V CSK 516/11

Sygn. akt V CSK 516/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa T. M. i I. M.

przeciwko Bankowi Spółdzielczemu w L.

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 listopada 2012 r.,

skargi kasacyjnej powodów

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 3 czerwca 2011 r.,

1. oddala skargę kasacyjną

2. zasądza od powodów na rzecz strony pozwanej kwotę 1800 zł

(tysiąc osiemset) tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Wyrokiem z dnia 18 marca 2011 r. Sąd Okręgowy w L. oddalił powództwo T.

M. i I. M. przeciwko Bankowi Spółdzielczemu w L. o pozbawienie wykonalności

tytułu wykonawczego w postaci bankowego tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego

w klauzulę wykonalności, ponad kwotę 10 000 zł.

Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu apelacji powodów od tego orzeczenia -

wyrokiem z dnia 3 czerwca 2011 r. - oddalił ją jako bezzasadną. Rozstrzygnięcie to

zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne.

Strona pozwana w dniu 14 stycznia 1999 r. wystawiła bankowy tytuł

egzekucyjny (dalej: BTE) przeciwko dłużnikom – T. i I. M., w którym jako kwotę

zobowiązania wskazano 195 161,95 zł. Składał się na nią niespłacony kredyt wraz

z odsetkami. Postanowieniem z dnia 18 lutego 1999 r. Sąd Rejonowy w G. nadał

temu tytułowi egzekucyjnemu klauzulę wykonalności. W dniu 13 maja 1999 r.

strona pozwana złożyła na podstawie tego tytułu wykonawczego wniosek o

wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikom, z należących do

nich ruchomości. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia opłaty w postępowaniu

egzekucyjnym, pełnomocnik zarządu Banku (pismem z dnia 5 czerwca 1999 r.)

poinformował komornika o ograniczeniu postępowania egzekucyjnego do kwoty

10 000 zł i od tej kwoty uiszczono opłatę. Pismo z dnia 5 czerwca 1999 r. zostało

podpisane przez osobę nieupoważnioną do reprezentacji Banku. W dniu 14 marca

2000 r. Bank złożył wniosek o wszczęcie egzekucji także z nieruchomości

należącej do dłużników, z którego wynikało żądanie wyegzekwowania należności

wskazanej w BTE. W ramach egzekucji z nieruchomości w marcu 2009 r.

sporządzono operat szacunkowy nieruchomości powodów. Z kolei pismem z dnia

27 września 2010 r. wierzyciel wniósł o rozszerzenie egzekucji do kwoty

190 288,56 zł. W toku postępowania egzekucyjnego dłużnicy wnosili liczne skargi

na czynności komornika oraz składali wnioski o wstrzymanie tego postępowania.

W oparciu o te ustalenia Sąd Apelacyjny uznał, że nastąpiła przerwa biegu

przedawnienia roszczenia, stosownie do treści art. 124 § 1 i 2 k.c. Podniósł także,

że w postępowaniu egzekucyjnym brak było podstaw do zastosowania art. 823

k.p.c., albowiem wbrew ocenie powodów, wierzyciel wykazywał aktywność w jego

3

toku, w tym w marcu 2000 r. złożył wniosek o przeprowadzenie egzekucji

z nieruchomości, co nakazywało przyjąć, że nie nastąpiło umorzenie

postępowania egzekucyjnego z mocy prawa. Sąd uznał zatem, że nie ma podstaw

do uwzględnienia powództwa na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.

Wyrok Sądu Apelacyjnego powodowie zaskarżyli skargą kasacyjną,

wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu

pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie tych wyroków i orzeczenie co do istoty

sprawy przez pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego. Skarga została

oparta na obu podstawach określonych w art. 3983

§ 1 k.p.c. W ramach podstawy

naruszenia prawa materialnego skarżący zarzucili obrazę art. 117 k.c., art. 125 § 1

w zw. z art. 118 k.c., art. 123 § 1 w zw. z art. 124 § 2 k.c. w zw. z art. 823 w zw.

z art. 924 k.p.c., art. 124 § 2 k.c. z w zw. z art. 823 k.p.c., art. 103 i 97 k.c., art. 65

w zw. z art. 103 § 1 k.c. oraz art. 5 i art. 355 k.c., a w ramach podstawy naruszenia

przepisów postępowania zarzucili naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., art. 840 § 1 pkt 2

k.p.c. oraz art. 823 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. naruszenie przepisów postępowania

może być podstawą skargi kasacyjnej jedynie wówczas, gdy uchybienie to mogło

mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rzeczą skarżącego jest zatem przytoczenie

odpowiedniej argumentacji wskazującej, że zarzucone uchybienia miały istotne

znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy.

Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być przy tym zarzuty dotyczące

ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983

§ 3 k.p.c.), a Sąd Najwyższy

związany jest ustaleniami faktycznymi dokonanymi w toku rozpoznania sprawy

przez sąd powszechny. Z tego też względu zarzut naruszenia art. 233 k.p.c.,

w którym skarżący kwestionował sposób oceny dowodów, nie mógł stanowić

podstawy uwzględnienia skargi kasacyjnej.

Zarzut naruszenia art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie

został przez skarżącego nieprawidłowo sformułowany. Artykuł 840 k.p.c., pomimo

że znajduje się w ustawie procesowej, jest przepisem prawa materialnego. Z tego

4

też względu skarżący powinien podnieść jego naruszenie w ramach drugiej

podstawy kasacyjnej. Nie mniej jednak należy wskazać, że skoro Sąd przyjął, iż do

przedawnienia nie doszło, bez skutecznego podważenia tej oceny nie mógł być

uznany za uzasadniony zarzut naruszenia art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. poprzez jego

niezastosowanie.

