I PK 82/12

Sygn. akt I PK 82/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Romualda Spyt (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z powództwa P.R.

przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń Spółce Akcyjnej Oddziałowi

w K.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 października 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w N.

z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt […]

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Powód domagał się od strony pozwanej 47.520 zł tytułem wyrównania

wynagrodzenia za okres od stycznia 2008 r. do września 2010 r. do poziomu

2

wynagrodzenia osób, które w strukturze organizacyjnej pozwanego zajmowały

stanowiska starszych lub głównych specjalistów i w ocenie powoda wykonywały, w

porównaniu do jego pracy, pracę jednakowej wartości.

Wyrokiem z 30 czerwca 2011 r. Sąd Rejonowy w N. oddalił powództwo. W

uzasadnieniu stwierdzono między innymi, że zgodnie z § 22 zakładowego układu

(ZUZP) system wynagradzania pracowników w PZU ma charakter motywacyjny i

jest dostosowany do rodzaju pracy i osiąganych wyników. Pracownicy mogą być

zatrudnieni w systemie czasowo-premiowym. Wówczas oprócz wynagrodzenia

zasadniczego przysługuje im premia. Oceny rezultatów pracy, postaw

pracowniczych oraz predyspozycji do wykonywania pracy, jako podstawa do

przeszeregowania i awansów, dokonywane są przy wykorzystaniu systemu

okresowych ocen uzgodnionego z ogólnokrajowymi organizacjami związkowymi.

Załącznik nr 1 do układu zawiera tabelę zaszeregowania stanowisk pracy,

załącznik nr 2 określa minimalne i maksymalne wysokości wynagrodzenia

zasadniczego dla kategorii zaszeregowania. Dla stanowiska starszego specjalisty,

które zajmował powód od 1 maja 2007 r., przewidziana jest kategoria

zaszeregowania 5, dla stanowiska tego wynagrodzenie wynosiło od 2.070 do

10.360 zł. Załącznik nr 3 do ZUZP określa zasady przyznawania premii

indywidualnych. Jej wysokość ustalana jest na podstawie wniosku przełożonego i

uzależniona jest od realizacji przydzielonych zadań, ich rodzaju i wagi, wkładu

pracy, terminowości i jakości rezultatu pracy, a także od oceny efektywności.

Premia składa się z części regulaminowej oraz z części uznaniowej. Powód

zatrudniony był początkowo na stanowisku inspektora, następnie likwidatora szkód.

1 stycznia 2004 r. rozpoczął pracę w Inspektoracie PZU w N. w Zespole Likwidacji

Szkód - Sekcja Likwidacji Szkód Majątkowych na stanowisku specjalisty, osiągając

wynagrodzenie zasadnicze wg kategorii zaszeregowania w kwocie 2.100 zł oraz

premię przyznawaną wg zasad określonych w regulaminie premiowania. 1 kwietnia

2007 r. ustalone zostało dla powoda wynagrodzenie zasadnicze wg kategorii

zaszeregowania 5 w kwocie 2.800 zł, bez zmian w zakresie dotyczącym

premiowania. 1 maja 2007 r. powód rozpoczął pracę na stanowisku starszego

specjalisty (CLS) w Fili w N. 1 marca 2009 r. wynagrodzenie zasadnicze powoda

ustalone zostało na kwotę 3.100 zł.

3

Do zakresu zadań na stanowisku Specjalisty w Sekcji Likwidacji Szkód z

Ubezpieczeń Następstw Nieszczęśliwych Wypadków Centrum Likwidacji Szkód

PZU w K. Filia w N. należało m. in. koordynowanie pracy w sekcji, ustalanie

odpowiedzialności PZU oraz wysokości odszkodowań i świadczeń z ubezpieczeń

następstw nieszczęśliwych wypadków, przyjmowanie zgłoszeń szkód,

rejestrowanie zgłoszonych szkód w systemie informatycznym, ustalanie roszczeń

regresowych, analiza wydanych orzeczeń pod kątem ich zgodności z

obowiązującymi przepisami wewnętrznymi PZU.

Pracownicy Filii niezadowoleni z wysokości osiąganego przez nich

wynagrodzenia 15 stycznia 2008 r. wystąpili do Prezesa PZU z wnioskiem o

rozpatrzenie możliwości wyrównania osiąganego wynagrodzenia do poziomu

osiąganego za wykonywanie takiej samej pracy w sąsiednich Filiach PZU .

