II UK 95/12

Sygn. akt II UK 95/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku B. T.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddziałowi w P.

o emeryturę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 8 listopada 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 6 grudnia 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 17 maja 2011 r. Sąd Okręgowy oddalił odwołania B. T. od

decyzji z dnia 9 marca i z dnia 31 grudnia 2010 r., którymi Zakład Ubezpieczeń

Społecznych - II Oddział w P. odmówił wnioskodawcy prawa do emerytury z tej

2

przyczyny, że udowodnił on jedynie 7 lat, 8 miesięcy i 5 dni okresów składkowych

oraz 8 lat i 23 dni okresów opłacania składek na ubezpieczenie społecznego

rolników zamiast wymaganych 25 lat stażu ubezpieczeniowego. Podstawę

rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia.

Wnioskodawca wiek emerytalny osiągnął w dniu 27 czerwca 2009 r. W

okresie od 18 grudnia 1961 r. do 15 czerwca 1962 r. zatrudniony był w Biurze

Projektów Budownictwa Komunalnego w Ł., w okresie od 5 lipca 1962 r. do 5

października 1962 r. w Fabryce Maszyn Jedwabniczych „P. – M.", a w okresie od

24 maja 1963 r. do 13 lipca 1963 r. w Kombinacie Budowlanym „P." w Ł. W

okresach od 23 listopada 1963 r. do 31 grudnia 1963 r. i od 14 stycznia 1964 r. do

29 lutego 1962 r. pracował w Urzędzie Pocztowym w Ł., od 14 sierpnia 1965 r. do

16 października 1966 r. zatrudniony był w ZPB „M.", a od 18 października 1966 r.

do 31 grudnia 1966 r. w Zakładach Zielarskich „H. – Ł.". W okresie od 21

października 1967 r. do 15 kwietnia 1968 r. wnioskodawca pracował w ŁZSP

Społecznym Przedsiębiorstwie Usług i Handlu w Ł., a w okresach od 23 grudnia

1971 r. do 23 czerwca 1974 r. i od 4 marca 1975 r. do 15 maja 1975 r. zatrudniony

był w Przedsiębiorstwie Gastronomicznym. Od 8 września 1975 r. do 29 marca

1976 r. wnioskodawca był zatrudniony w Przedsiębiorstwie Turystycznym, a od 30

sierpnia 1985 r. do 30 czerwca 1986 r. pracował w oparciu o umowę zlecenia w

Gminnym Ośrodku Kultury w W. W okresie od 2 kwietnia 1990 r. do 14 kwietnia

1991 r. wnioskodawca posiadał status bezrobotnego z prawem do zasiłku dla

bezrobotnych. W okresie od 1 lipca 1997 r. do 1999 r. wnioskodawca prowadził

własną działalność gospodarczą, od 1 stycznia 1998 r. w zakresie agroturystyki,

podlegając ubezpieczeniu rolniczemu. Łączny okres składkowy wnioskodawcy

wynosi 7 lat, 8 miesięcy i 5 dni.

Poza zatrudnieniem w oparciu o umowy o pracę wnioskodawca od 8 sierpnia

1968 r. rozpoczął działalność artystyczną, pracując jako gitarzysta i nagłaśniający,

między innymi, w Zespole Estradowym Folkloru Cygańskiego K. (prawidłowo: K. - w

okresie od 1 kwietnia 1969 r. do 8 października 1971 r.), w Zjednoczonym

Przedsiębiorstwie w W. w zespole T. V. G. (prawidłowo: T. G. V. - w okresie od 31

lipca 1978 r. do 10 kwietnia 1979 r.), w zespole P. (prawidłowo: P. - w okresie od 1

lipca 1974 r. do 31 sierpnia 1984 r.). W okresach tych nie został jednak zgłoszony

3

do ubezpieczenia społecznego jako osoba prowadząca działalność artystyczną - do

dnia 31 grudnia 1998 roku.

