Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1737/2006 z dnia 7 listopada 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia (WE) nr 2152/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego monitorowania wzajemnego oddziaływania lasów i środowiska naturalnego we Wspólnocie

Załącznik I

W mocy

Podręcznik dotyczący parametrów, metod monitorowania oraz formatów danych wykorzystywanych do zharmonizowanego monitorowania wpływu zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego na lasy

Struktura podręcznika

Niniejszy podręcznik składa się z następujących 15 rozdziałów:

Rozdział 1

WSPÓLNE METODY WYBORU POWIERZCHNI II RZĘDU

Rozdział 2

WSPÓLNE METODY BADANIA STANU KORON DRZEW NA POWIERZCHNIACH I ORAZ II RZĘDU

Rozdział 3

WSPÓLNE METODY POMIARU SKŁADU CHEMICZNEGO LISTOWIA NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

Rozdział 4

WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA POMIARÓW ZMIAN PRZYROSTOWYCH NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

Rozdział 5

WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA POMIARÓW OSADZANIA NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

Rozdział 6

WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA POMIARÓW METEOROLOGICZNYCH NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

Rozdział 7

WSPÓLNE METODY MONITOROWANIA ROZTWORU GLEBOWEGO NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

Rozdział 8

WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA OCENY RUNA LEŚNEGO NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

Rozdział 9

WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA OCENY OPADU ŚCIÓŁKI NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

Rozdział 10

WSPÓLNE METODY OCENY JAKOŚCI OTACZAJĄCEGO POWIETRZA NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

Rozdział 11

WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA OCENY WIDOCZNYCH USZKODZEŃ SPOWODOWANYCH PRZEZ OZON NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

Rozdział 12

WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA OBSERWACJI FENOLOGICZNYCH NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

Rozdział 13

SZCZEGÓŁY DOTYCZĄCE PRZEDSTAWIANIA INFORMACJI OGÓLNYCH DOTYCZĄCYCH STOSOWANYCH METOD MONITOROWANIA A TAKŻE WYNIKÓW OCENY/INTERPRETACJI UZYSKANYCH NA SZCZEBLU KRAJOWYM

Rozdział 14

WSPÓLNE INSTRUKCJE W ZAKRESIE PRZEDSTAWIANIA WYNIKÓW ORAZ FORMATÓW DANYCH

Rozdział 15

LISTA KODÓW I OBJAŚNIENIA DLA DANYCH Z BADAŃ DLA POWIERZCHNI I ORAZ II RZĘDU

Przepisy szczegółowe określone w każdym rozdziale oparte są na zaleceniach technicznych zespołów ekspertów Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczenia powietrza na lasy (ICP Forests). W ramach działań monitorujących rozróżnia się obowiązkowe i nieobowiązkowe działania monitorujące (parametry, metody itp.).

Rozdziały 1–8 oraz 14–15 opierają się na opisach technicznych zawartych w załącznikach do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1091/94, a dodatkowo na podręcznikach dotyczących opadu ściółki, jakości otaczającego powietrza, oceny widocznych uszkodzeń spowodowanych przez ozon oraz ocen fenologicznych, których nie obejmuje wyżej wspomniane rozporządzenie.

Rozdział 2 zawiera szczegóły techniczne dotyczące monitorowania stanu koron drzew na powierzchniach I rzędu oraz II rzędu, gdyż jest to jedyne badanie, które należy przeprowadzać regularnie w ramach obu sieci. Ponadto, spośród rozdziałów dotyczących przedstawiania danych oraz formatów danych, tylko dwa rozdziały (14 i 15) dotyczą zarówno powierzchni rzędu I, jak i rzędu II.

ROZDZIAŁ 1

WSPÓLNE METODY WYBORU POWIERZCHNI II RZĘDU

I. Wybór powierzchni II rzędu

Za wybór tych powierzchni odpowiedzialne są państwa członkowskie, przy czym stosują one następujące kryteria wyboru:

— minimalna wielkość powierzchni mierzona w płaszczyźnie poziomej wynosi 0,25 ha,

— w celu zminimalizowania wpływu działalności na tereny przyległe, powierzchnia musi być otoczona strefą buforową. Rzeczywista szerokość takiej strefy zależy od typu i wieku lasu. Jeśli obszar powierzchni i jej otoczenie jest jednolite pod względem struktury wysokościowej i wiekowej, szerokość strefy buforowej może być ograniczona do 5 lub 10 m. Jeśli obszar leśny, na którym znajduje się powierzchnia, składa się z drzewostanu mieszanego, różnych gatunków lub różnej struktury wiekowej, obszar strefy buforowej powinien zostać powiększony do pięciokrotności potencjalnej maksymalnej wysokości drzew na powierzchni,

— dostęp do powierzchni musi być łatwy o każdej porze, przy czym nie powinny wystąpić żadne ograniczenia w odniesieniu do dostępu bądź pobierania próbek,

— należy unikać jakichkolwiek różnic w gospodarowaniu powierzchnią, strefą buforową i otaczającym je lasem,

— należy ograniczyć do minimum zakłócenia spowodowane monitorowaniem,

— należy unikać bezpośredniego zanieczyszczenia ze znanych lokalnych źródeł emisji zanieczyszczeń,

— powierzchnie powinny być zlokalizowane wystarczająco daleko od skraju lasu, w odległości dochodzącej do wartości pięciokrotnie przewyższającej potencjalną maksymalną wysokość drzew znajdujących się na powierzchni.

II. Zakładanie i dokumentacja powierzchni

Każda założona powierzchnia musi zostać szczegółowo opisana. Dane ogólne dotyczące nowych lub dodatkowych powierzchni ustala się i zgłasza Komisji w ramach następnego regularnego przekazywania danych. W szczegółowym opisie powierzchni należy: określić dokładne położenie powierzchni (lokalizację środka oraz punktów narożnych powierzchni), zamieścić szkicową mapę przedstawiającą trwałe oznaczenie punktów narożnych i/lub jej granic, liczbę drzew porastających powierzchnię i pozostałe istotne rozpoznawalne trwałe elementy znajdujące się na powierzchni lub w jej pobliżu (np. drogi dojazdowe, rzeki, rowy, duże drzewa). Ponadto na mapie należy wskazać położenie (przy pomocy współrzędnych GPS lub wskazując odległość od środka powierzchni) próbników oraz miejsc pobierania próbek (np. próbników osadzania lub wykopów w glebie).

III. Definicja podpowierzchni

Zasadniczo wszystkie drzewa na całej powierzchni muszą zostać włączone do próby w celu dokonania oceny stanu drzew (np. inwentaryzacja koron, ocena przyrostu). Jeśli na powierzchni znajduje się dużo drzew (tj. gęsty drzewostan), do celów tych badań można wyznaczyć podpowierzchnię. Wielkość podpowierzchni w czasie zakładania powierzchni powinna być wystarczająco duża, aby szacunkowe dane otrzymywane w tych badaniach były wiarygodne przez okres przynajmniej dwudziestu lat, a najlepiej przez cały okres wykorzystywania tego drzewostanu. W tym okresie na podpowierzchni powinno być dostępne przynajmniej 20 drzew.

IV. Ogólne informacje na temat każdej powierzchni

Podczas zakładania powierzchni i przeprowadzania pierwszego badania należy zebrać następujące informacje ogólne na temat każdej stałej powierzchni obserwacyjnej służącej do ciągłego, intensywnego monitorowania:

Założenie

Pierwsze badanie

— Kod opisowy

Kraj

Numer powierzchni obserwacyjnej

Rzeczywista szerokość i długość geograficzna

— Dane powierzchni

Wysokość

Orientacja

Całkowita wielkość powierzchni

Liczba drzew porastających powierzchnię

Podpowierzchnia (jeżeli taką utworzono)

Zaopatrzenie w wodę głównych gatunków

Rodzaj próchnicy

Jednostka glebowa (szacunkowo)

— Dane na temat drzewostanu

Średni wiek dominującego piętra

Główne gatunki drzew

Wydajność (wielkość szacunkowa)

— Inne obserwacje

Historia powierzchni

Inne stacje monitorowania położone w pobliżu

W przypadku założenia nowej powierzchni w ramach realizacji krajowych intensywnych programów monitorowania, państwa członkowskie, korzystając ze zbioru danych i sprawozdań, prześlą Komisji Europejskiej (do końca roku, w którym powierzchnia została założona) informacje dotyczące każdej założonej powierzchni zebrane podczas jej zakładania.

Raz w roku należy przedstawić wszystkie zmiany dokonane w okresie tworzenia systemu monitorowania oraz inne istotne informacje (np. na temat gospodarki leśnej, burz oraz ataków szkodników).

V. Zastąpienie powierzchni zniszczonych oraz powierzchnie dodatkowe

Powierzchnie zniszczone oraz dodatkowe powinny być wybierane spośród istniejących powierzchni II rzędu zgodnie z kryteriami wyboru określonymi w niniejszym rozdziale. Powierzchnie założone na nowo lub powierzchnie dodatkowe otrzymują nowy numer. W ramach następnego regularnego przekazywania danych państwa członkowskie przedstawiają Komisji uzasadnienie zastąpienia danej powierzchni lub powód założenia powierzchni dodatkowej, wyniki ostatnio dokonanych obserwacji/pomiarów oraz kryteria wyboru powierzchni dodatkowych.

VI. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 1 oraz 2 zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 2

WSPÓLNE METODY BADANIA STANU KORON DRZEW NA POWIERZCHNIACH I ORAZ II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Badanie stanu koron drzew na podstawie art. 2 oraz art. 6 lit. a) jest obowiązkowe i jest przeprowadzane na wszystkich powierzchniach I oraz II rzędu i jest powtarzane corocznie. Poniższe przepisy są oparte na zaleceniach technicznych zespołu ekspertów EKG ONZ ds. stanu koron drzew Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczenia powietrza na lasy (ICP Forests).

II. Wybór drzew do pobierania próbek

II.1. Wybór drzew do pobierania próbek w punktach I rzędu

W każdym punkcie pobierania próbek należy wybierać drzewa według ściśle określonej, obiektywnej i nieobciążonej błędem procedury statystycznej (np. krzyżowe skupienie zorientowane wzdłuż głównych kierunków geograficznych z narożnymi punktami w odległości 25 m od punktu siatki, z procesem próbkowania obejmującym 6 drzew na każdej podpowierzchni lub z procesem próbkowania drzew po linii spiralnej od punktu centralnego). W przypadku gęstych młodych stanowisk, gdzie nie można wyróżnić pojedynczych koron, wybór drzew powinien następować według określonych kryteriów geometrycznych. Proces ten należy powtarzać do momentu, gdy znaleziona zostanie wystarczająca liczba drzew o koronach, które można oszacować. Należy stosować następujące kryteria wyboru:

— państwa członkowskie mogą podjąć decyzję w sprawie liczby drzew objętych oceną; jednakże w każdym punkcie próba nie może obejmować mniej niż 20 lub więcej niż 30 drzew, przy czym liczba drzew musi pozostać stała,

— ocena obejmuje wszystkie gatunki drzew. Drzewa do pobierania próbek powinny mieć minimalną wysokość 60 cm. Wyłącznie drzewa górujące, panujące oraz współpanujące odpowiadające klasom drzew 1, 2 oraz 3 wg Krafta kwalifikują się jako drzewa do pobierania próbek w celu oceny stanu korony drzew. Drzewa należące to tych klas, których wierzchołki są złamane, nie kwalifikują się jako drzewa do pobierania próbek,

— drzewa usunięte w ramach działań w zakresie gospodarki leśnej, drzewa powalone (np. przewrócone przez wiatr lub złamane), a także drzewa martwe muszą zostać zastąpione nowymi drzewami do pobierania próbek wybranymi według obiektywnej procedury. Drzewo definiuje się jako martwe, jeżeli obumarciu uległa całość tkanki przewodzącej strzały. Drzewo martwe może być zarejestrowane wyłącznie raz. Zrąb zupełny drzewostanu oznacza, że punkt pobierania próbek przestaje istnieć do momentu założenia nowego drzewostanu,

— należy zaznaczyć centralny punkt jednostki pobierania próbek na potrzeby ponownej oceny w ramach kolejnych inwentaryzacji. Należy ponadto zapewnić możliwość identyfikacji drzew do pobierania próbek w ramach oceny dokonywanej w roku następnym, o ile to możliwe, bez trwałego znakowania drzew.

II.2. Wybór drzew do pobierania próbek na powierzchniach II rzędu

Należy monitorować wszystkie drzewa górujące, panujące lub współpanujące, odpowiadające klasom drzew 1, 2 oraz 3 wg Krafta, znajdujące się na obszarze powierzchni. Jeśli na powierzchni znajduje się za dużo drzew (np. gęsty drzewostan), można wyznaczyć podpowierzchnię, ograniczając w ten sposób liczbę drzew poddanych badaniu korony. W przypadku podpowierzchni należy monitorować wszystkie drzewa górujące, panujące i współpanujące, odpowiadające klasom drzew 1,2 oraz 3 wg Krafta, znajdujące się na obszarze podpowierzchni. W niektórych przypadkach można zastosować odmienny, lecz obiektywny i nieobciążony błędem statystycznym sposób wyboru lub ograniczania liczby drzew do pobierania próbek. Każdego roku należy stosować te same metody, przy czym podczas każdego badania należy dokonać oceny przynajmniej dwudziestu drzew.

III. Data dokonania oceny

Inwentaryzację należy przeprowadzać w okresie po ukształtowaniu się nowych igieł i liści, a przed odbarwieniem liści jesienią.

IV. Dodatkowe informacje ogólne

W punktach I rzędu ocenie poddać należy następujące parametry powierzchni i drzew:

— dla każdej powierzchni:

— kod opisowy:

— państwo,

— data obserwacji,

— numer punktu obserwacyjnego,

— rzeczywiste współrzędne szerokości i długości geograficznej,

— zaopatrzenie w wodę głównych gatunków,

— rodzaj próchnicy,

— wysokość,

— orientacja,

— dane na temat drzewostanu:

— średni wiek dominującego piętra,

— dane na temat gleby:

— jednostka glebowa,

— dodatkowe informacje dotyczące powierzchni specyficzne dla bieżącego roku (działania, zdarzenia),

— dla każdego drzewa znajdującego się na powierzchni:

— numer powierzchni,

— dane na temat drzewa do pobierania próbek:

— numer drzewa,

— gatunek drzewa,

— defoliacja,

— odbarwienie,

— uszkodzenia, których przyczyny można łatwo zidentyfikować (owady, grzyby, czynniki abiotyczne…),

— identyfikacja rodzaju uszkodzenia,

— obserwacje drzewa występującego na powierzchni.

Należy zebrać następujące informacje na temat powierzchni i drzew na powierzchni II rzędu:

— państwo,

— numer powierzchni,

— data dokonania oceny,

— liczba drzew,

— gatunek drzewa,

— orientacja,

— informacje na temat wycinki oraz śmiertelności,

— działanie czynników zewnętrznych,

— klasa drzewostanu,

— zwartość korony

— widoczność.

