V CSK 144/11

Sygn. akt V CSK 144/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Maria Szulc

w sprawie z powództwa Gminy D.

przeciwko K. P. i G. P.

o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 28 marca 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 21 września 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 2 lutego 2010 r., Sąd Rejonowy oddalił powództwo Gminy

D. przeciwko K. P. i G. P. o uzgodnienie treści księgi wieczystej X w części

dotyczącej działek oznaczonych jako 96/3, 96/4 i 90/26 z rzeczywistym stanem

prawnym poprzez wykreślenie ujawnionego w dziale II księgi wieczystej prawa

własności powodowej Gminy D. i wpisanie w to miejsce pozwanych.

Sąd ustalił, że pozwani złożyli wniosek o zatwierdzenie podziału ich działek

położonych w K. o numerach 90/12 i 90/25, dla których Sąd Rejonowy prowadził

księgę wieczystą nr Y. Decyzją z dnia 11 listopada 1998 r. Wójt Gminy D.,

działając na podstawie m.in. art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o

gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 115, poz. 741 ze zm., obecnie: jedn. tekst:

Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm., dalej: „u.g.n.”), zatwierdził projekt podziału

nieruchomości oznaczonej geodezyjnie jako działki nr 90/12 i 90/25, obręb K.,

Gmina D., objętej księgą wieczystą nr Y Sądu Rejonowego, na 7 różnych działek,

w tym na działkę 90/26. W stosunku do działki nr 90/26 Wójt Gminy orzekł również

o przejściu jej własności z dniem, gdy decyzja stała się ostateczna na Gminę D.

jako drogi dojazdowej do nowopowstałych działek budowlanych. Decyzją z dnia 30

grudnia 1998 r., Wójt Gminy D. na wniosek pozwanych zatwierdził projekt podziału

nieruchomości oznaczonej geodezyjnie jako działka nr 96/2, obręb K., Gmina D.,

objętej księgą wieczystą nr Y Sądu Rejonowego, na 15 różnych działek, w tym na

działki nr 96/3 i 96/4, co do których postanowił także że przechodzą na własność

Gminy D. jako drogi dojazdowe do nowopowstałych działek budowlanych z dniem,

gdy decyzja o podziale stanie się ostateczna. Pozwani złożyli oświadczenie

o nieodpłatnym przekazaniu na rzecz strony powodowej działek przeznaczonych

na drogi. Wnioskiem z 30 grudnia 2004 r., pozwani wystąpili do Starosty Powiatu

W. o wydanie decyzji o odszkodowanie za przejęte na własność Gminy na

podstawie wymienionych wyżej decyzji działki o numerach 90/26 oraz 96/3 i 96/4 w

K. W dniu 3 stycznia 2007 r. Starosta Powiatu W. wydał decyzję umarzającą

postępowanie w sprawie ustalenia na rzecz K. i G. P. odszkodowania - jako

bezprzedmiotowego. Na skutek odwołania od powyższej decyzji, wniesionego

3

przez K. i G. P., Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do

ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Kolejną decyzją z dnia

20 listopada 2007 r. Starosta Powiatu W. ustalił wysokość odszkodowania na rzecz

K. i G. P. w kwocie 267.570 zł z tytułu przejęcia na własność Gminy D. opisanych

wyżej działek. Na skutek odwołania od tej decyzji, wniesionego przez Gminę D.,

Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego

rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Starosta Powiatu W., decyzją z dnia

