I CSK 521/11

Sygn. akt I CSK 521/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSA Andrzej Niedużak (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa D. K. i T. K.

przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Okręgowego

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 14 czerwca 2012 r.,

skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 22 lutego 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od każdego z powodów na

rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa

po 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Okręgowy oddalił powództwo D. K. i T. K. o zasądzenie odszkodowania

od strony pozwanej Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Okręgowego w X. –za szkodę

spowodowaną działaniem Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w O.

Sąd ten ustalił, że ojciec powodów J. K. darował w 1992 r. powodom udziały w

nieruchomości położonej przy ul. M. 9 w J., powodowie zaś udzielili ojcu

notarialnego pełnomocnictwa, m. in. do sprzedaży darowanej nieruchomości.

Powodowie odwołali udzielone ojcu pełnomocnictwo i w dniu 20 września 2000 r.

wnieśli do sądu wieczystoksięgowego o wpisanie zastrzeżenia o odwołaniu

pełnomocnictwa. J. K. w dniu 18 stycznia 2001 r. złożył wniosek o wydanie mu

zaświadczenia z Ksiąg Wieczystych i aktem notarialnym z dnia 19 marca 2001 r.

dokonał zamiany nieruchomości i na siebie przeniósł własność nieruchomości

położonej w J. przy ul. M. 9, w zamian za co na własność każdego z powodów

przeniósł własność należących do niego mieszkań. Z aktu notarialnego wynika, że

stawający zapewnił notariusza, że pełnomocnictwo nie zostało mu odwołane. W

dniu 11 maja 2001 r. ojciec powodów został powiadomiony w formie pisemnej przez

córkę o odwołaniu pełnomocnictwa z dnia 12 listopada 1992 r. W odpowiedzi

zawiadomił oboje powodów, że dnia 23 maja 2001 r. w kancelarii notarialnej nastąpi

sporządzenie aktu notarialnego przywracającego poprzednie stosunki

własnościowe. Powodowie nie stawili się ani na ten, ani na kolejny termin

wyznaczony na dzień 1 czerwca 2001 r. W dniu 26 kwietnia 2002 r. J. K. zbył

nieruchomość. Powodowie objęli w posiadanie lokale przypadłe im w wyniku

umowy zamiany z dnia 19 marca 2001 r.

Sąd Okręgowy ocenił roszczenie powodów o zapłatę różnicy wartości lokali

i udziałów w nieruchomości położonej w J. w świetle przepisów art. 417 k.c. i

przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece w brzmieniu obowiązującym w

dniu 29.03.2001 r., tj. w dniu dokonania wpisu prawa na rzecz J. K. Uwzględnił, że

przepisy nie przewidywały dokonania wpisu ostrzeżenia o odwołaniu

pełnomocnictwa, jednakże sąd wieczystoksięgowy winien wniosek rozpoznać i go

oddalić oraz winien zbadać ważność pełnomocnictwa. Sąd Okręgowy ocenił, że

sąd wieczystoksięgowy dopuścił się uchybienia, bowiem nie uwzględnił, że umowa

zamiany została zawarta z samym sobą i w myśl art. 108 k.c. była nieważna. Sąd

3

Okręgowy ocenił działanie sądu wieczystoksięgowego jako zawinione (art. 417

k.c.), jednak powództwo oddalił jako nieudowodnione co do wysokości szkody.

Apelację od wyroku wnieśli powodowie, którzy zarzucali naruszenia art. 233

§ 1 k.p.c., art. 244 k.p.c., błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę

wyroku oraz naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. i art. 362 k.c.

Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodów i zasądził od nich na rzecz strony

pozwanej koszty postępowania apelacyjnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd

Apelacyjny podniósł, że spór dotyczy w istocie zakresu kognicji sądu

wieczystoksięgowego i związku przyczynowego między czynnościami tego sądu,

a szkodą powodów. Ostrzeżenia o odwołaniu pełnomocnictwa nie podlegają

ujawnieniu w księdze wieczystej. Wpisanie ojca powodów jako właściciela nie

nastąpiło na podstawie pełnomocnictwa, ale na podstawie aktu notarialnego, toteż

ocenę znaczenia pełnomocnictwa odnieść należy do treści aktu notarialnego, a nie

do wpisu, którego dokonał Sąd Rejonowy. Treść pełnomocnictwa jakim dysponował

ojciec powodów dawała mu możliwość zawarcia umowy dotyczącej nieruchomości

położonej przy ul. M. 9. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd wieczystoksięgowy nie

był władny stwierdzić nieważności aktu notarialnego, bowiem Sąd ten nie mógł

badać, czy złożone notariuszowi oświadczenie, iż stawający do aktu działa na

podstawie ważnego pełnomocnictwa, odpowiada prawdzie, choć brak ważnego

pełnomocnictwa może stanowić podstawę unieważnienia czynności. W konkluzji

Sąd Apelacyjny stwierdził brak przesłanki bezprawności w działaniach sądu

wieczystoksięgowego.

Skargę kasacyjną wnieśli powodowie, którzy zaskarżyli wyrok w całości

i wnieśli o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez

Sąd Apelacyjny.

Powodowie oparli skargę na obu podstawach kasacyjnych, w ramach

których zarzucili naruszenie art. 46 ust.1 i 2 w zw. z art. 26 ustawy z dnia 6 lipca

1982 r. o księgach wieczystych i hipotece w brzemieniu obowiązującym w dniu

29 marca 2001 r., art. 108 k.c., art. 417 k.c. z zw. z art. 361 § 1 k.c. i art. 77 ust. 1

Konstytucji, art. 378 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c., art. 233 § 1 w zw. z art. 391 § 1

k.p.c. oraz art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. oraz art. 45 ust. 1 i art. 178

4

ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji i art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła o jej oddalenie

i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów podniesionych

w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, tj. do zarzutów naruszenia prawa

procesowego, których uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Trafny jest pogląd, że wynikający z art. 378 § 1 k.p.c. obowiązek

rozpoznania sprawy w granicach apelacji obejmuje nakaz rozważenia przez sąd

II instancji wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 15 listopada 2002 r., V CKN 1348/00, nie publikowany; z dnia

21 sierpnia 2003 r., III CKN 392/01, OSNC z 2004 r., Nr 10, poz. 161; z dnia

27 stycznia 2004 r., I PK 219/03, OSNP z 2004 r., Nr 23, poz. 404; z dnia

23 lutego 2006 r., II CSK 132/05, nie publikowany; z dnia 13 stycznia 2006 r.,

III CSK 5/05, nie publikowany; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

17 stycznia 2007 r., II CSK 321/06, nie publikowane). Postępowanie przed sądem

odwoławczym ma charakter postępowania rozpoznawczego. Oznacza to, że sąd

odwoławczy może naprawić – w granicach zaskarżenia – wszystkie naruszenia

prawa materialnego, niezależnie od tego, czy zostały wytknięte w apelacji (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2012 r., IV CSK 290/11, nie

publikowany). W szczególności w tym zakresie Sąd odwoławczy weryfikuje

i ponownie ocenia co jest istotą sporu i pod tym kątem bada, czy zastosowano

w sprawie właściwe przepisy oraz dokonuje własnej oceny sprawy przy

zastosowaniu przepisów odpowiednich (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

9 maja 2002 r., II CKN 615/00, nie publikowany). Sąd Apelacyjny podniósł

w uzasadnieniu wyroku, że w jego ocenie spór nie dotyczył tego, kiedy J. K.

dowiedział się o odwołaniu pełnomocnictwa (czym zajmował się Sąd Okręgowy)

oraz zaznaczył, że większość zarzutów apelacji sprowadzała się do tej właśnie

kwestii. Sąd Apelacyjny podkreślił również, że istota sporu sprowadza się do

zakresu kognicji sądu wieczystoksięgowego, który w postępowaniu o zmianę wpisu

5

w księdze wieczystej orzeka, zgodnie z art. 46 ustawy o księgach wieczystych i

hipotece (obowiązującego w dacie dokonania wpisu), na podstawie dokumentów

jakimi dysponuje (bada treść wniosku, dokumentów dołączonych do wniosku i treść

księgi wieczystej). Sąd Apelacyjny, w sposób poddający się kontroli, dał

jednoznaczny wyraz stanowisku, że zarzuty nie dotyczące wskazanej istoty sporu

uznał za obojętne dla wyniku sprawy, a tym samym nietrafne. Ocenę taką należy

odnieść także do podniesionych w apelacji zarzutów, dotyczących poprawności

dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych. Stosowana norma prawna determinuje

fakty, które mają dla rozstrzygnięcia istotne znaczenie (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 10 lutego 2012 r., II CSK 357/11, nie publikowane). Jeżeli

ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Okręgowy nie dotyczyły istoty sprawy, to

kontrola ich poprawności w drodze instancyjnej jest bezprzedmiotowa, bowiem nie

ma wpływu na treść orzeczenia. Również Europejski Trybunał Praw Człowieka

uznał, że art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności zobowiązuje sądy do odpowiedniego uzasadnienia

wyroków, nie oznacza to, że Sąd ma obowiązek szczegółowego odniesienia się do

każdego argumentu podniesionego przez stronę (por. orzeczenie Trybunału Praw

Człowieka w sprawie Van de Hurk v. Holandia z dnia 19 kwietnia 1994 r.). Zarzut

naruszenia art. 382 k.p.c. nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2012 r., II CSK 357/11, nie

publikowane), bowiem ma charakter ogólnej dyrektywy. Potwierdzenie się więc

zarzutu naruszenia tego przepisu uzależnione było od wytknięcia i potwierdzenia

się innych uchybień procesowych Sądu odwoławczego. Drugi i trzeci zarzut skargi

kasacyjnej – postawione w ramach drugiej podstawy kasacyjnej – zostały

sformułowane w wykluczający się wzajemnie sposób. W zarzucie naruszenia art.

233 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c.

powodowie podnieśli, że Sąd Apelacyjny przyjął za własne ustalenia Sądu

Okręgowego a w trzecim zarzucie, naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391

k.p.c., że Sąd Apelacyjny nie wskazał, czy podziela ustalenia Sądu Okręgowego,

czy dokonuje własnych ustaleń. Przede wszystkim jednak, zarzuty te jako

dotyczące ustaleń faktycznych i oceny dowodów są w świetle art. 3983

§ 3 k.p.c.

niedopuszczalne.

6

Zdaniem skarżących Sąd Apelacyjny nie sporządził uzasadnienia w taki

sposób, który poddaje się kontroli, co do tego jaki stan faktyczny Sąd ten uznał za

podstawę swojego orzeczenia. Zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku

z art. 391 § 1 k.p.c. jest usprawiedliwiony w przypadkach, w których treść

uzasadnienia orzeczenia Sądu drugiej instancji uniemożliwia całkowicie dokonanie

oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 6 września 2011 r., I UK 61/11, nie publikowany; z 27 czerwca

2001 r., II UKN 446/00, OSNP z 2003 r., Nr 7, poz. 182; z 5 września 2001 r., I PKN

615/00, OSNP Nr 15, poz. 352; z 24 lutego 2006 r., II CSK 136/05; z 24 sierpnia

2009 r., I PK 32/09; z 16 października 2009 r., I UK 129/09, nie publikowany;

z 8 czerwca 2010 r., I PK 29/10, nie publikowany). W treści uzasadnienia Sąd ten

wskazał, że rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego jest trafne, choć nie podzielił

motywów rozstrzygnięcia. W dalszej części uzasadniania dokonał oceny roszczenia

przy zastosowania art. 46 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, uprawnień

sądu wieczystoksięgowego i wynikającej z tego przepisu kognicji sądu

wieczystoksięgowego ograniczającej się do badania dokumentów będących

podstawą wpisu oraz treści księgi wieczystej. Nie ma więc podstaw do twierdzenia,

że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymogu przewidzianego

w art. 328 § 2 k.p.c.

Nie potwierdził się także zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 i art. 178 ust. 1

w zw. z art. 2 Konstytucji i art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności. Immanentną częścią prawa do

sprawiedliwego i rzetelnego procesu tj. prowadzonego zgodnie z konstytucją

i konwencyjną zasadą rządów prawa, jest prawo do rozpoznania sprawy przez

niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą (art. 2 i 45 ust. 1 i art. 178 ust. 1

Konstytucji, art. 6 Konwencji). Przebieg niniejszego procesu nie dostarcza

racjonalnych argumentów wskazujących na brak zachowania przez sądy

orzekające wymaganych standardów rzetelności, bezstronności czy niezależności.