V. Ocena drzew próbnych

V.1. Wzrokowa ocena defoliacji

Defoliację szacuje się rocznie według skali o pięcioprocentowych odstępach względem drzewa z pełnym ulistnieniem w warunkach lokalnych. Klasyfikację drzew według stopnia defoliacji przeprowadza się podczas obserwacji i rejestruje w pięcioprocentowych odstępach.

Drzewo o defoliacji między 95 % a 100 % klasyfikuje się jako żywe i punktuje notą 99. Nota 100 jest zarezerwowana dla drzew martwych.

Klasa

Stopień defoliacji

Procent utraty igliwia/liści

Brak defoliacji

0–10

Nieznaczna defoliacja

11–25

Umiarkowana defoliacja

26–60

Poważna defoliacja

61–99

Drzewo martwe

100

V.2. Wzrokowa ocena odbarwienia

Należy sklasyfikować drzewa według stopnia odbarwienia.

Określa się następujące stopnie odbarwienia:

Klasa

Odbarwienie

Indykatywny odsetek odbarwionego igliwia/liści

Brak lub nieznaczne odbarwienie

0–10

Lekkie odbarwienie

11–25

Umiarkowane odbarwienie

26–60

Poważne odbarwienie

> 60

Jeżeli dodatkowo łączy się klasy defoliacji i odbarwienia, należy stosować następujące klasy uszkodzeń łącznych:

Klasa defoliacji

Klasa odbarwienia

Wynikowa klasa uszkodzeń I

III

0 = brak uszkodzeń, I = nieznaczne uszkodzenia, II = umiarkowane uszkodzenia, III = poważne uszkodzenia, IV = drzewo martwe.

VI. Ocena przyczyn uszkodzeń

VI.1. Wybór drzew do pobierania próbek

Ocena przyczyn uszkodzeń jest nieobowiązkowa i jest dokonywana celem uzupełnienia rocznego badania stanu korony drzewa.

VI.2. Częstotliwość i wybór terminu

Rząd I i rząd II: ocenę przyczyn uszkodzeń przeprowadza się w trakcie normalnie przeprowadzanej oceny stanu korony drzewa w lecie.

Na powierzchniach II rzędu, na których realizuje się kompletny program, czyli na tak zwanych „powierzchniach kluczowych”, przeprowadza się dodatkową ocenę, mającą na celu ocenę uszkodzeń, w przypadku gdy zaobserwowano znaczne uszkodzenia poza okresem oceny stanu korony. Obserwacje dokonywane przez pracowników odpowiedzialnych za pobieranie próbek osadzania lub obserwacje fenologiczne mogą posłużyć jako system wczesnego ostrzegania. Dodatkowa ocena odbywa się w czasie maksymalnego nasilenia głównej przyczyny uszkodzeń (np. wiosną w przypadku owadów żerujących na liściach).

VI.3. Parametry poddawane ocenie

Poniższa tabela zawiera przegląd parametrów poddawanych ocenie na powierzchniach I oraz II rzędu.

Opis objawów

Wskazanie części dotkniętej objawami

Objaw

Wskazanie objawu

Położenie w koronie

1.1.

Przyczyna

1.2.

Zasięg

VII. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 3–8 zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 3

WSPÓLNE METODY POMIARU SKŁADU CHEMICZNEGO LISTOWIA NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Inwentaryzację składu chemicznego listowia zgodnie z art. 6 lit. a) przeprowadza się na wszystkich powierzchniach II rzędu i powtarza na każdej powierzchni co dwa lata. Poniższe przepisy oparte są na zaleceniach technicznych zespołu ekspertów EKG ONZ ds. składu chemicznego listowia Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczania powietrza na lasy (ICP Forests).

II. Metodyka inwentaryzacji

II.1. Data pobierania próbek

Gatunki drzew liściastych oraz modrzew: próbki muszą być pobierane w czasie, kiedy nowe liście są całkowicie rozwinięte oraz zanim rozpoczną się procesy żółknięcia i starzenia się jesienią.

Gatunki zimozielone: próbki muszą być pobierane podczas okresu spoczynku. Od państw członkowskich wymaga się określenia dla każdego regionu, a w każdym regionie dla równin i obszarów górskich, najbardziej dogodnego okresu pobierania próbek i analiz poszczególnych gatunków oraz stosowania się do ustalonego okresu.

Inwentaryzacja ulistnienia gatunków drzew liściastych zostanie przeprowadzona latem 2005 r., natomiast gatunków drzew zimozielonych zimą 2005/2006. Inwentaryzację powtarza się na każdej powierzchni co dwa lata.

II.2. Wybór drzew

Co dwa lata pobierana jest próbka z co najmniej pięciu drzew każdego głównego gatunku rosnącego na powierzchni.

Należy dobierać liczbę drzew do pobrania próbek w taki sposób, aby:

— nie były to te same drzewa, które wykorzystano do oceny koron, w celu uniknięcia utraty listowia spowodowanego kolejnym pobieraniem próbek,

— jeśli ocena żywotności ograniczona jest do drzew znajdujących się na podpowierzchni, drzewa do pobierania próbek listowia zostały wybrane spośród drzew na pozostałej części powierzchni. Jeśli nie korzysta się z podpowierzchni, drzewa do pobierania próbek były wybierane spośród drzew w strefie buforowej. W takim przypadku drzewom wybranym do pobrania próbek w strefie buforowej przydzielone zostają specjalne numery,

— drzewa należały do klas górujących i panujących (lasy z okapem zwartym) lub miały średnią wysokość ±20 % (lasy z okapem przerzedzonym),

— drzewa znajdowały się w pobliżu miejsc, z których próbki gleby zostały pobrane do analizy; jednakże należy zachować ostrożność, aby główne korzenie drzew próbnych nie zostały uszkodzone podczas pobierania próbek gleby,

— drzewa były reprezentatywne dla średniego poziomu defoliacji na powierzchni (±5 % średniej utraty ulistnienia),

— drzewa były reprezentatywne dla statusu sanitarnego powierzchni.

Próbki należy pobierać z tych samych drzew próbnych przez wszystkie lata; drzewa muszą być ponumerowane. O ile wystąpi taka konieczność, aby uniknąć uszkodzeń drzew do pobierania próbek, dopuszczalne jest zamienne pobieranie próbek z dwóch grup pięciu drzew. Każda z tych grup musi odpowiadać wyżej wymienionym warunkom.

Próbki należy pobierać tylko z głównych gatunków drzew (patrz: załącznik I, rozdział 15, pkt 16).

Drzewa, które są wykorzystywane do pobierania próbek listowia, oceniane są pod względem stanu koron przy użyciu dotychczasowych lub specjalnie w tym celu przypisanych numerów.

II.3. Informacje ogólne

Należy zebrać następujące informacje:

— numer powierzchni,

— data pobrania próbki i wykonania analizy,

— gatunek drzewa.

II.4. Wybór i ilość listowia oraz igliwia

Drzewa rosnące na powierzchni nie mogą być wycinane, gdyż mogłoby to mieć wpływ na metodę pobierania próbek liści lub igliwia. Ważne jest, aby liście lub igły, z których pobierane są próbki, rozwijały się w pełnym oświetleniu.

Listowie i igliwie, z których pobierane są próbki, muszą pochodzić z górnej jednej trzeciej warstwy korony drzewa, lecz nie pierwszych okółków drzew iglastych.

Dla gatunków liściastych próbki pobiera się z tegorocznych liści lub igliwia.

Dla gatunków zimozielonych, należy pobierać próbki zarówno z tegorocznych igieł bądź liści oraz igieł i liści drugorocznych (tegoroczny + 1).

W przypadku wszystkich gatunków należy zwrócić uwagę, aby liście lub igliwie, które jest przeznaczone na próbki, było dojrzałe. Dotyczy to przede wszystkim gatunków, które zrzucają liście kilka razy w roku (np. Pinus Halepensis, Pseuotsuga menziesii, Eucalyptus sp. Quercus sp.). W przypadku gatunków Larix sp. I Cedrus sp. próbki pobiera się z krótkich gałązek z roku poprzedniego.

Zasadniczo próbki muszą być pobierane w taki sposób, aby wszystkie orientacje były reprezentowane w grupie drzew próbnych. Jeśli jest to konieczne, zezwala się na pobieranie próbek z różnych orientacji na każdym drzewie z grupy próbnej. W miejscach, gdzie jedna orientacja wywiera wyraźny wpływ (np. strome zbocza lub silny przeważający wiatr), próbki pobiera się tylko z jednej orientacji, przy czym zawsze musi być to ta sama orientacja. W takich przypadkach konieczne jest udokumentowanie orientacji.

W celu wykonania analizy ważniejszych pierwiastków oraz Fe, Mn, Zn, Cu zalecana ilość próbki wynosi 30 g świeżych igieł i liści z każdej klasy wiekowej, z której pobierane są próbki.

Każdy kraj może zdecydować się na pobieranie większej liczby próbek liści, zgodnie z potrzebami własnych metod analizy lub w celu zachowania próbek na przyszłość.

II.5. Metody pobierania próbek

Ponieważ drzewa nie mogą być wycinane, dozwolone są wszelkie dogodne metody pobierania próbek, z uwzględnieniem rodzaju, wielkości drzewostanu itp., o ile nie prowadzą one do zanieczyszczenia próbki, ciężkiego uszkodzenia drzewa ani nie są ryzykowne dla osób pobierających próbki.

II.6. Obróbka wstępna przed przekazaniem próbek do analizy w laboratorium

Próbka jest pobierana z co najmniej pięciu drzew każdego głównego gatunku rosnącego na powierzchni. Każda z pięciu próbek jest przechowywana w oddzielnym woreczku, Do celów analizy tworzy się próbkę złożoną poprzez zmieszanie równych ilości każdej z pięciu próbek (jeśli drzewa analizowane są oddzielnie należy obliczyć średnią wartość dla każdego pierwiastka).

Należy uważnie oznaczyć każdą próbkę (las, numer powierzchni, gatunek, wiek igliwia itp.) przed przekazaniem jej do analizy do laboratorium. Te identyfikatory muszą znajdować się po zewnętrznej stronie woreczka (bezpośrednio na woreczku wypisane nieusuwalnym tuszem lub na etykiecie przymocowanej do woreczka).

II.7. Obróbka przed analizą

Należy ustalić masę 100 liści lub 1 000 igieł, a także masę pędów do celów ciągłego, intensywnego nadzoru na stałych powierzchniach obserwacyjnych oraz dla tegorocznych pędów.

Obcinanie ogonków liści nie jest konieczne, jednak w przypadku liści złożonych stosowne może być oddzielenie małych listków od osi, jeśli nie zrobiono tego w lesie. Aby uniknąć zanieczyszczenia, nie należy używać rękawiczek plastikowych z talkiem.

Nie jest konieczne systematyczne mycie próbek; może ono jednak okazać się stosowne w regionach o dużym poziomie zanieczyszczenia powietrza lub w pobliżu mórz. Próbki przemywa się wodą bez żadnych dodatków.

Liście należy suszyć w suszarce w temperaturze nieprzekraczającej 80 °C przez przynajmniej 24 godziny. Igły usuwa się z gałązek, zachowując takie same środki ostrożności, jak w przypadku odrywania małych listków od osi.

II.8. Analizy chemiczne

Ustala się jedynie całkowite stężenie pierwiastka.

Każdy kraj może stosować swoje własne metody. Jednak konieczne jest dostosowanie krajowych metod obliczania całkowitego stężenia pierwiastków do metod znormalizowanych. W inwentaryzacji stanu listowia rozróżnia się parametry obowiązkowe i nieobowiązkowe (patrz: wykaz poniżej).

Parametry obowiązkowe

Parametry nieobowiązkowe

Azot (N)

Cynk (Zn)

Siarka (S)

Mangan (Mn)

Fosfor (P)

Żelazo (Fe)

Wapń (Ca)

Miedź (Cu)

Magnez (Mg)

Ołów (Pb)

Potas (K)

Bor (B)

III. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 9, 10, 11, zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 4

WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA POMIARÓW ZMIAN PRZYROSTOWYCH NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Pomiary zmian przyrostowych zgodnie z art. 6 lit. a) przeprowadza się na wszystkich powierzchniach w okresie spoczynku. Odniesieniem dla pierwszej inwentaryzacji realizowanej na podstawie rozporządzenia (WE) nr 2152/2003 jest okres spoczynku zimą 2004/2005 r., a inwentaryzacja jest powtarzana co pięć lat.

Poniższe przepisy oparte są na zaleceniach technicznych zespołu ekspertów EKG ONZ ds. wzrostu lasu Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczania powietrza na lasy (ICP Forests). Pomiar wzrostu dzieli się na dwie części:

— okresowe pomiary parametrów drzew (obowiązkowe co pięć lat),

— analiza słojów rocznych poprzez analizę przyrostu rdzenia i krążków wyciętych ze strzał (nieobowiązkowa).

Opisanej tu metodyki nie należy stosować dla makii i roślinności podobnego typu.

Oprócz okresowych pomiarów parametrów drzew państwa członkowskie mogą prowadzić pomiary stałe i ciągłe przy pomocy opasek do pomiaru zmian średnicy pnia.

II. Metodyka inwentaryzacji

II.1. Data wykonania pomiarów

Pomiary muszą być wykonywane podczas okresu spoczynku.

II.2. Wybór drzew do pobierania próbek

Zasadniczo należy monitorować wszystkie drzewa występujące na powierzchni. Jeśli na powierzchni znajduje się dużo drzew (np. gęsty drzewostan), można wyznaczyć podpowierzchnię do celów oceny drzewa. W tym przypadku należy monitorować wszystkie drzewa występujące na podpowierzchni. Wielkość podpowierzchni w czasie inwentaryzacji powinna być wystarczająco duża, aby szacunkowe dane dotyczące przyrostu drzewostanu były wiarygodne przez cały okres wykonywania pomiarów. Należy ustalić i zamieścić w sprawozdaniu dokładną wielkość podpowierzchni.

Należy zapewnić możliwość identyfikacji poprzez numerację wszystkich drzew o średnicy przynajmniej 5 cm.

II.3. Informacje ogólne

Należy zebrać następujące informacje:

— numer powierzchni,

— datę pobrania próbki i wykonania analizy,

— numer drzewa.

II.4. Mierzone parametry

Parametry obowiązkowe

Parametry nieobowiązkowe

Pomiary okresowe

Gatunek drzewa

Kora

Pierśnica (DBH)

Wysokość drzewa (wszystkie drzewa)

Wysokość drzewa

Wysokość korony (wszystkie drzewa)

Wysokość do podstawy korony na próbie drzew znajdujących na powierzchni

Szerokość korony

Informacje o działaniach z zakresu gospodarki leśnej

Szacunki miąższości

Analiza pierścieni przyrostu drzew

Szerokość pierścieni przyrostu

Dane historyczne na temat średnicy drzewa bez kory co pięć lat

Powierzchnia przekroju poprzecznego drzewa i szacunkowa miąższość

III. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 12–16 zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 5

WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA POMIARÓW OSADZANIA NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Pomiary osadzania zgodnie z art. 6 lit. b) przeprowadza się na przynajmniej 10 % powierzchni II rzędu.