25 lipca 2008 r., ponownie ustalił wysokość odszkodowania na rzecz K. i G. P. w

kwocie 267.570 zł z tytułu przejęcia na własność Gminy D. wyżej wymienionych

działek na drogi, zobowiązując Gminę do wypłaty odszkodowania. Postanowieniem

z dnia 16 stycznia 2009 r., Wojewoda zawiesił postępowanie administracyjne,

wzywając Gminę D. do wystąpienia z powództwem o uzgodnienie treści księgi

wieczystej nr X celem ustalenia właściciela przedmiotowej nieruchomości. Obecnie

działki nr 96/3, 96/4 i 90/26, położone w K., określone jako drogi, stanowiące

własność Gminy D., są wpisane do księgi wieczystej X Sądu Rejonowego. Zgodnie

z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, zatwierdzonego

uchwałą Rady Gminy D. z 9 grudnia 1994 r., obowiązującym na dzień, w którym

decyzje o podziale stały się ostateczne, działki nr 96/3 i 96/4 położone były na

obszarze przeznaczonym pod zabudowę mieszkaniową z usługami nieuciążliwymi,

zlokalizowanymi wzdłuż drogi nr 117, natomiast działka nr 90/26 położona była na

obszarze przeznaczonym pod zabudowę usługową i mieszkaniową. Plan ogólny nie

przewidywał dla powyższego obszaru przebiegu dróg publicznych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzjami z 19 lipca 2006 r.,

stwierdziło nieważność decyzji Wójta Gminy D. z dnia 13 listopada 1998 r. oraz z

dnia 30 grudnia 1998 r. w części dotyczącej przejęcia wydzielonych działek nr

90/26 oraz 96/3 i 96/4 na rzecz Gminy D., bowiem wydzielone pod budowę dróg

grunty przechodzą na własność gminy z mocy samego prawa i nie jest

dopuszczalne orzekanie o przejściu tego prawa w drodze decyzji administracyjnej.

Działka nr 90/26 w K. od 2001 r. nosi nazwę ul. R., na której znajdują się punkty

usługowe i sklepy. Drogi usytuowane na działkach 96/3 i 96/4 stanowią fragment

ul. W. Od wydzielenia z macierzystych działek wykorzystywane są jako drogi. Na

4

obszarze przedmiotowych działek strona powodowa przeprowadziła prace

związane z położeniem instalacji wodnej, gazowej oraz energii elektrycznej.

Sąd Rejonowy uznał, że w odniesieniu do działek objętych postępowaniem

zostały spełnione przesłanki określone w art. 98 ust. 1 u.g.n., w brzmieniu sprzed

jego nowelizacji, tj. sprzed 15 lutego 2000 r., skutkujące przejściem ich własności

na powódkę. Pojęcie drogi, użyte w art. 98 ust. 1 u.g.n., obejmuje nie tylko drogi

publiczne, o których mowa w ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach

publicznych (Dz.U. Nr 14, poz. 60 ze zm., dalej: „u.o.d.p.”), ale również

ogólnodostępne drogi w osiedlach mieszkaniowych, które nie zostały zaliczone do

żadnej z kategorii dróg publicznych (art. 11 ust. 1 u.o.d.p.). Drogi tego typu, które

służą przede wszystkim potrzebom mieszkańców określonego obszaru, zgodnie

z ustawą, powinny być oznakowane jako drogi wewnętrzne albo ulec likwidacji.

Według definicji zawartej w ustawie o drogach publicznych, podobnie ograniczony

zakres użyteczności ma ulica, a w taki sposób wykorzystywane są drogi na

działkach nr 90/26 oraz nr 96/3 i 96/4 w K. Zgodnie z miejscowym planem

zagospodarowania przestrzennego – obowiązującym w dniu, w którym decyzje

o podziale stały się ostateczne – działki nr 96/3 i 96/4 były położone na obszarze

przeznaczonym pod zabudowę mieszkaniową z usługami nieuciążliwymi,

zlokalizowanymi wzdłuż drogi nr 117, natomiast działka nr 90/26 położona była na

obszarze przeznaczonym pod zabudowę usługową i mieszkaniową. Plan ogólny

nie przewidywał dla powyższego obszaru przebiegu dróg publicznych i innych dróg

dojazdu. Wydzielenie przy podziale nieruchomości mniejszych działek pod

zabudowę usługową czy mieszkaniową wymaga uwzględnienia koniecznej obsługi

komunikacyjnej i infrastruktury technicznej. Wydzielenie gruntów pod budowę ulic

powstaje, wtórnie, jako wynik podziału, wobec czego wynika on z potrzeby obsługi

nowopowstałych działek. Biorąc pod uwagę, że przedmiotowe działki w istocie są

ulicami, tak są traktowane i wykorzystywane, a nadto posiadają swoje nazwy,

nadane uchwałami Rady Gminy D., Sąd Rejonowy uznał, że zostały spełnione

przesłanki z art. 98 ust. 1 u.g.n., co uzasadniało oddalenie powództwa.

