II PK 194/11

Sygn. akt II PK 194/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa K. M.

przeciwko E. Obsługa i Sprzedaż spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

o odszkodowanie z tytułu zakazu konkurencji,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 kwietnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 kwietnia 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do

ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Okręgowy wyrokiem z 20 kwietnia 2011 r. zmienił wyrok Sądu

Rejonowego z 29 grudnia 2010 r. zasądzający powódce wyrównanie

odszkodowania z tytułu umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy, w

ten sposób, że powództwo oddalił. Zgodnie z umową o zakazie konkurencji z 27

kwietnia 2001 r. powódka miała prawo do odszkodowania po ustaniu stosunku

pracy. Powódka zobowiązała się nie prowadzić działalności konkurencyjnej przez

rok po ustaniu stosunku pracy. Co do wysokości odszkodowania umowa zwierała

zapis, że „Pracownikowi przysługuje przez okres trwania zakazu konkurencji

odszkodowanie miesięczne w wysokości przeciętnego miesięcznego

wynagrodzenia pobieranego w ostatnim roku pełnienia funkcji kierowniczej, płatne

ostatniego dnia każdego miesiąca trwania zakazu” (§ 1 pkt 4). Powódka

pozostawała w zatrudnieniu do 19 września 2008 r. Obecna (kolejna) sprawa

sądowa o ostatnie raty odszkodowania od lutego 2009 r. dotyczy wysokości tego

odszkodowania na podstawie tej samej umowy o zakazie konkurencji. Wynikła z

żądania powódki obliczenia wysokości odszkodowania z uwzględnieniem także

nagrody jubileuszowej, jednorazowej premii i ekwiwalentu za urlop. Sąd Rejonowy

uwzględnił powództwo i zasądził kwoty miesięcznych wyrównań rat odszkodowania

za okres od lutego do 19 września 2009 r. Wskazał, że chociaż umowa nie

precyzowała sposobu wyliczenia „przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia

pobieranego w ostatnim roku pełnienia funkcji kierowniczej”, to w tym zakresie

należało odwołać się do obowiązującego u pozwanego Zakładowego Układu

Zbiorowego Pracy z marca 2007 r. Na podstawie art. 9 § 2 k.p. przepisom Układu

należało dać pierwszeństwo przed przepisami rozporządzenia Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w

okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę

obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia

oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy (dalej: rozporządzenie z

29 maja 1996 r.) oraz przed przepisami rozporządzenia tegoż Ministra z 8 stycznia

1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego,

ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego

za urlop (dalej: rozporządzenie z 8 stycznia 1997 r.). Te powszechnie obowiązujące

przepisy stanowią wyraźnie w jakich przypadkach należy je stosować, nie ma w

3

nich wzmianki o odszkodowaniu z tytułu umowy o zakazie konkurencji po ustaniu

stosunku pracy, choć wydano je po uchwaleniu zmiany do Kodeksu pracy

wprowadzającej przepisy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy.

Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy nie określa co składa się na przeciętne

miesięczne wynagrodzenie pracownika. Ustalając jego wysokość należy wliczyć

wszystkie wypłaty mające charakter wynagrodzenia za pracę. Wynagrodzenie za

pracę jest zbiorczą nazwą dla rozmaitych wypłat dokonywanych przez pracodawcę

na rzecz pracownika. Obejmuje różne składniki. W orzecznictwie wynagrodzenie za

pracę rozumiane jest szeroko, obejmuje także nagrodę jubileuszową, ekwiwalent

pieniężny za urlop, co potwierdza też art. 15 ZUZP. Brak jest również podstaw do

nieuwzględnienia premii jednorazowej w kwocie 1.400 zł wypłaconej powódce 30

sierpnia 2008 r. (a przyznanej na podstawie uchwały zarządu spółki z 8 kwietnia

2008 r.). Wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia powódki należało

zatem wyliczyć z uwzględnieniem tej premii, nagrody jubileuszowej (38.960,40 zł) i

ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy (22.263,09 zł). W skali miesiąca przeciętne

wynagrodzenie zwiększyło się zatem o 5.218,64 zł (z 21.129,80 zł do 26.348,44 zł).