Wynagrodzenie zasadnicze powoda pracującego w Centrum Likwidacji

Szkód Filia w N. wyniosło w roku 2008 łącznie – 33.600 zł, w 2009 r. – 36.600 7.1,

w 2010 r. (styczeń-wrzesień) – 27.900 zł. Średnia premia w roku 2008 wyniosła

15,6%, w 2009 r. - 14,5%, w 2010 (styczeń - wrzesień) - 12,5%. Na 1 stycznia 2008

r. powód posiadał staż pracy 5 lat i 9 miesięcy.

Sąd ustalił, że na wysokość wynagrodzeń poszczególnych pracowników w

PZU wpływ ma: wielkość inspektoratu, staż, doświadczenie pracowników, liczba

likwidowanych szkód, natomiast wykształcenie ma wpływ przy naborze do pracy.

Staż pracy poza PZU, miał znaczenie przy ustalaniu wstępnego wynagrodzenia.

24 czerwca 2010 r. zawarto porozumienie o rozwiązaniu umowy o pracę w

trybie art. 1 ustawy z 13 marca 2003 r. Strony rozwiązały umowę za porozumieniem

z dniem 30 września 2010 r. i uzgodniły wysokość świadczeń związanych ze

zwolnieniami grupowymi. W porozumieniu ustalono, że powód nie ma i nie będzie

podnosił żadnych roszczeń wobec pozwanej spółki. W ocenie Sądu odszkodowanie

za naruszenie zasady równego traktowania nie stanowi wynagrodzenia, dlatego

takie porozumienie nie naruszało art. 84 k.p.

Podniesiono także, że sąd pracy nie może kształtować treści stosunku pracy,

w tym wynagrodzenia, ponieważ jest to uprawnieniem pracodawcy.

Strona pozwana mogła kształtować wysokość wynagrodzenia w ramach

szerokiej swobody przyznanej postanowieniami ZUZP. Pozwany pracodawca nie

4

prowadził polityki płacowej w sposób dowolny, nie licząc się z obowiązującym

porządkiem prawnym.

Dalej wskazano, że to pracownik powinien wskazać fakty

uprawdopodobniające zarzut nierównego traktowania w zatrudnieniu. Wówczas na

pracodawcę przechodzi ciężar dowodu, że kierował się obiektywnymi powodami.

Sąd Rejonowy wykazał, że zróżnicowanie wynagrodzenia powoda i H.G. i innych

pracowników odpowiada regułom przewidzianym w art. 183c

§ 3 k.p.

Wynagrodzenia H.G. ukształtowane zostało w oparciu o inne kryteria, np. większe

doświadczenie, wynikające z dłuższego stażu pracy.

Powód wniósł apelację od powyższego wyroku. Zarzucono naruszenie § 22

ZUZP, art. 183d

k.p. i art. 18 3b

§ 1 pkt 2 k.p., art. 183c

§ 2 i art. 84 k.p., art. 18 § 3

k.p., art. 321 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 65 k.c., art. 233 § 1, 328 § 2

k.p.c., art. 128 § 1 k.p.c.

Sąd Okręgowy w N. wyrokiem z 14 grudnia 2011 r. oddalił apelację. W

uzasadnieniu podniesiono przede wszystkim, że pracodawca może przyznać

wyższe wynagrodzenie pracownikom posiadającym wyższe kwalifikacje zawodowe

lub dłuższy staż. Długi staż pracy zwykle łączy się z nabyciem większego

doświadczenia, korzystnie wpływającego na wykonywanie powierzonych

obowiązków. Kolejnymi czynnikami oddziałującymi na wysokość wynagrodzenia u

pozwanego było doświadczenie, wielkość inspektoratu oraz liczba likwidowanych

szkód. W ocenie Sądu praktyka zawodowa i doświadczenie powoda nie uprawniały

go do żądania wyższego wynagrodzenia zasadniczego. Powód kończąc pracę, nie

kierował w stosunku do pracodawcy roszczeń odnośnie wyrównania

wynagrodzenia czy premii. Okoliczności te, w ocenie Sądu Okręgowego

jednoznacznie wskazują, że apelujący otrzymywane wynagrodzenie oceniał jako

właściwe. Powód swoje warunki wynagradzania porównywał z warunkami

wynagradzania innych osób pracujących na podobnych stanowiskach w innych

oddziałach PZU. W ocenie Sądu Okręgowego Sąd Rejonowy zasadnie ocenił, że

wynagrodzenie otrzymywane przez powoda nie miało charakteru dyskryminującego

w porównaniu z wynagrodzeniem otrzymywanym przez inne osoby. W trakcie

postępowania Sad Rejonowy ustalił dokładnie wysokość tego wynagrodzenia i

prawidłowo dokonał oceny dowodów. Podnoszone przez odwołującego zarzuty, że

5

jego wynagrodzenie powinno być wyższe z uwagi na większą ilość załatwianych

szkód nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ powód nie wykazał wiarygodnym

