II CSK 221/12

Sygn. akt II CSK 221/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

w sprawie z powództwa M. Z.

przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "P." w likwidacji

z siedzibą w L.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 7 grudnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 grudnia 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powoda na rzecz

pozwanej kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Zaskarżonym przez powoda M. Z. wyrokiem z dnia 13 grudnia 2011 r. Sąd

Apelacyjny oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 28

czerwca 2011 r. W sprawie tej ustalono co następuje.

Powód M. Z. był członkiem pozwanej - Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej

„P." w L. (obecnie w likwidacji) i był w niej zatrudniony przez 34 lata. Pracował od

1975 roku, w charakterze traktorzysty i mechanika. Powód w czasie pracy u

pozwanej zachorował. Po wyczerpaniu zasiłku chorobowego, w dniu 4 lutego 2007

r. stosunek pracy z powodem został rozwiązany, a powód uzyskał rentę. W dniu 24

maja 2007 r. powód pisemnie zwrócił się do zarządu RSP L. o zwrot gruntów

rolnych po zbiorach żniwnych 2007 r. oraz oświadczył, że rezygnuje z członkostwa

w pozwanej Spółdzielni.

W dniu 2 czerwca 2007 r. odbyło się walne zgromadzenie pozwanej

Spółdzielni, w którym uczestniczył także powód. Na zgromadzeniu podjęto między

innymi uchwałę nr 9/2007 w sprawie wykreślenia M. Z. z rejestru członków

spółdzielni. Podjęcie uchwały poprzedzone było jej odczytaniem. W uzasadnieniu

uchwały wskazano, że powód złożył wniosek o rezygnację z członka RSP oraz

wniosek o zwrot wkładów gruntowych, co jest podstawą wykreślenia go z listy

członków spółdzielni. Po podjęciu uchwały i jej doręczeniu powodowi, nie zgłaszał

on żadnych zastrzeżeń. Powodowi zostały następnie zwrócone wkłady gruntowe i

wypłacono mu udziały.

W roku 2008 pozwana spółdzielnia została postawiona w stan likwidacji.

Powołano likwidatorów, którzy przystąpili do podziału między członków spółdzielni

jej majątku. Pismem z dnia 30 października 2008 r. M. Z. zwrócił się do Zarządu i

Komisji Rewizyjnej RSP o uwzględnienie go w podziale majątku pozostałego po

likwidacji spółdzielni. Likwidatorzy spółdzielni odpowiedzieli powodowi, że brak jest

podstaw do uwzględnienia wniosku powoda w zakresie podziale majątku

spółdzielni z uwagi na to, że nie jest on jej członkiem i nie posiada nawet jednego w

niej udziału.

3

Wobec tego M. Z. wystąpił z powództwem przeciwko pozwanej RSP w

likwidacji, w którym domagał się stwierdzenia nieważności uchwały walnego

zgromadzenia pozwanej z dnia 2 czerwca 2007 r. w przedmiocie wykreślenia

powoda z listy członków spółdzielni. Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2011 r. Sąd

Okręgowy powództwo oddalił.

Rozpoznający sprawę Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda. Zdaniem

Sądu II instancji, z treści żądania powoda wynika jednoznacznie, że wniósł on o

unieważnienie zaskarżonej uchwały, na podstawie art. 42 § 2 ustawy z dnia 16

września 1982 r. Prawo spółdzielcze jedn. tekst Dz. U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848

ze zm.). Obowiązkiem zatem powoda było wykazanie (art. 6 k.c.),

że zakwestionowana uchwała była sprzeczna z ustawą i tym samym - jako taka -

jest nieważna. Obowiązkowi temu powód jednak nie sprostał.

Z uchwały pozwanej nr 9/2007 z dnia 2 czerwca 2007 r. wynika, że została

ona podjęta na podstawie art. 24 § 1 i 4 Prawa spółdzielczego. Zgodnie z art. 24

§ 1 Prawa spółdzielczego spółdzielnia może rozwiązać stosunek członkostwa tylko

przez wykluczenie albo wykreślenie członka. Z kolei § 4 tego przepisu stanowi,

że wykluczenia albo wykreślenia może dokonać, stosownie do postanowień statutu,

rada nadzorcza albo walne zgromadzenie spółdzielni. Organ, do którego

kompetencji należy podejmowanie uchwał w sprawie wykluczenia albo wykreślenia,

ma obowiązek wysłuchać wyjaśnień zainteresowanego członka spółdzielni.