Poniższe przepisy oparte są na zaleceniach technicznych zespołu ekspertów EKG ONZ ds. osadzania Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczania powietrza na lasy (ICP Forests).

II. Metodyka monitorowania

Każda powierzchnia osadzania musi być szczegółowo opisana. Niektóre informacje są już zawarte w opisach powierzchni monitorowania lasu (długość i szerokość geograficzna, wysokość, działanie czynników zewnętrznych, gatunki drzew itd.). Pozostałe informacje należy udokumentować, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji w zakresie osadzania (oddziaływanie lokalnych źródeł zanieczyszczeń oraz zagospodarowania terenu w skali lokalnej, położenie względem skraju lasu itd.). Na potrzeby interpretacji oraz zrozumienia procesów osadzania przydatne są informacje na temat takich czynników, jak szorstkość okapu, indeks powierzchni liści itp.

II.1. Monitorowanie opadów na powierzchnię gruntu

Monitorowanie osadzania jest przeprowadzane dla konkretnego miejsca. Pomiary należy przeprowadzać w taki sposób, aby były one dobrze rozplanowane przestrzennie w całym kraju, o ile to konieczne na wszystkich powierzchniach II rzędu. Pomiary osadzania opadów na powierzchni gruntu należy przeprowadzać na samej powierzchni. Jeżeli nie jest to możliwe, pomiary należy przeprowadzać w pobliżu powierzchni i w tym samym drzewostanie. Pomiary nie mogą w żaden sposób zakłócać innych pomiarów dotyczących gleby i roślinności. Należy zachować ostrożność, aby nie spowodować żadnych szkód na powierzchni.

II.2. Monitorowanie na otwartych obszarach w obrębie lasu

W miejscu znajdującym się w pobliżu danej powierzchni (w odległości nieprzekraczającej 2 km), należy zainstalować kolektory osadzania tylko na mokro lub osadzania całkowitego. Miejsce to należy wybrać w taki sposób, aby otaczające je obiekty znajdowały się w odległości nie mniejszej niż dwukrotność ich wysokości.

II.3. Monitorowanie zanieczyszczenia powietrza

Pomiary zanieczyszczenia są przeprowadzane dla konkretnego miejsca, lecz mogą, ze względów praktycznych lub z uwagi na koordynację z innymi projektami, być dokonywane z pewnej odległości. Miejsce pomiarów nie może znajdować się w strefie oddziaływania lokalnych źródeł emisji zanieczyszczeń.

II.4. Okres wykonywania pomiarów

Pomiary wykonuje się co 4 tygodnie, co tydzień lub w odstępach czasowych mieszczących się w tym przedziale czasowym, w zależności od warunków pogodowych występujących w obrębie danej powierzchni.

W przypadku konieczności stosowania różnych okresów wykonywania pomiarów w ciągu roku (np. co tydzień w lecie i co miesiąc w zimie) należy określić dwa oddzielne okresy monitorowania i przedstawiać ich wyniki oddzielnie. W ramach jednego okresu monitorowania długość okresu dokonywania pomiarów jest stała. Ten sam okres wykonywania pomiarów stosowany jest do monitorowania zanieczyszczenia powietrza pod okapem drzewostanu oraz na otwartej powierzchni.

II.5. Pobieranie próbek, obróbka próbek

Do pobierania próbek należy wykorzystywać czyste przyrządy do pobierania próbek i pojemniki. Do płukania sprzętu stosuje się wodę dejonizowaną. Ważne jest, aby w trakcie pobierania próbek i ich transportu pojemniki były przechowywane w chłodnym i ciemnym miejscu. W ciepłych i słonecznych warunkach dopuszcza się dodanie środków konserwujących celem zapobieżenia wzrostu alg. W takim przypadku należy wykorzystać środki konserwujące niezakłócające przebiegu analizy żadnego badanego jonu.

II.6. Wstępna obróbka próbek, transport oraz przechowywanie

Należy określić objętość każdej próbki pobranej z każdego kolektora opadów, spływu po pniu lub kolektora znajdującego się na otwartej powierzchni. Próbki mogą być analizowane osobno lub połączone z próbkami pobranymi z tej samej powierzchni w tych samych odstępach czasowych. Próbki opadów na powierzchnię gruntów, spływu po pniu lub próbki pochodzące ze stanowisk zlokalizowanych na otwartej powierzchni analizuje się osobno. Próbki z pomiarów spływu po pniu mogą być łączone w przypadku drzew tego samego gatunku oraz podobnych rozmiarów i panowania.

Próbki pobrane w krótkich okresach mogą być poddane analizie w postaci, w jakiej zostały pobrane, lub mogą zostać zmieszane przed analizą z próbkami miesięcznymi. W przypadku mieszania próbek powinny być one mieszane proporcjonalnie do całkowitej objętości próbki.

Próbki należy przetransportować do laboratorium jak najszybciej (najlepiej w lodówkach) i przechowywać w chłodnym (4 °C) i ciemnym miejscu do czasu analizy.

II.7. Informacje ogólne

Należy zebrać następujące informacje:

— numer powierzchni,

— kod próbnika,

— data wyjściowa okresu monitorowania,

— data końcowa okresu monitorowania,

— liczba (równych) okresów dokonywania pomiarów podczas okresu monitorowania.

Można zebrać dodatkowe informacje nieobowiązkowe, takie jak szorstkość pokrywy korony oraz indeks powierzchni liści itp., jeżeli będą one przydatne w interpretacji wyników.

II.8. Analiza chemiczna

Parametry obowiązkowe i nieobowiązkowe, które należy poddać analizie w przypadku próbek osadzania całkowitego, opadu na powierzchnię gruntu, spływu po pniu oraz mgły, przedstawia poniższa tabela:

Rodzaj próbki

Obowiązkowo

Nieobowiązkowo

Osadzanie całkowite, opad na powierzchnię gruntu, spływ po pniu

Ilość opadów atmosferycznych

pH oraz przewodność elektryczna przy 25 °C

Na, K, Mg, Ca, NH4

Al, Mn, Fe i inne metale ciężkie, np. Cu, Zn, Hg, Pb, Cd, Co, Mo

Cl, NO3 SO4

P całkowite, PO4

Zasadowość całkowita

Obowiązkowo dla pojedynczych próbek, jeżeli pH > 5

RWO, N całkowite

(N całkowite nie jest obowiązkowe w przypadku osadzania całkowitego, lecz jest bardzo zalecane)

S całkowite, HCO3

Stężenie HCO3 można otrzymać bądź z obliczeń (z pH, zasadowości całkowitej, temperatury i siły jonowej), bądź z bezpośrednich pomiarów

Mgła

szron

(ime) pH, przewodność elektryczna

Na, K, Mg, Ca, NH4

Cl, NO3, SO4, P całkowite

Zasadowość

Al, Mn, Fe i inne metale ciężkie, np. Cu, Zn, Hg, Pb, Cd, Co, Mo

RWO = rozpuszczony węgiel organiczny oraz N całkowite = całkowite stężenie azotu.

III. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 17–19 zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 6

WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA POMIARÓW METEOROLOGICZNYCH NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Pomiary parametrów meteorologicznych zgodnie z art. 6 lit. b) przeprowadza się na przynajmniej 10 % powierzchni obserwacyjnych. Poniższe przepisy oparte są na zaleceniach technicznych zespołu ekspertów EKG ONZ ds. meteorologii i fenologii Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczania powietrza na lasy (ICP Forests).

II. Metodyka inwentaryzacji

II.1. Położenie urządzeń do pobierania próbek

W celu uzyskania reprezentatywnych danych o określonych warunkach meteorologicznych pomiary należy przeprowadzić w obrębie danego lasu. Na ogół pomiary (z wyjątkiem temperatury gleby, wilgotności gleby i opadów w drzewostanie) mogą być wykonane albo powyżej okapu drzewostanu na terenie powierzchni obserwacyjnej, albo w punkcie pomiarowym na otwartej przestrzeni w obrębie lasu w pobliżu drzewostanu danej powierzchni obserwacyjnej (na ogół w odległości nie większej niż 2 km). Odległość punktu pomiarowego w stacjach pomiarowych zlokalizowanych na otwartej przestrzeni od otaczających drzewostanów lub innych przeszkód powinna być równa co najmniej dwukrotnej wysokości dorosłych drzew/przeszkody. Temperaturę gleby, wilgotność gleby i opady w drzewostanie należy mierzyć wewnątrz drzewostanu stałej powierzchni obserwacyjnej.

Urządzenia powinny, o ile to możliwe, być połączone z urządzeniami do pomiarów osadzania. W celu uniknięcia zaburzeń układu korzeniowo-glebowego urządzenia należy tak umieścić, by można było mieć do nich dostęp i utrzymywać je bez konieczności wchodzenia na teren powierzchni.

II.2. Metody pomiaru aktualnej sytuacji meteorologicznej na powierzchni lub w jej pobliżu

Należy stale monitorować sytuację meteorologiczną poprzez założenie stacji meteorologicznej na otwartej przestrzeni blisko powierzchni lub na wieży w drzewostanie w pobliżu powierzchni. Wyposażenie techniczne, czujniki i ich położenie muszą być zgodne z międzynarodowymi normami meteorologicznymi. Należy uzyskać dane o następujących zmiennych:

Obowiązkowo

Nieobowiązkowo

Opady

Promieniowanie ultrafioletowe typu B

Temperatura powietrza

Temperatury gleby

Wilgotność powietrza

Wilgotność gleby

Prędkość wiatru

(potencjał kapilarny, zawartość wody)

Kierunek wiatru

Opady w drzewostanie (ilość opadu na powierzchnię gruntu oraz spływ po pniu)

Promieniowanie słoneczne

II.3. Zbieranie, agregowanie, przechowywanie oraz przedstawianie informacji

Dane należy agregować do wartości dziennych (suma lub średnia, odpowiednio wartość minimalna i maksymalna) przed ich przedłożeniem.

Należy zebrać i przedstawić następujące informacje dotyczące powierzchni:

— państwo,

— numer powierzchni,

— szczegółowe dane na temat wykorzystanego sprzętu,

— położenie powierzchni (długość i szerokość geograficzna, wysokość) oraz sprzętu (względem powierzchni),

— data rozpoczęcia oraz zakończenia pomiarów,

— częstotliwość (liczba okresów).

WYKAZ PARAMETRÓW

Parametr

Jednostka

Średnia

Suma

Wartość minimalna

Wartość maksymalna

Uwagi

Opady

(mm) *

Opady całkowite

(włączając opady śniegu itd.)

Temperatura powietrza

(°C)

Wilgotność względna

(%)

Prędkość wiatru

(m/s)

Kierunek wiatru

(°)

Dominujący kierunek wiatru

Promieniowanie słoneczne

(W/m2)

Promieniowanie ultrafioletowe typu B

(W/m2)

Temperatura gleby

(°C)

Wilgotność gleby:

Potencjał kapilarny w glebie

(hPa)

Wilgotność gleby:

Zawartość wody w glebie

(Obj. %)

Opady w drzewostanie (ilość opadu na powierzchnię gruntu oraz spływ po pniu)

(mm) *

Inne

Powinny zostać sprecyzowane w sprawozdaniu towarzyszącym badaniu

* = obowiązkowe.

III. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 20–23 zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 7

WSPÓLNE METODY MONITOROWANIA ROZTWORU GLEBOWEGO NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Pomiary roztworu glebowego zgodnie z art. 6 lit. b) przeprowadza się na przynajmniej 10 % powierzchni II rzędu.

Poniższe przepisy oparte są na zaleceniach technicznych zespołu ekspertów EKG ONZ ds. składu chemicznego gleby Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczania powietrza na lasy (ICP Forests).

II. Metodyka inwentaryzacji

II.1. Wybór miejsca pobierania próbek

Próbniki do badania roztworu glebowego należy zainstalować w pobliżu miejsca, gdzie przeprowadza się ocenę stanu korony. Lizymetry mogą być rozmieszczone losowo lub regularnie w obrębie działki, chociaż może to być utrudnione obecnością kamieni lub pni (odległość od drzewa nie jest określona). Aby uniknąć zakłóceń podłoża nie należy instalować lizymetrów przesączania zerowego w centralnej części działki, gdzie dokonuje się monitorowania parametrów drzew. Z przyczyn praktycznych można wykorzystać reprezentatywną podpowierzchnię. Lizymetry już zainstalowane mogą pozostać, ale nowe należy instalować w sposób podany powyżej.

II.2. Głębokość pobierania próbek

Lizymetry należy instalować na ustalonych głębokościach, ale dopuszczalna jest również instalacja w układzie poziomym.

— Kolektory roztworu glebowego

Tam gdzie to stosowne, lizymetry należy umieścić na co najmniej dwóch głębokościach, tj. jeden w obrębie strefy ukorzenienia (sugerowana głębokość 10–20 cm), dla uzyskania wglądu w zawartość składników odżywczych i substancji toksycznych w pobliżu korzeni głównych (cel 1) i kolejny poniżej strefy ukorzenienia (sugerowana głębokość 40–80 cm) w celu oszacowania oddawania pierwiastków (cel 2). Trzeci lizymetr może być umieszczony bezpośrednio poniżej warstwy humusu.

II.3. Częstotliwość pobierania próbek

Na działkach objętych programem intensywnego monitorowania, gdzie dokonuje się np. pomiarów osadzania i pomiarów meteorologicznych, należy pobierać próbki roztworu glebowego w odstępach miesięcznych lub dwutygodniowych. Próbkowania należy dokonywać w tym samym miesiącu roku.

II.4. Transport, przechowywanie i przygotowanie

Próbki należy przewozić i przechowywać w taki sposób, żeby zminimalizować zakres zmian chemicznych.

Przechowywanie próbki roztworu glebowego w chłodnym (4 °C) i zaciemnionym miejscu w ramach systemu stosowania lizymetru zmniejsza aktywność biologiczną. W wielu przypadkach, w szczególności podczas chłodnej pory roku, wystarczy przechowywanie szklanych pojemników z próbkami w ciemności. Dopuszcza się stosowanie organicznych i nieorganicznych środków konserwujących, ale mogą one zakłócić przebieg analizy. W celu zminimalizowania występowania możliwych zmian w próbkach roztwór glebowy należy pobierać jak najszybciej po zastosowaniu urządzenia ssącego.

Należy powiadamiać o stosowanych procedurach transportu i przechowywania (łącznie z okresami oczekiwania). W przypadku pojawienia się problemów i odstępstw od określonych procedur należy je szczegółowo opisać w sprawozdaniu.

Próbki przeznaczone do celów ustalania zawartości śladowych ilości metali należy przewozić do laboratorium w butelkach wymytych kwasem.