Od wyroku Sądu Rejonowego apelację wniosła powódka, która zaskarżyła

go w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez uzgodnienie z rzeczywistym stanem

prawnym treści księgi wieczystej X, w części dotyczącej działek oznaczonych jako

5

96/3, 96/4 i 90/26, poprzez wykreślenie ujawnionego w dziale II księgi wieczystej

prawa własności powodowej Gminy D. i wpisanie w to miejsce pozwanych, tj. o

odłączenie z działu I tej księgi działek oznaczonych jako nr 96/3, 96/4 i 90/26 i

założenie dla nich nowej księgi, gdzie w dziale II jako właścicieli wpisani zostaną K.

i G. P. Wyrokiem z dnia 21 września 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację,

uznając za prawidłowe ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji. Podkreślił

konieczność uwzględniania przez sądy powszechne skutków prawnych

rozstrzygnięć organów administracyjnych, co ma swe źródło w prawnym

rozgraniczeniu drogi sądowej i drogi administracyjnej. Podstawę wpisu do księgi

wieczystej prawa własności spornych nieruchomości stanowiły dwie decyzje

administracyjne Wójta Gminy D. Zostały one zaskarżone przez stronę powodową

do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., ale jedynie w zakresie

stwierdzenia przejście prawa własności działek nr 90/26, 96/3 i 96/4 na rzecz

Gminy D. W tym też zakresie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W.

stwierdziło nieważność decyzji, uznając iż przejście własności nastąpiło z mocy

prawa. W pozostałym zakresie (zatwierdzenie projektów podziałów) decyzje Wójta

Gminy D. nie zostały wzruszone i stały się ostateczne z upływem terminu do

wniesienia od nich odwołania. Artykuł 98 ust. 1 u.g.n., w brzmieniu obowiązującym

w dacie wydania powyższych decyzji, określając warunki przejścia prawa własności

gruntu na gminę, przewidywał, że niezbędny jest wniosek właściciela o wydzielenie

z nieruchomości dzielonej gruntów pod drogi oraz istnienie ostatecznej decyzji

administracyjnej zatwierdzającej wnioskowany plan podziału. Określone w art. 98

ust. 1 warunki przejścia prawa własności stanowią numerus clausus. Zgodność

decyzji o zatwierdzeniu planu podziału (w którym określone działki wydzielono na

drogi) z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego można

weryfikować w administracyjnym postępowaniu odwoławczym. Nawet niezgodna

z art. 93 ust. 1 u.g.n. decyzja, która określa, jakie działki mają być zajęte pod

drogę, mimo że droga ta nie jest przewidziana w miejscowym planie

zagospodarowania przestrzennego, wywiera – po uprawomocnieniu się –

konsekwencje w postaci przeniesienia własności działek na gminę. Ewentualna

zatem wadliwość decyzji Wójta Gminy D. nie mogła wpływać na skuteczność

przejścia prawa własności ex lege na Gminę D. na podstawie art. 98 ust. 1 ustawy

6

z dniem, w którym decyzje stały się ostateczne. Sąd Okręgowy nie mógł zatem

kwestionować treści decyzji, w których obok oznaczenia dzielonych działek,

poprzez dopisek „droga”, określono przeznaczenie nieruchomości.