Powód nie wykazał zatem, że pozwana naruszyła art. 24 § 1 Prawa

spółdzielczego, skoro przepis ten dopuszcza wykreślenie członka spółdzielni.

Zaprezentowany przez powoda materiał dowodowy nie wskazywał także, aby

uchwała została podjęta przez organ nieuprawniony lub, aby powód został

pozbawiony możliwości zabrania głosu w trakcie walnego zgromadzenia.

Jak wynika z protokołu walnego zgromadzenia, powód był obecny i zabierał głos

w trakcie zgromadzenia.

Wykreślenia członka, zgodnie z art. 24 § 4 Prawa spółdzielczego, można

dokonać stosownie do postanowień statutu. W uchwale pozwanej nr 9/2007

przywołano także § 15 i 15a statutu spółdzielni, co wskazuje na to, że podjęcie

uchwały miało zakotwiczenie w postanowieniach statutu. Z § 15 statutu wynika,

4

że członek może być wykreślony „w szczególności" m. in. z powodu utraty

zdolności do pracy, czy wyczerpania prawa do zasiłków chorobowych. Z kolei § 15a

statutu wymienia jako przyczynę skreślenia z rejestru spółdzielni tych członków,

którzy przeszli na rentę lub emeryturę. Niespornym było, że powód w wyniku

wyczerpania prawa do zasiłku chorobowego uzyskał rentę inwalidzką.

Nie można zgodzić się z zarzutem powoda, że przy rozpoznawaniu sprawy

doszło do naruszenia art. 24 § 3 Prawa spółdzielczego, skoro (jak zostało to już

powyżej wskazane) powód z przyczyn niezawinionych (renta inwalidzka),

obowiązków statutowych faktycznie od dawna już nie wykonywał. W rozumieniu

tego przepisu była to podstawa do wykreślenia. Przepis art. 24 § 3 statutu

pozwanej przewiduje wyraźnie, że członek niewykonujący obowiązków statutowych

z przyczyn przez niego niezawinionych może być wykreślony z rejestru członków

spółdzielni.

W skardze kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego,

tj.: art. 24 § 3 Prawa spółdzielczego przez błędne przyjęcie, iż zaskarżona uchwała

nie jest sprzeczna z tym przepisem ustawy, w sytuacji gdy przyczyna wykreślenia

wskazana w uchwale nie stanowi przyczyny polegającej na niewykonywaniu

obowiązków statutowych z przyczyn niezawinionych, a w konsekwencji naruszenie

art. 42 § 2 Prawa spółdzielczego przez jego niezastosowanie i brak stwierdzenia

nieważności zaskarżonej uchwały pomimo jej sprzeczności z ustawą.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 42 § 2 Prawa spółdzielczego uchwała walnego zgromadzenia

sprzeczna z ustawą jest nieważna. Oznacza to, że zgodnie z art. 189 k.p.c. każdy

kto ma w tym interes prawny może w każdym czasie wykazać, że jeżeli określona

uchwała walnego zgromadzenia jest sprzeczna z ustawą nie będzie ona mogła

wywierać skutków prawnych od chwili jej podjęcia. Powód niewątpliwie ma interes

prawny w wykazywaniu, że dalej jest członkiem spółdzielni, a status taki

przysługiwałby mu jeżeli wykazałby, że uchwała pozwanej spółdzielni z dnia

2 czerwca 2007 r. nr 9/2007 jest nieważna. Skoro zaś z woli ustawodawcy

nie ma aktualnie żadnego ograniczenia w czasie dla wykazania nieważności

5

uchwały walnego zgromadzenia może on skutecznie dochodzić takiego

stwierdzenia w procesie cywilnym.