Jeżeli pobierane są próbki gleby, należy je przechowywać w workach plastykowych lub polietylenowych w temperaturze 4 °C do chwili ich odwirowania lub przygotowania ekstraktu nasycenia. Odwirowanie lub ekstrakcja powinny mieć miejsce w ciągu jednego dnia (18–30 godzin) od chwili pobrania próbek gleby.

II.5. Ogólne informacje podstawowe

Należy zebrać następujące informacje:

— państwo,

— numer powierzchni,

— informacja w sprawie próbnika (rodzaj, głębokość),

— data wyjściowa okresu monitorowania,

— data końcowa okresu monitorowania,

— liczba (równych) okresów dokonywania pomiarów podczas okresu monitorowania.

II.6. Metody analizy

W inwentaryzacji dotyczącej monitorowania roztworu gleby leśnej rozróżnia się parametry obowiązkowe i nieobowiązkowe (patrz: wykaz poniżej).

WYKAZ PARAMETRÓW

Parametr

Jednostka

Obowiązkowe/Fakultatywne

Przewodność elektryczna

μS/cm

Nieobowiązkowo

Obowiązkowo

Zasadowość

μmolc/l

Fakultatywnie (jeśli pH > 5)

RWO

mg/l

Obowiązkowo

Sód (Na)

mg/l

Fakultatywnie (1)

Potas (K)

mg/l

Obowiązkowo

Wapń (Ca)

mg/l

Obowiązkowo

Magnez (Mg)

mg/l

Obowiązkowo

Glin (całkowity)

mg/l

Fakultatywnie (jeśli pH < 5)

Glin (nietrwały)

mg/l

Fakultatywnie

Żelazo (Fe)

mg/l

Fakultatywnie

Mangan (Mn)

mg/l

Fakultatywnie

Fosfor całkowity (P)

mg/l

Fakultatywnie

NO3-N

mg/l

Obowiązkowo

SO4-S

mg/l

Obowiązkowo

NH4-N

mg/l

Fakultatywnie (2)

Chlor (Cl)

mg/l

Fakultatywnie (1)

Chrom (Cr)

μg/l

Fakultatywnie

Nikiel (Ni)

μg/l

Fakultatywnie

Cynk (Zn)

μg/l

Fakultatywnie (3)

Miedź (Cu)

μg/l

Fakultatywnie (3)

Ołów (Pb)

μg/l

Fakultatywnie

Kadm (Cd)

μg/l

Fakultatywnie

Krzem (Si)

mg/l

Fakultatywnie

III. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 24–26 zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 8

WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA OCENY RUNA LEŚNEGO NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Inwentaryzację runa leśnego zgodnie z art. 6 lit. b) przeprowadza się na przynajmniej 10 % powierzchni II rzędu.

Poniższe przepisy są oparte na zaleceniach technicznych zespołu ekspertów EKG ONZ ds. runa leśnego Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczenia powietrza na lasy (ICP Forests).

II. Metodyka inwentaryzacji

II.1. Schemat pobierania próbek

Można stosować dwa różne schematy pobierania próbek, które prowadzą do uzyskania bądź charakterystyki jakościowej, bądź ilościowej:

— w pierwszym przypadku dynamikę ocenia się poprzez monitorowanie zmian w składzie gatunkowym na dużej powierzchni, z wykorzystaniem jednostek do pobierania próbek przekraczających 100 m2, przy niskiej lub średniej dokładności szacunków na temat zmian w pokryciu dla każdego z tych gatunków,

— w drugim przypadku badanie skupia się na dynamice populacji (ekspansja lub regresja) na mniejszym obszarze. Do bardziej precyzyjnych szacunków pokrycia gatunków wykorzystuje się małe jednostki do pobierania próbek (na ogół o powierzchni mniejszej niż 10 m2).

Do oceny roślinności należy wybrać obszar reprezentatywny dla powierzchni, dzięki czemu możliwe będzie porównanie z innymi parametrami zarejestrowanymi na tej samej powierzchni. Można zastosować kilka jednostek do pobierania próbek w celu uzyskania powtarzalności statystycznej.

Zgodnie z zasadami fitosocjologii wymogiem minimalnym jest przeprowadzenie inwentaryzacji wszystkich gatunków na poziomie powierzchni. Celem uzyskania porównywalności wyników między krajami obowiązkowy jest wspólny obszar pobierania próbek (CSA) o powierzchni 400 m2, reprezentatywny dla runa leśnego powierzchni II rzędu. Obszar o tej powierzchni można otrzymać, sumując mniejsze podpowierzchnie w obrębie powierzchni II rzędu. Dane należy przedstawiać dla całkowitej powierzchni CSA (dane zagregowane), a nie dla podpowierzchni. Państwa członkowskie przechowują wyniki z poszczególnych podpowierzchni w swoich krajowych bazach danych.

Państwa mogą dowolnie wybierać liczbę i kształt jednostek do pobierania próbek.

Jeżeli jednostki do pobierania próbek nie są przyległe, muszą one być umiejscowione jak najdalej od siebie w obrębie powierzchni II rzędu lub jej strefy buforowej, co pozwoli na zminimalizowanie związków przestrzennych między jednostkami do pobierania próbek w obrębie tej samej powierzchni. Nie powinny one również obejmować głównych cech niejednorodnych przy dowolnej skali pobierania próbek (głazy i urwiska, dróżki i ścieżki, miejsca do rozpalania ogniska, strumienie i stawy, rowy i kanały, torfowiska).

Dla jednostek pobierania próbek należy przyjąć stały system znakowania.

II.2. Informacje ogólne

Należy zebrać następujące informacje:

— państwo,

— numer powierzchni,

— datę pobrania próbki i wykonania analizy,

— ogrodzenie,

— całkowity obszar, na którym pobierane są próbki,

— informacje na temat ogólnej warstwy runa (pokrycie), warstwy krzewów i roślinności zielnej (pokrycie i średnia wysokość) i warstwy mchu (pokrycie).

II.3. Pomiar liczebności gatunków lub pokrycia

Państwa członkowskie mogą stosować podczas dokonywania oceny swój system określania skali, o ile tylko można go bezpośrednio przeliczyć na pokrycie procentowe od 0,01 % (bardzo rzadkie pokrycie) do 100 % (pełne pokrycie).

II.4. Gatunki

Należy uwzględnić wszystkie rośliny nagonasienne, naczyniowe okrytonasienne oraz żyjące na powierzchni gruntu mszaki i porosty. Wykaz gatunków w ramach tych grup musi być kompletny. Dodatkowo można odnotować gatunki należące do nienaziemnych oraz do grzybów, przy czym najlepiej byłoby, gdyby stały się one przedmiotem oddzielnych badań. Niezidentyfikowane gatunki należy odnotować jako takie i o ile nie są to gatunki rzadko występujące w obrębie danej jednostki do pobierania próbek, powinny być one pobierane i przechowywane w zielniku na potrzeby przyszłej identyfikacji.

Gatunki spotykane wyłącznie w miejscach szczególnych (takich jak skały, pniaki, trakty i ścieżki, martwe drzewa itp.) należy odnotowywać oddzielnie.

II.5. Częstotliwość i wybór terminu oceny

Badania roślinności należy wykonywać na przynajmniej 10 % powierzchni co pięć lat. W przypadku roślinności o skomplikowanym składzie w ciągu sezonu pełna ocena pokrywy roślinnej może wymagać drugiej oceny w ciągu roku. Kolejną ocenę runa należy przeprowadzić w przybliżeniu o tej samej porze roku.

II.6. Analiza

Informacje otrzymane z oceny przeprowadzonej na jednostkach do pobierania próbek należy agregować na poziomie powierzchni.

III. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 27–28 zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 9

WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA OCENY OPADU ŚCIÓŁKI NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Monitorowanie opadu ściółki zgodnie z art. 6 lit. b) należy prowadzić na przynajmniej 10 % powierzchni II rzędu począwszy od roku 2005. W przypadku monitorowania opadu ściółki stosuje się poniższe przepisy.

Poniższe przepisy są oparte na zaleceniach technicznych grupy roboczej ad hoc EKG ONZ ds. opadu ściółki Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczenia powietrza na lasy (ICP Forests).

II. Metodyka inwentaryzacji

II.1. Pobieranie próbek

Z punktu widzenia wszystkich celów oceny opadu ściółki zaleca się, aby program pobierania próbek obejmował szeroką gamę gleb, uwarunkowań klimatycznych oraz struktury drzewostanu danego gatunku.

Ocenę opadu ściółki przeprowadza się wyłącznie na powierzchniach monitorowania II rzędu, na których prowadzi się intensywne monitorowanie warunków meteorologicznych, osadzania, wód gruntowych oraz fenologii.

II.2. Rozmieszczenie i liczba łapaczy ściółki

Łapacze ściółki należy rozmieścić według schematu umożliwiającego porównanie z wynikami badań osadzania oraz zawartości wody w glebie. Łapacze są zakładane na stałe i mogą być rozmieszczone losowo lub według schematu, np. w regularnych odstępach oraz w liczbie wystarczającej do uzyskania danych reprezentatywnych dla całej powierzchni, a nie wyłącznie dla panujących gatunków drzew.

Łapacze ściółki należy rozmieścić na całym obszarze powierzchni. Próbki ściółki są pobierane z co najmniej 10 kolektorów na każdą powierzchnię, a nawet do 20 kolektorów, w zależności od rozmiaru powierzchni oraz gatunków drzew objętych oceną.

Państwa same wybierają rodzaj łapaczy do monitorowania opadu ściółki.

II.3. Częstotliwość pobierania próbek

Ściółkę pobiera się przynajmniej raz w miesiącu, a nawet co dwa tygodnie w okresach intensywnego opadania ściółki. Zebrane próbki można łączyć w próbki okresowe na potrzeby analiz chemicznych. W regionach, w których w okresie zimowym występuje śnieg i mróz oraz na obszarach odległych, konieczne może być pozostawienie łapaczy w lesie na okres zimowy. W takim przypadku próbki ściółki można pobrać raz przed okresem zimowym, a raz po roztopach, ponieważ mróz ogranicza odpływ wody oraz rozkładanie się ściółki.

II.4. Parametry oraz analiza

W ramach oceny opadu ściółki rozróżnia się parametry obowiązkowe i nieobowiązkowe (patrz: wykaz poniżej).

WYKAZ PARAMETRÓW

Obowiązkowo

Nieobowiązkowo

Ca, K, Mg, C, N, P, S

Na, Zn, Mn, Fe, Cu, Pb, Al, B

Na potrzeby analizy chemicznej próbki ściółki poddaje się suszeniu w piecu w maksymalnej temperaturze 80 °C, najlepiej w temperaturze 65 °C. Po wysuszeniu masę 100 liści lub 1 000 igieł określa się w temperaturze 105 °C. Znając procentową zawartość wilgotności w podpróbkach, cała ilość każdego ułamka może zostać przeliczona na suchą masę w temperaturze 80 °C. Próbki wysuszone w maksymalnej temperaturze 80 °C mieli się na jednorodny proszek. Analizę chemiczną ściółki prowadzi się podobnie jak analizę chemiczną listowia. Wyniki analizy chemicznej opadu ściółki podaje się dla temperatury 80 °C, podobnie jak masę opadu ściółki.

III. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 29–31 zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 10

WSPÓLNE METODY OCENY JAKOŚCI OTACZAJĄCEGO POWIETRZA NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Ocena otaczającego powietrza nie jest obowiązkowa na powierzchniach II rzędu. W przypadku przeprowadzania oceny jakości otaczającego powietrza stosuje się poniższe przepisy.

II. Wybór metody i sprzętu

Pobieranie próbek przy pomocy metody pasywnej stosuje się na powierzchniach, na których nie monitoruje się obecnie głównych zanieczyszczeń powietrza z wykorzystaniem próbników służących do pobierania próbek metodą aktywną.

Poszczególne państwa mogą same wybrać rodzaj wykorzystywanego urządzenia do pobierania próbek metodą pasywną. Jednakże należy wykazać, że zarówno wykorzystywane próbniki, jak stosowane procedury spełniają warunki pomiarów dokonywanych przy pomocy metody referencyjnej (próbnik do pobierania próbek metodą aktywną).

III. Okres wykonywania pomiarów

Należy pobierać próbki przynajmniej co dwa tygodnie. W miejscach odległych okres wykonywania pomiarów może zostać przedłużony do czterech tygodni, o ile wystąpi taka konieczność, a na powierzchniach silnie zanieczyszczonych, skrócony do jednego tygodnia. Pomiary ozonu ogranicza się do okresu, w którym drzewa liściaste są pokryte liśćmi, natomiast dla innych zanieczyszczeń pomiary prowadzi się przez cały rok.

IV. Wybór powierzchni i położenia

Monitorowanie jakości otaczającego powietrza przeprowadza się dla konkretnego miejsca na powierzchniach, dla których dostępne są dane meteorologiczne oraz dane na temat osadzania. Należy wybrać miejsca o zróżnicowanym oddziaływaniu czynników zewnętrznych, tj. miejsca, w których oczekuje się silnego działania czynników zewnętrznych, jako dodatkowe do kilku stacji pomiaru tła.

Stężenie zanieczyszczeń powietrza należy mierzyć w pobliżu lasu, lecz poza jego granicami, w miejscu reprezentatywnym dla powierzchni. Monitorowanie może odbywać się na otwartej przestrzeni, najlepiej w miejscu, w którym zainstalowano próbniki do mierzenia osadzania mokrego oraz sprzęt meteorologiczny.

V. Parametry

Następujące parametry wchodzą w zakres nieobowiązkowego monitorowania jakości otaczającego powietrza.

Związki

Parametry

Uwaga

Związki gazowe

O3, SO2, NO2, NO, HNO3, HNO2, NH3, VOC

Jeżeli chodzi o bezpośrednie oddziaływanie na roślinność, na większości obszarów Europy najbardziej szkodliwą substancją zanieczyszczającą jest ozon.

Związki w pyle zawieszonym

SO4

2-, NO3-, NH4+, kationy zasadowe

W przypadku obliczeń osadzania suchego związków z pyłu zawieszonego, pomiary powinny być wykonywane z uwzględnieniem rozkładu wielkości cząstek.

NH3

NO2

SO2

Stężenie średnie

Stężenie (*1) maksymalne

AOT 40 (*1)

VI. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 32–34 zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 11

WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA OCENY WIDOCZNYCH USZKODZEŃ SPOWODOWANYCH PRZEZ OZON NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Przeprowadzenie oceny uszkodzeń spowodowanych przez ozon zgodnie z art. 6 lit. c) na powierzchniach II rzędu nie jest obowiązkowe. W przypadku przeprowadzania oceny uszkodzeń spowodowanych przez ozon stosuje się poniższe przepisy.

Poniższe przepisy są oparte na zaleceniach technicznych grupy roboczej ad hoc EKG ONZ ds. jakości otaczającego powietrza Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczenia powietrza na lasy (ICP Forests). [Podaje się odesłania do podręcznika przygotowanego przez wyżej wymienioną grupę roboczą, w którym dostępne są informacje dodatkowe].

