II CSK 585/11

Sygn. akt II CSK 585/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

SSN Anna Kozłowska

w sprawie z powództwa P. P.

przeciwko B.Towarzystwu Funduszy Inwestycyjnych

Spółce Akcyjnej w P.

o stwierdzenie nieważności uchwał ewentualnie o ich uchylenie ,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 czerwca 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 17 marca 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Zaskarżonym przez powoda P. P. wyrokiem z dnia 17 maja 2011 r. Sąd

Apelacyjny zmienił zaskarżony przez powoda i pozwanego B. Towarzystwo

Funduszy Inwestycyjnych SA w P. wyrok Sądu Okręgowego z dnia 29 września

2010 r. w ten sposób, że oddalił także powództwo o stwierdzenie nieważności lub

uchylenie uchwał nr 3 i 4 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia B. Towarzystwa

Funduszy Inwestycyjnych S.A. w P. z dnia 13 listopada 2009 r., oddalił apelację

powoda oraz orzekł o kosztach postepowania. W sprawie tej ustalono

co następuje.

W okresie od 1998 r. do 31 października 2009 r. powód był zatrudniony w B.

Towarzystwie Funduszy Inwestycyjnych Spółce Akcyjnej w P., w tym od listopada

1998 r. na stanowisku kierowniczym. W dniu 7 lipca 2006 r. Walne Zgromadzenie

pozwanej Spółki podjęło uchwałę, na podstawie której w pozwanej Spółce

wprowadzony został trzyletni Program Motywacyjny rozpoczynający się w 2006 r.

Program Motywacyjny był adresowany do członków wyższej kadry zarządzającej

Spółki istotnie przyczyniających się do wzrostu jej wartości. Dniem zakończenia

Programu była data odbycia Walnego Zgromadzenia Spółki, które zatwierdziło

sprawozdanie finansowe za ostatni rok z 3 letniego okresu obowiązywania

Programu Motywacyjnego. Ramy Programu Motywacyjnego wyznaczały: a/

uchwała, b/ regulamin, c/ umowa - pkt II ppkt 2.2.1 regulaminu.

W dniu 8 sierpnia 2006 r. powód i pozwany zawarły umowę udziału

w Programie Motywacyjnym, w której zgodnie oświadczyły, że integralną częścią

umowy miał być regulamin Programu Motywacyjnego dla członków wyższej kadry

zarządzającej pozwanej spółki, przyjęty uchwałą Nadzwyczajnego Walnego

Zgromadzenia Spółki. W zakresie nieuregulowanym w umowie zastosowanie miały

znaleźć postanowienia regulamin. Pozwana spółka zobowiązała się w tej umowie

do złożenia wobec uczestnika programu trzech kolejnych ofert objęcia akcji Spółki

(odpowiednio w latach 2006, 2007 i 2008) w zamian za wkłady pieniężne,

na warunkach określonych w umowie i regulaminie oraz ustalenie ograniczeń

3

w obrocie akcjami objętymi przez uczestnika Programu w ramach Programu

Motywacyjnego oraz zasad ich zbywania.

Przez akcje rozumiano akcje Spółki pozbawione prawa wykonywania głosu

(akcje nieme) będące jednocześnie akcjami uprzywilejowanymi, co do dywidendy

w ten sposób, że przyznawały prawo do dywidendy w wysokości o 1% większej niż

dywidenda przeznaczona do wypłaty akcjonariuszom uprawnionym z akcji

nieuprzywilejowanych, z tym że uprawnienie do wypłaty nieuprzywilejowanej

dywidendy miało powstać z dniem 1 stycznia 2017 r. Akcje miały być obejmowane

przez Uczestnika Programu w zamian za wkłady pieniężne po cenie emisyjnej akcji.

Umowę z dnia 8 sierpnia 2006 r. sporządził pozwany. Zgodnie z literalną

treścią § 9 ust. 1 a umowy - umowa automatycznie wygasła, bez potrzeby

składania przez którąkolwiek ze stron jakichkolwiek oświadczeń, z chwilą ustania

funkcji członka zarządu Spółki. Zgodnym zamiarem stron było wprowadzenie do

umowy postanowienia, które przewidywałoby jej wygaśnięcie, bez potrzeby

składania przez którąkolwiek ze stron jakichkolwiek oświadczeń, z chwilą ustania

pełnienia przez powoda funkcji osoby zarządzającej oznaczonymi funduszami

inwestycyjnymi i ustania stosunku pracy pomiędzy nim a pozwanym.