W skardze kasacyjnej powód twierdzi, że skarżona przez niego uchwała jest

sprzeczna z art. 24 § 3 Prawa spółdzielczego. Tej sprzeczności skarżący upatruje

w tym, że zaskarżona uchwała jako przyczynę wykreślenia powoda z rejestru

członków spółdzielni podała uwzględnienie jego wniosku o wykreślenie, a taka

przyczyna nie jest wskazana w art. 24 § 3 Prawa spółdzielczego. Przywołany

przepis wskazuje, że członek spółdzielni, niewykonujący obowiązków statutowych

z przyczyn przez niego niezawinionych może być wykreślony z rejestru członków

spółdzielni. Przyczyny wykreślenia określa statut. Ze statutu pozwanej spółdzielni

wynika, że członek spółdzielni może być wykreślony w szczególności z powodu

utraty zdolności do pracy czy wyczerpania prawa do zasiłków chorobowych (§ 15)

oraz, że przyczyną wykreślenia z rejestru członków spółdzielni może być przejście

na rentę lub emeryturę. Rację ma skarżący, że w zaskarżonej uchwale jako powód

wykreślenia wskazano jego wniosek o wykreślenie. W uzasadnieniu tej uchwały

powołano jednak także § 15 i § 15 a statutu pozwanej spółdzielni. W tej sytuacji,

brak jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona uchwała narusza art.

24 § 3 Prawa spółdzielczego. W uzasadnieniu uchwały podano jako przyczynę

wykreślenia wniosek powoda. Jest zaś bezsporne, że powód złożył taki wniosek

dlatego, iż 4 lutego 2007 r. stosunek pracy z nim został rozwiązany w związku

z przejściem powoda na rentę, po wyczerpaniu prawa do zasiłku chorobowego.

W tej sytuacji jest oczywistym, że uchwałę o wykreśleniu podjęto w związku

z niewykonywaniem przez niego podstawowego obowiązku jakim w rolniczej

spółdzielni produkcyjnej jest obowiązek świadczenia pracy przez powoda.

Przyczyną niewykonywania tego obowiązku była utrata zdolności do pracy oraz

uzyskanie prawa do renty, co podkreślono w uchwale odwołując się do § 15 i 15a

statutu pozwanej spółdzielni. Wobec tego dopatrywanie się sprzeczności

zaskarżonej uchwały z art. 24 § 3 Prawa spółdzielczego z tego jedynie powodu,

że w uzasadnieniu brak literalnego wskazania, że przyczyną wykreślenia była

utrata zdolności do pracy i przejście na rentę, nie znajduje żadnej podstawy

prawnej. Wręcz przeciwnie, niezależnie od tego, czy do uchwały walnego

zgromadzenia spółdzielni stosować wprost lub, co wydaje się bardziej uzasadnione,

6

tylko odpowiednio przepisy o czynnościach prawnych, to niewątpliwie przy ich

wykładni należy sięgać do art. 65 k.c. Zgodnie zaś z tym przepisem w uchwałach

należy badać jak był zamiar osób podejmujących uchwałę oraz cel uchwały a nie

opierać się tylko na jej dosłownym brzmieniu. Głosowanie nad zaskarżoną uchwałą

i jej uzasadnienie wskazują, że chociaż dosłownie tego w niej nie wyrażono

to celem jej było wykreślenie powoda z rejestru członków pozwanej spółdzielni

w związku z utratą zdolności do wykonywania pracy w spółdzielni i jego przejściem

na rentę. Świadczy o tym to, że wniosek powoda o jego wykreślenie został złożony

w związku z jego przejściem na rentę, o czym wszyscy biorący udział w walnym

zgromadzeniu, łącznie z powodem, dobrze wiedzieli i dali temu wyraz głosując za

podjęciem uchwały. Na 41 biorących udział w głosowaniu, 41 głosów było za

podjęciem uchwały. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały powołano się

na postanowienia statutu, które wyraźnie wskazywały na utratę zdolności do pracy

i przejście na rentę jako podstawy do wykreślenia z rejestru członków spółdzielni.

Wbrew więc temu co twierdzi skarżący, zaskarżony wyrok Sądu

Apelacyjnego w sposób oczywisty jest zgodny z ustawą, w szczególności z art. 24

§ 3 Prawa spółdzielczego i z tego względu Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814

k.p.c., orzekł jak w sentencji wyroku.