku z art. 3531

oraz art. 58 k.c. skutkującego

przyjęciem, iż strony mogły skutecznie postanowić w umowie, iż walne

zgromadzenie spółki będzie uprawnione do podjęcia decyzji dotyczącej wysokości

odprawy; b) niewłaściwego zastosowania art. 379 § 1 k.s.h. w związku z art. 3531

oraz art. 58 k.c. skutkującego przyjęciem, iż strony mogły skutecznie postanowić w

umowie, iż walne zgromadzenie spółki j będzie uprawnione do podjęcia decyzji

dotyczącej wysokości odprawy należnej członkowi zarządu,

2) art. 65 § 2 k.c. oraz art. 3531

k.c. w związku z art. 12 ustawy z dnia 3

marca 2000 r., art. 42 k.p. oraz art. 300 k.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie

oraz pominięcie w procesie wykładni § 7 umowy o pracę dyrektyw interpretacyjnych

oraz niewytyczenie granic swobody stron w kształtowaniu stosunku prawnego, a w

5

konsekwencji uznanie, że: a) wartość odprawy ustalona została na kwotę

trzykrotnego wynagrodzenia miesięcznego jedynie wstępnie, nie zaś ściśle i

kategorycznie, b) strony zastrzegły możliwość zmiany wartości odprawy, poddając

tę kwestię pod rozwagę jednemu z organów korporacyjnych, w związku z czym

zmiana ta nie kwalifikowała się do kategorii zmiany warunków pracy i płacy i

nastąpić mogła poprzez jednostronną czynność prawną podjętą przez dany organ

w wykonaniu postanowień umowy o pracę, z pominięciem procedury z art. 42 k.p.

3) art. 379 § 1 k.s.h., art. 378 k.s.h. oraz art. 31

k.p. w związku z art. 3531

k.c., art. 58 k.c. i art. 104 k.c. oraz w związku z art. 2 k.s.h. i 300 k.p. poprzez ich

niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że: a) ważne jest

postanowienie umowy o pracę z członkiem zarządu, w którym rada nadzorcza,

zrealizowała przyznane jej kompetencje i ustaliła warunki płacowe poprzez

delegowanie uprawnienia do konkretyzacji tych warunków na rzecz walnego

zgromadzenia, b) ważne jest postanowienie umowy o pracę zawartej z członkiem

zarządu spółki, w którym strony przekazują walnemu zgromadzeniu kompetencje

pracodawcy co do kwestii płacowych, jak również do reprezentowania pracodawcy

w czynnościach z zakresu zatrudnienia w stosunku do tego pracownika,

c) delegacja kompetencji rady nadzorczej co do kwestii płacowych oraz

reprezentowania pracodawcy w sprawach prawa pracy na mocy postanowień

umownych pozostaje ważna także po chwili, w której mandat pracownika do

pełnienia funkcji w zarządzie wygasa na zasadzie art. 369 § 5 k.s.h. i wiąże go ze

spółką jedynie umowa o pracę.

4) art. 42 k.p. w związku z art. 31

§1 k.p., 58 k.c. oraz 300 k.p. poprzez brak

jego zastosowania przy uznaniu, że walne zgromadzenie było uprawnione do

wydania decyzji w kwestii wysokości odprawy z tytułu rozwiązania umowy o pracę,

a § 7 umowy był ważny.

Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania wskazano

na występujące w sprawie istotne zagadnienia prawne, które sformułowano w

formie następujących pytań: 1) czy w umowie o pracę możliwe jest ważne i

skuteczne przyznanie uprawnienia do jednostronnej zmiany ustalonych na jej mocy

warunków pracy lub płacy osobie, podmiotowi bądź organowi trzeciemu,

pozostającemu poza stosunkiem zatrudnienia? 2) jeżeli odpowiedź na powyższe

6

pytanie jest twierdząca, to czy zmiana taka powinna nastąpić w trybie art. 42 k.p.,

czy też zachowanie tej procedury nie jest konieczne? 3) czy ważne i skuteczne jest

postanowienie umowy o pracę zawartej przez radę nadzorczą spółki akcyjnej z

pracownikiem - członkiem zarządu, zgodnie ze wskazaniami art. 379 § 1 k.s.h., w

którym następuje delegacja kompetencji rady do reprezentowania pracodawcy oraz

uprawnienia do ustalania wysokości odprawy z tytułu rozwiązania tej umowy na

rzecz walnego zgromadzenia akcjonariuszy? 4) jeżeli odpowiedź na zadane

powyżej pytanie jest twierdząca, to czy ważność i skuteczność takiej delegacji jest

ograniczona w czasie do okresu, w którym pracownik pełni funkcję członka

zarządu?

Wniesiono również o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, jak również

całości wyroku Sądu I instancji, oraz przekazanie sprawy do rozpoznania sądowi I

instancji, z jednoczesnym nakazaniem zasądzenia od pozwanego a na rzecz

powoda kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi II instancji, z

jednoczesnym nakazaniem zasądzenia od pozwanego a na rzecz powoda kosztów

postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się nie mieć uzasadnionych podstaw.