II. Zakres zastosowania

Najlepiej, aby ocena objawów widocznych uszkodzeń spowodowanych przez ozon była dokonywana na powierzchniach, na których próbki pobierane są przy pomocy metody pasywnej.

III. Ocena oraz ewaluacja

III.1. Ocena w obrębie powierzchni II rzędu

Ocenę widocznych uszkodzeń spowodowanych przez ozon u głównych gatunków drzew w obrębie tej samej powierzchni intensywnego monitorowania (PIM) należy przeprowadzać przynajmniej na gałęziach pochodzących z tych samych 5 pojedynczych drzew, z których pobiera się próbki listowia do analizy chemicznej.

Próby do badania uszkodzenia listowia powinny być pobierane co dwa lata z górnej wystawionej na promieniowanie słoneczne części korony drzewa.

Preferuje się ocenę coroczną, lecz nie jest ona obowiązkowa.

III.2. Dokonywanie oceny na nasłonecznionych powierzchniach pobierania próbek (LESS)

Nasłonecznioną powierzchnię pobierania próbek (zwaną dalej LESS) zakłada się w pobliżu miejsca, w którym zainstalowany jest próbnik do pobierania próbek metodą pasywną. Celem dokonania oceny w obrębie LESS jest uzyskanie szacunkowych danych na temat uszkodzeń liści spowodowanych przez ozon na nasłonecznionym skraju lasu znajdującym się najbliżej urządzenia do mierzenia ozonu, w maksymalnym promieniu 500 m. Sugerowany program pobierania próbek to system losowego pobierania próbek opisany w dodatku I podręcznika przygotowanego przez wspomnianą wyżej grupę roboczą, gdzie dostępne są informacje dodatkowe.

Ocenę przeprowadza się na drzewach, krzewach, roślinach pnących i roślinach zielnych wieloletnich (ocena roślin zielnych jednorocznych nie jest obowiązkowa).

Z oceny wyłączone są jedynie rośliny jednoliścienne.

III.3. Okres ewaluacji

Identyfikację i kwantyfikację widocznych uszkodzeń spowodowanych przez ozon w obrębie powierzchni II rzędu przeprowadza się: w przypadku drzew iglastych między październikiem i lutym, natomiast w przypadku drzew liściastych między lipcem a początkiem września.

Zasadniczo należy przeprowadzić identyfikację widocznych uszkodzeń drzew, krzewów oraz roślin zielnych spowodowanych przez ozon w obrębie LESS, a roślinności runa leśnego w obrębie PIM (nieobowiązkowo), przynajmniej raz późnym latem (i wczesnym latem, o ile to możliwe), zanim rozpocznie się naturalne odbarwianie liści, a starzenie się liści oraz/lub susza doprowadzi do utraty listowia.

III.4. Ewaluacja dla głównych gatunków drzew liściastych

Dla głównych gatunków drzew, z górnej, wystawionej na działanie promieni słonecznych, trzeciej części korony każdego drzewa odcina się pięć gałęzi (jak najmniejszych, lecz posiadających liście reprezentujące każdy etap rozwoju liścia), w tym samym czasie, w którym dokonuje się co dwa lata pobierania próbek do analizy chemicznej igliwia i listowia, lub, jeśli to możliwe, według lokalnych objawów fenologicznych. Po pobraniu poddaje się badaniu reprezentatywną liczbę liści z każdej gałęzi (tj. około 30 liści w przypadku Fagus selvatica) w najlepszych warunkach oświetleniowych, następnie punktuje się ją pod względem uszkodzeń spowodowanych przez ozon (uszkodzenia/brak uszkodzeń).

Punktacja

Odsetek, definicja

Brak uszkodzeń, brak uszkodzonych liści.

1 % – 5 % liści wykazuje objawy uszkodzeń spowodowanych przez ozon

6 % – 50 % liści wykazuje objawy uszkodzeń spowodowanych przez ozon

51 % – 100 % liści wykazuje objawy uszkodzeń spowodowanych przez ozon

III.5. Ewaluacja dla głównych gatunków drzew iglastych

Podobnie jak w przypadku pobierania próbek liści, z każdego drzewa odcina się po kilka gałęzi [5 jak najmniejszych gałęzi, przy czym muszą mieć one igły z bieżącego roku (igły C) oraz igły z roku poprzedniego (igły C+1)] z wystawionej na działanie promieni słonecznych górnej części korony. Jeśli ta część drzewa jest niedostępna, należy wykorzystać część gałęzi pobranych do analizy listowia.

Plamistość spowodowaną chlorozą chlorotyczną punktuje się dla każdej klasy wiekowej igliwia [od roku bieżącego (C) do igieł trzyletnich (C+2)] w ujęciu procentowym w stosunku do całkowitej uszkodzonej powierzchni, poprzez zlokalizowanie wszystkich igieł jednej klasy wiekowej tworzącej tę powierzchnię, następnie przypisuje się temu odsetkowi odpowiadający wynik (klasę) zgodnie z poniższą tabelą.

Punktacja

Definicja

Brak uszkodzeń.

Zmienione jest 1–5 % powierzchni

Uszkodzonych jest 6–50 % powierzchni

Uszkodzone jest 51–100 % powierzchni

Punktacje obejmują klasę igliwia; w ten sposób dany gatunek będzie miał oddzielną punktację dla każdej z klas wiekowych C, C+1, C+2 itd. Punktacja końcowa dla pojedynczego drzewa będzie punktacją odpowiadającą średniemu odsetkowi uszkodzeń danej klasy wiekowej igliwia tego drzewa (otrzymuje się ją poprzez uśrednienie odsetka uszkodzeń dla wszystkich igieł z okółków danej klasy wiekowej tego drzewa). Na podobnej zasadzie ostatecznym wynikiem dla powierzchni będzie punktacja odpowiadająca średniemu odsetkowi uszkodzeń wszystkich badanych drzew.

III.6. Identyfikacja widocznych uszkodzeń spowodowanych przez ozon na (małych) drzewach, krzewach i gatunkach wieloletnich w obrębie LESS oraz (nieobowiązkowo) runa leśnego w obrębie powierzchni II rzędu

Dla oceny objawów gatunków małych drzew, krzewów oraz roślin zielnych w obrębie LESS oraz runa leśnego (nieobowiązkowo) w obrębie powierzchni II rzędu wymagane są następujące informacje dla każdej losowo wybranej przestrzennej jednostki pobierania próbek:

— nazwa naukowa oraz kod obecnych gatunków (małych) drzew, krzewów oraz roślin zielnych ze wskazaniem, czy wykazują one objawy czy nie,

— drzewa oraz krzewy ocenia się pojedynczo, rośliny pnące i zielne jako populacje,

— dane szacunkowe wyraża się zatem w postaci częstotliwości, wartości średnich i całkowitych:

— częstotliwość kwadratów obejmujących rośliny wykazujące objawy (% dotkniętej powierzchni, na której znajduje się roślinność porastająca skraj lasu),

— częstotliwość roślin wykazujących objawy (% gatunków wykazujących objawy względem całkowitej liczby gatunków porastających skraj lasu),

— średnia liczba gatunków wykazujących objawy,

— całkowita liczna gatunków wykazujących objawy,

— szacunki powinny być zgłaszane z przedziałami ufności na poziomie prawdopodobieństwa wynoszącym 95 %.

Warunki wilgotności gleby rejestruje się w obrębie LESS oraz podpowierzchni nieobowiązkowych. Należy pobrać próbki oraz zrobić zdjęcia każdego uszkodzonego gatunku zgodnie z zaleceniami technicznymi grupy roboczej ds. jakości otaczającego powietrza.

IV. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 35–37 zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 12

WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA OBSERWACJI FENOLOGICZNYCH NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Przeprowadzenie oceny fenologii zgodnie z art. 6 lit. c) na powierzchniach II rzędu nie jest obowiązkowe. W przypadku przeprowadzania oceny fenologii stosuje się poniższe przepisy.

Poniższe przepisy oparte są na zaleceniach technicznych zespołu ekspertów EKG ONZ ds. meteorologii i fenologii Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczania powietrza na lasy (ICP Forests). [Podaje się odesłania do podręcznika przygotowanego przez wyżej wymienioną grupę roboczą, w którym dostępne są informacje dodatkowe].

II. Zakres zastosowania

Badania pobieżnego na powierzchni oraz w strefie buforowej dokonuje się na tych powierzchniach II rzędu, na których przeprowadza się obserwacje meteorologiczne, pomiar osadzania oraz opadania ściółki.

III. Obserwacje i rejestracja na poziomie powierzchni

Dalsze informacje podstawowe na temat procesów ekologicznych oraz systemu wczesnego ostrzegania o zdarzeniach mających wpływ na stan drzew można uzyskać poprzez rejestrowanie najbardziej wyraźnych skutków zdarzeń biotycznych oraz abiotycznych (niszczących), a także zjawisk fenologicznych. Jest to szczególnie istotne z punktu widzenia oceny danych rzędu II na szczeblu krajowym.

Obserwacje oraz rejestracje powinny być łatwe i nieskomplikowane i powinny ograniczać się do:

— zrzucania liści, zmiany koloru oraz opadania liści/igliwia,

— uszkodzeń biotycznych (szkodniki oraz/lub choroby),

— uszkodzeń abiotycznych (np. mróz, wiatr, grad).

III.1. Miejsce obserwacji

Obserwacje powinny być przeprowadzane na samej powierzchni oraz/lub w strefie buforowej tych wszystkich powierzchni II rzędu, na których przeprowadzane są pomiary ciągłe.

III.2. Częstotliwość

Daty obserwacji mogą być zbieżne z pobieraniem próbek osadzania lub roztworu glebowego. W celu śledzenia zmian fenologicznych w okresie wzrostu obserwacje należy przeprowadzać przynajmniej co dwa tygodnie.

III.3. Obserwacja oraz rejestracja

W sferze zainteresowania pozostają wszystkie gatunki występujące na powierzchniach intensywnego monitorowania, jednakże priorytetowo należy traktować główne gatunki drzew występujące na danej powierzchni. Państwa członkowskie mogą włączyć do obserwacji więcej gatunków. W tym wypadku jednakże należy rejestrować dane dotyczące każdego gatunku oddzielnie. Należy rejestrować wyłącznie zdarzenia, które wystąpiły oraz/lub zmieniły swoją częstotliwość/intensywność od ostatniej wizytacji. W miarę występowania poszczególnych etapów zjawisk fenologicznych oceny należy powtarzać do zakończenia etapu.

IV. Intensywne monitorowanie zjawisk fenologicznych na poziomie pojedynczego drzewa

Fazy podlegające monitorowaniu (o ile występują w odniesieniu do danego gatunku) obejmują: pojawianie się liści/igliwia, pojawianie się wilków, wtórne zrzucanie liści, kwitnienie, jesienne zabarwienie, obumieranie liści/igliwia oraz opadanie liści/igliwia.

IV.1. Wybór gatunków i powierzchni

Priorytetowo traktować należy:

— te powierzchnie, na których wykonuje się (przynajmniej) pomiary meteorologiczne,

— najważniejszy gatunek na powierzchni, który już wcześniej został zgłoszony jako gatunek główny (można dodać inne gatunki na tej samej powierzchni).

IV.2. Kryteria wyboru drzew do pobierania próbek

Przyjmuje się następujące kryteria wyboru drzew:

Drzewa powinny zostać wybrane spośród tych, na których przeprowadza się ocenę stanu korony. Należy preferencyjnie traktować drzewa, które są wyraźnie widoczne z miejsca znajdującego się poza powierzchnią, ponieważ częste wchodzenie w celu obserwacji może negatywnie wpłynąć na stan runa znajdującego się na powierzchni.

W przypadku braku wystarczającej liczby drzew z widoczną koroną, konieczne będzie wybranie dodatkowych drzew z powierzchni lub strefy buforowej. W takim przypadku:

— drzewa te powinny być panujące lub współpanujące,

— preferuje się drzewa, na których których przeprowadza się (planuje się przeprowadzanie) okresowych pomiarów pierśnicy DBH oraz wysokości,

— nie włącza się do obserwacji drzew wybranych do pobierania próbek oraz analizy liści/igliwia.

Do pobierania próbek wybiera się 10–20 drzew znajdujących się na powierzchni. Wszystkie drzewa powinny być ponumerowane. Jeżeli drzewa już są ponumerowane (np. na potrzeby oceny stanu korony drzewa lub przyrostu) należy zachować oraz stosować istniejącą numerację.

Jeżeli wybrane drzewo obumrze lub zostanie usunięte, może zostać zastąpione. Nowo wybrane drzewo zostanie opisane nowym numerem, zarejestrowane i zgłoszone Komisji.

IV.3. Korona poddawana ocenie

Najlepiej, aby szczyt korony (luźna korona) był widoczny z jednego punktu obserwacyjnego. Jeżeli nie jest to możliwe, ocenie może zostać poddana środkowa część korony. W kolejnych badaniach fenologicznych dokonywanych w ciągu całego roku oraz w latach następnych należy uwzględnić tę samą część korony.

IV.4. Kierunek oceny

Kierunek, z którego przeprowadza się obserwacje pojedynczych drzew, powinnien być za każdym razem ten sam. Powinien być on zarejestrowany z wykorzystaniem systemu ośmioklasowego w momencie wyboru drzew, a następnie zgłoszony na formularzu 12a. Jakakolwiek zmiana powinna również zostać zapisana i zgłoszona.

IV.5. Częstotliwość obserwacji

W trakcie okresów trwających od początku do końca odnośnych faz fenologicznych obserwacje przeprowadzać należy cotygodniowo w tym samym dniu tygodnia.

IV.6. Monitorowane faz

Zasadniczo z punktu widzenia monitorowania fenologicznego istotne są wszystkie fazy fenologiczne. Jednakże z praktycznego punktu widzenia (np. z punktu widzenia nakładów finansowych, łatwości i wiarygodności monitorowania, porównywalności w całej Europie, porównywalności z innymi badaniami, takimi jak badania stanu koron drzew) konieczne jest skupienie uwagi na ograniczonej liczbie faz oraz na głównych gatunkach lub grupach gatunków.

Rozróżnia się między gatunkami drzew iglastych i drzew liściastych:

Drzewa iglaste

Drzewa liściaste

Pojawianie się igieł

Rozwijanie się liści

Wilki

Wtórne zrzucanie liści

Kwitnienie

Zabarwienie jesienne

Obumieranie oraz opadanie liści

Dla fazy kwitnienia rejestruje się wyłącznie początkową fazę otwierania kwiatów męskich (charakteryzującą się zrzucaniem pyłku), natomiast pozostałe fazy rejestruje się ilościowo. Dodatkowo należy odnotować uszkodzenia igliwia, liści oraz kwiatów spowodowane późnymi przymrozkami, a także ich intensywność. Definicje oraz sposób określania poszczególnych faz opisano poniżej.