Na podstawie ofert nabycia akcji złożonych przez Spółkę oraz złożonych

przez powoda w odpowiedzi na nie oświadczeń o przyjęciu, powód nabył akcji serii

D w liczbie 741, serii E w liczbie 148 oraz serii F w liczbie 56 za łączną kwotę 127

400 zł. Z tytułu akcji niemych nabytych w ramach Programu Motywacyjnego powód

w latach 2007-2009 otrzymał dywidendę w kwocie 2 808 596,29 zł.

W dniu 20 lipca 2009 r. powód złożył pozwanej Spółce oświadczenie

o wypowiedzeniu stosunku pracy ze skutkiem na dzień 31 października 2009 r.

Powód został od dnia 31 sierpnia 2009 r. do dnia 31 października 2009 r. zwolniony

z obowiązku świadczenia pracy na rzecz pozwanej spółki. Tym samym w sierpniu

2009 r. utracił status kluczowego zarządzającego inwestycjami w rozumieniu

Regulaminu.

Spółka doręczyła powodowi zaproszenie na Nadzwyczajne Walne

Zgromadzenie Akcjonariuszy pozwanej Spółki w dniu 23 października 2009 r.

Na Zgromadzeniu tym podjęło uchwałę nr 2 w sprawie zmiany Regulaminu

Programu Motywacyjnego dla członków zarządzającej spółki B. Towarzystwa

4

Funduszy Inwestycyjnych Spółka Akcyjna w P. Obecny na zgromadzeniu

pełnomocnik powoda, na podstawie art. 422 § 2 pkt 2 k.s.h. wniósł

o zaprotokołowanie sprzeciwu przeciwko powzięciu uchwały nr 2 motywując to tym,

że jest ona sprzeczna z prawem, ma na celu pokrzywdzenie akcjonariuszy oraz

narusza dobre obyczaje.

W dniu 13 listopada 2009 r. odbyło się Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie

Akcjonariuszy pozwanej Spółki, na którym zostały podjęte m.in. - uchwała nr 3

w sprawie umorzenia akcji własnych spółki oraz uchwałę nr 4 w sprawie obniżenia

kapitału zakładowego spółki. Za powzięciem uchwał nr 3 i 4 głosował jedyny

uprawniony do głosowania akcjonariusz pozwanego - spółka pod firmą B. A.

Management Spółka Akcyjna w P. Powód nie został powiadomiony przez pozwaną

Spółkę o Nadzwyczajnym Walnym Zgromadzeniu Spółki z dnia 13 listopada 2009 r.

Z tytułu odkupienia od powoda akcji kolejnych emisji (DEF), powód otrzymał

od pozwanej Spółki kwotę 517 298,62 zł. Po objęciu akcji kolejnych emisji (DEF)

powodowi nie zostały wydane przez pozwaną Spółkę dokumenty akcji.

Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy pozwanej Spółki w dniu 19 marca

2009 r. podjęło uchwałę w sprawie zatwierdzenia sprawozdania finansowego za

2008 r. Z dniem odbycia Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy zakończył

funkcjonowanie Program Motywacyjny przewidziany na lata 2006, 2007, 2008.

Pozwem z dnia 23 listopada 2009 r. wniesionym przeciwko B. Towarzystwu

Funduszy Inwestycyjnych S.A. w P. P. P. domagał się stwierdzenia nieważności,

ewentualnie uchylenia uchwał: 1) nr 2 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia B.

Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych Spółki Akcyjnej w P. z dnia 23 października

2009 r. w sprawie zmiany Regulaminu Programu Motywacyjnego dla członków

wyższej kadry zarządzającej spółki B. Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych

Spółka Akcyjna w P., 2) nr 3 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia B.

Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych Spółki Akcyjnej w P. z dnia 13 listopada

2009 r. w sprawie umorzenia akcji spółki, 3) nr 4 Nadzwyczajnego Walnego

Zgromadzenia B. Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych Spółki Akcyjnej w P. z

dnia 13 listopada 2009 r. w sprawie obniżenia kapitału zakładowego spółki.

