SDI 25/12

Sygn. akt SDI 25/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 września 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący)

SSN Barbara Skoczkowska

SSN Włodzimierz Wróbel (sprawozdawca)

Protokolant : Anna Kuras

przy udziale Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Adwokatury adwokata Jerzego

Zielaka

w sprawie adwokata T. Z.

obwinionego w postępowaniu dyscyplinarnym o popełnienie czynu określonego w

art. 80 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze w zw. z § 65 ust. 2 w

zw. z § 8 i § 50 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 27 września 2012 r.

kasacji, wniesionej przez obrońcę obwinionego

od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury

z dnia 3 grudnia 2011 r., częściowo zmieniającego orzeczenie Sądu

Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej z dnia 23 lutego 2011 r.,

1) uchyla zaskarżone orzeczenie oraz orzeczenie Sądu

Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w /…/ z dnia 23 lutego 2011 r.,

i uniewinnia obwinionego T. Z. od popełnienia przypisanego mu

przewinienia zawodowego;

2) kosztami postępowania obciąża:

2

- w zakresie postępowania przed Wyższym Sądem

Dyscyplinarnym Adwokatury oraz Sądem Dyscyplinarnym Izby

Adwokackiej w /…/ - właściwe organy samorządu adwokackiego,

- w zakresie postępowania kasacyjnego - Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

Adwokat T. Z. został obwiniony o to, że w okresie od 26 marca 2008 r. do 23

listopada 2009 r., nie uiścił kwoty 3.378 zł na rzecz Izby Adwokackiej tytułem

pierwszej składki izbowej, tj. o przewinienie z art. 80 ustawy z dnia 26 maja 1982

roku - Prawo o adwokaturze (tekst jednolity: Dz. U. 2009 Nr 146 poz. 1188 ) w

związku z § 65 uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej nr 2/XVIII/98 - ze zmianami

wprowadzonymi uchwałą Naczelnej Rady Adwokackiej nr 32/2005 z 19 dnia

listopada 2005 r. oraz uchwałami Naczelnej Rady Adwokackiej nr 33/2011 –

54/2011 z dnia 19 listopada 2011 r. Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności

Zawodu (Kodeks Etyki Adwokackiej) (tekst jednolity: uchwała NRA nr 52/2011 z 19

listopada 2011 r.).

Sąd Dyscyplinarny Izby Adwokackiej w /…/ uznał obwinionego za winnego

zarzucanego mu czynu i wymierzył mu karę 1 (jednego) roku zawieszenia w

czynnościach zawodowych oraz zakaz wykonywania patronatu na czas 5 (pięciu)

lat i obciążył kosztami postępowania dyscyplinarnego.

Od powyższego orzeczenia odwołanie wniósł obrońca obwinionego,

zaskarżając je w całości.

Rozpatrzywszy to odwołanie na rozprawie w dniu 25 września 2010 r. Wyższy

Sąd Dyscyplinarny Adwokatury zaskarżone orzeczenie uchylił i przekazał sprawę

do ponownego rozpoznania Sądowi Dyscyplinarnemu Izby Adwokackiej. Wyższy

Sąd Dyscyplinarny stwierdził, że w aktach sprawy brak jest treści uchwały

zgromadzenia Izby Adwokackiej, która ustanowiła obowiązek zapłaty tzw.

„pierwszej składki izbowej” i że w ten sposób nie doszło do prawidłowego ustalenia

kiedy i w jaki sposób obowiązek uiszczenia „pierwszej składki izbowej” powstał po

stronie obwinionego. Wyższy Sąd Dyscyplinarny przychylił się do stanowiska

skarżącego w zakresie naruszenia art. 333 § 1 k.p.k. w zw. z art. 95n ustawy-

Prawo o adwokaturze przez Sąd Dyscyplinarny, a zatem zaistnienia braków w

zakresie ustalenia podstaw faktycznych oskarżenia. Zdaniem Wyższego Sądu

Dyscyplinarnego brak uchwały zgromadzenia Izby Adwokackiej w /…/ sprawił, że

nie wiadomo czy i do czego zobowiązany był obwiniony, jak również, że nie było

3

żadnej informacji o tym, czy i w jakim trybie obwiniony dowiedział się o obowiązku

zapłaty tej „składki”. Wyższy Sąd Dyscyplinarny uznał, że w tej sytuacji

przedwczesne byłoby rozpatrywanie pozostałych zarzutów odwołania, a

wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy na tym etapie było rozważenie jednego

tylko zarzutu odwołania. Stosownie do art. 436 k.p.k. w zw. z art. 95n ustawy-

Prawo o adwokaturze Wyższy Sąd Dyscyplinarny ograniczył zatem rozpoznanie

środka odwoławczego tylko do tego uchybienia podniesionego przez stronę, gdyż

rozpoznanie w tym zakresie było wystarczające do wydania orzeczenia.

Jednocześnie Wyższy Sąd Dyscyplinarny wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu

sprawy, po ustaleniu treści i obowiązywania uchwały zgromadzenia Izby

Adwokackiej w /…/, o której mowa w zarzucie, Sąd Dyscyplinarny powinien

przeanalizować treść uchwały w kontekście art. 40 pkt 3 ustawy- Prawo o

adwokaturze oraz sprawdzić i rozważyć czy i w jakim zakresie uchwała

obowiązywała w stosunku do obwinionego oraz w jaki sposób dowiedział się

on/mógł się dowiedzieć o jej treści, jak również, czy i w jakiej formie był on

wzywany do zapłaty „pierwszej składki izbowej”.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania Sąd Dyscyplinarny Izby

Adwokackiej orzeczeniem z dnia 23 lutego 2011 r. ponownie uznał obwinionego

winnym zarzucanego mu czynu i ponownie wymierzył mu karę 1 (jednego) roku

zawieszenia w czynnościach zawodowych oraz zakazu wykonywania patronatu na

czas 5 (pięciu) lat.

Od tego orzeczenia obrońca obwinionego wniósł odwołanie, zaskarżając je w

całości na korzyść obwinionego.

Orzeczeniem z dnia 3 grudnia 2011 r., Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury

zmienił zaskarżone orzeczenie w części dotyczącej kary w ten sposób, że za

przypisany czyn, na podstawie art. 81 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, wymierzył

obwinionemu karę nagany oraz obciążył obwinionego kosztami postępowania

dyscyplinarnego za II instancję.

Od tego orzeczenia kasację, w całości na korzyść obwinionego, wniósł

obrońca obwinionego. W kasacji podniósł on następujące zarzuty:

1. „rażące naruszenie art. 350 § 1 k.p.k. w zw. z art. 95n ustawy z dnia 26

maja 1982 r. ustawy- Prawo o adwokaturze poprzez nie wydanie

pisemnego zarządzenia, w którym Prezes Sądu I instancji wyznaczyłby

rozprawę główną i dokonał innych czynności wskazanych w zaskarżonym

4

przepisie, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia z uwagi na braki

formalne aktu oskarżenia jak w zarzucie 5, oraz prowadzenie

postępowania jak w zarzucie 3, naruszenie to skutkowało przyjęciem przez

Sąd aktu oskarżenia i wyznaczenia składu orzekającego, który winien się

wyłączyć od prowadzenia sprawy”,

2. „rażące naruszenie art. 351 k.p.k. w zw. z art. 95n ustawy z dnia 26 maja

1982 r.- Prawo o adwokaturze poprzez nieprowadzenie jawnej dla stron

listy sędziów, których wyznacza się w kolejności do poszczególnych spraw

w ten sposób, aby kolejność tą można było zweryfikować w sposób nie

budzący wątpliwości co do jej zachowania, co miało istotny wpływ na treść

orzeczenia, z uwagi na zachowanie się przewodniczącego składu Sądu I

instancji na pierwsze rozprawie jak w zarzucie 3, oraz wydanie wyroku

przez sędziego podlegającego wyłączeniu”,

3. „rażące naruszenie art. 143 § 1 pkt 10 k.p.k. w zw. z art. 95n ustawy z dnia

26 maja 1982 r.- Prawo o adwokaturze poprzez oddalenie przez Sąd

wniosku o zaprotokołowanie zachowania przewodniczącego Sądu I

instancji adw. R. M. na pierwszej rozprawie w dniu 18 stycznia 2011 roku,

na której Przewodniczący nakłaniał obwinionego do przedłożenie "dowodu

z kasy", tj. dowodu uiszczenia przedmiotowej składki, które wskazywało na

brak zainteresowania sądu materialnoprawnymi podstawami oskarżenia i z

góry przesądzało o tym, że zdaniem sądu tzn. pierwsza składna izbowa

jest należna a obwiniony winien ją zapłacić, co skutkowało wydaniem

wyroku skazującego”,

4. „rażące naruszenie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 95n ustawy z dnia 26

maja 1982 r.- Prawo o adwokaturze, poprzez niewyłączenie się

Przewodniczącego i członków składu Sadu I instancji od rozpoznawania

sprawy po ujawnieniu okoliczności wskazujących wprost na brak

bezstronności w przedmiotowej sprawie poprzez niezaprotokołowane

zachowania Przewodniczącego polegającego na tym, że nakłania

obwinionego do okazania dowodu opłacenia pierwszej składki

korporacyjnej, co ewidentnie wskazuje na fakt, iż bez względu na wynik

postępowania dowodowego Sąd był już na tym etapie przekonany o winie

obwinionego w przedmiotowej sprawie, a żaden z członków składu nie

złożył w/w wniosku co jest konsekwencją oddalenia przez pełen skład

5

Sądu wniosku o uzupełnienie protokołu, co skutkuje brakiem możliwości

udowodnienia zachowania przewodniczącego przez obwinionego”,

5. „rażące naruszenie art. 333 § 1 k.p.k. w zw. z art. 95n ustawy z dnia 26

maja 1982 r.- Prawo o adwokaturze poprzez brak zamieszczenia w akcie

oskarżenia jakichkolwiek dowodów na okoliczność popełnienia przez

obwinionego zarzucanego mu czynu, co spowodowało niemożliwym

polemikę ze stawianymi zarzutami i pozbawiło możliwości obrony swoich

praw przez obwinionego oraz doprowadziło do rozpoznania sprawy na

podstawie niedopuszczalnego formalnie aktu oskarżenia zawierającego

istotne braki”,

6. „rażące naruszenie art. 345 § 1 k.p.k. w zw. z art. 95n ustawy z dnia 26

maja 1982 r.- Prawo o adwokaturze, poprzez niezwrócenie Rzecznikowi

Dyscyplinarnemu akt sprawy w sytuacji gdy okoliczności wskazują na

istotne braki postępowania przygotowawczego, zwłaszcza na potrzebę

poszukiwania dowodów, co doprowadziło do skazania obwinionego na

podstawie aktu oskarżenia nie zawierającego dowodów w sprawie”,

7. „rażące naruszenie art. 40 k.p.k. w zw. z art. 95n ustawy z dnia 26 maja

1982 r.- Prawo o adwokaturze poprzez niezwrócenie aktu oskarżenia

celem wyłączenia oskarżyciela w osobie adw. D. S. w związku z faktem, że

w/w poręczył za obwinionego zapłatę przedmiotowej składki i w związku z

wystąpieniem w/w na posiedzeniu ORA zabezpieczonym protokołem z

dnia 14 kwietnia 2010 roku, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia

poprzez wniesienie aktu oskarżenia z brakami jak w zarzutach 4, 5 i 6,

oraz wywołało skutki opisane w tych zarzutach”,

8. „rażące naruszenie art. 442 k.p.k. w zw. z art. 95n ustawy z dnia 26 maja

1982 r.- Prawo o adwokaturze, poprzez niewykonanie żadnego wskazania

Wyższego Sądu Dyscyplinarnego oraz naruszenie art. 7 k.p.k. poprzez

przekroczenie zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i

doświadczenia życiowego w dokonaniu ustaleń faktycznych przyjętych za

podstawę orzeczenia polegający na przyjęciu, że istnieje uchwała

nakładająca obowiązek uiszczenie tzw. pierwszej składki izbowej w

sytuacji gdy w aktach sprawy znajduje się jej kopia poświadczona <<za

zgodność>>, przy braku wskazania za zgodność, (…) przy jednoczesnym

potwierdzeniu przez osobę nieuprawniona do dokonywania tego

6

potwierdzenia, oraz błędnym ustaleniu tj. z naruszeniem reguł logicznego

rozumowania (art. 7 k.p.k.), że rzekomo podjęta uchwała została przesłana

do Ministra Sprawiedliwości, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia

poprzez ustalenie, że przedmiotowa uchwała istnieje i obowiązuje

obwinionego”,

9. „rażące naruszenie art. 7 k.p.k., skutkujące błędnym ustaleniem

dokonanym bez uwzględnienia zasad prawidłowego rozumowania oraz

wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego polegające na tym, że

nieprawidłowo ustalono jakoby obwiniony miał świadomość uiszczenia tzw.

pierwszej składki izbowej oraz naruszenie art. 167 k.p.k. w zw. z art. 410

k.p.k. w zw. z art. 95n ustawy z dnia 26 maja 1982 r.- Prawo o

adwokaturze poprzez nieprzesłuchanie świadków /…/ – księgowej która

rzekomo kilkakrotnie wzywała obwinionego do uiszczenia pierwszej składki

izbowej, co miało istotny wpływ na treść orzeczenie poprzez przyjęcie że

obwiniony wiedział tj. miał świadomość obowiązku na nim ciążącego”,

10.„rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 42 ust. 1 Konstytucji RP, art

1 § 1 kk w zw. z 65 § Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu

poprzez jego błędne zastosowanie polegające na tym, że ustalono, iż

niezapłacenie tzw. pierwszej składki izbowej mieści się w pojęciu składka

korporacyjna uregulowanym w w/w przepisie, co miało istotny wpływ na

treść orzeczenia poprzez przyjęcie, że obwiniony świadomie z sposób

zawiniony nie wykonał obowiązku korporacyjnego”,

11.„rażące naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 17 Konstytucji

RP, art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, art. 65 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 217

Konstytucji RP i art. 40 pkt 3 ustawy- Prawo o adwokaturze, poprzez

wprowadzenie w niniejszym postępowaniu pojęcia „pierwsza składka

izbowa" i ustalenie, że wbrew treści w/w przepisów akt niższego rzędu

jakim jest uchwała podjęta później niż w/w przepisy, uchyla regulacje

zawarte w art. 217 Konstytucji RP i art. 40 pkt 3 ustawy- Prawo o

adwokaturze, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia poprzez uznanie

zachowania obwinionego za zawinione”,

12.„rażące naruszenie prawa materialnego art. 6 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 1

k.k. poprzez przyjęcie, że czynu dokonano w okresie od 26 marca 2008

roku do 23 listopada 2009 roku (…), gdy ostatnim dniem ciążącego na

7

obwinionym rzekomego obowiązku zapłacenia tzn. "pierwszej składki

korporacyjnej" był dzień 26 marca 2008 roku, co ma istotny wpływ na treść

orzeczenia poprzez błędne przyjęcie w nim innego okresu obowiązywania

obowiązku ciążącego na obwinionym co ma wpływ na ocenę

materialnoprawną karalności czynu”,

13.„rażące naruszenie przepisów prawa procesowego przez Sąd II instancji

art. 22 k.p.k. oraz art. 9 k.p.k. i art. 433 § 2 k.p.k. poprzez pozostawienie

bez rozpoznania wniosku o zawieszenie niniejszego postępowania, co w

kontekście ustaleń Sadu II instancji polegających na tym, że nie jest on

władny dokonywać <<rozważania ważności uchwał>> miało zasadniczy

wpływ na treść orzeczenia albowiem doprowadziło do wydania wyroku bez

rozstrzygnięcia przez sąd cywilny, czy uchwała nakładająca obowiązek

zapłacenia tzw. pierwszej składki izbowej jest ważna czy też nie, w sytuacji

gdy Sąd II instancji doszedł do przekonania, że samodzielnie nie może

dokonać tego ustalenia”,

14.„rażące naruszenie art. 8 k.p.k. poprzez brak rozstrzygnięcia zagadnienia

prawnego przez Sąd Dyscyplinarny, co skutkowała błędnym przyjęciem, że

uchwała, której naruszenie zarzuca się obwinionemu, jest ważna w świetle

powszechnie obowiązujących przepisów”

15.„rażące naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. poprzez nierozpoznanie zarzutu VII

odwołania polegającego na zarzucie naruszenia art. 40 k.p.k. w zw. z art.

95n ustawy z dnia 26 maja 1982 r.- Prawo o adwokaturze, poprzez

niezwrócenie aktu oskarżenia celem wyłączenia oskarżyciela w osobie

adw. D. S. w związku z faktem, że w/w poręczył za obwinionego zapłatę

przedmiotowej składki i w związku z wystąpieniem w/w na posiedzeniu

ORA zabezpieczonym protokołem z dnia 14 kwietnia 2010 roku, co miało

zasadniczy wpływ na treść orzeczenie poprzez uznanie, że w/w nie

podlega wyłączeniu i może wnieść akt oskarżenia jako poręczający zapłatę

składki korporacyjnej”.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i uniewinnienie

obwinionego od zarzucanego mu czynu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Najdalej idącym zarzutem sformułowanym w kasacji jest stwierdzenie, że

zaskarżone orzeczenie Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury z dnia 3

8

grudnia 2011 r. w sposób rażący narusza prawo materialne, a w szczególności art.

42 ust. 1 Konstytucji RP, art. 1 § 1 k.k. w związku z § 65 Zbioru Zasad Etyki

Adwokackiej i Godności Zawodu, poprzez błędne przyjęcie, że użyty w tym

ostatnim przepisie termin „składki korporacyjnej” mieści w sobie także obowiązek

uiszczenia tzw. „pierwszej składki izbowej” wynikający z uchwały Zgromadzenia

Adwokatów Izby Adwokackiej z dnia 30 czerwca 2007 r. oraz z dnia 21 czerwca

2008 r. Zdaniem skarżącego - jak wynika z uzasadnienia kasacji - obowiązek

uiszczenia tzw. pierwszej składki izbowej, którego naruszenie stanowiło podstawę

przypisanej skarżącemu odpowiedzialności dyscyplinarnej, nie miał podstawy

prawnej, bowiem Izba Adwokacka nie posiadała ustawowej kompetencji do

wydania uchwały zobowiązującej członków Izby do uiszczenia tego typu

świadczenia majątkowego.

Zgodnie z art. 80 Prawa o adwokaturze, adwokaci podlegają

odpowiedzialności dyscyplinarnej w szczególności „za postępowanie sprzeczne z

prawem, zasadami etyki lub godności zawodu bądź za naruszenie swych

obowiązków zawodowych”. Jak wynika z treści orzeczeń organów dyscyplinarnych,

skarżącemu zarzucono naruszenie § 65 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i

Godności Zawodu. Zgodnie z tą regulacją, „zawinione niepłacenie składki

korporacyjnej stanowi poważne naruszenie zasad etyki zawodowej”. Termin

„składka korporacyjna” nie jest bliżej wyjaśniony w Zbiorze Zasad Etyki

Adwokackiej i Godności Zawodu. Nie występuje także na gruncie ustawy Prawo o

adwokaturze. Artykuł 40 pkt 3 tej ustawy wspomina jedynie o uprawnieniu

zgromadzenia izby adwokackiej do ustalenia wysokości „składek rocznych na

potrzeby izby”, zaś art. 82 ust. 1 Prawa o adwokaturze „podstawowej składce

izbowej” czyni punktem odniesienia dla określenia wysokości kary pieniężnej

grożącej za przewinienie dyscyplinarne.

Z uwagi na fakt, że przynależność do samorządu adwokackiego ma

charakter obligatoryjny dla osób, które chcą wykonywać zawód adwokata, wszelkie

świadczenia pieniężne nakładane przez organy samorządu adwokackiego na

członków tego samorządu, których niespełnienie jest obwarowane sankcjami

dyscyplinarnymi, z sankcją pozbawienia prawa do wykonywania zawodu włącznie,

musi mieć podstawę ustawową (art. 65 Konstytucji RP). Prawa majątkowe

podlegają bowiem szczególnej ochronie konstytucyjnej (art. 64 Konstytucji RP), a

nakładanie obowiązku spełniania określonych świadczeń majątkowych przez

9

organy samorządu zawodowego na członków tego samorządu nie jest w pełni

dowolne w przypadku, gdy przynależność do korporacji zawodowej ma charakter

obligatoryjny, zaś sam samorząd powołany jest z mocy ustawy w celu

reprezentowania osób wykonujących zawód zaufania publicznego i sprawowania

pieczy nad należytym wykonywaniem tego zawodu w granicach interesu

publicznego i dla jego ochrony (art. 17 ust. 1 Konstytucji RP). W szczególności

konieczna jest wówczas wyraźna podstawa ustawowa przewidująca kompetencje

dla organów samorządu zawodowego do ustanawiania takiego obowiązku.

Analiza ustawy- Prawo o adwokaturze prowadzi do wniosku, że jedyną

podstawę uchwalania przez organy samorządu adwokackiego obligatoryjnych

świadczeń o charakterze majątkowym na rzecz samorządu zawiera art. 40 pkt 3 tej

ustawy, przewidujący możliwość ustalania „wysokości składek rocznych na

potrzeby izby”. Pojęcie „składki rocznej” nie jest bliżej sprecyzowane, niemniej

posługuje się ono kryterium interwału czasowego (rok), z którym jest związana

obligatoryjna składka. W pojęciu tym nie mieszczą się więc świadczenia, których

podstawą byłyby inne interwały czasowe, czy też w ogóle inne okoliczności.

Oczywiście ustawa nie przesądza, w jaki sposób składka roczna ma być uiszczania.

Nie przesądza też jej wysokości, rozkładania na miesięczne raty, czy możliwości jej

różnicowania, np. w zależności od indywidualnego statusu majątkowego

poszczególnych członków samorządu.

Sąd Najwyższy w obecnym składzie w pełni podziela zapatrywanie prawne

wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2006 r. (III ZS 2/05,

OSNP 2007, nr 3-4, poz. 58), w myśl którego „ustanowienie jednorazowych składek

jedynie dla adwokatów, którzy rozpoczynają wymagającą istotnych nakładów

finansowanych praktykę adwokacką, podważa istotę samorządności adwokackiej i

łamie zasady równości członków tej korporacji zawodowej”, i w istocie rzeczy

postrzega jest jako „pozaustawowy warunek uzyskania wpisu na listę adwokacką”,

co „kłóci się (…) z zasadami i normami etyki adwokackiej”. Ostatecznie Sąd

Najwyższy doszedł do wniosku, że organy samorządu adwokackiego „nie mogą (…)

różnicować wysokości składek korporacyjnych w sposób sprzeczny z zasadami

samorządności i równości wszystkich adwokatów, w szczególności w zależności od

korporacyjnego stażu członkowskiego”.

Posłużenie się wskazanymi wyżej kryteriami uzasadniającymi obowiązek

uiszczenia określonej składki powoduje, że traci ona charakter „składki rocznej”, o

10

której mówi art. 40 pkt 3 ustawy- Prawo o adwokaturze, a tym samym jej

wprowadzenie na mocy uchwały organu samorządu adwokackiego pozbawione jest

podstawy ustawowej .

Nie można jednocześnie przyjąć, by podstawą prawną uchwalania przez

organy samorządu adwokackiego obowiązku uiszczenia przez członków izby

świadczeń majątkowych w szerszym zakresie mógł stanowić art. 40 pkt 7 ustawy -

Prawo o adwokaturze przewidujący kompetencję do podejmowania przez izby

adwokackie „innych uchwał”. Fakt, że ustawodawca wyraźnym przepisem

wprowadził uprawnienie do ustalania przez samorząd adwokacki „składek rocznych”

wyklucza interpretację, w myśl której organy samorządu – powołując się na ogólną

kompetencję do „podejmowania innych uchwał” mogłyby ustanawiać obowiązek

dowolnych innych świadczeń majątkowych. Także konstytucyjna reguła, w myśl

której nakładanie obowiązków o charakterze majątkowym wymaga wyraźnej

podstawy ustawowej wyklucza możliwość uznania art. 40 pkt 7 ustawy- Prawo o

adwokaturze za źródło normy kompetencyjnej do ustalania przez izbę adwokacką

innego typu składek niż składki roczne. W tym zakresie Sąd Najwyższy podziela

stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyrażone w

wyroku z dnia 15 lutego 2007 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1516/06, LEX nr 317965),

zgodnie z którym art. 40 pkt 7 ustawy- Prawo o adwokaturze jest ogólnym

przepisem kompetencyjnym, z którego nie wynika uprawnienie do nakładania

powinności majątkowych w postaci opłaty za wpis na listę adwokatów.

Uchwała Zgromadzenia Adwokatów Izby Adwokackiej z dnia 30 czerwca

2007 r. oraz z dnia 21 czerwca 2008 r., której naruszenie zarzucono skarżącemu,

ustanawiała wymóg uiszczenia tzw. „pierwszej składki izbowej”. Składka ta miała

być uiszczania za miesiąc, w którym dokonano wpisu na listę adwokacką i

obowiązek jej uiszczenia był niezależny od obowiązku uiszczenia składki rocznej.

Tak skonstruowana składka, jako obowiązkowe świadczenie majątkowe na rzecz

samorządu adwokackiego w żadnym przypadku nie spełnia cech „składki rocznej”,

o której mowa w art. 40 pkt 3 ustawy- Prawo o adwokaturze. W istocie miała ona

charakter ukrytej opłaty za wpis na listę adwokatów. Brak jest więc ustawowej

podstawy do ustanowienia obowiązku uiszczenia takiego świadczenia przez

członków izby adwokackiej.

Samorząd adwokacki, jak każdy inny samorząd zawodowy, uprawniony jest

do podejmowania uchwał o charakterze normatywnym adresowanych do członków

11

tego samorządu i regulujących różne aspekty wykonywania czynności zawodowych.

O ile jednak uchwały takie miałyby nakładać obowiązki dokonywania określonych

świadczeń majątkowych, konieczna jest do tego wyraźna podstawa kompetencyjna

zawarta w ustawie. Naruszenie uchwał wydanych bez takiej wyraźnej podstawy

kompetencyjnej, nie może stanowić z kolei podstawy odpowiedzialności

dyscyplinarnej. Należy zwrócić uwagę na fakt, że podstawą odpowiedzialności

dyscyplinarnej adwokatów nie jest samo formalne naruszenie reguł zawartych w

Zbiorze Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, ale takie postępowanie, które

jest sprzeczne z prawem, zasadami etyki lub godności zawodu, bądź stanowi

naruszenie obowiązków zawodowych (art. 80 ust. 1 ustawy- Prawo o adwokaturze).

Trudno dopatrzyć się naruszenia zasad etyki lub godności zawodu w odmowie

spełnienia obowiązku, do ustanowienia którego izba adwokacka nie miała nawet

formalnej kompetencji. Odmowa taka nie stanowiła także naruszenia prawa.

Sąd Najwyższy rozpoznając kasację od orzeczeń organów orzekających w

sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej adwokatów jest związany – tak jak w

każdej innej sprawie – wyłącznie Konstytucją i ustawą. Związanie to dotyczy nie

tylko określenia samego zakresu odpowiedzialności, ale także jej przesłanek.

Paragraf 65 Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu, którego

naruszenie zarzucono skarżącemu, ma w istocie charakter odsyłający, uznaje

bowiem za poważne naruszenie zasad etyki adwokackiej „zawinione niepłacenie

składki korporacyjnej”. Przepis ten nie stanowi formalnego źródła obowiązku

zapłacenia takiej składki, bowiem obowiązek taki wynika z odpowiednich uchwał

organów samorządu adwokackiego. Uchwały te, jeżeli jednak mają posiadać

charakter wiążący, muszą mieścić się w zakresie kompetencji władczych

przyznanych samorządowi adwokackiemu przez przepis ustawy. Obowiązek

uiszczenia składki „korporacyjnej” wynikający z uchwały izby adwokackiej wydanej

bez formalnej podstawy ustawowej, nie może stanowić punktu odniesienia dla sądu

oceniającego zasadność pociągnięcia konkretnego adwokata do odpowiedzialności

dyscyplinarnej za niezapłacenie takiej składki. Mając na względzie wspomniane

wcześniej związanie Sądu Najwyższego wyłącznie Konstytucją i ustawą, nie jest

możliwe utrzymanie w mocy orzeczenia o nałożeniu kary dyscyplinarnej, mającej

przecież charakter sankcji publicznoprawnej, za zachowanie naruszające

obowiązek ustanowiony przez organy samorządu adwokackiego bez formalnej

12

podstawy ustawowej, w sytuacji, gdy ze względu na charakter tego obowiązku

(świadczenie majątkowe) podstawa taka była bezwzględnie wymagana.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, należało uznać za zasadny zarzut

naruszenia prawa materialnego podniesiony w skardze kasacyjnej. Czyniło to

zbędnym rozważanie pozostałych zarzutów o charakterze procesowym, bowiem

ustalenie, że zaniechanie zapłacenia tzw. „pierwszej składki izbowej”, nie mogło

stanowić podstawy odpowiedzialności dyscyplinarnej, w sposób konieczny musiało

skutkować uchyleniem zaskarżonych orzeczeń sądów dyscyplinarnych i

uniewinnieniem adwokata T. Z.

Mając to wszystko za uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.