V. Dodatkowe techniki monitorowania

Dzięki dodatkowym technikom (pobieranie opadu ściółki lub pomiar zmian w średnicy pnia przy pomocy opaski) można uzyskać informacje dodatkowe i uzupełniające.

Pobieranie próbek opadu ściółki dostarcza danych ilościowych, np. o kwitnieniu, produkcji nasion, utratcie liści/igliwia itp.

Opaska do pomiaru zmian średnicy pnia: ciągły pomiar zmian w obwodzie może dostarczyć informacji na temat początku oraz końca fazy wzrostu oraz reakcji drzewa na uciążliwe zjawiska.

Badania składu chemicznego opadu na powierzchnię gruntu mogą dostarczyć informacji na temat występowania faz fenologicznych poprzez zmiany w obiegu substancji odżywczych.

VI. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 38–40 zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 13

DANE SZCZEGÓŁOWE DOTYCZĄCE PRZEKAZYWANIA OGÓLNYCH INFORMACJI W SPRAWIE MONITOROWANIA STOSOWANYCH METOD I WYNIKÓW OCENY/INTERPRETACJI UZYSKANYCH NA POZIOMIE KRAJOWYM

I. Uwagi ogólne

W uzupełnieniu danych przekazywanych na podstawie art. 15 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003 państwa członkowskie przygotowują oraz przedstawiają Komisji dokument zawierający ogólne informacje na temat stosowanych metod monitorowania powierzchni rzędu I oraz rzędu II (sprawozdanie towarzyszące danym, STD).

STD składa się z dwóch części: części opisującej zastosowane metody pobierania próbek, wykorzystywany sprzęt, zawierającej oceny, analizy itp. (patrz: dane szczegółowe w ust. II.1) i części traktującej o napotkanych sytuacjach wyjątkowych lub powodujących zakłócenia (patrz: dane szczegółowe w ust. II.2).

II. Sprawozdanie towarzyszące danym

II.1. Część STD opisująca zastosowane metody itd.

Ta część STD opisuje zastosowane metody pobierania próbek, stosowany sprzęt, metody dokonywania oceny, analizy itd. Podaje się następujące szczegóły:

Metody inwentaryzacji/pobierania próbek

W wielu badaniach prowadzonych w ramach programu „Forest Focus” istnieje duża dowolność w wyborze sprzętu, określaniu głębokości pobierania próbek, wyboru terminu, intensywności badania itd. Podaje się szczegółowe dane dotyczące zastosowanego sprzętu, głębokości pobierania próbek, wyboru terminu i częstotliwości badania/pobierania próbek. Każdorazowo przy pobieraniu próbek podaje się szczegółowe dane na temat tego pobrania, włącznie z informacją o składowaniu i transporcie próbek.

Podaje się krótki opis każdego ze stosowanych pomiarów kontrolnych.

Metody analizy i obliczania wyników

Jeżeli chodzi o analizę próbek, podaje się dane szczegółowe dotyczące przygotowywania próbek i metod stosowanych w analizie. Podaje się szczegółowe informacje dotyczące stosowanych metod, włącznie z umożliwiającymi (ponowne) obliczanie otrzymywanych danych. Podaje się skrócony opis każdego za stosowanych pomiarów kontrolnych (badanie pierścieni przyrostu itd.).

Informacje dostarczone na wymienionym kwestionariuszu STD zachowują ważność przez wszystkie lata, aż do czasu, gdy zostaną zmienione stosowane metody.

Szczególną uwagę poświęca się obserwowaniu i dokumentowaniu zmian w zakresie stosowanych metod prowadzenia inwentaryzacji, transportu i analizy. Ustala się i szczegółowo wyjaśnia różnice regionalne (np. korzystanie z różnych laboratoriów w celu wyknoania analiz).

II.2. Część STD traktująca o napotkanych sytuacjach wyjątkowych i powodujących zakłócenia (coroczne STD)

W uzupełnieniu informacji ogólnych w sprawie stosowanych metod opisanych przy wykorzystaniu kwestionariusza STD, należy opisać specyficzne problemy, wyjątki, zakłócenia i problemy związane z potwierdzaniem składanych corocznie danych.

Wyjątki i zakłócenia

Należy zgłosić wyjątkowe sytuacje i poważne zakłócenia rutynowych działań. Oprócz opisu stosowanych metod pobierania próbek, analizy itd., przedstawionych w kwestionariuszu STD, niezbędne jest prawidłowe udokumentowanie wyjątków, sytuacji szczególnych i zaistniałych zakłóceń. Będzie to dokumentowane w rocznym sprawozdaniu STD i przedkładane Komisji wraz z dostarczanymi danymi.

Zatwierdzanie danych, zarządzanie danymi i jakość danych

Podaje się informacje o obowiązujących procedurach stosowanych w kontroli danych, włącznie z limitami odrzucanych danych (kontrole wiarygodności itd.) jak również procedury stosowane przy kontroli spójności zestawień danych krajowych.

W przypadku występowania luk w danych w niektórych przypadkach można dokonać szacunków na podstawie wyników z innych źródeł. Dane szacunkowe są odpowiednio oznaczane, a przyjmowane założenia są starannie dokumentowane.

Ponadto należy podać opis zastosowanych metod w świetle zapewnienia jakości oraz kontroli jakości.

O ile wystąpi taka potrzeba, Komisja może zażądać od państw członkowskich przedstawienia dalszych informacji przy użyciu rocznych kwestionariuszy STD.

ROZDZIAŁ 14

WSPÓLNE INSTRUKCJE W ZAKRESIE PRZEDSTAWIANIA WYNIKÓW ORAZ FORMATÓW DANYCH

I. Ogólne informacje techniczne dotyczące przekazywania danych

I.1. Wymogi dotyczące sprzętu komputerowego

Nośnikiem przekazywanych danych są dyskietki 3,5-calowe (DSDD lub HD) lub CD-ROM. Jeżeli istnieje możliwość wykorzystania urządzeń transferu danych elektronicznych, państwa członkowskie powinny z nich korzystać począwszy od 2005 r.

I.2. Wymogi dotyczące oprogramownia, format danych

Dyskietki muszą być sformatowane w odpowiedniej gęstości (DSDD = mała gęstość i HD = duża gęstość), z wykorzystaniem DOS 2.1 lub późniejszej wersji i muszą być w 100 % kompatybilne z IBM. Wszelkie informacje znajdujące się na dyskietce lub na dysku CD-ROM muszą być zapisane w kodzie ASCII, zgodnie ze strukturą określoną w tabelach zawartych w pkt V.

I.3. Pliki danych

Każda dyskietka (lub zestaw dyskietek) powinna zawierać pliki dotyczące powierzchni oraz danych; plik z podsumowaniem informacji na temat powierzchni (plik dotyczący powierzchni) oraz plik(-i) zawierający(-e) wyniki inwentaryzacji dla badania (pliki zawierające dane).

II. Zatwierdzanie danych i zarządzanie danymi

Podaje się informacje o obowiązujących procedurach stosowanych w kontroli jakości danych, włącznie z limitami odrzucanych danych (kontrole wiarygodności), jak również procedury stosowane przy kontroli spójności zestawień danych krajowych.

III. Roczne sprawozdanie z postępów poczynionych w zakresie dokonywania interpretacji/oceny wyników na poziomie krajowym

Sprawozdanie to dostarcza informacji o postępach czynionych na poziomie krajowym w zakresie dokonywania interpretacji/oceny wyników. W odniesieniu do interpretacji/oceny wyników na poziomie krajowym podaje się następujące dane szczegółowe:

Państwa członkowskie dokonują oceny i interpretacji danych monitorowanych na poziomie krajowym.

Państwa członkowskie mają swobodę podejmowania decyzji, jakiego rodzaju oceny i interpretacji dokonują na poziomie krajowym i zgłaszają to Komisji.

IV. Terminy dla składania STD i sprawozdania w sprawie postępów poczynionych w zakresie dokonywania interpretacji/oceny wyników na poziomie krajowym

IV.1. Terminy dla składania STD

Kwestionariusz STD jest wypełniany i dostarczany Komisji wraz z dostarczeniem pierwszych danych. Jeżeli miała miejsce zmiana w zakresie stosowanych metod, podawana jest odpowiednia informacja o tych zmianach. Część STD, dotycząca opisu zaistniałych zakłóceń i wyjątków, dostarczana jest Komisji wraz z danymi rocznymi.

IV.2. Termin dostarczania sprawozdania z postępów dokonanych na poziomie krajowym w zakresie dokonywania interpretacji/oceny wyników

Sprawozdania z postępów dokonanych na poziomie krajowym w zakresie dokonywania interpretacji/oceny wyników są przekazywane Komisji do dnia 31 grudnia każdego roku.

V. Przedkładanie danych w formacie cyfrowym – formularze

Ocena/treść informacji

Numer/nazwa formularza

Sieć

Założenie

XXGENER. PLT: Informacje na temat rzędu powierzchni

Założenie

Inne obserwacje na powierzchni w ramach intensywnego monitorowania ekosystemów leśnych

Korona

XX1993.PLO: Informacje na temat rzędu powierzchni

Korona

XX1993.TRE NEW: Informacje na temat poziomu drzewa

Korona

Zawartość pliku z infomacjami na temat rzędu powierzchni do wykorzystania w połączeniu z inwentaryzacją żywotności drzewa rzędu I

Korona

XX1996.PLT (TCP): Zawartość pliku z informacjami na temat rzędu powierzchni do wykorzystania przy ocenie koron drzew

Korona

XX1996.TRM (TC1): Zawartość pliku z informacjami o poziomie drzewa (obowiązkowe) do wykorzystania przy ocenie stanu drzewa

Korona

XX2004.TRO: Zawartość pliku z informacjami o poziomie drzewa (nieobowiązkowe) do wykorzystania przy ocenie stanu drzewa

Listowie

XX1996.PLF: Zawartość zredukowanego pliku do wykorzystania w połączeniu z badaniem składu chemicznego igliwia i liści

Listowie

XX1996.FOM: Zawartość pliku z informacjami na temat analizy listowia (obowiązkowe)

Listowie

XX1996.FOO: Zawartość pliku z informacjami na temat analizy listowia (nieobowiązkowe)

Przyrost

XX1993.PLI: Zawartość zredukowanego pliku z danymi o powierzchni do wykorzystania przy badaniu przyrostu

Przyrost

XX1996.IPM: Zawartość pliku z informacjami na temat przyrostu – pomiary okresowe

Przyrost

XX1996.IRA: Zawartość pliku z informacjami na temat przyrostu – analiza pierścieni przyrostu drzewa i krążków wyciętych ze strzał (nieobowiązkowe)

Przyrost

XX1996.IEV: Zawartość ocenionych danych na temat przyrostu (nieobowiązkowe)

Przyrost

XX2002.INV: Zawartość zredukowanego pliku z danymi o powierzchni do wykorzystania przy przedstawianiu informacji na temat objętości powierzchni

Osadzanie

XX1996.PLD: Zawartość zredukowanego pliku z danymi o powierzchni do wykorzystania w połączeniu z pomiarami osadzania

Osadzanie

XX1996.DEM: Zawartość pliku zawierającego dane na temat pomiarów osadzania (obowiązkowe)

Osadzanie

XX1996.DEO: Zawartość pliku zawierającego dane na temat pomiarów osadzania (nieobowiązkowe)

Czynniki meteorologiczne

XX1996.PLM: Zawartość zredukowanego pliku z danymi o powierzchni do wykorzystania w połączeniu z pomiarami meteorologicznymi

Czynniki meteorologiczne

XX1996.MEM: Zawartość pliku zawierającego pomiary meteorologiczne (obowiązkowe)

Czynniki meteorologiczne

XX1996.MEO: Zawartość pliku zawierającego pomiary meteorologiczne (nieobowiązkowe)

Czynniki meteorologiczne

XX1996.MEC: Zawartość pliku z informacjami klimatycznymi (nieobowiązkowe)

Roztwór glebowy

XX1996.PSS: Zawartość zredukowanego pliku z danymi o powierzchni do wykorzystania w połączeniu z pomiarami roztworu glebowego

Roztwór glebowy

XX1996.SSM: Zawartość pliku zawierającego pomiary roztworu glebowego (obowiązkowe)

Roztwór glebowy

XX1996.SSO: Zawartość pliku zawierającego pomiary roztworu glebowego (nieobowiązkowe)

Runo leśne

XX1997.PLV: Zawartość zredukowanego pliku z danymi o powierzchni do wykorzystania w połączeniu z badaniem runa leśnego

Runo leśne

XX1996.VEM: Zawartość pliku z informacjami na temat runa leśnego

Opad ściółki

XX1996.LFP: Zawartość zredukowanego pliku z danymi o powierzchni do wykorzystania w połączeniu z badaniem opadu ściółki

Opad ściółki

XX2002.LFM: Zawartość pliku z informacjami na temat analizy opadu ściółki (obowiązkowe)

Opad ściółki

XX2002.LFO: Zawartość pliku z informacjami na temat analizy opadu ściółki (nieobowiązkowe)

Ozon

XX2000.pac: Jakość otaczającego powietrza: Ozon

Ozon

XX2000.pps: Jakość otaczającego powietrza: Ozon

Ozon

XX2000.aqm: Jakość otaczającego powietrza: Ozon

Uszkodzenia spowodowane przez ozon

XX2004.PLL: Ocena uszkodzeń spowodowanych przez ozon

Uszkodzenia spowodowane przez ozon

XX2004.LTF: Ocena uszkodzeń spowodowanych przez ozon

Uszkodzenia spowodowane przez ozon

XX2004.LSS: Ocena uszkodzeń spowodowanych przez ozon

Fenologia

XX2004.PLP: Formularz rejestracji drzew wybranych do intensywnego monitorowania zjawisk fenologicznych

Fenologia

XX2004.PHE: Zjawiska fenologiczne oraz zdarzenia biotyczne i abiotyczne (niszczące) (poziom powierzchni – ekstensywne)

Fenologia

XX2004.PHI: Rejestracja zjawisk fenologicznych oraz zdarzeń biotycznych i abiotycznych (niszczących) (poziom drzewa – intensywne)

Formularze:

[Formularze są dostępne wyłącznie w formacie programu Excel].

ROZDZIAŁ 15

LISTA KODÓW I OBJAŚNIENIA DLA DANYCH Z BADAŃ RZĘDU I ORAZ RZĘDU II

Do przekazywania danych zebranych z sieci rzędów I i II na podstawie rozporządzenia (WE) nr 2152/2003 stosuje się następujące instrukcje i kody. Zmiany dotyczące poszczególnych lat sprawozdawczych znajdują się w sprawozdaniach dotyczących specyfikacji technicznych, publikowanych przez Wspólne Centrum Badawcze.