Z kolei w pozwie z dnia 23 października 2009 r. powód domagał się

nakazania pozwanemu złożenia oświadczeń woli, których treścią są dane

5

wymagane przez przepis art. 328 § 1 i 2 k.s.h. Ponadto powód domagał się

nakazania pozwanemu wydania dokumentów akcyjnych w postaci zbiorowych akcji

imiennych niemych B. Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych S.A. w P.

zawierających wyżej wymienione oświadczenia woli, opatrzonych pieczęcią spółki

oraz podpisem Zarządu zgodnie z treścią art. 328 § 2 k.s.h.

Wyrokiem z dnia 29 września 2010 r. Sąd Okręgowy w sprawie – sygn. [...]

oddalił powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały nr 2 Nadzwyczajnego

Walnego Zgromadzenia B. Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych SA z 23

października 2009 r. i o uchylenie tejże uchwały, natomiast stwierdził nieważność

uchwał nr 3 i 4 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia B. Towarzystwo

Funduszy Inwestycyjnych SA z 13 listopada 2009 r. i orzekł o kosztach procesu,

natomiast w sprawie – sygn. [...] oddalił powództwo w całości i orzekł o kosztach

procesu.

Rozpoznający sprawę, na skutek apelacji powoda, Sąd Apelacyjny uznał za

trafne stanowisko Sądu Okręgowego, że zaskarżona uchwała nr 2 z 23

października 2009 r. w sprawie zmiany regulaminu Programu Motywacyjnego dla

członków wyższej kadry zarządzającej nie jest sprzeczna z prawem. W odniesieniu

do treści § 1 pkt V ppkt 5.2 uchwała nr 2 zapewniła jedynie uproszczony sposób

przejścia praw z akcji na rzecz pozwanej spółki z chwilą ziszczenia się

przewidzianych w niej okoliczności. Zgodnie z § 1 pkt V ppkt 5.2 w momencie

utraty statusu uczestnika z przyczyn o których mowa w pkt 5.1 a-c prawa z akcji

przechodziły na spółkę, za cenę odpowiadającą wartości księgowej tych akcji.

Powód w apelacji stwierdził, że przestał być kluczowym zarządzającym

inwestycjami w rozumieniu Regulaminu Motywacyjnego najpóźniej z dniem

zakończenia Programu Motywacyjnego, to jest z dniem 19 marca 2009 r. Prowadzi

to do oczywistego wniosku, że najpóźniej z dniem 19 marca 2009 r. powód utracił

przymiot uczestnika Programu Motywacyjnego, ponieważ w tym dniu wygasła

umowa udziału w Programie Motywacyjnym z 8 sierpnia 2006 r. Przeprowadzona

wykładnia § 9 ust. 1 a umowy zakłada bowiem, że umowa automatycznie wygasa,

gdy powód zaprzestanie pełnienia funkcji kluczowego zarządzającego. Z kolei

wygaśnięcie umowy prowadzi do utraty statusu uczestnika Programu

Motywacyjnego.

6

A zatem powód w apelacji poszedł dalej niż Sąd pierwszej instancji, który

uznał że powód utracił przymiot uczestnika Programu Motywacyjnego z dniem

31 października 2009 r., to jest z dniem ustania stosunku pracy powoda

z pozwanym. Wygaśnięcie umowy uczestnictwa w Programie Motywacyjnym miało

kluczowe znaczenie w sprawie i dlatego wykładnia umowy prowadząca do

ustalenia, że umowa automatycznie wygasa z chwilą zaprzestania pełnienia funkcji

kluczowego zarządzającego przez powoda, a nie tylko funkcji członka zarządu

spółki, była tak istotna.

Wygaśnięcie umowy z dniem 19 marca 2009 r. (w tym dniu powód

zaprzestał pełnienia funkcji kluczowego zarządzającego) miało zasadnicze skutki,

ponieważ oznaczało utratę statusu uczestnika Programu Motywacyjnego przez

powoda. Warto w tym miejscu podkreślić, że zgodnie ze starym brzmieniem

Regulaminu, osoba fizyczna traci uprawnienia uczestnika jeżeli po pierwsze utraci

właściwości definiujące ją jako uczestnika, po drugie wygaśnie umowa.

Oba zdarzenia zgodnie ze stanowiskiem powoda nastąpiły w dniu 19 marca 2009 r.