dowodem, że załatwiał większą liczbę likwidowanych szkód w porównaniu z

pracownikami, do których wynagrodzenia się odnosił.

W ocenie Sądu Okręgowego w sprawie występowały obiektywne kryteria

dające stronie pozwanej prawo do różnicowania wysokości wynagrodzenia i

określenia tego wynagrodzenia w stosunku do powoda na takim poziomie, na jakim

ostatecznie zostało ukształtowane. Wynagrodzenie apelującego było adekwatne do

ilości i rodzaju jego pracy oraz kwalifikacji wymaganych do jej świadczenia i w

żaden sposób nie naruszyło zasady równego traktowania.

Ponadto powód nie wykazał w trakcie postępowania, na czym polegała jego

dyskryminacja i nie wskazał przyczyn tej dyskryminacji.

Zaznaczono również, że to pracodawcy przysługuje wyłączne prawo do

określania wysokości wynagrodzenia. Sąd pracy nie ma kompetencji do

podwyższania ustalonego wynagrodzenia, gdy pracownik pobiera wynagrodzenie

mieszczące się w granicach przewidzianych w przepisach płacowych, nawet jeśli

pracownik otrzymuje je w najniższej stawce przewidzianej dla danej kategorii

zaszeregowania.

Podkreślono także, że powód zobowiązał się, iż nie będzie dochodził

roszczeń ze stosunku pracy po jego ustaniu. Postanowienie to nie naruszyło art. 84

k.p.

Skargę kasacyjną od wyroku złożył powód. Zarzucono naruszenie: 1) art.

382 k.p.c. w następstwie którego doszło do bezpodstawnego pominięcia znacznej

części materiału dowodowego zebranego w postępowaniu, 2) art. 381 k.p.c.

poprzez pominięcie wniosku dowodowego powoda o dopuszczenie dowodu

wynikającego z dokumentacji znajdującej się w sprawie przeciw PZU (IV P … Sąd

Rejonowy w N.) o odszkodowanie J.K.. Powód nie wiedział, że w tej sprawie został

złożony dowód dotyczący zarobków i stażu innych pracowników Filii PZU w N.

Wniosek dowodowy Sąd uznał za spóźniony i na tej podstawie go oddalił, 3)

naruszenie art. 128 § 1 k.p.c. przez niedoręczanie pisma procesowego strony

pozwanej z 25 maja 2011 r. oraz odpisów załączników do pism procesowych przez

stronę pozwaną, co uniemożliwiło powodowi obronę jego praw. Powód złożył

6

zastrzeżenie w tym zakresie w piśmie procesowym z 19 czerwca 2011 r., 4) § 22

ZUZP z 11 maja 2003 r. przez jego niezastosowanie. Zgodnie z tym

postanowieniem, „system wynagradzania pracowników ma charakter motywacyjny,

tzn. dostosowany do rodzaju pracy realizowanej na danym stanowisku i wyników

osiąganych przez pracownika", a więc nie ma związku ze stażem pracy.