W konsekwencji Sąd Rejonowy zasądził na rzecz powódki kwoty po 5.218,63 zł za

miesiące od lutego do sierpnia 2009 r. i za 19 dni września 2009 r. proporcjonalnie

3.305,13 zł.

Sąd Okręgowy w uzasadnieniu orzeczenia zmieniającego wyrok Sądu

Rejonowego i oddalającego powództwo wskazał na błędne zastosowanie art. 15

ZUZP. Bezspornie umowa o zakazie konkurencji nie sprecyzowała sposobu

wyliczenia „przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia powódki pobieranego w

ostatnim roku pełnienia funkcji kierowniczej”, jednak braku tego nie wypełnia

regulacja z art. 15 ZUZP. Ustanawia fundusz wynagrodzeń, z którego środki mogą

być przeznaczone na wynagrodzenia za pracę i inne świadczenia. Przyjęty model

regulacji powoduje, że gdy pewne środki zostają włączone do funduszu

wynagrodzeń, to pracodawca nie jest uprawniony, aby je z tego funduszu wycofać.

Art. 15 ZUZP nie może być ujmowany jako źródło roszczeń i nie może stanowić

podstawy do ustalania zasad przysługujących pracownikom roszczeń. Przyjęcie

odmiennego rozumowania nakazywałoby, przykładowo na zasadzie art. 9 k.p.,

wypłatę pracownikowi świadczenia w wyższej wysokości niż przewidziany ustawą

4

lub rozporządzeniem ekwiwalent za urlop. Z tego względu Sąd Okręgowy nie

podzielił argumentacji Sądu Rejonowego. Ponadto powódka należała do grona

osób zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy, gdyż zajmowała

stanowisko dyrektora do spraw finansowych, a zgodnie z art. 24126

§ 2 k.p. układ

zakładowy nie może określać warunków wynagrodzenia pracowników

zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy, w rozumieniu art. 128 § 2

pkt 2 k.p., oraz osób zarządzających zakładem pracy na innej podstawie niż

stosunek pracy. Według art. 16 ust. 8 zdanie 1 ZUZP płacę zasadniczą dla

dyrektorów spółki, kierowników komórek organizacyjnych, pracowników

zajmujących stanowiska kierownicze i specjalistów ustala pracodawca. W ocenie

Sądu Okręgowego wynikająca z umowy o zakazie konkurencji luka w zakresie

określenia „przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia powódki pobieranego w

ostatnim roku pełnienia funkcji kierowniczej” powinna zostać usunięta w sposób,

jaki przyjęto w dotychczasowej linii orzeczniczej Sądu Rejonowego, ukształtowanej

w innych sprawach toczących się z powództwa K. M. przeciwko pozwanej: /…/–

poprzez odwołanie się do przepisów ogólnie obowiązujących oraz do uchwały

zarządu spółki z o.o. T. z 8 kwietnia 2008 r. w sprawie jednorazowej premii,

określającej, że „Wypłata premii nie będzie wliczana do przeciętnego miesięcznego

wynagrodzenia, o którym mowa w ustawie o negocjacyjnym systemie kształtowania

przeciętnego wynagrodzenia pracowników w 2008 r., ani w latach kolejnych” (§ 4).

Do sumy wynagrodzeń powódki za poszczególne miesiące w ostatnim roku pracy u

pozwanego nie podlegały wliczeniu nagroda jubileuszowa oraz ekwiwalent za

niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Zgodnie z rozporządzeniem z 29 maja 1996

r. w sprawie ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz

wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw,

dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności

przewidzianych w Kodeksie pracy w celu obliczenia odszkodowań stosuje się

zasady obowiązujące przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop

wypoczynkowy, a zatem zastosowanie ma również rozporządzenie z 8 stycznia

1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego,

ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego

za urlop. Zgodnie z § 6 pkt 3 i pkt 5 tego rozporządzenia wynagrodzenie za czas

5

urlopu wypoczynkowego, ustala się z uwzględnieniem wynagrodzenia i innych

świadczeń ze stosunku pracy, z wyłączeniem (m.in.) gratyfikacji (nagród)

jubileuszowych i ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. Tym samym na