Wnioskodawca dołączył do wniosku o świadczenie emerytalne, między

innymi, świadectwa pracy, legitymację ubezpieczeniową, zaświadczenia z

zakładów pracy oraz zeznania świadków na potwierdzenie wykonywania pracy w

charakterze muzyka w okresach od 1 kwietnia 1969 r. do 8 października 1971 r. i

od 31 lipca 1978 r. do 10 kwietnia 1979 r. W toku postępowania wyjaśniającego

organ rentowy ustalił, że Zjednoczone Przedsiębiorstwo Rozrywkowe z siedzibą w

W. składało bezimienne deklaracje, stąd niemożliwe jest potwierdzenie okresu

ubezpieczenia wnioskodawcy. Zatem łączny okres składkowy i nieskładkowy wraz

z okresem uzupełniającym wynosi 16 lat i 28 dni. W dniu 9 grudnia 2010 r.

wnioskodawca wniósł o ponowne rozpoznanie wniosku o emeryturę, przedkładając

decyzję z dnia 18 października 2010 r. wystawioną przez Komisję do Spraw

Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa

Narodowego. W decyzji tej potwierdzono, że od 8 sierpnia 1968 r. wnioskodawca

prowadzi działalność artystyczną. Jako termin rozpoczęcia tej działalności Komisja

uznała datę uzyskania uprawnień zawodowych. W ocenie organu rentowego,

przedłożone przez wnioskodawcę dokumenty nie mają wpływu na prawo do

świadczenia emerytalnego.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał odwołanie

wnioskodawcy za niezasadne.

Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2011 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

wnioskodawcy od powyższego wyroku, podzielając ustalenia i ocenę prawną Sądu

pierwszej instancji.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, w zakresie ustalenia, czy wnioskodawcy

przysługuje prawo do emerytury z uwagi na wymagany okres składkowy i

nieskładkowy wobec uwzględnienia okresu prowadzenia działalności artystycznej,

zastosowanie w sprawie znajdują przepisy art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 pkt 9

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.,

powoływanej dalej jako ustawa emerytalna).

4

Powołując się na treść tych przepisów, Sąd drugiej instancji wskazał, że nie

jest kwestionowana okoliczność prowadzenia przez wnioskodawcę działalności

artystycznej, ale uiszczanie w spornym okresie składek na ubezpieczenie

społeczne z tego tytułu, której to okoliczności wnioskodawca nie udowodnił, a do

czego był zobowiązany w myśl art. 232 k.p.c. Nie mogła być dowodem na tę

okoliczność decyzja Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców przy

Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 18 października 2010 r., gdyż jej

przedmiotem było tylko stwierdzenie prowadzenia działalności artystycznej przez

wnioskodawcę, a nie uiszczenia składek z tego tytułu. W świetle art. 6 ust. 2 pkt 9

ustawy emerytalnej, sam fakt prowadzenia działalności artystycznej nie może

prowadzić do uznania takiego okresu za okres składkowy. W rezultacie

wnioskodawca nie wykazał okresów składkowych i nieskładkowych w rozmiarze

wymaganym przez art. 27 i nast. tej ustawy.

W skardze kasacyjnej wnioskodawca zarzucił: I. naruszenie przepisów

postępowania, tj. art. 316 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez wzięcie za

podstawę zaskarżonego wyroku stanu rzeczy wcześniejszego niż istniejący w chwili

zamknięcia rozprawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż

doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia długości okresu podlegania przez

wnioskodawcę ubezpieczeniu społecznemu rolników (tzw. okresu uzupełniającego),

który to okres na mocy art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej podlega

uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do emerytury, a w konsekwencji do uznania, że

wnioskodawcy nie przysługuje prawo do tego świadczenia; II. naruszenie prawa

materialnego, a mianowicie: 1) art. 28 ustawy emerytalnej, poprzez jego

niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w uznaniu, że wnioskodawcy nie

przysługuje prawo do emerytury, pomimo iż z ustaleń faktycznych wynika, że

wnioskodawca legitymuje się co najmniej 20-letnim okresem składkowym i

nieskładkowym uprawniającym do nabycia prawa do emerytury; 2) art. 5 ust. 1 pkt

2 w związku z art. 5 ust. 2 w związku z art. 7 pkt 1 lit. b ustawy emerytalnej,

poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu okresu

pobierania przez wnioskodawcę zasiłku chorobowego od 1 grudnia 1997 r. do 30

marca 1998 r., podczas gdy okres ten jest okresem nieskładkowym w rozumieniu

art. 7 pkt 1 lit. b ustawy emerytalnej, który uwzględnia się przy ustalaniu prawa do

5

emerytury stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 2 tej ustawy; 3) art. 6 ust. 2 pkt 9 lit. a i b

ustawy emerytalnej w związku z § 2 ust. 1 i 2 oraz § 15 ust. 1 i 2 oraz § 16 ust. 1 i 2

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 grudnia 1973 r. w sprawie wykonania

ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin (Dz.U. z 1974 r. Nr 1, poz.