Skarżąca nie wskazała w tej mierze żadnych skonkretyzowanych zarzutów poza

zbyt długim jej zdaniem czasem oczekiwania na pisemne uzasadnienie wyroku. Ta

okoliczność nie może jednak wpłynąć na ocenę, że powódkę pozbawiono prawa do

sprawiedliwego procesu.

7

W ramach pierwszej podstawy skargi kasacyjnej, w pierwszej kolejności

podniesiono zarzut naruszenia art. 46 ust. 1 i 2 ustawy o księgach wieczystych

i hipotece w brzmieniu obowiązującym w dniu 29 marca 2001 r., przez błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieuzasadnionym zawężeniu

kognicji sądu wieczystoksięgowego. Wbrew takiemu sformułowaniu, uzasadnienie

zarzutu wskazuje, że zdaniem strony skarżącej, sąd drugiej instancji dokonał

błędnej wykładni art. 46 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece przez

wadliwe przyjęcie, iż sąd nie był władny stwierdzić, że czynność prawna

podlegająca ujawnieniu w księdze wieczystej była bezwzględnie nieważna, bowiem

dokonana bez koniecznego pełnomocnictwa. W tym miejscu trzeba przypomnieć,

że art. 46 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w brzmieniu aktualnym dla

rozpoznania niniejszej sprawy, ograniczał sąd rejonowy do badania jedynie treści

wniosku, treści i formy dołączonych doń dokumentów oraz treści księgi wieczystej.

Odmowa dokonania wpisu mogła opierać się na okolicznościach, które są

powszechnie znane lub doszły do wiadomości sądu rejonowego w inny sposób.

W judykaturze Sądu Najwyższego wielokrotnie podkreślano ograniczoność kognicji

sądu wieczystoksięgowego oraz wskazywano, że ten sąd nie ma uprawnień do

prowadzenia postępowania dowodowego, odpowiednie dokumenty winny być

przedłożone sądowi do czasu rozpoznania wniosku. W ramach postępowania

o wpis do księgi wieczystej nie jest dopuszczalne przeprowadzanie dowodów

osobowych, np. dowodów z zeznań świadków, przesłuchania uczestników

postępowania czy opinii biegłych. W konsekwencji sąd ten nie ma prawa

dokonywać ustaleń faktycznych odmiennych niż podane przez strony (por.

przykładowo postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2008 r., II CSK

115/08, z dnia 9 grudnia 2010 r., IV CSK 168/10, z dnia 5 stycznia 2011 r., III CSK

84/10, z dnia 30 września 2009 r., V CSK 63/09 – nie publikowane). Sąd

wieczystoksięgowy nie jest jednak zwolniony z obowiązku badania, czy czynność

prawna, na podstawie której ma być dokonany wpis jest ważna. Zakresem badania

objęte jest również pełnomocnictwo do dokonania czynności prawnej, na podstawie

której ma zostać dokonany wpis. Badanie takie ogranicza się jednak do kwestii,

które można ustalić na podstawie dokumentów będących podstawą wpisu oraz

treści księgi wieczystej (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca

8

2009 r., I CSK 497/08 - nie publikowane, z dnia 7 grudnia 1999 r., II CKN 591/98,

OSNC 2000/7-8/131, uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2003 r.,

III CZP 79/02, OSNC 2003/11/142). W aktach księgi wieczystej znajduje się

pełnomocnictwo udzielone pełnomocnikowi, który działał w imieniu mocodawców.

Pełnomocnictwo to zostało sporządzone w formie aktu notarialnego, a więc

w formie wymaganej do zawarcia umowy zamiany własności nieruchomości. Na

pełnomocnictwo pełnomocnik powołał się tak w postępowania o wpis w księdze

wieczystej, jak i przy dokonywaniu czynności prawnej, tj. zawieraniu umowy

zamiany nieruchomości z dnia 19 marca 2001 r. Tę okoliczność potwierdza treść

aktu notarialnego – umowy zamiany, z którego wynika, że pełnomocnik złożył

oświadczenie przed notariuszem, iż pełnomocnictwo nie zostało odwołane.