Rację ma Sąd pierwszej instancji, wiążąc status uczestnika Programu

Motywacyjnego i kluczowego zarządzającego inwestycjami z istnieniem stosunku

pracy - zatrudnienia w pozwanej spółce. Rację ma też pozwany, że rzeczywistą

intencją stron przy zawarciu umowy z 8 sierpnia 2006 r. było udostępnienie

powodowi akcji najdalej na okres zatrudnienia u pozwanego, ponieważ powód

podpisując umowę był świadomy, że otrzymuje akcje najwyżej na okres pracy

u pozwanego, a precyzyjniej rzecz ujmując posiadania statusu uczestnika

Programu Motywacyjnego. Tylko posiadanie statusu uczestnika Programu

Motywacyjnego mogło zapewnić silniejsze związanie, lojalność i identyfikację

uczestnika ze spółką oraz motywowanie do efektywniejszej pracy.

Przede wszystkim jednak było to celem zawarcia umowy udziału w Programie

Motywacyjnym.

Nie można też zgodzić się ze skarżącym, że została naruszona ochrona

praw nabytych, ponieważ wygaśnięcie umowy z 8 sierpnia 2006 r. zobowiązywało

uczestnika Programu do niezwłocznego - w terminie 7 dni roboczych przeniesienia

praw z akcji na rzecz dotychczasowego akcjonariusza Spółki - spółkę B. A.

Management SA lub na rzecz spółki i to po cenie odpowiadającej wartości

7

księgowej. Zmiana w nowym Regulaminie polegała tylko na tym, że prawa z akcji

przechodzą automatycznie na rzecz wyżej wymienionych podmiotów z chwilą utraty

statusu uczestnika Programu, także po cenie odpowiadającej ich wartości

księgowej. A zatem w jednym i drugim przypadku przejście praw z akcji jest

związane z utratą statusu uczestnika Programu - ponieważ wygaśnięcie umowy do

tego prowadziło i to za taką samą cenę (wartość księgowa akcji). Doszło w ten

sposób, tylko do uproszczenia procedury, a nie utraty praw, ponieważ już umowa

nakazywała powodowi natychmiastowe przeniesienie praw z akcji na pozwaną

spółkę. Co więcej, już w umowie zastrzeżono dla uczestników Programu

Motywacyjnego automatyczne przejście praw z akcji, tyle że w razie spełnienia

innych przesłanek (§ 10 ust. 2 umowy). Tym bardziej zatem sytuacja prawna

powoda nie uległa zasadniczym zmianom, z chwilą wejścia w życie nowego

Regulaminu, który rozciągnął automatyczną utratę praw z akcji na wszystkie

przypadki utraty statusu uczestnika Programu.

Zaskarżona uchwała nr 2 nie jest również nieważna na skutek sprzeczności

z wymienionymi przez powoda przepisami, to jest art. 362 § 1 pkt 5 k.s.h. w zw.

z art. 359 § 1 zd. 2 k.s.h., art. 339 k.s.h., art. 354 § 1 k.c. oraz art. 140 k.c. w zw.

z art. 2 zd. 2 k.s.h. Nietrafny jest pogląd, że przepisy art. 362 § 1 pkt 5 w zw. z art.

359 § 1 zd. 2 k.s.h. zostały naruszone w ten sposób, że Sąd Okręgowy przyjął, iż

przewidują umorzenie akcji bez zgody akcjonariusza oraz za wynagrodzeniem

ustalonym jednostronnie przez pozwaną spółkę, bez udziału akcjonariusza.

Zaskarżona uchwała, nie powodując istotnej zmiany treści wiążących strony

stosunków prawnych doprecyzowała jedynie przesłanki wygaśnięcia umowy

w związku z utratą statusu uczestnika Programu Motywacyjnego i ujednoliciła

zasady nabywania akcji przez spółkę w ten sposób, że w każdym przypadku

zakończenia Programu Motywacyjnego przez jego uczestnika prawa z akcji

przechodzą na rzecz pozwanej spółki z zachowaniem zasady, że spółka nabywa

te akcje za cenę odpowiadającą ich wartości księgowej.