Przesłanka, na którą powołuje się pozwany i którą uznał Sąd nie znajduje

uzasadnienia także w innych dowodach, na które zwracał uwagę i wykazał powód

m. in. porównując wynagrodzenia powoda i M.R. oraz E.K. i A.Z., 5) art. 183d

k.p. i

art. 183b

§ 1 pkt 2 k.p. oraz art. 183c

k.p., przez ich niezastosowanie i oddalenie

powództwa na skutek uznania, że nie została naruszona zasada równego

traktowania w zatrudnieniu, gdyż wynagrodzenie powoda mieściło się w

„widełkach" wynagrodzenia starszych specjalistów oraz że pracodawca udowodnił,

że kierował się obiektywnymi powodami zróżnicowania wynagrodzeń i że różnice w

zarobkach powoda w stosunku do pozostałych pracowników znajdują oparcie w

obowiązującym prawie oraz że strona pozwana mogła kształtować wysokość

wynagrodzenia w ramach szerokiej swobody przyznanej postanowieniami układu,

6) art. 183b

§ 2 pkt 4 k.p. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że staż pracy

bezwzględnie uprawniał pozwanego do różnicowania wynagrodzenia, przy

jednoczesnym braku ustaleń i wykazania, że miał on znaczenia przy wykonywaniu

zadań powierzonych powodowi, 7) art. 183c

§ 2 i 84 k.p. przez błędną ich wykładnię

i uznanie, że odszkodowanie za naruszenie zasady równego traktowania w

zatrudnieniu nie stanowi wynagrodzenia za pracę i nie podlega ochronie jak

wynagrodzenie, a co za tym idzie, iż można się go zrzec na podstawie

porozumienia o rozwiązaniu umowy o pracę wbrew art. 84 k.p., 8) art. 18 § 3 k.p.

przez stwierdzenie, że Sąd nie jest władny zasądzić wyższego wynagrodzenia, gdy

pracownik pobiera wynagrodzenie mieszczące się w granicach wynagrodzeń

przewidzianych dla zajmowanego stanowiska, chociaż otrzymywał je w najniższej

stawce. Pogląd ten stoi w sprzeczności z wykładnią wynikającą z orzeczeń Sądu

Najwyższego, szczególnie z orzeczeniem z 22 lutego 2007 r., I PK 242/06.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu w N. do ponownego rozpoznania, ewentualnie o orzeczenie co do

7

istoty sprawy. Wniesiono także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się nie mieć uzasadnionych podstaw.

Roszczenie powoda było oparte, między innymi, na zarzucie naruszenia art.

183d

k.p. Regulacja prawna dotycząca równego traktowania w zatrudnieniu i zakazu

dyskryminacji została wprowadzona do Kodeksu pracy w wyniku implementacji

przepisów prawa wspólnotowego celem dostosowania polskiego prawa pracy do

wymagań prawa unijnego (zob. na ten temat W. Sanetra, w: J. Iwulski, W. Sanetra:

Komentarz do Kodeksu pracy, Warszawa 2009, s. 140-142). Nie ulega

wątpliwości, że z przepisów Rozdziału II a k.p. wynika zakaz nierównego

ukształtowania wynagrodzenia pracowniczego za pracę jednakową lub o

jednakowej wartości z przyczyn dyskryminujących. Przepisy te podobnie jak

regulacje prawa wspólnotowego nie zawierają jednak normy, z której wynikałoby,

że wszyscy pracownicy zatrudnieni na tych samych stanowiskach mają być równo

traktowani w zakresie wynagrodzenia za pracę. Przepisy te określają jedynie

kryteria, które nie mogą stanowić uzasadnionej przyczyny zróżnicowania uprawnień

pracowniczych. Wynika z tego zatem, że uzasadniony byłby zarzut dyskryminacji

jedynie w przypadku wykonywania pracy jednakowej lub jednakowej wartości przy

niższym poziomie wynagrodzenia z przyczyn określonych w art. 183a

§ 1 k.p. Tak

więc jeżeli pracownik zarzuca naruszenie przepisów o zakazie dyskryminacji, to

powinien wskazać przyczynę aktu dyskryminacji, czy fakty mogące

uprawdopodobnić dyskryminacyjne działania pracodawcy. W kwestii tej wielokrotnie

wypowiadał się już Sąd Najwyższy (zob. np. wyroki z dnia 18 września 2008 r.,

II PK 27/08, M.P. Pr. 2009, nr 3, s. 139, z 9 stycznia 2007, II PK 180/06, OSNP

2008, nr 3-4, poz. 36, z 21 stycznia 2011, II PK 169/10, LEX nr 1095824, z 18

kwietnia 2012 r., II PK 196/11, niepublikowany).

W sporach, w których pracownik opiera swoje roszczenia na naruszeniu

zakazu dyskryminacji, powinien przedstawić więc przed sądem fakty z których

można domniemywać stosowanie przez pracodawcę praktyk dyskryminacyjnych. W

8

takim przypadku to na pracodawcę przechodzi ciężar dowodu, że różnicując

sytuację pracownika kierował się obiektywnymi powodami (art. 183b

§ 1 pkt 3 k.p.).