Ogólne informacje o powierzchni

1) Kraj

Francja

Belgia

Niderlandy

Niemcy

Włochy

Zjednoczone Królestwo

Irlandia

Dania

Grecja

Portugalia

Hiszpania

Luksemburg

Szwecja

Austria

Finlandia

Szwajcaria

Węgry

Rumunia

Polska

Słowacja

Norwegia

Litwa

Chorwacja

Republika Czeska

Estonia

Słowenia

Mołdawia

Rosja

Bułgaria

Łotwa

Cypr

2) Numer powierzchni obserwacyjnej

Numer powierzchni obserwacyjnej odpowiada unikatowemu numerowi nadanemu stałej powierzchni podczas dokonywania wyboru lub jej zakładania.

3) Data obserwacji, oceny, analizy

Daty należy uzupełniać w następującej kolejności: dzień, miesiąc i rok:

Dzień

Miesiąc

Rok

4) Współrzędne szerokości/długości geograficznej

Należy podać wszystkie sześć cyfr współrzędnych szerokości i długości geograficznej środka powierzchni obserwacyjnej, np.:

+/–

Stopnie

Minuty

Sekundy

szerokość geograficzna

długość geograficzna

– 0

Pierwsze pole służy do wskazania znaku współrzędnej: + lub –.

5) Zaopatrzenie w wodę głównych gatunków (wartość szacunkowa)

niewystarczająca

wystarczająca

nadmierna

6) Rodzaj próchnicy

mull

moder

mor

anmor

torf

pozostałe

butwina

7) Wysokość

≤ 50 m

51—100 m

101—150 m

151—200 m

201—250 m

251—300 m

301—350 m

351—400 m

401—450 m

451—500 m

501—550 m

551—600 m

601—650 m

651—700 m

701—750 m

751—800 m

801—850 m

851—900 m

901—950 m

951—1 000 m

1 001—1 050 m

1 051—1 100 m

1 101—1 150 m

1 151—1 200 m

1 201—1 250 m

1 251—1 300 m

1 301—1 350 m

1 351—1 400 m

1 401—1 450 m

1 451—1 500 m

1 501—1 550 m

1 551—1 600 m

1 601—1 650 m

1 651—1 700 m

1 701—1 750 m

1 751—1 800 m

1 801—1 850 m

1 851—1 900 m

1 901—1 950 m

1 951—2 000 m

2 001—2 050 m

2 051—2 100 m

2 101—2 150 m

2 151—2 200 m

2 201—2 250 m

2 251—2 300 m

2 301—2 350 m

2 351—2 400 m

2 401—2 450 m

2 451—2 500 m

> 2 500 m

8) Orientacja

brak

9) Średni wiek panującego piętra (w latach)

≤ 20

21–40

41–60

61–80

81–100

101–120

> 120

Drzewostany nieregularne

10) Jednostki glebowe

Fluvisols

101

Eutric Fluvisols

102

Calcaric Fluvisols

103

Dystric Fluvisols

104

Mollic Fluvisols

105

Umbric Fluvisols

106

Thionic Fluvisols

107

Salic Fluvisols

Gleysols

108

Eutric Gleysols

109

Calcic Gleysols

110

Dystric Gleysols

111

Andic Gleysols

112

Mollic Gleysols

113

Umbric Gleysols

114

Thionic Gleysols

115

Gelic Gleysols

Regosols

116

Eutric Regosols

117

Calcaric Regosols

118

Gypsic Regosols

119

Dystric Regosols

120

Umbric Regosols

121

Gelic Regosols

Leptosols

122

Eutric Leptosols

123

Dystric Leptosols

124

Rendzic Leptosols

125

Mollic Leptosols

126

Umbric Leptosols

127

Lithic Leptosols

128

Gelic Leptosols

Arenosols

129

Haplic Arenosols

130

Cambic Arenosols

131

Luvic Arenosols

132

Ferralic Arenosols

133

Albic Arenosols

134

Calcaric Arenosols

135

Gleyic Arenosols

Andosols

136

Haplic Andosols

137

Mollic Andosols

138

Umbric Andosols

139

Vitric Andosols

140

Gleyic Andosols

141

Gelic Andosols

Vertisols

142

Eutric Vertisols

143

Dystric Vertisols

144

Calcic Vertisols

145

Gypsic Vertisols

Cambisols

146

Eutric Cambisols

147

Dystric Cambisols

148

Humic Cambisols

149

Calcaric Cambisols

150

Chromic Cambisols

151

Vertic Cambisols

152

Ferralic Cambisols

153

Gleyic Cambisols

154

Gelic Cambisols

Calcisols

155

Haplic Calcisols

156

Luvic Calcisols

157

Petric Calcisols

Gypsisols

158

Haplic Gypsisols

159

Calcic Gypsisols

160

Luvic Gypsisols

161

Petric Gypsisols

Solonetz

162

Haplic Solonetz

163

Mollic Solonetz

164

Calcic Solonetz

165

Gypsic Solonetz

166

Stagnic Solonetz

167

Gleyic Solonetz

Solonchaks

168

Haplic Solonchaks

169

Mollic Solonchaks

170

Calcic Solonchaks

171

Gypsic Solonchaks

172

Sodic Solonchaks

173

Gleyic Solonchaks

174

Gelic Solonchaks

Kastanozems

175

Haplic Kastanozems

176

Luvic Kastanozems

177

Calcic Kastanozems

178

Gypsic Kastanozems

Chernozems

179

Haplic Chernozems

180

Calcic Chernozems

181

Luvic Chernozems

182

Glossic Chernozems

183

Gleyic Chernozems

Phaeozems

184

Haplic Phaeozems

185

Calcaric Phaeozems

186

Luvic Phaeozems

187

Stagnic Phaeozems

188

Gleyic Phaeozems

Greyzems

189

Haplic Greyzems

190

Gleyic Greyzems

Luvisols

191

Haplic Luvisols

192

Ferric Luvisols

193

Chromic Luvisols

194

Calcic Luvisols

195

Vertic Luvisols

196

Albic Luvisols

197

Stagnic Luvisols

198

Gleyic Luvisols

Lixisols

199

Haplic Lixisols

200

Ferric Lixisols

201

Plinthic Lixisols

202

Albic Lixisols

203

Stagnic Lixisols

204

Gleyic Lixisols

Planosols

205

Eutric Planosols

206

Dystric Planosols

207

Mollic Planosols

208

Umbric Planosols

209

Gelic Planosols

Podzoluvisols

210

Eutric Podzoluvisols

211

Dystric Podzoluvisols

212

Stagnic Podzoluvisols

213

Gleyic Podzoluvisols

214

Gelic Podzoluvisols

Podzols

215

Haplic Podzols

216

Cambic Podzols

217

Ferric Podzols

218

Carbic Podzols

219

Gleyic Podzols

220

Gelic Podzols

Acrisols

221

Haplic Acrisols

222

Ferric Acrisols

223

Humic Acrisols

224

Plinthic Acrisols

225

Gleyic Acrisols

Alisols

226

Haplic Alisols

227

Ferric Alisols

228

Humic Alisols

229

Plinthic Alisols

230

Stagnic Alisols

231

Gleyic Alisols

Nitisols

232

Haplic Nitisols

233

Rhodic Nitisols

234

Humic Nitisols

Ferralsols

235

Haplic Ferralsols

236

Xanthic Ferralsols

237

Rhodic Ferralsols

238

Humic Ferralsols

239

Geric Ferralsols

240

Plinthic Ferralsols

Plinthosols

241

Eutric Plinthosols

242

Dystric Plinthosols

243

Humic Plinthosols

244

Albic Plinthosols

Histosols

245

Folic Histosols

246

Terric Histosols

247

Fibric Histosols

248

Thionic Histosols

249

Gelic Histosols

Anthrosols

250

Aric Anthrosols

251

Fimic Anthrosols

252

Cumulic Anthrosols

253

Urbic Anthrosols

11) Całkowita wielkość powierzchni, wielkość podpowierzchni

Całkowitą wielkość powierzchni lub rozmiar podpowierzchni należy podać z dokładnością do 0,0001 ha.

12) Liczba drzew na całej powierzchni

Próba drzew w badaniach obu rzędów obejmuje wszystkie gatunki drzew, pod warunkiem że drzewa mają minimalną wysokość 60 cm.

13) Wartość szacunkowa wydajności

Wartość szacunkowa wydajności składa się z szacunkowej wartości względnej i bezwzględnej.

Bezwzględną wartość szacunkową stanowi średnia szacunkowa wydajność z całego czasu życia drzewostanu. Wydajność względna wskazuje, czy szacunkową wydajność bezwzględną należy uznać za niską, w normie lub wysoką dla danego drzewostanu. Należy stosować następujące kody:

Kod wydajności bezwzględnej

Kod wydajności względnej

0 = 0,0–2,5 m3 na hektar rocznie

1 = niska

1 = 2,5–7,5 m3 na hektar rocznie

2 = w normie

2 = 7,5–12,5 m3 na hektar rocznie

3 = wysoka

3 = 12,5–17,5 m3 na hektar rocznie

4 = 17,5–22,5 m3 na hektar rocznie

5 = > 22,5 m3 na hektar rocznie

14) Inne uwagi

W tej rubryce podaje się istotne informacje dotyczące powierzchni.

Ogólne informacje o rzędzie drzew

15) Numer drzewa próbnego

Numerem drzewa jest numer, który został przypisany drzewu podczas zakładania powierzchni.

16) Gatunki (odniesienie do Flora Europaea)

Liściaste (* = gatunki do wykorzystania przy inwentaryzacji ulistnienia)

001

Acer campestre *

002

Acer monspessulanum *

003

Acer opalus

004

Acer platanoides

005

Acer pseudoplatanus *

006

Alnus cordata *

007

Alnus glutinosa *

008

Alnus incana

009

Alnus viridis

010

Betula pendula *

011

Betula pubescens *

012

Buxus sempervirens

013

Carpinus betulus *

014

Carpinus orientalis

015

Castanea sativa (C. vesca) *

016

Corylus avellana *

017

Eucalyptus sp. *

018

Fagus moesiaca *

019

Fagus orientalis

020

Fagus sylvatica *

021

Fraxinus angustifolia

spp. oxycarpa (F. oxyphylla) *

022

Fraxinus excelsior *

023

Fraxius ornus *

024

Ilex aquifolium

025

Juglans nigra

026

Juglans regia

027

Malus domestica

028

Olea europaea *

029

Ostrya carpinifolia *

030

Platanus orientalis

031

Populus alba

032

Populus canescens

033

Populus hybrides *

034

Populus nigra *

035

Populus tremula *

036

Prunus avium *

037

Prunus dulcis (Amygdalus communis)

038

Prunus padus

039

Prunus serotina

040

Pyrus communis

041

Quercus cerris *

042

Quercus coccifera (Q. calliprinos) *

043

Quercus faginea *

044

Quercus frainetto (Q. conferta) *

045

Quercus fruticosa (Q. lusitanica)

046

Quercus ilex *

047

Quercus macrolepis (Q. aegilops)

048

Quercus petraea *

049

Quercus pubescens *

050

Quercus pyrenaica (Q. toza) *

051

Quercus robur (Q. peduculata) *

052

Quercus rotundifolia *

053

Quercus rubra *

054

Quercus suber *

055

Quercus trojana

056

Robinia pseudoacacia *

057

Salix alba

058

Salix caprea

059

Salix cinerea

060

Salix eleagnos

061

Salix fragilis

062

Salix sp.

063

Sorbus aria

064

Sorbus aucuparia

065

Sorbus domestica

066

Sorbus torminalis

067

Tamarix africana

068

Tilia cordata

069

Tilia platyphyllos

070

Ulmus glabra (U. scabra, U. montana)

071

Ulmus laevis (U. effusa)

072

Ulmus minor (U. campestris, U. carpinifolia)

073

Arbutus unedo

074

Arbutus andrachne

075

Ceratonia siliqua

076

Cercis siliquastrum

077

Erica arborea

078

Erica scoparia

079

Erica manipuliflora

080

Laurus nobilis

081

Myrtus communis

082

Phillyrea latifolia

083

Phillyrea angustifolia

084

Pistacia lentiscus

085

Pistacia terebinthus

086

Rhamnus oleoides

087

Rhamnus alaternus

099

Inne drzewa liściaste

Iglaste (* = gatunki do wykorzystania przy inwentaryzacji igliwia)

100

Abies alba *

101

Abies borisii-regis *

102

Abies cephalonica *

103

Abies grandis

104

Abies nordmanniana

105

Abies pinsapo

106

Abies procera

107

Cedrus atlantica

108

Cedrus deodara

109

Cupressus lusitanica

110

Cupressus sempervirens

111

Juniperus communis

112

Juniperus oxycedrus *

113

Juniperus phoenicea

114

Juniperus sabina

115

Juniperus thurifera *

116

Larix decidua *

117

Larix kaempferi (L. leptolepis)

118

Picea abies (P. excelsa) *

119

Picea omorika

120

Picea sitchensis *

121

Pinus brutia *

122

Pinus canariensis

123

Pinus cembra

124

Pinus contorta *

125

Pinus halepensis *

126

Pinus heldreichii

127

Pinus leucodermis

128

Pinus mugo (P. montana)

129

Pinus nigra *

130

Pinus pinaster *

131

Pinus pinea *

132

Pinus radiata (P. insignis) *

133

Pinus strobus

134

Pinus sylvestris *

135

Pinus uncinata *

136

Pseudotsuga menziesii *

137

Taxus baccata

138

Thuya sp.

139

Tsuga sp.

199

Inne drzewa iglaste

Informacje dotyczące badania stanu korony i pomiarów przyrostowych

17) Defoliacja

Stopień defoliacji dla każdego drzewa próbnego wyrażony w procentach (w odstępach co 5 %) w porównaniu z drzewem o pełnym ulistnieniu. Stosuje się procent rzeczywisty.

0 %

1–5 %

6–10 %

11–15 %

itd.

18) Kody odbarwienia

brak odbarwienia (0–10 %)

lekkie odbarwienie (11–25 %)

umiarkowane odbarwienie (26–60 %)

poważne odbarwienie (> 60 %)

drzewo martwe

19) Identyfikacja rodzaju uszkodzenia

W miarę możliwości należy podać dokładniejsze informacje na temat rodzaju uszkodzenia, np. w przypadku owadów: gatunek lub rodzina (np. „kornikowate”).

20) Narażenie na oddziaływanie czynników zewnętrznych

brak szczególnego narażenia na odziaływanie czynników zewnętrznych (powierzchnia usytuowana w obrębie większego obszaru leśnego o rzeźbie terenu ukształtowanej słabo lub w niewielkim stopniu)

ograniczone narażenie na oddziaływanie czynników zewnętrznych (powierzchnie w pobliżu brzegu lasu, na zboczach itp.)

powierzchnie poważnie narażone na oddziaływanie czynników zewnętrznych (na szczytach gór itp.)