Z kolei co do art. 339 k.s.h., to jak słusznie zauważył pozwany uchwała

w ogóle nie regulowała techniczno-prawnych aspektów przeniesienia akcji,

a przepis ten dotyczy wyłącznie techniki przenoszenia dokumentów akcji, a nie

akcji w znaczeniu praw udziałowych. W przedmiotowej sprawie dokumenty akcji

8

nabytych przez powoda w ogóle nie były sporządzone, a akcje te jako akcje

imienne, były odnotowane w księdze akcyjnej.

Natomiast art. 354 k.c. dotyczy sposobu wykonywania zobowiązania przez

strony, a nie czynników kształtowania jego treści, do których należy Regulamin.

Zmiana Regulaminu nie może być kwalifikowana jako niewykonanie lub nienależyte

wykonanie zobowiązania. Uprawnienie do zmiany treści regulaminu lub innego

wzorca kształtującego stosunki prawne o charakterze ciągłym wynika z art. 3841

k.c. W razie wprowadzenia nowego wzorca umownego w czasie trwania stosunku

prawnego, wiąże on drugą stronę, jeżeli zostały zachowane wymagania określone

w art. 384 k.c., a strona nie wypowiedziała umowy w najbliższym terminie

wypowiedzenia.

Chybione są także twierdzenia powoda, że uchwała nr 2 z 23 października

2009 r. kwalifikuje się do uchylenia, ze względu na sprzeczność z dobrymi

obyczajami lub godzenie w interesy spółki albo z uwagi na pokrzywdzenie

akcjonariusza. Należy się zgodzić z Sądem pierwszej instancji, że zaskarżona

uchwała nie naruszyła dobrych obyczajów. Sprzeczność uchwały z dobrymi

obyczajami, o których mowa w art.422 § 2 k.s.h. może mieć miejsce wówczas, gdy

w obrocie handlowym może być uznana za nieetyczną, przy czy chodzi tu nie

o ocenę z punktu widzenia etyki przeciętnego, uczciwego człowieka, lecz

zapewnienie niezakłóconego funkcjonowania spółki pod względem ekonomicznym.

Dlatego w tym wypadku trudno uznać, że uchwała zmieniająca Regulamin

Programu Motywacyjnego w jakikolwiek sposób mogła naruszać dobre obyczaje.

Uchwała nr 2 nie mogła też pokrzywdzić powoda, ponieważ jak słusznie

zauważył Sąd Okręgowy, jej treść nie różniła się od treści zawartej przez strony

umowy z 8 sierpnia 2006 r. Nawet bowiem bez powzięcia uchwały powód - na

skutek utraty statusu uczestnika Programu Motywacyjnego - był zobowiązany

do natychmiastowego przeniesienia na pozwaną spółkę praw z akcji za cenę

odpowiadającą ich wartości księgowej. Dlatego niezrozumiałe jest stanowisko

powoda, że został pokrzywdzony ponieważ w dniu 3 listopada 2009 r. otrzymał od

pozwanej spółki tytułem utraty statusu uczestnika Programu Motywacyjnego kwotę

471 800,65 zł (wartość księgowa akcji) a nie 4.500.000 zł (wartość rynkowa akcji).

9

Zdaniem Sądu II instancji nie ma podstaw do kwestionowania wyroku Sądu

Okręgowego w zakresie, w którym oddala on żądanie stwierdzenia przez Sąd na

podstawie art. 64 k.c. obowiązku złożenia przez pozwaną spółkę oznaczonych

w pozwie oświadczeń woli w celu realizacji przewidzianego w art. 328 § 5 k.s.h.

roszczenia o wydanie dokumentów akcji. Dokumenty akcji objętych przez powoda

w ramach Programu Motywacyjnego nigdy nie zostały fizycznie sporządzone i nie

istniały jako rzeczy mogące stanowić przedmiot roszczenia windykacyjnego.

Nadto zgodnie z umową na powodzie ciążył obowiązek bezzwłocznego

przeniesienia akcji na rzecz spółki, a w myśl zmienionego Regulaminu posiadane

przez powoda akcje przeszły na spółkę. Nadto należy się zgodzić ze skarżącym,

że roszczenie o wydanie dokumentów akcji nie może być dochodzone w trybie art.

64 k.c., ponieważ wystawienie akcji jako papieru wartościowego jest czynnością

techniczną a nie czynnością prawną (oświadczeniem woli), do której mógłby mieć

zastosowanie art. 64 k.c.