1 ze zm., powoływanego dalej jako rozporządzenie wykonawcze), poprzez jego

zastosowanie i uznanie, że wnioskodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu z

tytułu prowadzonej działalności artystycznej i był zobowiązany do opłacania składek

na to ubezpieczenie, podczas gdy nie zostały poczynione wystarczające ustalenia

w zakresie objęcia ubezpieczonego ubezpieczeniem społecznym twórców i

obowiązku opłacania przez niego składek na to ubezpieczenie, pozwalające na

zastosowanie tego przepisu; 4) art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. c

ustawy emerytalnej w związku z art. 4 ust. 1 umowy podpisanej w Warszawie dnia

13 lipca 1957 r. pomiędzy Polską Rzecząpospolitą Ludową i Niemiecką Republiką

Demokratyczną o współpracy w dziedzinie polityki społecznej (Dz.U. z 1958 r. Nr

51, poz. 246) uzupełnionej Protokołem podpisanym w Warszawie z dnia 14

października 1971 r. (Dz.U. z 1972 r. Nr 19, poz. 137), poprzez jego niewłaściwe

zastosowanie wyrażające się w ustaleniu, że wnioskodawcy nie przysługuje prawo

do emerytury, przy jednoczesnym pominięciu okresów składkowych od 1 lipca do

30 października 1974 r., od 1 czerwca do 30 sierpnia 1975 r., od 1 lipca 1976 r. do

28 lutego 1977 r., od 1 kwietnia do 30 maja 1977 r., od 1 do 30 lipca 1978 r., od 1

maja 1980 r. do 30 kwietnia 1981 r., od 1 października 1982 r. do 1 stycznia

1983 r., od 1 marca do 30 września 1983 r. oraz od 10 czerwca do 31 sierpnia

1984 r., pomimo że okresy te stanowiły okres zatrudnienia za granicą

wnioskodawcy, będącego obywatelem polskim, w zagranicznych zakładach, do

których został skierowany w ramach współpracy międzynarodowej, a więc były

okresami składkowymi w rozumieniu art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. c ustawy emerytalnej i

należało je uwzględnić przy ustalaniu prawa do emerytury; 5) art. 6 ust. 2 ustawy

emerytalnej, poprzez jego błędną wykładnię w zakresie wyrażenia „opłacona” i

uznanie, że okresami składkowymi są jedynie te okresy określone w pkt 1-17

powołanego przepisu, za które została faktycznie opłacona składka na

ubezpieczenie społeczne, podczas gdy dla uznania tych okresów - przypadających

przed dniem 15 listopada 1991 r. - za okresy składkowe, nie jest wymagane

6

wykazanie przez osobę ubiegającą się o emeryturę opłacania składek na

ubezpieczenie społeczne, jeżeli na opłacanie tych składek osoba ta nie miała

wpływu; 6) art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy emerytalnej w związku z § 21 i § 22

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o

świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. Nr 10, poz.

49 ze zm.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuznaniu za

okresy składkowe okresów zatrudnienia wnioskodawcy od 1 kwietnia 1969 r. do 8

października 1971 r. w Zespole Estradowym Folkloru Cygańskiego „K.", od 2

listopada do 15 grudnia 1974 r. w Izbie Rzemieślniczej w Ł. i, od 31 lipca 1978 r. do

10 kwietnia 1979 r. w Zjednoczonym Przedsiębiorstwie Rozrywkowym w W. oraz

od 30 sierpnia 1985 r. do 30 czerwca 1986 r. w Gminnym Ośrodku Kultury w W.,

pomimo że zatrudnienie w tych okresach zostało przez wnioskodawcę

udowodnione zgodnie z przepisami powołanego rozporządzenia, tj. umowami o

pracę, innymi dokumentami potwierdzającymi zatrudnienie oraz zeznaniami

świadków, którym to dowodom Sąd Apelacyjny nie odmówił wiarygodności ani

mocy dowodowej; 7) art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej w związku z art. 79 ust.

1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku

pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.), poprzez ich

niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przy ustalaniu prawa do

emerytury okresu od 29 listopada 1991 r. do 29 lutego 1992 r., w którym

wnioskodawca posiadał status bezrobotnego i pobierał zasiłek dla bezrobotnych; 8)

art. 65 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 734 § 1 k.p.c. w związku z art. 300 k.p. w

związku z art. 22 § 1 k.p., poprzez błędną wykładnię oświadczeń woli

wnioskodawcy i Gminnego Ośrodka Kultury w W. zawartych w umowach z dnia 30

sierpnia 1985 r. i z dnia 2 stycznia 1986 r. i uznanie, że strony zawarły umowy

zlecenia, podczas gdy wolą stron było zawarcie w tym czasie umów o pracę, a o

charakterze łączącego je stosunku prawnego nie może decydować brak dowodów

na naliczenie i odprowadzenie składek na ubezpieczenie społeczne.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz poprzedzającego do wyroku Sądu pierwszej instancji w całości i

przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, względnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego

7

rozpoznania Sądowi drugiej instancji, ewentualnie - w przypadku, gdy podstawa

naruszenia przepisów postępowania okaże się nieuzasadniona - o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów.