podstawie przepisów powszechnie obowiązujących zasadą jest, że w podstawie

wyliczenia odszkodowań przysługujących na podstawie Kodeksu pracy, m.in. w

związku z rozwiązaniem stosunku pracy nie uwzględnia się zarówno nagrody

jubileuszowej jak i ekwiwalentu pieniężnego za urlop. Brak jest również podstaw do

wliczenia premii okolicznościowej w kwocie 1.400 zł do przeciętnego

wynagrodzenia ze względu na treść § 4 ust. 1 załącznika nr 1 do uchwały zarządu

spółki z 8 kwietnia 2008 r., zgodnie z którą premia nie jest składnikiem

wynagrodzenia i nie powinna być uwzględniona w podstawie wyliczenia

odszkodowania z tytułu zakazu konkurencji po ustaniu zatrudnienia.

W skardze kasacyjnej powódka zarzuciła naruszenie prawa materialnego: 1)

art. 771

i art. 78 § 2 k.p. w związku z art. 15 ZUZP przez ich niezastosowanie; 2)

art. 1012

§ 3 k.p. przez przyjęcie zawężonego pojęcia „wynagrodzenia

otrzymanego” jedynie do stałych składników wynagrodzenia dotyczących pensji

zasadniczej i pomijającego inne składniki, tj. nagrodę jubileuszową, ekwiwalent za

urlop i premię; 3) art. 65 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. w związku z art. 15 ZUZP

i § 2 umowy o zakazie konkurencji.

Pozwany wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów zastępstwa

procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie orzeczono kasatoryjnie zasadniczo ze względu na uprzednie

osądzenie spraw pomiędzy tymi samymi stronami, dotyczących wysokości tego

samego odszkodowania z umowy o zakazie konkurencji, co wyznacza określony

stan prawny, który nie może być pomijany w rozpoznaniu skargi kasacyjnej

powódki.

Generalnie o wysokości odszkodowania z umowy o zakazie konkurencji

decyduje treść tego zobowiązania, gdyż wysokość odszkodowania i sposób jego

ustalenia zależą od umowy stron. Przepis art. 1012

§ 3 k.p. określa tylko dolną

6

granicę tego odszkodowania. Nie jest zatem zasadny zarzut naruszenia tego

przepisu, gdyż pojęcie „wynagrodzenia otrzymanego” odnosi się do dolnej granicy

odszkodowania gwarantowanego ustawą. W tym zakresie nie było sporu, który

dotyczy górnej wysokości odszkodowania. Miesięczna rata odszkodowania w

wysokości niespornej jest wyższa niż 1/12 kwoty stanowiącej 25% wynagrodzenia

otrzymanego przez powódkę przed ustaniem stosunku pracy (w okresie roku),

nawet gdy wliczyć do tego wynagrodzenia nagrodę jubileuszową, premię i

ekwiwalent za urlop.

Według zarzutu skargi przepis art. 65 § 2 k.c. miałby zostać naruszony przez

pominięcie art. 15 ZUZP, czyli przez bezzasadne wyłączenie z odszkodowania

świadczeń pracowniczych w nim wymienionych. Rzecz jednak w tym, że przepis

art. 65 § 2 k.c. donosi się do innej sfery aniżeli dosłowne brzmienie umowy, którą

należy badać, co do zgodnego zamiaru stron i celu umowy. Zgodny zamiar stron i

cel umowy może przeważyć nad dosłownym zapisem (brzmieniem) umowy, gdy

wpierw zostanie ustalony, a to należy do sfery stanu faktycznego, którą przy braku

zarzutów procesowych, Sąd Najwyższy jest związany w ocenie zarzutów

materialnoprawnych skargi (art. 39813

§ 2 k.p.c.). Strony nie zostały przesłuchane i

w sprawie nie ustalono innego „zgodnego zamiaru stron i celu umowy”, który

wskazywałby na inną treść umowy niż ujęta w jej dokumencie. Niezależnie od tego

nie bez znaczenia dla wykładni umowy o zakazie konkurencji w zakresie wysokości

odszkodowania byłby czas i warunki zatrudnienia powódki, skoro umowa o zakazie

konkurencji została zawarta w 2001 r., a do ustania zatrudnienia doszło w 2008 r.