Sąd pierwszej instancji stwierdził nieważność uchwał nr 3 i 4

Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia B. Towarzystwa Funduszy

Inwestycyjnych SA uznając, że powód wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi nie

przeniósł na pozwaną spółkę praw z akcji, a pozwana spółka nie skorzystała

z możliwości zastąpienia oświadczenia woli powoda orzeczeniem sądu

stwierdzającym taki obowiązek w oparciu o art. 64 k.c. Stanowisko Sądu

Okręgowego jest chybione, a przede wszystkim niekonsekwentne, skoro oddalił

powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały nr 2. Z chwilą utraty statusu

uczestnika Programu Motywacyjnego przez powoda, prawa do akcji przeszły na

pozwaną spółkę, co oznacza że w tym momencie stały się własnością spółki, bez

potrzeby dokonywania jakichkolwiek dalszych czynności. Jest to sprzeczne

z twierdzeniem Sądu pierwszej instancji, że powód powinien przenieść prawa

z akcji na rzecz pozwanej spółki. Tak różna ocena skutków tego samego zdarzenia

jest niezrozumiała. Gdyby Sąd Okręgowy konsekwentnie przyjął, że z chwilą utraty

przez powoda statusu uczestnika Programu Motywacyjnego ziściła się przesłanka

pkt 5.1 a-c Regulaminu powodująca przejście praw z akcji na spółkę, to nie byłoby

podstaw do kwestionowania zgodności z prawem uchwał nr 3 i 4.

10

Nie doszło też do naruszenia art. 402 § 3 k.s.h. w zw. z art. 401 § 2 zd. l

k.s.h., art. 341 § 4 k.s.h. w zw. z art. 343 § 1 k.s.h. ponieważ nie było potrzeby

powiadamiania powoda o nadzwyczajnym walnym zgromadzeniu wyznaczonym na

dzień 13 listopada 2009 r. skoro powód wcześniej utracił przymiot akcjonariusza.

W skardze kasacyjnej powód zarzucił: I. Naruszenie prawa materialnego,

tj. art. 2 Konstytucji RP, 2) art. 425 k.s.h., art. 362 § 1 k.s.h., art. 362 § 1 pkt 5

k.s.h.; art. 339 k.s.h., art. 359 §§ 1,2,5,6 k.s.h., art. 418 k.s.h., 359 § 1 k.s.h. w zw.

z art. 362 § 1 pkt 5 k.s.h., art. 360 § 1 k.s.h., art. 360 § 1 k.s.h. w zw. z art. 398

k.s.h. i art. 402 k.s.h., art. 328 § 5 k.s.h., art. 422 k.s.h.; 3) art. 3841

k.c. w zw. z art.

385 § 1 k.c., art. 65 k.c. w zw. z § 10 ust. 1 Umowy Udziału w Programie

Motywacyjnym z dnia 8 sierpnia 2006 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W zaskarżonym wyroku Sąd Apelacyjny wskazując, że w umowie

z 8 sierpnia 2006 r. zawartej pomiędzy powodem i pozwanym nazwanej Umową

udziału w Programie Motywacyjnym, powód wyraził zgodę na niezwłoczne –

w terminie 7 dni roboczych przeniesienie praw z akcji w razie utraty statusu

uczestnika Programu, uznał, że tym samym zgodził się on na automatyczne

przejście jego praw z akcji na powodowa spółkę. Wychodząc z takiego założenia

Sąd Apelacyjny uznał w konsekwencji, że uchwała nr 2 walnego zgromadzenia

powodowej spółki z dnia 23 października 2009 r., zmieniająca Regulamin Programu

Motywacyjnego dla członków wyższej kadry zarządzającej spółki B. Towarzystwa

Funduszy Inwestycyjnych Spółka Akcyjna w P., nie była sprzeczna z przepisami

prawa, wskazywanymi przez powoda, ani z dobrymi obyczajami i nie naruszała

interesu powoda, gdyż uchwała ta tylko upraszczała procedurę przejścia prawa z

akcji z powoda na pozwaną spółkę, a nie pozbawiała go jakichkolwiek praw.

