I PK 42/12

Sygn. akt I PK 42/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 sierpnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca)

SSN Józef Iwulski

w sprawie z powództwa T. M.

przeciwko Bankowi Polska Kasa Opieki Spółce Akcyjnej w Warszawie

o wypłatę bonusu świątecznego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 sierpnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w O.

z dnia 27 września 2011 r.,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od pozwanego Banku Polska Kasa Opieki S.A. w

Warszawie na rzecz powoda T. M. kwotę 900 (dziewięćset)

złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu kasacyjnym.

2

Uzasadnienie

Powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego Banku Polska Kasa Opieki

Spółki Akcyjnej w Warszawie (dalej: Bank Pekao S.A.) tytułem należnego im tzw.

bonusu świątecznego za 2007 r. następujących kwot: […], T. M, – 15.884,24 zł,

wraz z ustawowymi odsetkami od 16 grudnia 2007 r. Powodowie podnieśli, że na

podstawie Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy (dalej: ZUZP) obowiązującego

w pozwanym Banku Pekao S.A. nabyli prawo do bonusu świątecznego za rok 2007

w pełnej wysokości. Tymczasem pozwany pracodawca wypłacił im jedynie 1/12

przysługującego im świadczenia, dlatego wnieśli o zasądzenie pozostałej części w

wysokości 11/12 bonusu świątecznego.

Pozwany Bank Pekao S.A. wniósł o oddalenie powództw w całości,

podnosząc, że wysokość spornego świadczenia wynikającego z § 21 ust. 2 ZUZP

była uzależniona od zakładowego stażu pracy, który w przypadku powodów wynosił

w 2007 r. jedynie jeden miesiąc. Tym samym Bank był zobowiązany do wypłaty

jedynie 1/12 części przedmiotowego świadczenia, proporcjonalnie do zakładowego

stażu pracy. Przy przyjęciu odmiennego założenia należy uwzględnić, że

powodowie otrzymali od poprzednika prawnego pozwanego - czyli od Banku BPH

S.A. w K, – kwoty po 950 zł tytułem nagrody świątecznej; z uwagi na identyczny

charakter obydwu świadczeń – nagrody świątecznej i bonusu świątecznego -

wypłacone kwoty powinny być zaliczone na poczet świadczenia dochodzonego w

niniejszym postępowaniu.

Sąd Rejonowy w O, – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 28

lutego 2011 r. zasądził od pozwanego od na rzecz powodów następujące kwoty:

[…], T. M. – 14.606,16 zł, z ustawowymi odsetkami od 16 grudnia 2007 r., a w

pozostałej części powództwa oddalił.

Sąd Rejonowy ustalił, że powodowie do 29 listopada 2007 r., tj. do chwili

przejęcia ich przez pozwany Bank Pekao S.A. w trybie art. 231

k.p., pozostawali

pracownikami Banku BPH S.A. w K. (dalej: Bank BPH S.A.). W § 11 regulaminu

wynagradzania pracowników, obowiązującego w Banku BPH S.A., stanowiącego

załącznik nr 1 do zarządzenia prezesa zarządu Banku BPH S.A. nr ZP/1/2007 z

14 lutego 2007 r., przewidziano, że pracownicy otrzymują coroczną nagrodę

3

świąteczną w wysokości 950 zł brutto, pracownikom zatrudnionym w niepełnym

wymiarze czasu pracy nagroda wypłacana jest proporcjonalnie do wymiaru

zatrudnienia, nagroda przysługuje tym pracownikom, którzy pozostają w stosunku

pracy przez okres co najmniej 10 miesięcy w danym roku kalendarzowym oraz w

dniu wypłaty nagrody, który ustala się na 30 listopada każdego roku

kalendarzowego. W 2007 r. Bank BPH S.A. wypłacił powodom kwoty po 950 zł

tytułem nagrody świątecznej.

Z dniem przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę powodowie

otrzymali informację o przejęciu zakładu pracy przez pozwanego i zostali

poinformowani, że od tego dnia zostaną objęci warunkami pracy i płacy

wynikającymi z obowiązującego w Banku Pekao S.A. Zakładowego Układu

Zbiorowego Pracy w części, w której te warunki będą dla nich korzystniejsze niż

dotychczasowe warunki wynikające z indywidualnej umowy o pracę oraz

obowiązującego w Banku BPH S.A. regulaminu wynagradzania. W Zakładowym

Układzie Zbiorowym Pracy obowiązującym od grudnia 2005 r. w Banku Pekao S.A.

w rozdziale IX poświęconym „Bonusom” w jego § 21 zatytułowanym „Bonus

świąteczny” zawarte są przepisy, z których wynika, że pracownikom Banku

przysługuje bonus świąteczny wypłacany ze środków na wynagrodzenia osobowe

w terminie do 15 grudnia każdego roku, otrzymują go pracownicy, którzy pozostają

w stosunku pracy z Bankiem w dniu 1 grudnia danego roku kalendarzowego, tj. w

dniu przyznania bonusu. Podstawę naliczenia bonusu świątecznego stanowi

miesięczne zasadnicze wynagrodzenie należne pracownikowi w dniu 1 grudnia

roku wypłaty. Bonus świąteczny jest wypłacany w wysokości proporcjonalnej do

okresu pozostawania w stosunku pracy w roku wypłaty, w części 1/365 za każdy

dzień, za który pracownik otrzymał wynagrodzenie. W 2007 r. pozwany Bank Pekao

S.A. wypłacił powodom bonus świąteczny w wysokości 1/12 całego świadczenia,

przyjmując, że pozostawali w stosunku pracy z tym pozwanym jedynie w grudniu

2007 r.

Sąd Rejonowy uznał, że roszczenie powodów o wypłacenie należnego im

bonusu świątecznego w pełnej wysokości zasługuje na uwzględnienie jedynie

częściowo. Powodowie swoje roszczenie wywodzą z obowiązującego w pozwanym

Banku § 21 ZUZP twierdząc, że spełnili wszystkie wskazane w tym przepisie

4

warunki. Poddając analizie treść § 21 ust. 1 ZUZP, a zwłaszcza ten jego fragment,

który stanowi, że bonus świąteczny jest wypłacany „w wysokości proporcjonalnej do

okresu pozostawania w stosunku pracy w roku wypłaty”, Sąd uznał, że świadczenie

to jest wypłacane ze względu na sam fakt „pozostawania w stosunku pracy”, w

jakimkolwiek stosunku pracy, niekoniecznie z pozwanym Bankiem, w „roku wypłaty”

tego świadczenia przez pozwanego. Za przyjęciem takiej interpretacji powyższego

postanowienia ZUZP przemawia, zdaniem Sądu, okoliczność, że strony układu w

jego § 1 nie wyjaśniły, co należy rozumieć pod pojęciem „pozostawania w stosunku

pracy”, a tym samym brak było podstaw do ograniczenia tego pojęcia jedynie do

zakładowego stażu pracy. W tej sytuacji zarówno nowo przyjęty pracownik, jak i

pracownik przejęty w trybie art. 231

k.p., powinien otrzymać to świadczenie w

wysokości zależnej od ogólnego okresu „pozostawania w stosunku pracy w roku

wypłaty świadczenia”. Sam fakt przejęcia pracowników w trybie art. 231

k.p. nie

generuje fikcji, że okres pracy u poprzedniego pracodawcy ma zostać wliczony do

zakładowego stażu pracy w podmiocie przejmującym. Brak jest podstaw prawnych

do przyjmowania takiej reguły, bowiem tam, gdzie ustawodawca chce ten skutek

osiągnąć, wprost to reguluje, np. w art. 36 § 11

k.p. albo w art. 8 ust. 2 ustawy z

dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844

ze zm.). Skutek ten wynika z samej regulacji art. 231

k.p.

Sąd Rejonowy w O. uznał, że charakter obydwu świadczeń – zarówno

nagrody świątecznej, jak i bonusu świątecznego – jest identyczny. Oba te

świadczenia są świadczeniami związanymi ze Świętami Bożego Narodzenia,

wypłacanymi na koniec roku kalendarzowego. Do ich otrzymania pracownik nie

musi wykazać się dobrą pracą, odpowiednia oceną pracy przez przełożonego,

mechanizm ich przyznawania jest analogiczny, istotny jest sam fakt zatrudnienia w

zakładzie pracy. Nazwanie go nagrodą bądź bonusem nic w ich charakterze nie

zmienia i nie może sam w sobie przemawiać za uznaniem całkowitej odrębności

tych świadczeń. Z kolei, skoro z art. 24113

§ 1 k.p. wynika, że korzystniejsze dla

pracownika postanowienia układu, z dniem jego wejścia w życie, zastępują z mocy

prawa wynikające z dotychczasowych przepisów prawa pracy warunki umowy o

pracę lub innego aktu stanowiącego podstawę nawiązania stosunku pracy, to

5

korzystniejsze, czyli w istocie wyższe świadczenie, obowiązujące w pozwanym

Banku w postaci bonusu świątecznego, zastąpiło dotychczasowe, mniej korzystne

dla powodów w postaci nagrody świątecznej. Skoro jest to świadczenie

jednorazowe, wypłacane raz do roku, a w następstwie regulacji art. 24113

k.p. w

przypadku powodów uległo ono podwyższeniu, to brak jest podstaw prawnych do

jakiegokolwiek ograniczenia jego wysokości. W przypadku świadczeń

jednorazowych, takich jak nagroda jubileuszowa albo bonus świąteczny,

podwyższenie ich wysokości w roku, za który świadczenie to przysługuje, uprawnia

pracownika do wypłaty „podwyższonego świadczenia” w całości, o ile ta zmiana

nastąpiła przed okresem jego wymagalności. W przypadku świadczeń

wymagalnych okresowo, np. miesięcznie, prawo do „podwyższonego świadczenia”

pracownik nabywa po zmianie jego wysokości w kolejnym ich terminie

wymagalności.

Zdaniem Sadu Rejonowego, regulacja z § 21 ust. 1 ZUZP odnosząca się do

wysokości należnego pracownikom świadczenia określona w ten sposób, że

wypłata następuje „w wysokości proporcjonalnej do okresu pozostawania w

stosunku pracy w roku wypłaty”, dotyczy jedynie pracowników, którzy zostali nowo

przyjęci do pracy u pozwanego w roku wypłaty spornego świadczenia, a nie

dotyczy ona pracowników przejętych w oparciu o art. 231

k.p., wobec których działa

zasada automatycznego prawa do korzystniejszych świadczeń u pracodawcy

przejmującego wynikająca z art. 24113

§ 1 k.p. oraz mechanizm ochronny, który

zobowiązuje pracodawcę przejmującego do wypowiedzenia warunków pracy i płacy

(art. 24113

§ 2 k.p.) w przypadku, gdy u tego ostatniego są one mniej korzystne niż

u dotychczasowego.

Uznając zasadność roszczeń powodów, Sąd przyjął, że mechanizm

wyliczenia wysokości należnych powodom bonusów świątecznych zgodnie z § 21

ust. 4 ZUZP opierał się na określeniu wysokości zasadniczego wynagrodzenia

należnego pracownikowi w dniu 1 grudnia roku wypłaty podzielonego przez 365 dni

i pomnożonego przez ilość dni w roku, za które pracownik otrzymał wynagrodzenie

(§ 21 ust. 5). Przy wyliczeniu spornego świadczenia nie jest brany pod uwagę

okres, za który pracownik nie otrzymał wynagrodzenia bądź otrzymał

wynagrodzenie chorobowe, zasiłek chorobowy wypłacany przez ZUS lub zasiłek

6

opiekuńczy itp. Od tak wyliczonego świadczenia należało odjąć w oparciu o art. 450

k.c. i art. 451 k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20 marca 2009 r., I PK 195/08,

OSNP 2010 nr 21-22, poz. 260) świadczenie wypłacone powodom przez Bank BPH

S.A., z którego zostali przejęci przez pozwany Bank Pekao S.A., w postaci nagrody

świątecznej w wysokości 950 zł, gdyż obydwa istniejące w tych Bankach

świadczenia świąteczne mają identyczny charakter – w tej sytuacji powodowie

nabyli jedynie prawo do „uzupełniającego” świadczenia świątecznego, co oznaczało

konieczność pomniejszenia kwoty przez nich żądanej o kwotę już wypłaconego im

częściowo przez pozwanego świadczenia w wysokości 1/12 przysługującego

bonusu świątecznego. Wyliczenie należnego powodom świadczenia przedstawia

się następująco: bonus świąteczny za 2007 r. wyliczony według wyżej opisanej

reguły powinien zostać pomniejszony o dotychczas wypłaconą przez pozwany

Bank Pekao S.A. 1/12 część bonusu należnego oraz o nagrodę świąteczną

wypłaconą przez Bank BPH S.A. w wysokości 950 zł. Tak wyliczone świadczenie

Sąd zasądził na rzecz powodów.

Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany Bank Pekao S.A.,

zarzucając naruszenie art. 24113

§ 1 k.p. w związku z art. 231

k.p. i § 21 ust. 5

ZUZP, przez przyjęcie, że powodowie byli uprawnieni do otrzymania bonusu

świątecznego za 2007 r. w pełnej wysokości, w sytuacji gdy zgodnie z § 21 ust. 1

ZUZP nabyli prawo do bonusu jedynie w wysokości proporcjonalnej do okresu

przepracowanego u pozwanego pracodawcy.

Sąd Okręgowy w O. – Sąd Pracy wyrokiem z 27 września 2011 r. oddalił

apelację pozwanego Banku Pekao S.A.

Sąd Okręgowy przyjął za własne ustalenia faktyczne poczynione w sprawie

przez Sąd pierwszej instancji oraz podzielił rozważania prawne tego Sądu. Tytułem

uzupełnienia podniósł, że wykładnia § 21 ust. 5 ZUZP powinna znaleźć odniesienie

do całości regulacji dotyczącej bonusu świątecznego zawartej w ZUZP. Z § 21 ust.

2 ZUZP wynika, że prawo do bonusu świątecznego przysługuje pracownikowi

pozostającemu w stosunku pracy z Bankiem w dniu 1 grudnia danego roku

kalendarzowego. Z kolei w § 21 ust. 4 i 5 ZUZP określono sposób naliczenia

świadczenia, przyjmując, że podstawą naliczenia wysokości bonusu świątecznego

jest miesięczne wynagrodzenie zasadnicze należne pracownikowi w dniu 1 grudnia

7

roku wypłaty świadczenia. Bonus jest wypłacany w wysokości proporcjonalnej do

okresu pozostawania w stosunku pracy w roku wypłaty, w części 1/365 za każdy

dzień, za który pracownik otrzymał wynagrodzenie. Podstawą naliczenia bonusu

nie jest wynagrodzenie uzyskane przez pracownika przez cały rok pracy, ale

wynagrodzenie zasadnicze przysługujące w dniu 1 grudnia. Tym samym

przedmiotowe świadczenie nie jest dodatkowym wynagrodzeniem za pracę,

przysługującym za okres przepracowany przez pracownika u pozwanego

pracodawcy, który odpowiada okresowi wypracowania zysku przez

przedsiębiorstwo tego pracodawcy. Językowa wykładnia § 21 ZUZP przeczy

stanowisku, że reduktorem wysokości bonusu jest okres, w którym pracownik nie

otrzymał wynagrodzenia u pozwanego pracodawcy. Nazwa świadczenia

determinuje pogląd o jego świątecznym charakterze i przemawia za uznaniem jego

socjalnej właściwości. Ta cecha pozwala inaczej spojrzeć na sposób wyliczenia

należności. Nie dość, że wzmacnia językową wykładnię reduktora określonego w §

21 ust. 5, to jeszcze koresponduje ze sposobem naliczenia bonusu określonym w §

21 ust. 4. Zdaniem Sądu Okręgowego, zatrudnienie pracownika u poprzedniego

pracodawcy w roku wypłaty, w którym został on przejęty w trybie art. 231

§ 1 k.p.,

nie pozwala na dokonanie zmniejszenia wysokości należnego mu świadczenia.

Przedstawiona wykładnia doznaje wzmocnienia, jeśli się uwzględni istotę

transferu pracowników i cel tej regulacji. Funkcja przejęcia zakładu pracy przez

nowego pracodawcę została ukierunkowana na interes pracownika i stanowi

element stabilizacyjny zatrudnienia. Punktem odniesienia jest osoba pracownika, a

w szczególności jego prawo do dotychczasowych warunków pracy i płacy.

Przejście zakładu pracy na nowego pracodawcę sprawia, że pracownik nabywa

wszelkie prawa przysługujące pracownikom u nowego pracodawcy. W

konsekwencji zakładowy staż pracy warunkujący wysokość określonego

świadczenia powinien zostać wyraźnie zastrzeżony. Nie można go domniemywać,

gdyż w ten sposób dojdzie do naruszenia praw pracowników, którzy zmienili

podmiot zatrudniający. Przepis § 21 ust. 5 ZUZP nie przewiduje, że bonus

świąteczny jest wypłacany w proporcjonalnej wysokości względem pozostawania w

stosunku pracy u pozwanego, stanowi jedynie ogólnie o okresie pozostawania w

stosunku pracy. Zmiana pracodawcy w rozumieniu art. 231

§ 1 k.p. nie prowadzi do

8

ustania stosunku pracy. Dochodzi jedynie do zmiany podmiotowej po stronie

pracodawcy. Do zmiany pracodawcy doszło w wyniku przejęcia zakładu pracy

powodów przez pozwany Bank Pekao S.A., jednakże powodowie pozostawali nadal

w tym samym stosunku pracy, do którego to stosunku pracy nawiązuje § 21 ust. 5

ZUZP, uzależniając od jego długości wysokość należnego bonusu świątecznego.

Sąd odwoławczy podniósł, że próba pozwanego dokonania interpretacji

spornego § 21 ust. 5 ZUZP obowiązującego w pozwanym Banku według wykładni

systemowej i funkcjonalnej nie może odnieść zamierzonego skutku. Zdaniem Sądu,

wykładnia przepisów zakładowego prawa pracy powinna być dokonywana przede

wszystkim przy użyciu językowych metod interpretacyjnych, pogląd ten jest

ugruntowany w orzecznictwie (tak przyjął Sąd Najwyższy w wyrokach: z 12

września 2006 r., I PK 87/06, OSNP 2007 nr 17-18, poz. 246, z 12 grudnia 2001 r.,

I PKN 729/00, OSNP 2004, nr 5, poz. 66, z 4 marca 2009 r., II PK 204/08, OSNP

2010, nr 19-20, poz. 232).

Odnosząc się do apelacyjnego zarzutu naruszenia art. 112

k.p. w związku z

§ 21 ust. 5 ZUZP, którego pozwany dopatruje się w tym, że powodowie zostali

potraktowani identycznie jak pozostali pracownicy, którzy pracowali u pozwanego

przez cały rok i nie przeszli do niego w roku 2007 w trybie art. 231

k.p., Sąd

Okręgowy podniósł, że art. 112

k.p. zawiera zestawienie praw pracowniczych i

jednakowego wypełniania takich samych obowiązków i przewiduje, że między tymi

wartościami powinna występować relacja równości. Zapatrywanie pozwanego

byłoby prawidłowe, gdyby przyjąć, że § 21 ust. 5 ZUZP odnosi się do zakładowego

stażu pracy, jednak zdaniem Sądu taki wniosek jest nieuprawniony. W

konsekwencji jednakowe zestawienie wobec wszystkich pracowników pozwanego

prawa do bonusu świątecznego i stażu pracy w roku 2007 nie powoduje

nierówności. Wniosek ten jest tym bardziej uzasadniony, jeśli się uwzględni

socjalny charakter bonusu świątecznego i funkcję art. 231

§ 1 k.p. Skoro przepisy

prawa zakładowego nie zastrzegają, że prawo do określonego świadczenia jest

uzależnione od zatrudnienia u danego pracodawcy (zakładowego stażu pracy), to

nie stanowi nierównego traktowania w zatrudnieniu wypłata tego świadczenia

również za okres przepracowany u poprzedniego pracodawcy, gdy zmiana

podmiotowa nastąpiła na skutek transferu. Celem art. 231

§ 1 k.p. jest między

9

innymi zintegrowanie praw i obowiązków pracowników pracujących do czasu

transferu u różnych pracodawców. W tym ujęciu przyznanie wszystkim

pracownikom zarówno dotychczasowym, jak i przejętym tożsamych praw nie może

być oceniane w kontekście naruszania zasady równego traktowania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła strona pozwana,

zaskarżając go w części orzekającej o oddaleniu apelacji strony pozwanej od

rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji zasądzającego na rzecz powoda T. M.

kwotę 14.606,16 zł (w odniesieniu do pozostałych powodów skarga kasacyjna była

niedopuszczalna ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia).

Skargę kasacyjną oparto na podstawie naruszenia prawa materialnego:

1) § 2 ust. 1 ZUZP, § 5 ust. 2 pkt 3 ZUZP, § 12 ust. 1 pkt 5 ZUZP, § 23 ust. 3

ZUZP, przez nieuzasadnione niezastosowanie powyższych postanowień ZUZP

przy ocenie charakteru prawnego i zasad wypłaty bonusu świątecznego, co

doprowadziło do niezasadnego zakwalifikowania bonusu świątecznego jako

świadczenia socjalnego i nieuprawnionego rozszerzenia pojęcia „wynagrodzenie"

użytego w § 21 ust. 5 ZUZP przy ocenie zasad ustalania wysokości bonusu

świątecznego; 2) § 21 ust. 1 i 5 ZUZP, przez błędną wykładnię, tj. niezasadne

uznanie, że bonus świąteczny stanowi świadczenie socjalne, a nie składnik

wynagrodzenia za pracę, oraz że przy obliczaniu jego wysokości należy

uwzględniać także dni, za które pracownik otrzymał w roku wypłaty bonusu

wynagrodzenie od innych podmiotów niż pozwany, podczas gdy prawidłowa

wykładnia językowa § 21 ust. 1 i 5 ZUZP, uwzględniająca pełną treść układu

zbiorowego pracy (w szczególności normatywne znaczenie pojęcia

„wynagrodzenie” użytego w § 21 ust. 5 ZUZP), a ponadto wykładnia systematyczna

i funkcjonalna tych postanowień układowych prowadzi do wniosku, że bonus

świąteczny stanowi składnik wynagrodzenia za pracę (jako świadczenie ściśle

związane z zatrudnieniem na rzecz pozwanego) i przy obliczaniu wysokości bonusu

należy uwzględniać jedynie dni, za które pracownicy otrzymali w roku wypłaty

bonusu wynagrodzenie od pozwanego Banku; 3) art. 78 § 1 k.p. i art. 80 k.p. w

związku z § 21 ust. 5 ZUZP, przez nieuzasadnione niezastosowanie powyższych

przepisów przy ocenie charakteru prawnego i zasad ustalania wysokości bonusu

świątecznego, tj. pominięcie cechy ekwiwalentności bonusu świątecznego jako

10

składnika wynagrodzenia za pracę (art. 80 k.p.) i nieuwzględnienie przy ocenie

zasad wypłaty bonusu świątecznego znaczenia ilości pracy świadczonej na rzecz

pozwanego Banku w roku wypłaty bonusu (art. 78 § 1 k.p.); 4) art. 231

§ 1 k.p. w

związku z § 21 ust. 5 ZUZP, przez błędną wykładnię art. 231

§ 1 k.p. i niezasadne

uznanie, że wskutek przejścia zakładu pracy na nowego pracodawcę „pracownik

nabywa wszelkie prawa przysługujące pracownikom u nowego pracodawcy” (co w

ocenie Sądu Okręgowego przemawiało za przyznaniem powodowi bonusu

świątecznego za 2007 rok w pełnej wysokości), podczas gdy art. 231

§ 1 k.p. nie

wywołuje powyższego skutku prawnego, natomiast przewiduje on ochronę stałości

dotychczasowych warunków pracy i płacy przejmowanego pracownika (tj.

warunków pracy i płacy sprzed przejścia zakładu pracy na nowy podmiot), która to

ochrona została w niniejszej sprawie wobec powoda zrealizowana. Skarżąca

wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu w O. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw a zaskarżony wyrok

odpowiada prawu.

Nieprawidłowy – a nawet błędny – jest pogląd Sądu Okręgowego,

przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, zgodnie z którym „wykładnia

przepisów zakładowego prawa pracy powinna być dokonywana przy użyciu

językowych metod interpretacyjnych” i „w rezultacie nieuprawnione są zabiegi

pozwanego, polegające na próbie dokonywania wykładni systemowej i

funkcjonalnej § 21 ust. 1 ZUZP”. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego

przyjmuje się, że postanowienia zakładowego układu zbiorowego pracy (podobnie

jak inne akty prawa zakładowego) podlegają sądowej wykładni przy zastosowaniu

wszystkich jej metod, a nie tylko wykładni językowej (por. wyrok Sądu Najwyższego

z 26 stycznia 1999 r., I PKN 439/98, OSNAPiUS 2000 nr 6, poz. 216), co oznacza

dopuszczalność stosowania do postanowień układu zbiorowego pracy także

wykładni systemowej i funkcjonalnej, które są przyjętymi metodami wykładni aktów

11

normatywnych. Przy dokonywaniu interpretacji tekstu (treści normatywnej)

autonomicznego źródła prawa pracy (art. 9 k.p.) decydujące znaczenie mają

zasady wykładni aktów normatywnych, a nie odpowiednio i posiłkowo stosowane

zasady wykładni oświadczeń woli składających się na treść czynności prawa

cywilnego (art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Oznacza to dopuszczalność

stosowania także innych, poza wykładnią językową, metod wykładni aktów

zakładowego prawa pracy, na zasadach analogicznych do metod wykładni aktów

normatywnych powszechnego prawa pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 9 lipca

2009 r., II PK 232/08, OSNP 2011 nr 5-6, poz. 70). Błędny pogląd Sądu

Okręgowego co do możliwych do zastosowania metod wykładni postanowień

układu zbiorowego pracy nie miał jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia,

ponieważ dokonana przez ten Sąd wykładnia § 21 ust. 5 ZUZP (w związku z art.

231

k.p.) może być uznana za prawidłową. Prawdopodobnie Sądowi Okręgowemu

chodziło o to, że wykładnia językowa jest metodą interpretacji przepisów prawa

stosowaną w pierwszej kolejności, przed innymi metodami (co odpowiada

dominującym poglądom dotyczącym sądowej wykładni prawa), a skoro w tym

konkretnym przypadku dosłowny tekst aktu normatywnego jest jednoznaczny,

można się ograniczyć to jego wykładni językowej. Można się zgodzić z takim

poglądem Sądu Okręgowego, ponieważ argumenty strony pozwanej zmierzające

do podważenia zastosowanej przez Sąd wykładni językowej i przyjętej interpretacji

§ 21 ust. 5 ZUZP są nieprzekonujące i nie podważają skutecznie rezultatów, do

jakich doszedł Sąd.

Pozostałe zarzuty kasacyjne są nieuzasadnione.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia § 2 ust. 1, § 5 ust. 2 pkt 3, § 12 ust. 1

pkt 5 oraz § 23 ust. 3 ZUZP, do czego miało dojść w wyniku niezastosowania tych

postanowień ZUZP przy ocenie charakteru prawnego i zasad wypłaty bonusu

świątecznego, co doprowadziło – zdaniem skarżącego – do błędnego

zakwalifikowania bonusu świątecznego jako świadczenia socjalnego, a nie

składnika wynagrodzenia, należy stwierdzić, że Sąd Okręgowy nie przedstawił

takiego poglądu prawnego, nie zanegował, że bonus świąteczny jest składnikiem

wynagrodzenia, a jedynie zwrócił uwagę na jego szczególny „świąteczny”

charakter, który nie pozwala na przyjęcie, że „przedmiotowe świadczenie jest

12

dodatkowym wynagrodzeniem wypracowanym przez pracownika w pozwanym

zakładzie pracy” oraz że „reduktorem wysokości bonusu jest okres, w którym

pracownik nie otrzymywał wynagrodzenia w pozwanym zakładzie pracy”. Dlatego –

w ocenie Sądu Okręgowego – charakter tego świadczenia „abstrahuje od

premiowej istoty omawianej należności, kładąc punkt ciężkości na socjalne

właściwości bonusu”. Wywód ten, dość niejasny, należy zrozumieć w ten sposób,

że bonus świąteczny, pozostając składnikiem wynagrodzenia za pracę (§ 12 ust. 1

pkt 5 ZUZP), nie jest premią (§ 12 ust. 1 pkt 2 ZUZP), której wysokość jest

uzależniona od okresu (czasu) rzeczywiście, efektywnie przepracowanego u

danego pracodawcy, czyli od wypracowanego przez pracownika u tego pracodawcy

zysku. Dlatego reduktorem wysokości tego świadczenia nie musi być (tak jak by to

mogło mieć miejsce w przypadku premii) okres, za który pracownik nie otrzymał

wynagrodzenia u tego pracodawcy, czyli okres (czas) rzeczywiście, efektywnie

przepracowany u danego pracodawcy. Tylko tyle wynika z rozważań Sądu

Okręgowego, być może zbyt lapidarnych, ograniczonych do minimum, a przez to

mało czytelnych.

Sąd Okręgowy przyjął, że skoro § 21 ust. 5 ZUZP odwołuje się przy ustalaniu

wysokości bonusu świątecznego do okresu pozostawania w stosunku pracy w

ogóle (a nie w stosunku pracy u strony pozwanej), to przy wypłacie bonusu za 2007

rok należy uwzględnić również okres, przez który pracodawcą powoda był w tym

roku kalendarzowym Bank BPH S.A. Przywołane postanowienie układu zbiorowego

pracy nie nawiązuje bowiem w żaden sposób do zakładowego stażu pracy, nie

ogranicza wysokości świadczenia w zależności od okresu zatrudnienia u danego

pracodawcy. Dosłowna jego treść brzmi: „Bonus świąteczny jest wypłacany w

wysokości proporcjonalnej do okresu pozostawania w stosunku pracy w roku

wypłaty, w części 1/365 za każdy dzień, za który pracownik otrzymał

wynagrodzenie”.

Można polemizować z tezą Sądu Okręgowego, że § 21 ust. 5 ZUZP nie

czyni żadnego rozróżnienia co do osoby pracodawcy, u którego świadczona była

praca, przy określaniu wysokości bonusu. Teza ta prowadziłaby bowiem do takiego

rezultatu, że pracownikowi należałby się bonus w pełnej (maksymalnej wysokości),

nawet gdyby jedenaście z dwunastu miesięcy roku kalendarzowego przepracował u

13

innego pracodawcy, a nie w pozwanym Banku Pekao S.A. Jednak w ustalonym

stanie faktycznym za przyjętą przez Sąd Okręgowy interpretacją treści normatywnej

§ 21 ust. 5 ZUZP, zgodnie z którą powodowi należy się bonus świąteczny w

wysokości odniesionej do jego zatrudnienia w całym roku 2007, a nie tylko za jeden

miesiąc (grudzień 2007 roku), przemawiają istotne argumenty.

Po pierwsze, powód pozostawał jako pracownik przez cały rok 2007 w tym

samym (przedmiotowo) stosunku pracy. Zmienił się tylko pracodawca, co nastąpiło

na podstawie art. 231

§ 1 k.p. w związku z przejściem zakładu pracy powoda na

innego pracodawcę, czyli przejęciem pracowników (w tym powoda) przez nowego

pracodawcę. Przed tym przejęciem po stronie pracodawcy występował Bank BPH

S.A., po przejęciu – pozwany Bank Pekao S.A. Z chwilą przejęcia pracownika przez

nowego pracodawcę nie powstaje nowy (inny) stosunek pracy, ale trwa nadal (jest

kontynuowany) dotychczasowy stosunek pracy, ze zmianą podmiotową po stronie

pracodawcy. Taki skutek wynika bezpośrednio z art. 231

§ 1 k.p. Zasadnicza

ochronna funkcja tego przepisu, obejmująca gwarancję stałości dotychczasowych

warunków pracy i płacy przejmowanego pracownika (warunków pracy i płacy

sprzed przejścia zakładu pracy na nowego pracodawcę), nie pozostaje w kolizji z

przyjętą przez Sąd Okręgowy wykładnią § 21 ust. 5 ZUZP w związku z art. 231

§ 1

k.p., zgodnie z którą cały rok 2007 był okresem „pozostawania powoda w stosunku

pracy w roku wypłaty” bonusu za ten rok, a przy tym pozostawania w tym samym

(przedmiotowo) stosunku pracy.

Po drugie, treść § 21 ust. 5 ZUZP nie wyłącza z okresu uwzględnianego przy

obliczaniu wysokości bonusu świątecznego czasu, w którym stroną stosunku pracy

był inny (dotychczasowy) pracodawca, sprzed przejęcia pracownika w wyniku

przejścia zakładu pracy na pozwany Bank jako nowego pracodawcę. Znaczenie art.