W tym okresie zachodziły zmiany po stronie pracodawcy powódki i zmiany jej

wynagrodzenia. W takiej sytuacji można nawet stwierdzić, iż zawierając umowę o

zakazie konkurencji w 2001 r. strony nie mogły temporalnie określać wysokości

odszkodowania z odwołaniem się do art. 15 ZUZP, który według jego treści, został

przyjęty kilka lat później (w 2007 r.) i przez inny podmiot niż pracodawca pierwotnie

zatrudniający powódkę. Z tego względu nie można stwierdzić, naruszenia art. 65 §

2 k.c. w związku z art. 15 ZUZP i § 2 umowy o zakazie konkurencji. W przeciwnym

razie powódka powinna wykazać, że pierwotna treść umowy uległa zmianie,

właśnie ze względu na przyjęte później prawo płacowe. ZUZP ma charakter

normatywny (generalny) i nie odnosi się indywidualnie do powódki, zwłaszcza w

7

kwestii tak szczególnej jak jej indywidualna umowa o zakazie konkurencji, tym

bardziej w części dotyczącej wysokości odszkodowania. Z tych samych względów

nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 771

i 78 § 2 k.p. w związku z art. 15 ZUZP,

skoro są to normy generalne dotyczące warunków wynagradzania za pracę i

przyznawania innych świadczeń związanych z pracą.

Kluczowe znaczenie w rozstrzyganiu sporu miał zapis umowy o zakazie

konkurencji określający, że miesięczne odszkodowanie z zakazu konkurencji,

ustala się „w wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pobieranego w

ostatnim roku pełnienia funkcji kierowniczej” (§ 1 pkt 4). Zapis tej treści wymaga

wykładni, która nie musi być zgodna z twierdzeniem powódki, „iż podstawą

wyliczenia odszkodowania za przestrzeganie zakazu konkurencji było całe

pobierane wynagrodzenie za dany rok”. Wprawdzie umowa nie stanowi, że

podstawą wyliczenia odszkodowania są składniki stale i systematycznie

otrzymywane co miesiąc, to jednak miesięczna rata odszkodowania ma

odpowiadać „przeciętnemu miesięcznemu wynagrodzeniu pobieranemu w ostatnim

roku pełnienia funkcji kierowniczej”. Dla stron sposób ustalenia wysokości raty

odszkodowania był zapewne wystarczająco jasno określony, skoro poprzestały na

odwołaniu się do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Nie odwołały się

wszak do żadnego algorytmu ustalenia przeciętnego wynagrodzenia, co po ustaniu

zatrudnienia już na tym poziomie rodziło spór, odmienienie rozstrzygany przez

Sądy pierwszej i drugiej instancji, czyli czy do obliczania odszkodowania (jako

przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia) mogły być przyjmowane przepisy

rozporządzeń z 29 maja 1996 r. i z 8 stycznia 1997 r. Rozporządzenia te mają

wyraźnie zakreślone przedmioty regulacji w ustawie i nie obejmują odszkodowania

z umowy o zakazie konkurencji. Kwestie te analizował Sąd Najwyższy w sprawie o

sygn. II PK 130/11 i w wyroku z 2 lutego 2012 r. stwierdził, że Kodeks pracy

unormował wysokość odszkodowania za powstrzymanie się od działalności

konkurencyjnej po ustaniu zatrudnienia samodzielnie i uzależnił jego wysokość od

wynagrodzenia otrzymywanego realnie, a nie od wynagrodzenia urlopowego.

Wniosek jest więc następujący – przepisy obu wskazanych rozporządzeń mogą

stanowić podstawę ustalania wysokości odszkodowania za powstrzymanie się od

konkurencji, gdy strony tak postanowią. W przeciwnym razie nie ma podstaw do

8

bezpośredniego stosowania tych rozporządzeń do ustalania wysokości

odszkodowania z umowy z zakazu konkurencji, gdyż odszkodowanie z tego tytułu

zależy od zobowiązania (umowy) stron. Jednak nie oznacza to, że regulacje obu

rozporządzeń będą całkowicie bez znaczenia w sytuacji, gdy umowa stron nie

będzie jednoznaczna a wynik jej wykładni prowadził będzie do stosowania regulacji

przyjętych w prawie powszechnym. Skłaniać do tego może określenie w umowie o

zakazie konkurencji odszkodowania w sposób podobny do zasad określonych w

rozporządzeniach. Wówczas nie bez racji byłyby argumenty pozwanego o

pomijaniu w ustalaniu wysokości odszkodowania nagrody jubileuszowej, jako że nie

jest świadczeniem ujmowanym do wyliczania „wynagrodzenia urlopowego” (§ 6 pkt

4 rozporządzenia z 8 stycznia 1997 r.), jeżeli założyć, że uprawnione byłoby

dokonywanie wykładni zapisu z umowy o zakazie konkurencji dotyczącego

odszkodowania z zastosowaniem zasad obliczania „wynagrodzenia urlopowego”.