Powód w skardze kasacyjnej, podniósł zarzut naruszenia art. 65 k.c.

wskazując, że Sąd Apelacyjny nie uwzględnił jednoznacznych postanowień tej

umowy, a przede wszystkim stanowiącego jej integralną część Regulaminu

w pierwotnej wersji, które zapewniały powodowi nabycie prawa do akcji

uprzywilejowanych i nie przewidywały utraty prawa z akcji poprzez automatyczne

przejście ich na spółkę z chwilą wygaśnięcia stosunku pracy pomiędzy powodem

a spółką. Zarzut ten zasługuje na uwzględnienie.

11

Trafnie Sąd Apelacyjny ustali, że wolą stron umowy z 8 sierpnia 2006 r. było

związanie statusu uczestnika Programu Motywacyjnego z jego zatrudnieniem

w powodowej spółce na określonym stanowisku. Nie budzi też wątpliwości

ustalenie Sądu Apelacyjnego, że do powoda, jako kluczowego zarządzającego

inwestycjami, stosować należy te postanowienia umowy, które dotyczą członków

zarządu. Chociaż wprost nie zawierają tego postanowienia umowy, to z jej celu

wynika, że tylko takie jej rozumienie pozwoli na realizację celu umowy, którym było

silniejsze związanie, lojalność i identyfikację uczestników Programu ze spółką.

Natomiast brak podstaw do tak daleko idącego wniosku, że powód wyrażając

w umowie z dnia 8 sierpnia 2006 r., zgodę na przeniesienie prawa z akcji nabytych

w ramach Programu w sytuacji określonej w § 9 ust. 1 pkt 1, tym samym wyraził

zgodę na automatyczne przejście tych praw na spółkę, zawsze gdy ustaje

pomiędzy nim a spółką, stosunek zatrudnienia. Regulamin, stanowiący integralną

część umowy, w swojej pierwotnej wersji przewidywał utratę uprawnień Uczestnika,

miedzy innymi w razie gdy przed dniem Zakończenia Programu wygaśnie umowa

łącząca powoda ze spółką (§ 5 ust. 2). Bezspornym jest, że Program wygasł w dniu

19 marca 2009 r. Bezspornym jest także, że stosunek pracy powoda z pozwaną

spółką ustał w dniu 31 października 2009 r., czyli już po dniu Zakończenia

Programu. Skoro w § 5 ust. 3 Regulaminu w jego pierwotnej wersji wyraźnie

przewidziano, że nawet utrata statusu Uczestnika Programu nie prowadzi do

pozbawienia praw z akcji nabytych przed wystąpienie zdarzenia powodującego

utratę statusu Uczestnika, to wolą stron było pozbawienie praw z akcji Uczestnika

Programu tylko w sytuacji, gdy wygasła umowa łącząca go ze spółką, przed dniem

zakończenia Programu. Takie rozumienie obowiązku przeniesienia na spółkę akcji

nabytych w ramach Programu potwierdza definicja akcji zawarta w Regulaminie,

w której przewiduje się, że uprawnienie do wypłaty uprzywilejowanej dywidendy

powstanie dopiero z dniem 1 stycznia 2017 r. Strony umowy z dnia 8 sierpnia

2006 r. przewidywały więc, że akcje nabyte w ramach Programu jego uczestnicy

zachowają także po zakończeniu Programu. Wobec tego w umowie z dnia

8 sierpnia 2006 r., powód wyraził tylko zgodę na to, że przeniesie na spółkę prawa

z nabytych w ramach Programu akcji w ciągu 7 dni, w razie jeżeli łącząca go

ze spółką umowa wygaśnie przed dniem zakończenia Programu. Skoro zaś

12

z ustaleń Sądu Apelacyjnego wynika, że Program został zakończony 19 marca

2009 r., a stosunek pracy powoda ze spółką ustał dopiero 31 października 2009 r.,

to w ogóle nie powstał po stronie powoda obowiązek zwrotnego przeniesienia

na spółkę praw z akcji nabytych w ramach Programu. Brak wobec tego podstaw do

stwierdzenia, że zmiany Regulaminu, wprowadzone zaskarżoną przez powoda

uchwałą nr 2 walnego zgromadzenia powodowej spółki z dnia 23 października

2009 r. były objęte jego wolą wyrażoną w umowie z dnia 8 sierpnia 2006 r.