Nawet akceptacja stanowiska powódki, że art. 98 ust. 1 u.g.n. dotyczy

tylko dróg publicznych nie pozwalałaby uwzględnić powództwa. Uchwałą

nr XXXVI/239/2001 z dnia 27 lutego 2001 r. Rady Gminy D., działce nr 90/26

nadano nazwę ul. R., natomiast działki nr 96/3 i 96/4 stanowią obecnie część ul. W.

Podane nieruchomości są zatem częścią gminnych dróg publicznych. Zgodnie

natomiast z art. 2a ust. 2 u.o.d.p., drogi gminne stanowią własność gminy. Sąd nie

mógł zatem stwierdzić, wbrew przepisom wymienionej ustawy, że całość, bądź też

część drogi publicznej stanowi własność innej jednostki niż gmina.

Powództwo było niezasadne także ze względu na treść art. 73 ust. 1 ustawy

z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące

administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm., dalej: „p.w.u.r.a.p.”),

według którego nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu

Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich

własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy

prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu

terytorialnego za odszkodowaniem.

Ponadto powództwo nie mogło zostać uwzględnione z tej przyczyny, że

w pozwie i w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji powódka wskazała na

niemożliwy do zrealizowania sposób usunięcia rzekomej niezgodności stanu

prawnego księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Uwzględnienie

żądania pozwu, którym Sąd jest związany, prowadziłoby do wpisania w księdze

wieczystej X dwóch właścicieli – pozwanych, co do części nieruchomości

wskazanej w pozwie oraz powodowej Gminy, w pozostałej części nieruchomości.

Dostrzegła to także powódka, która dokonała w apelacji niedopuszczalnej zmiany

przedmiotowej powództwa.

Od wyroku Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wniosła powódka, która

zaskarżyła go w całości. W ramach podstawy kasacyjnej z art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.

zarzuciła naruszenie: art. 2 § 3 k.p.c. w zw. z art. 98 ust. 1 u.g.n., art. 98 ust. 1

7

u.g.n. w zw. z art. 2a ust. 2 u.o.d.p. oraz art. 73 ust. 1 p.w.u.r.a.p. W ramach

podstawy kasacyjnej z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. zarzuciła naruszenie art. 383 k.p.c.

Powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności podlegał rozpoznaniu zarzut naruszenia art. 383

k.p.c., gdyż jego bezzasadność czyniłaby bezprzedmiotowym badanie dalszych

zarzutów skargi kasacyjnej. Zgodnie z tym przepisem, w postępowaniu

apelacyjnym nie można rozszerzyć żądania pozwu ani występować z nowymi

roszczeniami. Sąd Apelacyjny bezzasadnie przyjął, że powódka w postępowaniu

apelacyjnym zmieniła treść żądania przez uściślenie, że uwzględnienie powództwa

powinno nastąpić poprzez wykreślenie ujawnionego w dziale II księgi wieczystej X

prawa własności powodowej Gminy D. i wpisanie w to miejsce pozwanych, tj. o

odłączenie z działu I tej księgi działek oznaczonych jako nr 96/3, 96/4 i 90/26 i

założenie dla nich nowej księgi, gdzie w dziale II jako właścicieli wpisani zostaną K.

i G. P. Takie żądanie zostało bowiem już sprecyzowane przed Sądem pierwszej

instancji: w piśmie procesowym z dnia 3 września 2009 r. (k. 12- 15) oraz

podtrzymane na rozprawie w dniu 20 października 2009 r. (k. 70). Z tych względów

zarzut naruszenia art. 383 k.p.c. był zasadny.