Także i w tej kwestii wielokrotnie zajmował stanowisko Sąd Najwyższy (np. wyroki z

dnia 24 maja 2005 r., II PK 33/05, LEX nr 184961, czy z 22 lutego 2007, I PK

242/06. OSNP 2008, nr 7-8, poz. 98).

W związku z powyższym należy zauważyć, że powód opierając swoje

roszczenia na naruszeniu zakazu dyskryminacji, nie wykazał, a nawet w ogóle nie

wskazał żadnych faktów ani okoliczności, które mogłyby uprawdopodobnić

dyskryminacyjne podłoże ustalenia jego wynagrodzenia. Elementu tego nie zawiera

również skarga kasacyjna. W tym stanie rzeczy zbędne staje się porównywanie

wynagrodzenia powoda, w tym wpływu stażu pracy na jego wysokość, z innymi

pracownikami pozwanego pracodawcy. Jedynie z tego tylko względu roszczenia

powoda nie mogły zostać uwzględnione. Ustalenie powyższe jednoznacznie

przesądza również o niezasadności, podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów

naruszenia przepisów dotyczących równego traktowania i zakazu dyskryminacji.

Nie jest również trafny zarzut naruszenia przepisu § 22 układu zbiorowego

pracy. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego sądy nie

mogą kształtować treści stosunku pracy (wysokości wynagrodzenia) nawet jeżeli

określenie wynagrodzenia nastąpiło w najniższej stawce (por. uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 7 listopada 1977 r., I PZP 44/77, OSNCP 1978, nr 12, poz.

231, z dnia 27 września 1979 r., I PZP 37/79, OSNCP 1980, nr 2, poz. 22, czy z

dnia 6 listopada 1991 r., I PRN 47/91, OSP 1992, nr 7-8, poz. 152 z glosą

T. Kuczyńskiego). Stanowisko powyższe nie jest sprzeczne, jak twierdzi skarżący, z

wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2007 r., I PK 242/06, (OSNP 2008,

nr 7-8, poz. 98). Nie został więc naruszony art. 18 § 3 k.p. W powyższym

orzeczeniu Sąd Najwyższy stwierdził bowiem, że sądy pracy nie mogą

ukształtować wynagrodzenia za pracę. Wyjątki w tym zakresie wprowadzają

przepisy o nierównym traktowaniu pracowników. Tak więc sąd pracy może

przyznać odszkodowanie w wysokości różnicy między wynagrodzeniem, jakie

powinien otrzymywać pracownik bez naruszenia zasady równego traktowania a

wynagrodzeniem rzeczywiście otrzymanym jedynie w przypadku naruszenia

zakazu dyskryminacji.

9

Na podstawie powyższego należało również uznać, że bezprzedmiotowy

okazał się zarzut naruszenia art. 84 k.p., gdyż powód nie mógł zrzec się prawa do

wynagrodzenia, którego nie nabył. Jest przy tym jasne, że przepisy dotyczące

równego traktowania w zatrudnieniu mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co

sprawia, że na mocy art. 18 § 3 k.p. nieważne byłoby zrzeczenie się

odszkodowania za dyskryminacyjne ukształtowanie wynagrodzenia za pracę (wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2012 r., I PK 48/12, niepublikowany). Nie mogło

jednak dojść do tego naruszenia, gdyż Sąd drugiej instancji poprawnie ustalił, że

skarżący nie uprawdopodobnił naruszenia zakazu dyskryminacji. Bezprzedmiotowe

zatem jest rozważanie kwestii charakteru prawnego odszkodowania z tytułu

dyskryminacji. Nie można też uznać, że w sprawie wystąpiło istotne zagadnienie

prawne. W kwestii możliwości zrzeczenia się prawa do wynagrodzenia (w tym także

odszkodowania) wielokrotnie wypowiadał się już Sąd Najwyższy.

Prawidłowe ustalenia w kwestii braku naruszenia zakazu dyskryminacji

sprawiają, że podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa procesowego nie

miały znaczenia dla rozstrzygnięcia istoty sprawy.

W przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego należnych stronie

pozwanej należało mieć na uwadze przepis art. 132 § 1 k.p.c. Ponieważ odpis

odpowiedzi na skargę kasacyjną został doręczony przez Sąd, a nie przez

profesjonalnego pełnomocnika nie było możliwe uwzględnienie wniosku o

zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 12 października 2011 r., II CZ 70/11, LEX nr 1044005).

Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku.

/tp/