Wspomniana uchwała zmieniła § 5 Regulaminu w sposób dalece odmienny

od jego dotychczasowego brzmienia. Przede wszystkim zrezygnowano

z postanowienia, że utrata statusu Uczestnika nie skutkuje pozbawieniem praw

z akcji nabytych przed wystąpieniem zdarzenia powodującego utratę statusu

uczestnika. Ponadto obowiązek przeniesienia prawa z akcji został zastąpiony

mechanizmem automatycznego przejścia praw z akcji z powoda (uczestnika

Programu) na spółkę. Brak podstaw w tej sytuacji do przyjęcia, że powód wyrażając

zgodę na to, że przeniesie na spółkę akcje nabyte w ramach Programu w ciągu

siedmiu dni o wygaśnięcia łączącej go z powodową spółka umowy, gdy nastąpi

to przed dniem zakończenia Programu, wyraził tym samy zgodę na to, że nabyte

w ramach Programu akcje przejdą automatycznie na spółkę zawsze, gdy ustanie

stosunek pracy pomiędzy nim jako kluczowym zarządzającym funduszem

inwestycyjnym, a spółką, nawet gdy nastąpi to już po zakończeniu Programu.

Taka daleko idąca zmiana Regulaminu w sposób zasadniczy zmienia sytuację

powoda i brak podstaw, że była objęta jego wolą wyrażoną w umowie z dnia

8 sierpnia 2006 r.

Jeżeli brak podstaw do przyjęcia, że zmiana Regulaminu dokonana uchwała

nr 2 walnego zgromadzenia pozwanej spółki w dniu 23 października 2009 r. była

objęta wolą powoda, wyrażoną w umowie z dnia 8 sierpnia 2006 r., to zarzuty

sprzeczności tej uchwały z przepisami kodeksu spółek handlowych, wskazanych

w skardze kasacyjnej, są zasadne. Tryb automatycznego przejścia prawa z akcji

należących do akcjonariusza na spółkę, sam w sobie budzi zastrzeżenia, gdyż nie

przewidują go przepisy k.s.h. Zastosowanie takiego automatycznego przejścia

prawa z akcji przysługujących akcjonariuszowi na spółkę można by rozważać jako

umorzenie akcji za zgodą akcjonariusza, wyrażoną uprzednio, w razie zajścia

13

określonego zdarzenia. Skoro jednak powód jako akcjonariusz nie wyraził zgody na

takie umorzenie czyli, używając określeń zawartych w zaskarżonej uchwale

o zmianie Regulaminu, automatyczne przejście akcji na spółkę, uznać należy

że uchwała ta pozostaje w sprzeczności zarówno z przepisami o nabywaniu

własnych akcji przez spółkę (art. 362 k.s.h.), jak i z przepisami dotyczącymi

przymusowego umorzenia akcji, skoro w statucie spółki nie przewidziano takiej

możliwości (art. 359 k.s.h.). Zaskarżona uchwała jest także sprzeczna z art. 339

k.s.h., gdyż przewiduje tryb przenoszenia prawa z akcji bez zachowania wymogów

określonych tym przepisem. Istnieją więc podstawy do stwierdzenia, że uchwała

nr 2 walnego zgromadzenia pozwanej spółki z dnia 23 października 2009 r. jako

sprzeczna z ustawą jest nieważna. Sąd Apelacyjny nie uwzględniając tego naruszył

też art. 425 k.s.h. Skoro zasadny jest zarzut sprzeczności zaskarżonej uchwały

z ustawą nie ma podstaw do rozważania zarzutów zmierzających do wykazania,

że istnieją podstawy do uchylenia zaskarżonej uchwała w trybie art. 422 k.s.h.,

chociaż należy się zgodzić ze skarżącym, że uchwała ta niewątpliwie miała na celu

pokrzywdzenie akcjonariusza i była sprzeczna z dobrymi obyczajami. Jeżeli

sprzeczna z ustawą była uchwała nr 2 walnego zgromadzenia pozwanej spółki,

to w konsekwencji powód dalej był akcjonariuszem pozwanej i powinien zostać

zawiadomiony o walnym zgromadzeniu pozwanej spółki, które odbyło się w dniu

13 listopada 2009 r. Trafnie wobec tego Sąd Okręgowy uznał te uchwały

za nieważne.

Mając na uwadze powyższe względy Sąd Najwyższy, na podstawie art.

39815

k.p.c., orzekł jak w sentencji wyroku.