Uzasadniony jest zarzut naruszenia art. 73 ust. 1 p.w.u.r.a.p. Z dokonanych

przez Sąd Okręgowy ustaleń nie wynika, aby zostały spełnione przesłanki

określone w tym przepisie warunkujące nabycie ex lege prawa własności

nieruchomości, objętej postępowaniem, przez powódkę. Z samego faktu wydania

przez Wójta Gminy D. dwóch decyzji administracyjnych zatwierdzających projekt

podziału nieruchomości (z dnia 11 listopada 1998 r. oraz z dnia 30 grudnia 1998 r.)

nie można wyprowadzić poprawnie uzasadnionego wniosku, że w następstwie

wydania tych decyzji, w dniu 1 stycznia 1999 r., znajdowały się we władaniu

powódki wydzielone części nieruchomości (działki, których dotyczy pozew), nie

stanowiące jej własności, zajęte pod drogi publiczne. Okoliczności uzasadniające

zastosowanie art. 73 ust. 1 p.w.u.r.a.p. powinny więc mieć miejsce przed 1 stycznia

1999 r. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 lipca 2001 r., I

8

SA 513/00, Lex nr 54529, z dnia 21 sierpnia 2002 r., I SA 1441/00, Lex nr 137831,

z dnia 15 czerwca 2008 r., I OSK 1014/07, Lex nr 495964, z dnia 23 września 2009

r., I OSK 1360/08, Lex nr 595096). Pomijając, że poza ustaleniami faktycznymi

Sądu pozostała okoliczność, kiedy wyżej wymienione decyzje stały się ostateczne i

faktycznie działki zostały „zajęte” przez powódkę, to pozostająca we władaniu

jednostki samorządu terytorialnego nieruchomość powinna, zgodnie z art. 73 ust. 1

p.w.u.r.a.p., być drogą publiczną, co wymagało spełnienia odpowiednich wymagań

technicznych i prawnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w

Warszawie z dnia 20 października 2000 r., III SA 1432/99, Lex nr 47974). Innymi

słowy, nieruchomość powinna w dniu 1 stycznia 1999 r. spełniać określone kryteria

techniczne wymagane od dróg publicznych – a nie jedynie umożliwiać w

przyszłości jej zagospodarowanie na drogę publiczną – a ponadto być zaliczona do

odpowiedniej kategorii dróg publicznych w trybie przewidzianym w przepisach

u.o.d.p. Niezależnie od powyższego, art. 73 ust. 3 p.w.u.r.a.p. przewiduje, że

podstawą ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa

lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1,

jest ostateczna decyzja wojewody. W orzecznictwie Sądu Najwyższego, przeważa

stanowisko, że pomimo tego, iż sprawa o stwierdzenie nabycia z mocy prawa

własności nieruchomości na podstawie art. 73 ust. 1 p.w.u.r.a.p. ma za swej istoty

charakter cywilny, a zatem byłaby rozpoznawana przez sąd powszechny gdyby nie

wyłączenie, polegające na przekazaniu orzekania w tym przedmiocie do

kompetencji wojewody. Z tej przyczyny, decyzja wojewody, o której mowa tym

przepisie, ma charakter wyłącznego dowodu nabycia przez Skarb Państwa lub

odpowiednią jednostkę samorządu terytorialnego prawa własności na podstawie

art. 73 ust. 1 tej ustawy. W konsekwencji, nie jest możliwe samodzielnie ustalenie

nabycia prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w dniu 1

stycznia 1999 r. na tej podstawie prawnej przez sąd w postępowaniu sądowym jako

przesłanki innego rozstrzygnięcia (por. uzasadnienia uchwał z dnia 26 maja 2006 r.,

III CZP 19/2006, OSNC 2006, nr 12, poz. 195 oraz z dnia 5 grudnia 2002 r., III CZP

78/2002, OSNC 2003, nr 10, poz. 135 oraz uzasadnienie wyroku z dnia 16 maja

2002 r., IV CKN 1971/2000, OSNC 2003, nr 9, poz. 120). Sąd Najwyższy,

w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną, przychyla się do tego stanowiska.

9

Artykuł 73 ust. 1 p.w.u.r.a.p. zawiera przepis przewidujący wywłaszczenie

nieruchomości z mocy prawa za odszkodowaniem. O zaistnieniu skutku

przewidzianego w tym przepisie rozstrzyga wojewoda jako organ administracji

publicznej, do którego kompetencji ustawodawca wyraźnie przekazał rozstrzyganie

w tym zakresie.