W sprawie zasadniczą kwestią sporną była wysokość odprawy, o której

stanowi przepis art. 12 ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób

kierujących niektórymi podmiotami prawnymi (Dz. U. Nr 26, poz. 306 ze zm. – dalej

ustawa). Przepis ten stanowi, że w razie odwołania ze stanowiska lub rozwiązania

umowy o pracę albo umowy cywilnoprawnej będącej podstawą zatrudnienia przez

podmiot zatrudniający, z innych przyczyn niż naruszenie podstawowych

obowiązków ze stosunku zatrudnienia, osobom określonym w art. 2 może być

przyznana odprawa w wysokości nie wyższej niż trzykrotność wynagrodzenia

miesięcznego. Z przepisu tego wynika więc jednoznacznie, że odprawa nie jest

7

obligatoryjnym składnikiem wynagrodzenia. Przepis ten nie przyznaje bowiem

prawa podmiotowego do dochodzenia odprawy. Ponadto określona została jej

wysokość maksymalna. Wynika z tego, że odprawa nie musi zostać przyznana,

oraz że jej wysokość nie może być wyższa niż trzykrotność wynagrodzenia

miesięcznego.

Rozstrzygnięcie sporu wymaga, przede wszystkim, odniesienia się do § 7

umowy o pracę powoda. Postanowienie to przyznawało powodowi prawo do

trzymiesięcznej odprawy, chyba że Walne Zgromadzenie postanowi inaczej.

Zgodnie z uchwałą Walnego Zgromadzenia pozwana wypłaciła odprawę w

wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty mające na celu

zakwestionowanie kompetencji Walnego Zgromadzenia do ustalenia wysokości

odprawy niższej od trzymiesięcznego wynagrodzenia.

Nie ulega wątpliwości, że umowa o pracę została zawarta zgodnie z

przepisami obowiązującego prawa. W umowie tej strony umówiły się w kwestii

dopuszczalności obniżenia wysokości odprawy przez Walne Zgromadzenie. Powód

zaś nie kwestionował ważności tej umowy. Należało więc ustalić, czy Walne

Zgromadzenie było upoważnione do dokonania obniżenia wysokości odprawy.

Po pierwsze należy stwierdzić, że w utrwalonym orzecznictwie Sądu

Najwyższego (zob. np. wyroki z dnia 28 czerwca 2011, II PK 11/11, LEX nr

1027180, czy z dnia 6 lutego 2007 r., II PK 187/06, LEX nr 447247) jednoznacznie

rozstrzygnięto o fakultatywnym charakterze przedmiotowej odprawy i jej

maksymalnej wysokości. Nie można więc interpretować postanowienia umowy w

ten sposób, że Walne Zgromadzenie było uprawnione jedynie do podwyższenia

wysokości odprawy.

Po drugie Sąd Najwyższy w orzekającym w sprawie składzie uważa, że nie

jest możliwe przyjęcie, iż rada nadzorcza spółki musi zawsze reprezentować

pracodawcę we wszystkich sprawach dotyczących umów o zatrudnienie członka

zarządu. Stanowisko takie jest prezentowane w doktrynie (por. J. Bieluk, K. Pawlak:

Zasady wykonywania czynności w sprawach z zakresu prawa pracy w spółkach

kapitałowych, Pr. Sp. 2001, nr 2, s. 22 oraz Z. Jara: Odwołanie z funkcji i

wypowiedzenie umowy o pracę członkowi zarządu, Pr. Sp. 2005, nr 6, s. 41).

8

Podobne stanowisko było prezentowane przez Sąd Najwyższy (por. wyrok z dnia

11 lipca 2006 r., I PK 9/06, OSNP 2007, nr 13-14, poz. 193 oraz wyrok z dnia 24

lipca 2006 r., I PK 253/05, OSNP 2007, nr 15-16, poz. 213). Tak więc niektóre

uprawnienia mogą zostać przekazane innemu organowi spółki, w szczególności

związane z wykonaniem zawartej umowy o zatrudnienie. Z tego powodu należy

zaakceptować możliwość występowania Walnego Zgromadzenia jako

reprezentanta pracodawcy w sprawie sprecyzowania warunków wykonania ważnie

zawartej przez pracodawcę i pracownika umowy o pracę. Podkreślenia wymaga w

tym miejscu to, że umowa została zawarta przez upoważnione do tego podmioty.

Nic nie stało więc na przeszkodzie by strony umowy mogły upoważnić inny organ

spółki (Walne Zgromadzenie) do ostatecznego ustalenia wysokości należnej

powodowi odprawy. Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia ma również to, że do

ustalenia wysokości odprawy był organ reprezentujący właścicieli spółki.

Rozstrzygnięcie powyższe znajduje także oparcie w poglądach doktryny

odnoszących się do problemu kształtowania treści stosunku zobowiązaniowego.

Mogą one być odnoszone do umownego stosunku pracy, który ma charakter

zobowiązaniowy. Tak więc w doktrynie prawa cywilnego jednoznacznie przyjmuje

się, że strony umowy mogą postanowić, iż bliższego oznaczenia świadczenia

dokona już po powstaniu zobowiązania jedna ze stron lub osoba trzecia. W

przeciwieństwie do Kodeksu zobowiązań, Kodeks cywilny nie reguluje wprawdzie

wprost tej kwestii, nie wyłącza to jednak możliwości oznaczenia świadczenia przez

osobę trzecią (tak T. Dybowski, w: System prawa cywilnego, prawo zobowiązań –

część ogólna, red. Z. Radwański, Wydawnictwo PAN 1981, s. 96).

Reasumując należało więc uznać, że nie zostały naruszone wskazane w

skardze przepisy prawa procesowego i materialnego, a zaskarżony wyrok

odpowiada tym samym prawu.

Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji.