II CSK 97/12

Sygn. akt II CSK 97/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Anna Kozłowska

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z powództwa Związku Miast i Gmin Dorzecza P.

przeciwko Gminie B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie

w Izbie Cywilnej w dniu 3 października 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 października 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny– po ponownym rozpoznaniu sprawy - wyrokiem z dnia 19

października 2011 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 15 grudnia 2009

r., i oddalił powództwo Związku Miast i Gmin Dorzecza P. przeciwko Gminie B. o

zasądzenie kwoty 200000 zł. U podłoża tego rozstrzygnięcia legło ustalenie, że

między stronami nie doszło do zawarcia umowy o współfinansowanie inwestycji

gazociągu wysokiego ciśnienia, w ramach której pozwana zobowiązała się do

zapłaty tej kwoty.

Skarga kasacyjna powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego - oparta na obu

podstawach z art. 3983

k.p.c. – zawiera zarzut naruszenia art. 39820

, 382, 244

k.p.c., art. 48, 49, 60, 65 k.c., art. 46 ust. 3, 64 , 67 ustawy z dnia 8 marca 1990 r.

o samorządzie gminnym (jedn. tekst: Dz. U. 2001, Nr 142, 1591 ze zm. – dalej:

„ustawa o samorządzie gminnym”), i zmierza do uchylenia tego wyroku oraz

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W wyniku uchylenia przez Sąd Najwyższy zaskarżonego wyroku sądu

drugiej instancji i przekazania mu sprawy do ponownego rozpoznania następuje

„cofnięcie” całego postępowania w sprawie do etapu postępowania

drugoinstancyjnego. Sąd drugiej instancji na nowo rozpoznaje sprawę, w granicach,

w których nastąpiło uchylenie i przekazanie mu jej do ponownego rozpoznania,

przestrzegając jednak także wcześniejszych granic zaskarżenia wyroku sądu

pierwszej instancji (art. 378 § 1 k.p.c.).

Sąd Najwyższy rozpoznając po raz pierwszy skargę kasacyjną powoda uznał

za słuszny zarzut naruszenia art. 46 ust. 1 i 3 ustawy o samorządzie gminnym.

Wskazał, że przepisy regulujące zasady zaciągania zobowiązań przez gminę

ulegały zmianie w okresie podejmowania, realizacji i spłacania inwestycji

polegającej na budowie gazociągu wysokiego ciśnienia. Do dnia 27 października

2002 r. oświadczenia woli w imieniu gminy w zakresie zarządu mieniem składali

dwaj członkowie zarządu lub jeden członek zarządu i osoba upoważniona przez

zarząd (pełnomocnik), o ile statut nie stanowił inaczej, natomiast od tego dnia,

w związku z nowelizacją dokonaną przez ustawę z dnia 20 czerwca 2002 r.

3

o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz. U. Nr 113, poz.

984) obowiązywać zaczęła - jako zasada - reprezentacja jednoosobowa.

Oświadczenia te zarówno przed jak i po nowelizacji, o ile ustawa lub umowa nie

przewidywała formy pisemnej pod rygorem nieważności, bądź innej formy

szczególnej, mogły być składane w każdy sposób, który dostatecznie ujawniał wolę

składającego (art. 60 k.c.). Podobnie przedstawiała się sprawa udzielenia

kontrasygnaty. Wójt pozwanej zaś nie tylko należał do inicjatorów podjęcia

inwestycji, ale także opowiadał się za przyjęciem zastosowanego ostatecznie

systemu jej finansowania przez poszczególne gminy, a później potwierdzał fakt

istnienia zadłużenia i obowiązek jego spłaty przez gminę. Wykładnia art. 46 ust. 1

ustawy o samorządzie gminnym oparta na założeniu, że oświadczenia wójta

składane w toku prac Związku nie mogą stanowić oświadczeń w imieniu Gminy

kłóci się z zasadą, że o charakterze oświadczenia decyduje wola składającego,

a nie miejsce jej złożenia. O ile przy tym zgodzić się można, że w okresie do

27 października 2002 r. powód nie wykazał, że zachowana była reprezentacja

dwuosobowa pozwanej, o tyle w późniejszym okresie wystarczała reprezentacja

jednoosobowa, przy czym z ustaleń faktycznych wynika, że wójt pozwanej

zajmował stanowisko w kwestii istnienia ciążącego na gminie zobowiązania do

zapłaty, powoływał się nawet na fakt podpisania porozumienia w tej sprawie,

zobowiązywał do przygotowania projektu pisemnej umowy stwierdzającej

zobowiązanie. Jego oświadczenia takiej treści miały miejsce także w obecności

skarbnika gminy i po podjęciu przez związek uchwał o obowiązku poniesienia przez

zrzeszone Gminy, w tym pozwaną, kosztów inwestycji. Narusza art. 46 ust. 1 i 3

ustawy o samorządzie gminnym wykładnia tego przepisu oparta na przypisaniu

decydującego znaczenia niezłożeniu oświadczeń woli przez pozwaną Gminę

w formie pisemnej, prowadząca do pobieżnej oceny oświadczeń składanych ustnie

przez wójta w obecności skarbnika pozwanej.

Zgodnie z art. 39820

k.p.c., sąd, któremu sprawa została przekazana

po uchyleniu zaskarżonego orzeczenia (art. 39815

§ 2 k.p.c.), związany jest

wykładnią prawa dokonaną przez Sąd Najwyższy. Naturalną - w sensie

procesowym - jest sytuacja, jaka zaistniała w sprawie, w której Sąd Najwyższy,

w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej nie podważa wprawdzie prawidłowości

4

zastosowania przez sąd drugiej instancji określonych przepisów, ale stwierdza

wadliwość ich wykładni. W sprawie, w odniesieniu do wykładni i stosowania art. 46

ust. 1 i 3 ustawy o samorządzie gminnym.

Sąd Najwyższy uchylając zaskarżony wyrok i przekazując sprawę sądowi

drugiej instancji do ponownego rozpoznania zawarł w swoim orzeczeniu wykładnię

prawną art. 46 ust. 1 i 3 ustawy o samorządzie gminnym w kontekście oświadczeń

składanych ustnie przez wójta w obecności skarbnika pozwanej, odmienną od

przyjętej przez sąd drugiej instancji w uchylonym wyroku. Związanie z art. 39820

k.p.c. nie ma miejsca, gdy po wyroku Sądu Najwyższego nastąpi zmiana stanu

faktycznego. Sąd Apelacyjny jednakże, któremu sprawa została przekazana, nie

orzekał w zmienionym stanie faktycznym. Stąd, skoro Sąd Apelacyjny

z naruszeniem art. 39820

k.p.c. zaskarżony wyrok oparł na, w istocie rzeczy,

odmiennej od dokonanej przez Sąd Najwyższy ocenie prawnej oświadczeń wójta,

skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.

db