Uzasadniony jest także zarzut naruszenia art. 98 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 2a

ust. 2 u.o.d.p. wskutek przyjęcia przez Sąd Okręgowy, że w chwili orzekania

poszczególne działki – których dotyczyło żądanie pozwu – wchodziły w skład dróg

publicznych z tej przyczyny, że uchwałą nr XXXVI/239/2001 Rady Gminy D. z dnia

27 lutego 2001 r. działce nr 90/26 nadano nazwę ul. R., a działki nr 96/3 i 96/4 były

w chwili orzekania częścią ul. W. – stanowią zatem części gminnych dróg

publicznych. Zgodnie z obowiązującym w chwili orzekania art. 2a ust. 2 u.o.d.p.,

drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego

województwa, powiatu lub gminy. Do dróg gminnych, według art. 7 ust. 1 tej

ustawy, zalicza się drogi o znaczeniu lokalnym nie zaliczone do innych kategorii,

stanowiące uzupełniającą sieć dróg służących miejscowym potrzebom,

z wyłączeniem dróg wewnętrznych. Zaliczenie do kategorii dróg gminnych

następuje w drodze uchwały rady gminy po zasięgnięciu opinii właściwej rady

powiatu (art. 7 ust. 2). Sąd Okręgowy nie ustalił, aby w odniesieniu do obu

wskazanych ulic zostało spełnione kryterium formalne określone w art. 7 ust. 2

u.o.d.p. pozwalające przyjąć, że w chwili orzekania wskazane wyżej ulice stanowiły

część dróg gminnych. Trafnie podniesiono także w uzasadnieniu skargi kasacyjnej,

że statusu drogi gminnej nie nadaje sama uchwała rady gminy podjęta w trybie

art. 18 ust. 2 pkt 13 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

(jedn. tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 13, poz. 74 ze zm.) m.in. w sprawie nazw ulic.

Dla rozstrzygnięcia sprawy zasadnicze znaczenie ma wykładnia art. 98

ust. 1 u.g.n., w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania dwóch decyzji

administracyjnych o podziale nieruchomości pozwanych, w szczególności użytego

w tym przepisie pojęcia „drogi”. Należy podzielić stanowisko wyrażane dotychczas

w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyroki z dnia 8 grudnia 2005 r., II CK

312/05, OSNC 2006, nr 9, poz. 156 oraz z dnia 27 czerwca 2007 r., II CSK 127/07,

Lex nr 445127), że pojęcie to nie obejmuje wszystkich dróg, lecz jedynie drogi

10

publiczne w rozumieniu przepisów u.o.d.p. Za taką wykładnią, jak wyjaśniono

w powołanych wyżej orzeczeniach, przemawia przede wszystkim zmiana treści

normatywnej dotyczącej podziału nieruchomości w przepisach u.g.n. w stosunku do

regulacji zawartych poprzednio w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r.

o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r.

Nr 30, poz. 127 ze zm.) oraz relacja pomiędzy art. 98 ust. 1 u.g.n. a przepisami

ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym i o drogach publicznych. Jeżeli podział

nieruchomości podporządkowany jest wymaganiom gospodarki przestrzennej,

a regulacja prawna w tym zakresie uwzględnia jedynie wydzielenie drogi publicznej

(por. art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu

przestrzennym, obecnie: jedn. tekst: Dz.U. z 1999 r. Nr 15, poz. 139 ze zm.), to

tylko do tej kategorii drogi można odnieść skutek w postaci nabycia jej na własność,

z mocy prawa, przez gminę. Taką interpretację potwierdza zmiana art. 98 ust. 1

u.g.n., obowiązująca od dnia 15 lutego 2000 r., dokonana art. 1 pkt 37 ustawy

z dnia 7 stycznia 2000 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz

innych ustaw (Dz.U. Nr 6, poz. 70), zgodnie z którą art. 98 ust. 1 u.g.n. dotyczy

jedynie dróg publicznych: gminnych, powiatowych, wojewódzkich i krajowych.

Wyżej dokonana zmiana miała na celu jedynie sprecyzowanie pojęcia „drogi”

użytego w art. 98 ust. 1 u.g.n. Ponadto, od dnia 1 stycznia 1999 r., po zmianach

dokonanych mocą art. 52 pkt 2 ustawy z dnia 14 lipca 1998 r. o zmianie niektórych

ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku

z reformą ustrojową państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 668 ze zm.), obowiązuje art. 2a

ust. 2 u.o.d.p., zgodnie z którym, jeżeli nieruchomość jest zajęta pod drogę

publiczną – jedną z wymienionych w art. 2 ust. 1 (krajową, wojewódzką, powiatową

lub gminną) – stanowi ona własność Skarbu Państwa albo właściwego samorządu

województwa, powiatu lub gminy. Zbyteczne jest więc pozbawianie własności

nieruchomości jej dotychczasowego właściciela na rzecz Skarbu Państwa lub

odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego w wyniku decyzji o podziale

nieruchomości w sytuacji, gdy nowowydzielona działka gruntu nie ma być

w przyszłości wykorzystywana pod drogę publiczną. Ponadto, zgodnie z art. 6 pkt

1 u.g.n., jednym z celów publicznych w rozumieniu tej ustawy jest wydzielanie

gruntów pod drogi publiczne. Powyższe potwierdza więc, że art. 98 ust. 1 u.g.n. –

11

zawierający przepis o charakterze wywłaszczeniowym – należy interpretować

wąsko z uwzględnieniem celów publicznych, jakie ma realizować wyżej wymieniona

ustawa.

Przyjmując, że art. 98 ust. 1 u.g.n. dotyczy wydzielenia działki pod drogę

publiczną za uzasadniony należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy

art. 2 § 3 k.p.c. w zw. z art. 98 ust. 1 u.g.n. wskutek przyjęcia przez Sąd Okręgowy,

że wystarczającą podstawą do przyjęcia, że ziściły się przesłanki wymienione

w art. 98 ust. 1 u.g.n. warunkujące nabycie własności nieruchomości przez

powodową Gminę, było złożenie przez pozwanych, jako właścicieli nieruchomości,

wniosków o podział nieruchomości oraz wydanie decyzji podziałowych, w których

wydzielono działki pod drogi. Związanie sądu wydanymi decyzjami o podziale

nieruchomości, w których użyto jedynie ogólnego sformułowania „droga” w

odniesieniu do części nowowydzielonych działek, nie zwalniało Sądu Okręgowego

od konieczności ustalenia, czy działki te na podstawie decyzji administracyjnych

zostały wydzielone z przeznaczeniem pod drogę publiczną, tj. czy działki te miały

spełniać w przyszłości funkcje jednej z dróg publicznych, o których mowa w art. 2

w zw. z art. 1 u.o.d.p. Podstawą tego ustalenia powinna być przede wszystkim

treść samych decyzji administracyjnych (jej rozstrzygnięcia, uzasadnienia, podanej

podstawy prawnej) w powiązaniu z dokumentami poprzedzającymi ich wydanie

oraz obowiązującego, w chwili wydania decyzji, planu zagospodarowania

przestrzennego przy uwzględnieniu treści art. 93 ust. 3 u.g.n, z którego wynika, że

działki, które powstają w wyniku podziału powinny mieć dostęp do drogi publicznej.

Trafnie natomiast przyjął Sąd Okręgowy, że nie należy do drogi sądowej

merytoryczna kontrola zasadności wydanych decyzji administracyjnych.

Ewentualna sprzeczność wydanych decyzji administracyjnych w przedmiocie

podziału nieruchomości - w razie ustalenia, że wydzielono nimi działki pod drogę

publiczną - z treścią planu zagospodarowania przestrzennego podlega badaniu

w ramach postępowania administracyjnego.

Z tych względów orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 39815

§ 1

k.p.c. oraz art. 108 § 2 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.

12