231

§ 1 k.p. dla interpretacji § 21 ust. 5 ZUZP sprowadzało się do potwierdzenia, że

skoro w tym ostatnim przepisie odwołano się do „okresu pozostawania w stosunku

pracy w roku wypłaty”, to należy uwzględnić czas trwania tego samego

(przedmiotowo) stosunku pracy sprzed przejścia zakładu pracy na nowego

pracodawcę. Oznacza to, że powód w istocie nie domagał się uwzględnienia przy

obliczaniu wysokości należnego mu bonusu świątecznego za 2007 rok okresu

pozostawania w jakimś innym stosunku pracy, niezwiązanym ze stosunkiem pracy

14

łączącym go z pozwanym pracodawcą, domagał się natomiast uwzględnienia

prawnie doniosłego (ze względu na treść art. 231

§ 1 k.p.) okresu zatrudnienia

bezpośrednio poprzedzającego przejęcie go wraz z częścią zakładu pracy, w której

świadczył pracę (tę samą pracę) przez pozwanego pracodawcę.

Rozstrzygnięcie o zasadności roszczeń powoda nie wymagało

szczegółowego rozważania kwestii, czy w każdej sytuacji przy ustalaniu prawa

pracownika do określonego świadczenia lub jego wysokości u nowego pracodawcy

należy uwzględniać okres zatrudnienia u pracodawcy poprzedniego. Wszystko

zależy od treści szczegółowych regulacji dotyczących powstania prawa do tego

konkretnego świadczenia lub jego wysokości. W rozpoznawanej sprawie

decydujące znaczenie miała treść § 21 ust. 5 ZUZP, w której nie posłużono się

sformułowaniem, że bonus świąteczny jest wypłacany w wysokości proporcjonalnej

do okresu pozostawania w stosunku pracy u pozwanego. Przepis ten stanowi

jedynie o „pozostawaniu w stosunku pracy w roku wypłaty”. Można się zgodzić z

poglądem Sądu Okręgowego, że zakładowy staż pracy warunkujący wysokość

określonego świadczenia powinien zostać wyraźnie zastrzeżony. Nie można go

domniemywać, zwłaszcza w sytuacji, gdy mogłoby to naruszać uprawnienia

pracowników przejętych w ramach transferu (przejścia zakładu pracy lub jego

części na nowego pracodawcę). Wykładnia § 21 ust. 5 ZUZP prowadzi do wniosku,

że nawet jeżeli w przepisie tym chodzi o staż zakładowy, to jest to staż zakładowy

rozumiany inaczej niż przyjmuje to pozwany pracodawca.

Przepisy prawa pracy posługują się niekiedy pojęciem „zatrudnienie u

danego pracodawcy” (np. art. 36 § 1 k.p. oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca

2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy

z przyczyn niedotyczących pracowników). W art. 36 § 1 k.p. okres wypowiedzenia

umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony uzależniono „od okresu zatrudnienia

u danego pracodawcy”. Podobnie w art. 8 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych

wysokość odprawy uzależniono od okresu zatrudnienia „u danego pracodawcy”.

Należy podkreślić, że nawet w przypadku tych regulacji – wyraźnie i jednoznacznie

odnoszących się do tzw. zakładowego stażu pracy – ustawodawca uznał za celowe

uwzględnienie okresu zatrudnienia u poprzedniego pracodawcy, jeżeli zmiana

pracodawcy nastąpiła na zasadach określonych w art. 231

k.p. (por. art. 36 § 11

k.p.

15

oraz art. 8 ust. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych). W odniesieniu do

przytoczonych regulacji – uzależniających pewne uprawnienia pracownika od

okresu zatrudnienia „u danego pracodawcy” – uznano za celowe usunięcie

wątpliwości dotyczących uwzględnienia okresu zatrudnienia w ramach tego

samego (przedmiotowo) stosunku pracy, ale u innego (poprzedniego) pracodawcy,

od którego pracownik został przejęty na podstawie art. 231

§ 1 k.p. Obydwa

rozważane przepisy (art. 36 § 1 k.p. oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca

2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy

z przyczyn niedotyczących pracowników) – odmiennie niż § 21 ust. 5 ZUZP –

odwołują się do okresu zatrudnienia „u danego pracodawcy”, a nie do

„pozostawania w stosunku pracy” (w tym samym przedmiotowo stosunku pracy).

Przepisy te wyraźnie różnicują sytuację pracowników ze względu na to, kto był w

danym okresie pracodawcą pracownika. Takiego rozróżnienia (podmiotowego) nie

dokonuje § 21 ust. 5 ZUZP, podkreślając znaczenie pozostawania w tym samym

przedmiotowo stosunku pracy przez cały rok, za który należy się bonus świąteczny.

Powód pozostawał przez cały rok 2007 w tym samym przedmiotowo stosunku

pracy, a zatem spełnił wymagania przewidziane w § 21 ust. 5 ZUZP do uzyskania

bonusu za cały rok 2007, a nie tylko za jego dwunastą część (za grudzień 2007

roku), jak przyjmuje pozwany Bank Pekao S.A.

Dlatego nawet gdyby przyjąć, że § 21 ust. 5 ZUZP uzależnia wysokość

bonusu świątecznego od stażu zakładowego, należałoby uwzględnić przy

obliczaniu tego stażu okres zatrudnienia powoda w Banku BPH S.A., czyli u

pracodawcy, od którego powód został przejęty na podstawie art. 231

k.p.

Pozwany twierdzi, że przy interpretacji § 21 ust. 5 ZUZP, stanowiącego

podstawę roszczeń powoda o wypłatę bonusu świątecznego w pełnej wysokości za

cały rok 2007, należy uwzględnić treść § 21 ust. 2 ZUZP, zgodnie z którym: „Bonus

świąteczny otrzymują pracownicy, którzy pozostają w stosunku pracy z Bankiem w

dniu 1 grudnia danego roku kalendarzowego, tj. w dniu przyznania bonusu.”