Nieuzasadniony był także zarzut naruszenia art. 823 k.p.c. Umorzenie

postępowania egzekucyjnego, o którym mowa w tym przepisie, następuje z mocy

prawa. Postanowienie o umorzeniu postępowania wydane na podstawie art. 823

k.p.c. stwierdza jedynie fakt umorzenia z mocy prawa i nie jest ono niezbędne,

aby skutek ten nastąpił. W tym zakresie twierdzenia skarżącego są słuszne.

Akcentowanie przez Sąd Apelacyjny, że postanowienie o umorzeniu postępowania

nie zostało wydane nie było zatem uzasadnione. Sąd Apelacyjny przyjął natomiast

zasadnie, że nieuiszczenie przez wierzyciela na żądanie komornika całej opłaty

egzekucyjnej nie stanowiło wystarczającej podstawy do stwierdzenia jego

bezczynności i uznania, że doszło do umorzenia postępowania na podstawie art.

823 k.p.c., skoro wniosek egzekucyjny w części nieopłaconej nie został zwrócony

przez komornika. Sąd Apelacyjny ustalił także, że postępowanie egzekucyjne

toczyło się co do całej należności objętej tytułem egzekucyjnym i nie zostało

zakończone mimo rozszerzenia przez wierzyciela sposobu prowadzenie egzekucji.

Ustalenie to jest wiążące w postępowaniu kasacyjnym, co ma istotne znaczenie

przy ocenie zarzutów naruszenia prawa materialnego. W pierwszej kolejności

należy odnieść się do zarzutu naruszenia art. 123 § 1 k.c. w zw. z art. 124 § 2 k.c.

poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. Skarżący twierdzili, że wierzyciel przerwał

biegu przedawnienia jedynie co do części roszczenia (co do kwoty 10 000 zł). Bieg

przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym

organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń

danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio

w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia

roszczenia (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.). Nie ulega wątpliwości, że czynnością taką jest

złożenie wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, co miało miejsce

w niniejszej sprawie. Jak wynika z ustaleń faktycznych, w pierwotnym wniosku

wierzyciel żądał wyegzekwowania całej należności, to jest kwoty 195 161,95 zł.

5

Wniosek ten (z dnia 13 maja 1999 r.) został złożony prawidłowo (przez osoby

uprawnione do reprezentacji Banku), był zatem skuteczny, a komornik podjął

stosowne czynności mające na celu nadanie sprawie dalszego biegu. Ograniczenie

postępowania egzekucyjnego do kwoty 10 000 zł, na które powołuje się skarżący,

było jak ustalił Sąd nieskuteczne, z uwagi na fakt, że pismo zawierające

to oświadczenie zostało podpisane przez osobę nieuprawnioną do reprezentacji

Banku. Nie mogło one zatem zostać uznane za oświadczenie złożone przez

wierzyciela. Postępowanie egzekucyjne nie zostało w części umorzone na skutek

ograniczenia zakresu egzekucji. Sąd Apelacyjny prawidłowo przyjął więc, że na

skutek wszczęcia egzekucji nastąpiła przerwa w biegu przedawnienia całego

roszczenia objętego BTE.

Uwzględniając powyższe należało przyjąć, że ocena części zarzutów

naruszenia prawa materialnego stała się bezprzedmiotowa. Skoro bowiem

wierzyciel skutecznie przerwał bieg przedawnienia wobec całego egzekwowanego

roszczenia, niecelowe stało się rozważanie, jaki termin przedawnienia powinien

mieć w sprawie zastosowanie. Kwestia ta pozostaje bez znaczenia

dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Bieg terminu przedawnienia, skutecznie

przerwany, nie zaczął bowiem biec na nowo, gdyż postępowanie egzekucyjne

nie zostało zakończone.

Zarzuty naruszenia art. 103 i 97 k.c. oraz art. 65 w zw. z art. 103 § 1 k.c.

przez ich niewłaściwe zastosowanie, były zaś nietrafne. Sąd Apelacyjny ocenił

prawidłowo, że art. 103 § 1 k.c. i art. 97 k.c., których naruszenie zarzucili skarżący,

nie miały zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Nie wymagała też wykładni,

przy zastosowaniu reguł wynikających z art. 65 § 1 k.c., treść pisma z dnia

5 czerwca 1999 r., zawierającego niewątpliwie ograniczenie przedmiotu egzekucji

do kwoty 10 000 zł. Nie budziło to także wątpliwości Sądu Apelacyjnego, który

uznał jedynie, że pismo to nie wywarło skutków z uwagi na złożenie go przez

osobę nieupoważnioną do reprezentacji banku w postępowaniu egzekucyjnym.

Istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy nie miało z kolei rozważenie

zakresu staranności wymaganej od banku jako wierzyciela, na gruncie regulacji

zawartej w art. 5 k.c. i art. 355 k.c. Przy uwzględnieniu przedmiotu sporu okresy

6

bezczynności wierzyciela w prowadzeniu egzekucji podlegały ocenie jedynie

z punktu widzenia istnienia przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego

z mocy prawa, określonych w art. 823 k.p.c. Zarzuty naruszenia art. 5 k.c. i art.

355 k.c. w wyniku ich niewłaściwego zastosowania były zatem nieuzasadnione.

Z tych względów skarga kasacyjna była pozbawiona uzasadnionych

podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.

es