Niezasadny jest zarzut obrazy art. 316 § 1 k.p.c., upatrywanej przez

skarżącego w nieuwzględnieniu przez Sąd drugiej instancji stanu rzeczy

istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy, a w konsekwencji pominięciu, że przy

uwzględnieniu podlegania nieprzerwanie od 1 stycznia 1998 r. ubezpieczeniu

rolniczemu wnioskodawca legitymowałby się na datę wyrokowania 20-letnim

okresem ubezpieczenia, wymaganym do nabycia prawa do emerytury na podstawie

art. 28 ustawy emerytalnej.

Z art. 316 § 1 k.p.c. wynika ogólna zasada obowiązująca w postępowaniu

cywilnym, zgodnie z którą podstawą rozstrzygnięcia roszczenia jest stan rzeczy

istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, przy czym nie budzi wątpliwości, że

sformułowanie „stan rzeczy” obejmuje również stan faktyczny. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego przyjmuje się, że na gruncie spraw z zakresu ubezpieczeń

społecznych reguła ta doznaje weryfikacji z tego względu, iż postępowanie sądowe

w tych sprawach wszczynane jest na skutek odwołania wniesionego od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które zastępuje pozew. Postępowanie to ma

zatem charakter odwoławczy, a jego przedmiotem jest ocena zgodności z prawem

wydanej decyzji. Odmienna interpretacja powodowałaby, że odwołanie się do art.

316 § 1 k.p.c. wypaczałoby charakter postępowania w sprawach z zakresu

ubezpieczeń społecznych i prowadziłoby do jaskrawego pominięcia odrębności

tego postępowania poprzez całkowite pozbawienie znaczenia postępowania

administracyjnego poprzedzającego postępowanie sądowe. Niebezpieczeństwa

takiego nie ma w tych szczególnych sytuacjach, kiedy spełnienie się ostatniej z

przesłanek prawa do świadczenia w trakcie postępowania sądowego jest oczywiste

i niekwestionowane przez organ rentowy (por. np. wyroki z dnia 5 kwietnia 2011 r.,

8

III UK 106/10, LEX nr 852570 i z dnia 12 kwietnia 2012 r., II UK 235/11, LEX nr

1216853 i powołane w nich orzeczenia).

Taka sytuacja nie zachodzi w sprawie, w której wniesiona została

rozpoznawana skarga kasacyjna, gdyż z poczynionych w niej i wiążących Sąd

Najwyższy z mocy art. 39813

§ 2 k.p.c. ustaleń wynika, że na dzień wydania

zaskarżonej decyzji (9 marca 2010 r.) lub - jak twierdzi skarżący - datę złożenia

wniosku (31 lipca 2009 r.) wykazał on okres ubezpieczenia w łącznym rozmiarze 16

lat i 28 dni, w tym okres ubezpieczenia rolniczego w rozmiarze 8 lat i 23 dni. Już

tylko te ustalenia wskazują, że nawet podlegając nadal nieprzerwanie

ubezpieczeniu społecznemu rolników skarżący nie mógłby na datę wyrokowania

przez Sąd drugiej instancji (6 grudnia 2011 r.) legitymować się 20-letnim stażem

ubezpieczeniowym. Ponadto z ustalenia, że skarżący „od 1 stycznia 1998 r.

prowadzi działalność gospodarczą w zakresie agroturystyki podlegając

ubezpieczeniu rolniczemu” nie da się wyprowadzić wniosku, iż podleganie przez

niego temu ubezpieczeniu trwa od tej właśnie daty, nieprzerwanie i nadal.

Wobec nieskuteczności zarzutu naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. bezzasadny

jest zarzut obrazy art. 28 ustawy emerytalnej w sposób wskazany w skardze

kasacyjnej.