W aspekcie dopuszczalności wykładni systemowej jako uprawnionej i koniecznej

przy określonym zapisie w umowie o zakazie konkurencji dotyczącym wysokości

odszkodowania, nie można by pominąć, że nagroda jubileuszowa nie podlega też

składce na ubezpieczenia społeczne, jeżeli według zasad określających warunki jej

przyznawania przysługuje pracownikowi nie częściej niż co 5 lat (§ 2.1 pkt 1

rozporządzenia z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania

podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe). Poza tym jest

świadczeniem z reguły w wysokości wyższej niż przeciętne miesięczne

wynagrodzenie, co skłaniałoby do nieuwzględnienia jej w podstawie obliczania

odszkodowania z zakazu konkurencji, jeżeli strony przyjęły, że to ma odpowiadać

przeciętnemu miesięcznemu wynagrodzenia. Jednak z drugiej strony nagroda

jubileuszowa jest składnikiem wynagrodzenia, swoistą premią za długoletnią pracę,

stąd może być wątpliwe, czy nie mieści się w przyjętej przez strony formule

„przeciętego miesięcznego wynagrodzenia pobieranego w ostatnim roku pełnienia

funkcji kierowniczej”. Z kolei ekwiwalent za urlop wypoczynkowy jest świadczeniem

wypłacanym po ustaniu zatrudnienia, a nie świadczeniem pobieranym w czasie

zatrudnienia, dlatego zasadnie mógł być wyłączony z podstawy ustalania

wysokości odszkodowania. Co nie znaczy, że umowa nie może stanowić inaczej,

wszak czym innym jest pojęcie „wynagrodzenia otrzymanego” w rozumieniu art.

9

1012

§ 3 k.p., gdyż odnosi się do ustalania dolnej granicy odszkodowania,

natomiast wysokość odszkodowania na podstawie umowy o zakazie konkurencji

zależy od umowy stron. W ocenie składu rozpoznającego skargę takich wątpliwości

nie powinno być co do premii w kwocie 1.400 zł. Skoro stanowiła składnik

indywidualnego wynagrodzenia powódki, to decydowała o przeciętnym

miesięcznym wynagrodzeniu. Zapis w uchwale zarządu, że premia jednorazowa

(okolicznościowa) nie podlegała wliczeniu do przeciętnego miesięcznego

wynagrodzenia, o którym mowa w ustawie o negocjacyjnym systemie kształtowania

przeciętnego wynagrodzenia pracownik w 2008 r., ani w latach następnych, nie

zmienia tego, że dla powódki premia ta była składnikiem wynagrodzenia za pracę,

niezależnym od tego jak księgowo była kwalifikowana wypłata premii.

Jednak wykładnia dana w rozpoznaniu obecnej skargi mogłaby być w kolizji

z prawem, które wynika z uprzednich orzeczeń sądowych wydanych w sprawach

dotyczących wysokości odszkodowania pomiędzy tym samymi stronami i z tej

samej umowy o zakazie konkurencji. Otóż nie można nie zauważyć twierdzeń

powódki (w pozwie in fine), że odszkodowanie z zakazu konkurencji z tej samej

umowy za okres od 20 września do 31 października 2008 r. zostało już

rozstrzygnięte przez Sąd Rejonowy w sprawie o sygn. /…/. Z drugiej strony do

apelacji pozwanego w tej sprawie zostały załączone uzasadnienia i kopie wyroków

z których wynika, że były kolejne rozstrzygnięcia sądowe również obejmujące takie

same spory, czyli wliczenia do wysokości odszkodowania z umowy o zakazie

konkurencji nagrody jubileuszowej, premii i ekwiwalentu za urlop. Były to kolejno

sprawy o część (raty) odszkodowania za listopad 2008 r., za grudzień 2008 r. i za

styczeń 2009 r. /…/ Wprawdzie nie ma nieważności postępowania, gdyż inne są

okresy, za które w odrębnych sprawach powódka dochodziła raty odszkodowania,

to jednak moc wiążąca prawomocnego orzeczenia (art. 365 § 1 k.p.c.) zapadłego

między tymi samymi stronami w nowej sprawie nawet o innym przedmiocie polega

na zakazie dokonywania ustaleń i ocen prawnych sprzecznych z osądzoną sprawą

(art. 366 k.p.c.). Związanie orzeczeniem oznacza zakaz dokonywania ustaleń

sprzecznych z uprzednio osądzoną kwestią, a nawet niedopuszczalność

prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego. Powaga rzeczy

osądzonej rozciąga się również na motywy wyroku w takich granicach, w jakich

10

stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne do wyjaśnienia

jego zakresu. W szczególności, powagą rzeczy osądzonej mogą być objęte

ustalenia faktyczne w takim zakresie, w jakim indywidualizują one sentencję jako

rozstrzygnięcie o przedmiocie sporu i w jakim określają one istotę danego stosunku

prawnego (wyrok Sądu Najwyższego z 8 marca 2010 r., II PK 249/09, OSNP 2011

nr 17-18, poz. 225). Określone w art. 365 k.p.c. związanie stron, sądów i innych

podmiotów i osób treścią prawomocnego orzeczenia wyraża nakaz przyjmowania

przez nie, że w objętej w nim sytuacji stan prawny przedstawiał się tak, jak to

wynika z sentencji wyroku (orzeczenia) (wyrok Sądu Najwyższego z 23 czerwca

2009 r., II PK 302/08, OSNP 2011 nr 3-4, poz. 34).

Umknęło więc Sądom w tej sprawie, że spór co do samej zasady (prawa)

rozstrzygany jest tylko raz, w tym przypadku chodzi o treść prawa do określonej

wysokości odszkodowania z umowy o zakazie konkurencji. Skoro Sądy

rozstrzygnęły już sporną kwestię, to orzeczenia w tym zakresie wiążą w kolejnych

sprawach, które procesowo mogą wynikać tylko z tego, że dłużnik mimo

uprzedniego osądzenia nie realizuje świadczenia i konieczny jest tytułu

egzekucyjny za kolejne okresy. Moc wiążąca orzeczenia (art. 365 § 1 k.p.c.)

wywołuje również skutek materialny rzeczy osądzonej przejawiający się w tym, że

rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu stwarza stan prawny taki, jaki

z niego wynika. W kolejnym postępowaniu ta sama kwestia nie może być już

ponownie badana. Innymi słowy wyrok prawomocny rozstrzygający spór o

wysokość odszkodowania z umowy o zakazie konkurencji (art. 1012

§ 3 k.p.) wiąże

w następnej sprawie sądowej o kolejną ratę tego odszkodowania (art. 365 § 1

k.p.c.).

Z tych względów kwestia powyższa nie mogła zostać podniesiona tylko na

marginesie rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego w obecnej sprawie, gdyż związanie

materialne wynikające z uprzedniego orzeczenia wiąże również w rozpoznaniu

skargi kasacyjnej. Wprawdzie z procedury wynika, że skarga podlega rozpoznania

tylko w granicach jej zarzutów (art. 39813

§ 1 k.p.c.), to jednak aby należycie je

rozpoznać, to wpierw należy ustalić prawo jakie obowiązuje, a to wynika również z

orzeczenia sądu. Kwestię związania uprzednim orzeczeniem dostrzeżono w

postępowaniu kasacyjnym po analizie akt spraw, jako że nie była stawiana w

11

głównym jej nurcie. Znaczenia poprzednich orzeczeń nie dostrzegły Sądy

rozstrzygając obecną sprawy i nie rozważyły jej w aspekcie wskazanych relacji

(rzeczy osądzonej). Sprawa wymaga więc rozważenia w pierwszej kolejności przez

Sąd powszechny co wyprzedza oceny merytoryczne w tej sprawie.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 39815

§ 1 k.p.c.

i art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c.