Obydwa ustępy § 21 ZUZP dotyczą innych kwestii. Z § 21 ust. 2 ZUZP wynika

jedynie to, że o nabyciu prawa do bonusu świątecznego przesądza pozostawanie w

dniu 1 grudnia danego roku kalendarzowego w stosunku pracy z pozwanym

Bankiem. Powód pozostawał w stosunku pracy z Bankiem Pekao S.A. w dniu 1

16

grudnia 2007 r. Gdyby został przejęty przez pozwany Bank ze skutkiem np. na 31

grudnia 2007 r., a nawet na 2 grudnia 2007 r., nie przysługiwałoby mu – na

podstawie § 21 ust. 2 ZUZP – prawo do bonusu świątecznego. Z kolei § 21 ust. 5

ZUZP reguluje wysokość bonusu świątecznego i w żaden sposób nie ogranicza tej

wysokości w zależności od okresu pozostawania w roku 2007 w stosunku pracy z

Bankiem. Treść tego przepisu pozwala na przyjęcie (jak to uczynił Sąd Okręgowy),

że przy obliczaniu wysokości bonusu świątecznego należy uwzględnić nie tylko

okres pozostawania pracownika w stosunku pracy z pozwanym Bankiem, ale

łączny okres, przez jaki w danym roku kalendarzowym trwał stosunek pracy

pracownika, co jest tym bardziej uzasadnione, gdy pracownik przez cały rok

kalendarzowy pozostawał w tym samym przedmiotowo stosunku pracy, a zmienił

się jedynie (w wyniku działania bezwzględnie obowiązującego przepisu prawa

pracy – art. 231

§ 1 k.p., nie z woli pracownika, a w wyniku przekształceń

własnościowych) jego pracodawca.

Można postawić tezę, że skutek działania art. 231

§ 1 k.p. („W razie przejścia

zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę staje się on z mocy prawa

stroną w dotychczasowych stosunkach pracy (…).”) oznacza w tym przypadku

przejęcie pracownika z całym jego dotychczasowym stażem zakładowym

wypracowanym u dotychczasowego pracodawcy. W przejęciu pracownika na

podstawie art. 231

§ 1 k.p. mieści się przejęcie go z jego stażem zakładowym

(okresem zatrudnienia u dotychczasowego pracodawcy). Skoro przyjmuje się, że w

razie przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę trwa nadal ten

sam (przedmiotowo) stosunek pracy, a zmienia się jedynie osoba pracodawcy

(zmiana dotyczy tylko strony podmiotowej stosunku pracy), to zachowana zostaje

treść dotychczasowego stosunku pracy, w tym uprawnienia pracownika wynikające

z okresu zatrudnienia u dotychczasowego pracodawcy (pośrednio potwierdzają to

art. 36 § 11

k.p. oraz art. 8 ust. 2 ustawy o zwolnieniach grupowych).

Nieuzasadnione są kasacyjne zarzuty naruszenia art. 78 § 1 i art. 80 k.p.

Brak jest podstaw do zakwalifikowania bonusu świątecznego jako premii, której

wysokość powinna być uzależniona od udziału pracownika w wypracowaniu zysku

pozwanego Banku albo co najmniej od okresu rzeczywistego, efektywnego

zatrudnienia w pozwanym Banku, poczynając od 29 listopada 2007 r. Skarżący

17

twierdzi, że do naruszenia art. 78 § 1 i art. 80 k.p. w związku z § 21 ust. 5 ZUZP

doszło w wyniku niezastosowania powyższych przepisów Kodeksu pracy przy

ocenie charakteru prawnego i zasad ustalania wysokości bonusu świątecznego,

czyli w wyniku pominięcia cechy ekwiwalentności bonusu świątecznego jako

składnika wynagrodzenia za pracę (art. 80 k.p.) i nieuwzględnienia przy ocenie

zasad wypłaty bonusu świątecznego znaczenia ilości pracy świadczonej na rzecz

pozwanego Banku w roku wypłaty bonusu (art. 78 § 1 k.p.). Skarżący stara się –

przez odwołanie do treści art. 78 § 1 i art. 80 k.p. – uzasadnić swoje twierdzenie, że

sposób obliczenia wysokości bonusu przewidziany w § 21 ust. 5 ZUZP został

powiązany z wynagrodzeniem otrzymanym przez pracownika w danym roku

kalendarzowym bezpośrednio od pozwanego Banku (czyli w okresie zatrudnienia

bezpośrednio w pozwanym Banku), co nie wynika bezpośrednio ani pośrednio z

treści tego przepisu.

Powód przez cały rok 2007 świadczył pracę w ramach tego samego

(przedmiotowo) stosunku pracy. Przejmując część zakładu pracy prowadzonego

dotychczas przez Bank BPH S.A. (poprzedniego pracodawcę powoda), pozwany

Bank Pekao S.A. przejął wszelkie zobowiązania związane z zatrudnieniem

przejmowanych pracowników. Przejął także funkcjonująca część przedsiębiorstwa

Banku BPH S.A., w tym korzyści będące wynikiem pracy powoda. Powód

wypracowywał zysk w Banku BPH S.A. od stycznia 2007 r. Pozwany Bank Pekao

S.A. przejął część przedsiębiorstwa Banku BPH S.A. razem z zyskiem

wypracowanym przez powoda. Także z tego punktu widzenia nie można twierdzić,

że zaskarżony wyrok narusza art. 78 § 1 i art. 80 k.p.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na

podstawie art. 39814

k.p.c.