W aktach sądu wieczystoksięgowego znajdowało się również oświadczenie

o odwołaniu pełnomocnictwa. Oświadczenie to zostało złożone przez powodów

w dniu 20 września 2000 r. do akt księgi wieczystej. Nie było ono jednak

wystarczające do przyjęcia przez sąd wieczystoksięgowy, że pełnomocnik działał

bez umocowania. Skuteczność odwołania pełnomocnictwa zależy od tego, czy

o odwołaniu dowiedział się pełnomocnik. Wiedza pełnomocnika jest w tym

wypadku przesądzająca (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 października

2002 r., V CKN 1234/00, nie publikowany). Odwołanie pełnomocnictwa jest

jednostronną czynnością prawną i zgodnie z art. 61 § 1 k.c. jest skuteczne z chwilą,

gdy doszło do adresata w taki sposób, że mógł on zapoznać się z jego treścią.

Decydujące znaczenie ma zatem ustalenie, kiedy faktycznie adresat oświadczenia

woli (pełnomocnik) zapoznał się z jego treścią, albo kiedy mógł się z nią zapoznać.

Niewystarczające jest ustalenie, że wiedza o odwołaniu pełnomocnictwa dotarła do

innych podmiotów obrotu prawnego, w szczególności do sądu prowadzącego

księgę wieczystą dla nieruchomości będącej przedmiotem czynności prawnej (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2010 r., IV CSK 120/10,

nie publikowane, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2006 r., IIPK 128/05,

OSP 2007/6/75). Brak jest jednak w tych aktach dowodu, że oświadczenie to

zostało złożone, zgodnie z art. 61 § 1 k.c. pełnomocnikowi. Sąd dokonujący wpisu

w księdze wieczystej na podstawie umowy zamiany nieruchomości, nie był więc

uprawniony wziąć pod uwagę znajdującego się w aktach oświadczenia o odwołaniu

9

pełnomocnictwa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2010 r.,

IV CSK 168/10, nie publikowane) i na podstawie samego tylko oświadczenia

odmówić wpisu do księgi wieczystej. Sąd ten nie był także upoważniony do

przeprowadzenia postępowania dowodowego, czy i kiedy powodowie złożyli

swojemu ojcu J. K. oświadczenie o wypowiedzeniu pełnomocnictwa (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 1999 r., II CKN 591/98, OSNC

2000/7-8/1310). Odwołanie pełnomocnictwa nie jest informacją podlegającą

ujawnieniu w treści księgi wieczystej. Wydanie postanowienia w przedmiocie

wniosku o wpisanie zastrzeżenia nie miało więc wpływu na ocenę, że sąd

wieczystoksięgowy nie miał podstaw do uwzględniania oświadczenia powodów o

odwołaniu pełnomocnictwa.

Artykuł 46 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w brzmieniu

obowiązującym w dacie dokonania wpisu zmiany w księdze wieczystej

przewidywał, że postanowienie odmawiające dokonania wpisu, może opierać się na

okolicznościach, które są powszechnie znane lub doszły do wiadomości sądu

rejonowego w inny sposób. Nawet w przypadku, gdy nie ulega wątpliwości, że

oświadczenie o odwołaniu pełnomocnictwa zostało złożone w sądzie (lub dotarło do

innych uczestników obrotu prawnego) przepis ten nie uprawniał do badania przez

Sąd, czy oświadczenie mocodawców o odwołaniu pełnomocnictwa doszło do

umocowanego. Przepis art. 46 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece

mógłby być podstawą ustalenia, że pełnomocnictwo zostało odwołane, tylko

wówczas, gdyby do oświadczenia o odwołaniu pełnomocnictwa zostało dołączone

potwierdzenie, że oświadczenie to złożono również pełnomocnikowi (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2003 r., ICKN 152/01, OSNC 2004/6/92).

Jednak, jak wynika z oświadczenia o odwołaniu pełnomocnictwa (złożonego

w aktach prowadzonych dla księgi wieczystej), powodowie nawet nie pobrali

dodatkowego egzemplarza oświadczenia o odwołaniu w celu doręczenia go

pełnomocnikowi (ojcu powodów).