Nieusprawiedliwione są również pozostałe zarzuty naruszenia prawa

materialnego, z których część zmierza w istocie do podważenia ustaleń

stanowiących podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, a to możliwe jest tylko

poprzez sformułowanie stosownych zarzutów obrazy przepisów postępowania,

czego skarżący nie czyni. Dotyczy to w pierwszym rzędzie zarzutów naruszenia, po

pierwsze - art. 5 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 5 ust. 2 w związku z art. 7 pkt 1 lit. b

ustawy emerytalnej, poprzez nieuwzględnienie okresu pobierania przez skarżącego

zasiłku chorobowego od 1 grudnia 1997 r. do 30 marca 1998 r., po drugie - art. 6

ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy emerytalnej w związku z § 21 i § 22 rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia

emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń, poprzez niezaliczenie okresu

zatrudnienia od 2 listopada 1974 r. do 15 grudnia 1974 r. w Izbie Rzemieślniczej w

Ł. oraz po trzecie - art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej w związku z art. 79 ust. 1

ustawy o promocji zatrudnienia, poprzez nieuwzględnienie okresu pobierania przez

9

skarżącego zasiłku dla bezrobotnych od 29 listopada 1991 r. do 29 lutego 1992 r.,

pomimo uznania tych wszystkich okresów przez organ rentowy. Należy zauważyć,

że istotnie wskazane okresy nie zostały wymienione wprost w motywach

zaskarżonego wyroku, jednakże z motywów tych wynika w sposób niebudzący

wątpliwości, iż Sąd odwoławczy uwzględnił za Sądem pierwszej instancji wszystkie

okresy składkowe, nieskładkowe i uzupełniające uznane za udowodnione przez

organ rentowy w rozmiarze 16 lat i 23 dni i w zakresie wykazanego przez

skarżącego łącznego okresu ubezpieczenia nie poczynił odmiennych ustaleń niż

przyjęte w zaskarżonych decyzjach.

Również zarzut obrazy art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy emerytalnej w związku

z § 21 i § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie

postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń -

poprzez nieuznanie za okresy składkowe okresów wykonywania przez skarżącego

działalności artystycznej od 1 kwietnia 1969 r. do 8 października 1971 r. w zespole

„K.”, od 31 lipca 1978 r. do 10 kwietnia 1979 r. w Zjednoczonym Przedsiębiorstwie

Rozrywkowym w W. oraz od 30 sierpnia 1985 r. do 30 czerwca 1986 r. w Gminnym

Ośrodku Kultury w W. - pozostaje poza stanem faktycznym sprawy, z którego

wynika, że wskazana działalność nie była prowadzona w ramach umów o pracę, a

wnioskodawca nie został zgłoszony do ubezpieczenia społecznego z tytułu jej

prowadzenia i nie uiszczał składek na to ubezpieczenie. Ustaleń tych skarżący nie

podważa stosownymi zarzutami naruszenia przepisów postępowania, a nadto

twierdzenie o wykonywaniu wskazanego wyżej zatrudnienia w ramach stosunku

pracy zostało sformułowane dopiero w skardze kasacyjnej, co musi być uznane za

spóźnione. Dokonanej przez Sądy obu instancji oceny co do wykonywania przez

skarżącego zatrudnienia w Gminnym Ośrodku Kultury w W. na podstawie umów

zlecenia nie podważa okoliczność, że zostały one zawarte na formularzach umów o

pracę. Z treści tych umów jasno bowiem wynika, że obejmowały one zatrudnienie

skarżącego w wymiarze 24 godzin miesięcznie, a wynagrodzenie z tego tytułu było

wypłacane każdego ostatniego dnia miesiąca z dołu „za przepracowaną

miesięcznie godzinę”. Już tylko takie określenie wymiaru pracy oraz sposobu

wynagradzania nie wskazuje na pracowniczy charakter zatrudnienia skarżącego w

tym okresie, co powoduje bezzasadność podniesionego w tym zakresie zarzutu

10

naruszenia art. 65 § 1 i 2 w związku z art. 734 § 1 k.c. w związku z art. 300 i w

związku z art. 22 § 1 k.p. Ubocznie tylko należy zauważyć, że w myśl art. 6 ust. 2

pkt 1 lit. a ustawy emerytalnej za okresy składkowe uważa się przypadające przed

dniem 15 listopada 1991 r. okresy zatrudnienia pracowniczego, ale wyłącznie

wykonywanego w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy.

Uniemożliwiałoby to zaliczenie spornego okresu zatrudnienia do stażu

ubezpieczeniowego, od którego zależy nabycie prawa do emerytury, nawet przy

teoretycznym przyjęciu, że zatrudnienie to było przez skarżącego wykonywane w

ramach stosunku pracy.