Sąd Najwyższy nie podzielił zarzutu naruszenia art. 108 k.c. Artykuł 108 k.c.

statuuje zasadę, zgodnie z którą pełnomocnik reprezentujący mocodawcę nie może

być jednocześnie drugą stroną czynności prawnej (zakaz podejmowania czynności

prawnych „z samym sobą”). Od zasady tej art. 108 k.c. przewiduje jednak dwa

10

wyjątki. Pierwszy z nich polega na tym, że dopuszczalność czynności „z samym

sobą” może wynikać z treści pełnomocnictwa. Drugi wyraża się w tym, że ze

względu na treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia

interesów mocodawcy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia

29 czerwca 2005 r., I ACa 1855/04, nie publikowany). Dopuszczalność czynności

prawnej „z samym sobą” powinna wynikać z treści pełnomocnictwa, lecz nie musi

być w nim wprost wyrażona. Wola mocodawcy może więc zostać wyrażona

w sposób wyraźny bądź dorozumiany. Wyłączenie zakazu musi być jednak

niewątpliwe, niedwuznaczne Wystarczające jest jednak, gdy na wolę mocodawcy

wskazuje interpretacja oświadczenia woli o udzieleniu umocowania dokonana przy

zastosowania art. 65 § 1 k.c. W takim przypadku nie ma znaczenia, czy dana

czynność zagraża interesom mocodawcy, czy też nie. W sprawie zaszedł wyjątek

o którym mowa w art. 108 k.c. uprawniający J. K. do zawarcia umowy zamiany

nieruchomości z jednej strony we własnym imieniu i na własną rzecz, z drugiej jako

pełnomocnika swoich dzieci. Z treści pełnomocnictwa wynika, że ojciec powodów

nie był niczym skrępowany. Zakres udzielonego mu pełnomocnictwa nie był

ograniczony co do podmiotów, na rzecz których mógł dokonać przeniesienia

pełnomocnictwa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2004 r.,

IICK 118/04, nie publikowany). Nieograniczony zakres pełnomocnictwa udzielonego

ojcu pośrednio potwierdzili sami powodowie. Nie kwestionowali bowiem

prawidłowości czynności dokonanej przez pełnomocnika, na podstawie tej samej

umowy zamiany, tj. przeniesienia na nich własności lokali mieszkalnych, które

zostały przez powodów objęte w posiadanie. Także swojej szkody powodowie

upatrywali w różnicy wartości przeniesionych na ich własność mieszkań oraz

wartości nieruchomości w J. Reasumując, dokumenty jakimi dysponował sąd

wieczystoksięgowy nie dawały podstawy do odmowy dokonania wpisu w księdze

wieczystej, na podstawie umowy zamiany z dnia 16 marca 2001 r.

Po wejściu w życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia

1997 r. przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa, także na

podstawie art. 417 k.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy

z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692), była bezprawność działania (zaniechania)

11

jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa, z którego funkcjonowaniem związana

była szkoda. Pojęcie bezprawności na gruncie art. 417 k.c. wielokrotnie było

przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, który wyjaśnił, że niezgodność

z prawem może przybrać postać naruszeń konstytucyjnych praw i wolności,

konstytucyjnych zasad funkcjonowania władzy publicznej, uchybień wymaganiom

określonym w ustawach zwykłych, aktach wykonawczych, jak i uchybień normom

pozaprawnym, w różny sposób powiązanych z normami prawnymi (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2011 r., IV CSK 290/10, nie publikowany).

Powodowie bezprawności działania sądu wieczystoksięgowego upatrywali

w dokonaniu wpisu prawa własności nieruchomości położonej w J. przy ul. M. 9 na

rzecz J. K., na podstawie umowy zamiany z dnia 19 marca 2001 r. Jak to powyżej

wykazano, nie było podstaw do odmowy dokonania wpisu, zaś pozytywne

przesłanki wpisu zostały spełnione. Nie sposób więc doszukać się w postępowaniu

sądu rejonowego znamion bezprawności.

Mając powyższe na uwadze, na podatnie art. 39814 k.p.c., skargę kasacyjną

oddalono. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98

§1 k.p.c. w związku z art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 169, poz. 1417 ze zm.).

md