W ramach zarzutu naruszenia art. 6 ust. 2 pkt 9 lit. a i b ustawy emerytalnej

w związku z § 2 ust. 1 i 2, § 15 ust. 1 i 2 oraz § 16 ust. 1 i 2 rozporządzenia

wykonawczego skarżący formułuje pogląd, że skoro w spornych okresach nie

legitymował się decyzją Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców

uznającą wykonywaną przez niego działalność za artystyczną, a właściwy oddział

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wydał decyzji ustalającej obowiązek

opłacania składek na ubezpieczenie społeczne z tego tytułu, to - mimo podlegania

temu ubezpieczeniu - nie miał obowiązku opłacania na nie składek. Pogląd ten jest

oczywiście błędny.

W myśl art. 6 ust. 2 pkt 9 ustawy emerytalnej, za okresy składkowe uważa

się również przypadające przed dniem 15 listopada 1991 r. następujące okresy

wykonywania działalności twórczej lub artystycznej na obszarze Państwa

Polskiego, za które została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne albo za

które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne: po

pierwsze - objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, za które opłacono

składkę na ubezpieczenie społeczne lub w których ubezpieczony był zwolniony od

opłacania składki (lit. a) oraz po drugie - przypadającej przed dniem 1 stycznia

1974 r., uznanej przez Komisję do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców,

działającą przy ministrze właściwym do spraw kultury, pod warunkiem, że twórca

lub artysta opłacał składki na ubezpieczenie społeczne po dniu 31 grudnia 1973 r.

(lit. b).

Obowiązek ubezpieczenia społecznego twórców został wprowadzony z

dniem 1 stycznia 1974 r. ustawą z dnia 27 września 1973 r. o zaopatrzeniu

11

emerytalnym twórców i ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 31, poz. 145 ze

zm.), która ustanowiła prawo osób wykonujących działalność twórczą do

zaopatrzenia emerytalnego (art. 1) oraz odpowiadający mu obowiązek opłacania

przez twórców składek na pokrycie kosztów świadczeń z tego zaopatrzenia (ar 8

ust. 1). Przepisy ustawy zostały rozciągnięte na osoby wykonujące zawodowo

działalność artystyczną pod warunkiem spełnienia przez nie wymagań

kwalifikacyjnych określonych przez Ministra Kultury i Sztuki oraz wykonywania tej

działalności w jednostkach objętych Układem zbiorowym pracy pracowników

instytucji artystycznych, Układem zbiorowym pracy pracowników zjednoczonych

przedsiębiorstw rozrywkowych lub w filmie, fonografii, radiu, telewizji albo w

jednostkach uprawnionych do prowadzenia działalności artystycznej i rozrywkowej

zgodnie z przepisami o zezwoleniach na publiczną działalność artystyczną,

rozrywkową i sportową, przy czym o spełnieniu tych warunków orzekała Komisja do

Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców (§ 14 i 15 ustawy oraz § 15

rozporządzenia wykonawczego). O ile więc przed dniem 1 stycznia 1974 r. istotnie

nie istniał obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne twórców, to

okresy wykonywania działalności twórczej lub artystycznej przed wskazaną datą są

traktowane - w myśl art. 6 ust. 2 pkt 9 lit. b ustawy emerytalnej - jako fikcyjne (bez

opłaconej składki) okresy składkowe tylko wówczas, gdy po pierwsze - zostały

uznane przez Komisję do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców za okresy

prowadzenia takiej działalności oraz po drugie - twórca lub artysta po dniu 31

grudnia 1973 r. opłacał składki z tytułu jej wykonywania. W stanie faktycznym

sprawy, w której wniesiona została rozpoznawana skarga kasacyjna oznacza to, że

w przypadku skarżącego, który działalność artystyczną - zgodnie z decyzją Komisji

do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców z dnia 18 października 2010 r. -

rozpoczął od 8 sierpnia 1968 r., uznanie okresów prowadzenia tej działalności

przed dniem 1 stycznia 1974 r. jest niemożliwe już tylko dlatego, że po tej dacie

wnioskodawca nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne twórców, mimo że

taki obowiązek obciążał go stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym twórców.

Zgodnie z § 2 rozporządzenia wykonawczego, obowiązek opłacania składek,

podlegał ustaleniu przez właściwy ze względu na miejsce zamieszkania twórcy

12

(artysty) oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po przedstawieniu decyzji

Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców, uznającej działalność za

twórczą lub artystyczną. Skarżący wyprowadza z tego przepisu wniosek, że -

pomimo podlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego - obowiązek

opłacania składek z tego tytułu powstawał dopiero z dniem jego ustalenia decyzją

organu rentowego. Z taką koncepcją nie sposób się zgodzić, gdyż powstanie

obowiązku opłacenia składki przez osoby prowadzące zawodowo działalność

artystyczną, a określone w § 15 rozporządzenia, wynikało jednoznacznie z jego §

16 ust. 2. W myśl wskazanego przepisu, obowiązek ten powstawał z pierwszym

dniem miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu rozpoczęcia

działalności artystycznej, nie wcześniej niż od dnia wejścia w życie rozporządzenia,

przy czym ustalenie terminu rozpoczęcia tej działalności należało do kompetencji

Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców. Takie rozwiązanie

uzasadniała swoistość zawodowa twórców i artystów (często niezwiązanych

stosunkiem zatrudnienia), w przypadku których ustalenie przez organ rentowy

twórczego lub artystycznego charakteru tej działalności i czasu jej trwania byłoby

niemożliwe (lub byłoby znacznie utrudnione). Ponieważ warunkiem podlegania

zaopatrzeniu emerytalnemu twórców było faktyczne bycie twórcą lub artystą oraz

zawodowe wykonywanie tej działalności, to stwierdzenie tych okoliczności - w

sprawach i trybie wskazanych w art. 15 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

twórców - było wiążące dla organu rentowego, który nie mógł w tym zakresie

dokonywać własnych ustaleń (por. także wyrok Naczelnego Sądu

Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 1997 r., I SA 847/96, ONSA 1998 nr

2, poz. 57). Zapobiegało to możliwości zgłaszania się do ubezpieczenia

społecznego (zaopatrzenia emerytalnego) twórców i opłacania składki na to

ubezpieczenie przez osoby niespełniające warunków określonych w § 15

rozporządzenia wykonawczego. Z tego względu dopiero przedstawienie organowi

rentowemu przez twórcę lub artystę decyzji Komisji do Spraw Zaopatrzenia

Emerytalnego Twórców, uznającej działalność za twórczą lub artystyczną,

stanowiło podstawę ustalenia przez organ rentowy, że osoba ta ma obowiązek

opłacania składek z tytułu podlegania zaopatrzeniu emerytalnemu twórców od dnia

jego powstania (§ 2 i § 16 ust. 2), a w konsekwencji - ustalenia wysokości składek

13

zgodnie z zadeklarowanym przez twórcę lub artystę przychodem (§ 7 i § 8) bądź

ustalenia, że osoba ta jest zwolniona od obowiązku opłacania składki (§ 9). Okresy

wykonywania przez skarżącego działalności artystycznej objętej po dniu 31 grudnia

1973 r. obowiązkiem ubezpieczenia społecznego nie mogą więc być potraktowane

jak okresy składkowe w rozumieniu art. 6 ust. 2 pkt 9 lit. a ustawy emerytalnej,

skoro nie opłacono za nie składki na ubezpieczenie społeczne ani też skarżący nie

był zwolniony od tego obowiązku.

W dalszej części skarżący wywodzi, że okresy wykonywania przez niego

pracy w charakterze muzyka na terenie byłej NRD odbywały się na podstawie

skierowania przez agencję artystyczną PAGART w ramach realizacji umów między

Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Niemieckiej Republiki

Demokratycznej - o współpracy kulturalnej podpisanej w Warszawie dnia 6

października 1965 r. (Dz.U. z 1965 r. Nr 24, poz. 157) oraz o współpracy kulturalnej

i naukowej podpisanej w Berlinie dnia 5 czerwca 1980 r. (Dz.U. z 1981 r. Nr 2, poz.

6) i z tego tytułu powinny zostać potraktowane jako okresy składkowe w rozumieniu

art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. c ustawy emerytalnej. Skarżący odwołuje się do tej części

wskazanego przepisu, w myśl której okresami składkowymi są również

przypadające przed dniem 15 listopada 1991 r. okresy zatrudnienia obywateli

polskich za granicą - w zagranicznych instytucjach i w zakładach, do których zostali

skierowani w ramach współpracy międzynarodowej, za które to okresy została

opłacona składka na ubezpieczenie społeczne albo za które nie było obowiązku

opłacania składek na ubezpieczenie społeczne.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się zgodnie, że jeżeli umowy

międzynarodowe przewidywały transfer i pracę obywateli polskich na rzecz

zagranicznych pracodawców, a przepisy stanowiące podstawę prawną skierowania

pracownika do pracy za granicą nie przewidywały obowiązku odprowadzania

składek na ubezpieczenie społeczne, to okresy takiego zatrudnienia podlegają

zakwalifikowaniu jako okresy składkowe, mimo że składki na ubezpieczenie nie

zostały opłacone (art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. c ustawy emerytalnej - por. wyroki z dnia 8

sierpnia 2007 r., II UK 17/07, LEX nr 1001291; z dnia 5 listopada 2009 r., II UK

108/09, OSNP 2011 nr 11-12, poz. 163; z dnia 27 kwietnia 2010 r., II UK 329/09,

OSNP 2011 nr 19-20, poz. 262; z dnia 1 września 2010 r., II UK 77/10, OSNP 2012

14

nr 1-2, poz. 16). Pogląd ten nie może jednak znaleźć zastosowania w stanie

faktycznym sprawy, gdyż niewątpliwie art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. c ustawy emerytalnej

odnosi się do zatrudnienia pracowniczego, natomiast wykonywanie przez

skarżącego działalności artystycznej w okresie od 1 lipca 1974 r. do 31 sierpnia

1984 r. w ramach agencji artystycznej P. (błędnie określonej w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku jako P.) odbywało się „poza zatrudnieniem w oparciu o

umowy o pracę”. Ponadto w przepisach powołanych przez skarżącego umów o

współpracy kulturalnej nie można dopatrzeć się postanowień odnoszących się do

współpracy w zakresie zatrudnienia obywateli obu Umawiających się Stron, bądź z

których można by wyprowadzić upoważnienie dla jakiejkolwiek krajowej jednostki

do skierowania obywatela polskiego do pracy za granicą u zagranicznego

pracodawcy w ramach objętej tymi umowami współpracy międzynarodowej.

Podstawy takiej nie stanowią przywołane przez skarżącego postanowienia art. 4 pkt

c) i h) umowy o współpracy kulturalnej z 1980 r., które zawierają jedynie deklarację

realizacji tej współpracy przez, między innymi, podejmowanie wspólnych działań

służących upowszechnianiu dobrej muzyki rozrywkowej oraz wymianę solistów i

zespołów artystycznych, a zwłaszcza ich udział w ważnych imprezach kulturalnych

organizowanych w drugim Państwie. Błędnie również skarżący powiązuje art. 6 ust.

2 pkt 1 lit. c ustawy emerytalnej z art. 4 ust. 1 umowy o współpracy w dziedzinie

polityki społecznej. Pomijając już, że umowa ta regulowała wyłącznie

ubezpieczenie społeczne pracowników, a - w świetle ustaleń - takiego statusu

skarżący nie posiadał, to ubezpieczenie społeczne pracowników wysyłanych do

drugiego Państwa w celu przejściowego zatrudnienia regulował art. 4 ust. 3 pkt b

oraz ust. 4 umowy. Zgodnie z tymi przepisami ubezpieczenie społeczne takich

pracowników podlegało przepisom prawnym Państwa, w którym miały siedzibę

władze przedsiębiorstwa wysyłającego, właściwe do spraw osobowych wysyłanych

pracowników, a ubezpieczenie wykonywane było przez instytucje Państwa

wysyłającego.

Bezzasadne jest wreszcie odwoływanie się przez skarżącego do wykładni

art. 6 ust. 2 ustawy emerytalnej, zgodnie z którą dla uznania okresów

wymienionych w tym przepisie przypadających przed dniem 15 listopada 1991 r. za

okresy składkowe nie jest wymagane wykazanie przez osobę ubiegającą się o

15

emeryturę opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, jeżeli na kwestie ich

opłacania osoba ta nie miała wpływu. Pogląd taki jest wyrażany przez Sąd

Najwyższy wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczenia pracowniczego, w którym

obowiązek opłacania składek obciążał pracodawcę, a pracownik nie miał wpływu

na wywiązanie się pracodawcy z tego obowiązku (tak w uchwale z dnia 11 maja

1994 r., II UZP 5/94, OSNAPiUS 1994 nr 6, poz. 97 oraz wyrokach z dnia 24 marca

1995 r., II URN 7/95, OSNAPiUS 1995 nr 17, poz. 219; z dnia 5 kwietnia 1995 r.,

II URN 3/95, OSNAPiUS 1995 nr 17, poz. 222; z dnia 23 marca 1999 r., II UKN

535/98, OSNAPiUS 2000 nr 10, poz. 402; z dnia 14 marca 2006 r., I UK 205/05,

Prawo Pracy 2006, nr 5, s. 34; z dnia 6 kwietnia 2007 r., II UK 185/06, OSNP 2008

nr 9-10, poz. 143). Skoro ze stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżący w

spornych okresach nie wykonywał działalności artystycznej w ramach stosunku

pracy, to właśnie na nim spoczywał obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie

społeczne stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym twórców.

Nie może tym samym zasadnie twierdzić, że na realizację tego obowiązku nie miał

wpływu.

Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie

art. 39814

k.p.c.