21) Usuwanie i obumieranie

Kod 0: drzewo żywe i nadające się do pomiaru (nowe, uwaga: kod ten różni się od braku wartości)

drzewo żywe, w obecnej i poprzedniej inwentaryzacji (dawniej puste)

nowe drzewo żywe

żywe drzewo (obecne, ale nie oceniane w poprzedniej inwentaryzacji)

Kod 1-: drzewo usunięte, którego nie ma

planowana utylizacja (jak w CC)

utylizacja z przyczyn biotycznych (jak w CC)

utylizacja z przyczyn abiotycznych (jak w CC)

ścięte, przyczyna nieznana

nieznana przyczyna zniknięcia (jak w CC)

Kod 2-: drzewo ciągle żywe i stojące, ale nie wykonano pomiarów korony drzewa ani pomiarów wysokości, nie powinno być wykorzystywane do obliczeń drzewostanu lub wzrostu

drzewo przekrzywione lub wiszące (jak w CC)

nie dotyczy, zamiast tego należy wykorzystać 24 lub 25

nie dotyczy

złamanie końcówki(-ek) drzewa (pędu)

drzewo nieujęte w próbie przyrostu wysokości

inne przyczyny, wyszczególnić

Kod 3-: drzewo stojące martwe (przynajmniej 1,3 m wysokości)

drzewo o nienaruszonej koronie, przyczyny biotyczne (jak w CC)

drzewo o nienaruszonej koronie, przyczyny abiotyczne (jak w CC)

uszkodzenie korony

uszkodzenie strzały, poniżej podstawy korony i powyżej 1,3 m

drzewo o nienaruszonej koronie, nieznana przyczyna obumarcia (jak w CC)

Kod 4-: drzewo powalone żywe lub martwe (wysokość poniżej 1,3 m lub strzała lub korona dotyka ziemi w jednym miejscu)

przyczyny abiotyczne (jak w CC)

przyczyny biotyczne (jak w CC)

nieznana przyczyna (jak w CC)

Uwagi:

— klasa 22 jest stosowana tylko w krajach, które nie rejestrują drzew z uszkodzeniami korony powyżej 50 %

— klasa 23 jest wyłącznie stosowana w krajach, które ograniczają pobieranie próbek do klas Krafta 1, 2 i 3

22) Klasa drzewostanu

pojedyncze drzewa górujące (włączając w to drzewa wolnostojące) – drzewa z górną koroną wystającą ponad główny poziom okapu lasu

drzewa panujące – drzewa z koronami tworzącymi główny poziom okapu lasu

drzewa współpanujące – drzewa sięgające do głównego poziomu okapu i otrzymujące światło z góry, ale krótsze niż 1 lub 2

opanowane – drzewa z koronami poniżej głównego poziomu okapu, nieotrzymujące bezpośredniego światła z góry

23) Zwartość korony

korona znacznie odkształcona (z powodu zacienienia lub z przyczyn fizycznych) z jednej strony

korona znacznie odkształcona (z powodu zacienienia lub z przyczyn fizycznych) z dwóch stron

korona znacznie odkształcona (z powodu zacienienia lub z przyczyn fizycznych) z trzech stron

korona znacznie odkształcona (z powodu zacienienia lub z przyczyn fizycznych) z czterech stron

korona rozwinięta w pełnym oświetleniu lub bez śladu skutków zacienienia

drzewa opanowane

24) Widoczność

widoczna jest cała korona

korona widoczna tylko częściowo

korona widoczna tylko przy oświetleniu od tyłu (tj. w konturach)

korona niewidoczna

25) Pierśnica (DBH)

Pierśnica (na wys. 1,30 m) wraz z korą z dokładnością do 0,1 cm

Jeśli korzysta się ze średnicomierza, należy podać jedną wartość. Jeśli wykorzystuje się suwmiarkę, należy ustalić i zawrzeć w sprawozdaniu maksymalną i minimalną średnicę z uwzględnieniem kory (średnica 1 i średnica 2).

26) Kora

Grubość kory na wysokości 1,30 m wyrażona w centymetrach, z dokładnością do jednego miejsca po przecinku.

27) Wysokość drzewa

Wysokość drzewa wyrażona w metrach i zaokrąglona z dokładnością do 0,1 m.

28) Miąższość drzewa

Miąższość drzewa można oszacować na podstawie zmierzonej średnicy (średnic) oraz wysokości, z wykorzystaniem lokalnie znanych współczynników lub aktualnych tabel miąższości. Miąższość drzewa należy wyrazić w metrach sześciennych (m3) z dokładnością do trzech miejsc po przecinku.

29) Wysokość do korony drzewa

Wysokość do korony drzewa zaokrągloną z dokładnością do 0,1 m ustala się do wysokości najniższej żywej gałęzi, z pominięciem pędów odroślowych.

30) Długość korony drzewa

Długość korony drzewa zaokrągloną z dokładnością do 0,1 m ustala się od końca pnia do najniższej żywej gałęzi, z pominięciem pędów odroślowych.

31) Szerokość korony drzewa

Średnią szerokość korony drzewa ustala się, obliczając średnią z co najmniej czterech promieni korony, pomnożonych przez dwa, zaokrąglając ją z dokładnością do 0,1 m.

32) Średnica pod korą

Rzeczywistą średnicę pod korą oblicza się, odejmując szerokość kory po obu stronach drzewa od średnicy drzewa mierzonej z uwzględnieniem kory. Rzeczywistą średnicę pod korą sprzed pięciu lat oblicza się, odejmując przyrost w ostatnich pięciu latach po obu stronach drzewa od średnicy drzewa pod korą. Średnica drzewa pod korą wyrażana jest z dokładnością do 0,1 cm.

33) Powierzchnia poprzecznego przekroju drzew przypadająca na powierzchnię

Rzeczywista powierzchnia poprzecznego przekroju drzew przypadająca na powierzchnię obliczana jest jako całkowita powierzchnia poprzecznego przekroju wszystkich drzew występujących na tej powierzchni. Rzeczywista powierzchnia przekroju poprzecznego drzew sprzed pięciu lat obliczana jest na podstawie szacowanej średnicy pod korą wszystkich drzew sprzed pięciu lat. Powierzchnia poprzecznego przekroju drzew przypadająca na powierzchnię wyrażana jest z dokładnością do 0,1 m2.

34) Miąższość przypadająca na powierzchnię

Rzeczywista miąższość przypadająca na powierzchnię obliczana jest jako całkowita miąższość wszystkich drzew na powierzchni. Rzeczywista miąższość sprzed pięciu lat obliczana jest na podstawie szacowanej średnicy pod korą wszystkich drzew sprzed pięciu lat. Miąższość przypadająca na powierzchnię wyrażana jest z dokładnością do 0,1 m3.

35) Trzebieże

Należy wskazać (tak = 1, nie = 0), czy w okresie pięciu lat między terminami, w których ustalana jest średnica drzewa, powierzchnia przekroju poprzecznego oraz miąższość przypadająca na powierzchnię, miała miejsce trzebież. Szczegóły dotyczące trzebieży należy opisać jak najdokładniej w części dodatkowej (w tym metodę trzebieży, rok jej przeprowadzenia, intensywność trzebieży wyrażoną liczbą drzew, powierzchnią przekroju poprzecznego/ha, miąższość/ha).

Informacje dotyczące pomiarów składu chemicznego listowia i oceny opadu ściółki leśnej

36) Kod próbki

Kod próbki dla inwentaryzacji ulistnienia składa się z kodu gatunku drzewa (patrz: objaśnienia pkt 15), po którym następuje (po kropce) kod listowia/igliwia roku bieżącego (= 0) lub w przypadku igieł ubiegłorocznych (rok bieżący + 1) stosuje się kod (1), np. próbka zeszłorocznego igliwia gatunku Picea abies (118) ma kod: 118.1.

37) Numery drzewa, z którego pobierana jest próbka

Ponieważ do pobierania niektórych próbek (do oceny listowia, przyrostu) konieczne jest wykorzystanie drzew znajdujących poza powierzchnią (lub podpowierzchnią), należy zastosować numerację specjalną. Numeracja tych drzew rozpoczynać się będzie od litery (F = ulistnienie, R = analiza przyrostu pierścieni drzew za pomocą wierceń, D = analiza pniowa), po których następować będzie liczba porządkowa (np. F001). Numery należy podać w sprawozdaniu.

38) Masa 100 liści lub 1 000 igieł

Masę 100 liści lub 1 000 igieł (wysuszonych w suszarce) określa się w gramach.

Informacje odnoszące się do monitorowania depozycji i monitorowania meteorologicznego

39) Kod próbnika

Do próbników roztworu osadzania opadów stosuje się następujące kody:

opady na powierzchnię gruntu (throughfall)

osadzanie całkowite

osadzanie tylko na mokro

spływ po pniu (stemflow)

mgła

zamarznięta mgła (szron)

stężenie w powietrzu

inne

Szczegółowe informacje dotyczące przyrządów określa załącznik do dokumentu zawierającego informacje ogólne.

40) Liczba próbek

Całkowita pobrana liczba próbek dzielona jest przez powierzchnię spływu kolektora(-ów) i jest podawana w milimetrach.

41) Data rozpoczęcia oraz zakończenia okresu monitorowania

Data rozpoczęcia i zakończenia każdego okresu monitorowania podawana jest na formularzach, przy użyciu tego samego formatu, jak w przypadku daty obserwacji, oceny i analizy.

Okres monitorowania składa się z jednego lub więcej okresów dokonywania pomiarów. Okresy dokonywania pomiarów w ramach jednego okresu monitorowania powinny mieć tę samą długość. Minimalna długość okresu dokonywania pomiarów wynosi jeden tydzień, a maksymalna jeden miesiąc.

W przypadku konieczności stosowania różnych okresów dokonywania pomiarów w ciągu roku (np. co tydzień w lecie i co miesiąc w zimie), należy określić dwa oddzielne okresy monitorowania i w formularzach przedstawiać ich wyniki oddzielnie.

42) Liczba okresów dokonywania pomiarów

Liczba okresów dokonywania pomiarów w każdym okresie monitorowania jest przedstawiona w formularzach.

43) Okres dokonywania pomiarów

Podaje się numer okresu dokonywania pomiarów, w którym została pobrana próbka. Co roku (około 1 stycznia) rozpoczyna się nowa seria okresów dokonywania pomiarów. Jeżeli przed analizą łączone są próbki próby z kilku okresów dokonywania pomiarów, w załączniku do dokumentu zawierającego informacje ogólne podaje się dokładne dane szczegółowe dotyczące mieszania. Do wskazania okresu analizowanego stosuje się numer pierwszego okresu dokonywania pomiarów (np. jeżeli do analizy łączy się próbki próby z okresu 9, 10, 11 i 12 w jedną próbkę, to tej próbce próby nadaje się numer okresu 9).

Parametry poddawane ocenie w kodzie powierzchni/przyrządu

Wszystkim przyrządom, które są założone na powierzchni lub w jej pobliżu, należy nadać kod powierzchni obserwacyjnej/przyrządu. Ten kod składa się z numeru powierzchni (do czterech cyfr) i kolejnego numeru dla wszystkich przyrządów (maksymalnie 99). W przypadku wymiany lub dodania przyrządów, stosowane są nowe kody. (np. piąty przyrząd na powierzchni 1234 otrzyma zatem kod 1 234,05).

44) Położenie przyrządu

Podane jest położenie przyrządu:

przyrząd jest położony w danym miejscu, tj. w (strefie buforowej) powierzchni. Sytuacja taka może wystąpić pod okapem, powyżej okapu lub w glebie obszaru lasu

przyrząd położony jest na (pobliskiej) otwartej powierzchni na obszarze lasu

przyrząd położony jest na stacji meteorologicznej (na ogół poza obszarem lasu)

przyrząd położony jest gdzie indziej

45) Zmienne

Określenie zmiennej, która jest mierzona za pomocą przyrządu

temperatura powietrza (air temperature)

opady atmosferyczne (precipitation)

wilgotność względna (relative humidity)

prędkość wiatru (wind speed)

kierunek wiatru (wind direction)

promieniowanie słoneczne (solar radiation)

UVb

promieniowanie ultrafioletowe typu B (UVb radiation)

opady na powierzchnię gruntu (throughfall)

spływ po pniu (stemflow)

temperatura gleby (soil temperature)

potencjał kapilarny w glebie (matric potential in the soil)

zawartość wody w glebie (water content in the soil)

kody użyte dla opisu dodatkowych parametrów można wskazać w sprawozdaniu towarzyszącym danym (STD)

Informacje dotyczące przyrządu

46) Położenie pionowe

Położenie pionowe (wysokość lub głębokość) przyrządów zostanie podane w metrach ze znakiem plus (= wysokość nad poziomem gruntu) lub minus (głębokość poniżej poziomu gruntu) w formacie plus/minus i dwie cyfry oraz jedna część dziesiętna po przecinku (+/– 99,9).

47) Kod przyrządu

Dla urządzeń do pobierania próbek i metod rejestracji danych będą stosowane następujące kody:

ręczny odczyt i rejestracja na papierze

mechaniczna rejestracja (ręczny odczyt i rejestracja na papierze)

bezpośrednia rejestracja na papierze

rejestracja cyfrowa (indywidualnie)

rejestracja cyfrowa (zintegrowane urządzenie do rejestracji danych)

Szczegółowe informacje o urządzeniach zostaną podane w sprawozdaniu towarzyszącym danym (STD).

48) Odstęp czasu między pomiarami (tylko urządzenia automatyczne)

Odstęp czasu między dwoma kolejnymi pomiarami podaje się w sekundach.

49) Okres między zapisem rejestrowym danych (tylko urządzenia automatyczne)

Odstęp czasu między dwoma kolejnymi zapisami rejestrowymi danych podaje się w minutach.

50) Opad atmosferyczny i opad na powierzchnię gruntu

Opad atmosferyczny podaje się jako sumę dobową, w formacie do czterech cyfr i jednej części dziesiętnej po przecinku (9999,9).

51) Temperatura (powietrze i gleba)

Temperatura będzie podawana w °C, w formacie plus/minus i dwie cyfry oraz jedna część dziesiętna po przecinku (+/– 99,9). Należy przedstawić średnie wartości dobowe oraz wartości minimalne i maksymalne.

52) Wilgotność względna

Wilgotność względną należy podawać jako średnią dobową, minimalną i maksymalną wartość osiągniętą podczas doby, w formacie trzech cyfr i jednej części dziesiętnej po przecinku (999,9).

53) Prędkość wiatru

Prędkość wiatru należy podawać jako średnią dobową i maksymalną wartość osiągniętą podczas doby, w formacie dwóch cyfr i jednej części dziesiętnej po przecinku (99,9).

54) Kierunek wiatru

Jako kierunek wiatru zostanie podany kierunek przeważający w danym dniu. Różę wiatrów dzieli się na osiem części po 45°, rozpoczynając od 22,5° w kierunku NE (= 45°), E (= 90°), SE (= 135°)… N (= 0°). Najczęstszy kierunek wiatru zostanie podany jako wartość średnia.

55) Promieniowanie słoneczne i ultrafioletowe typu B

Promieniowanie słoneczne i promieniowanie ultrafioletowe typu B podaje się jako średnią dobową, w formacie maksymalnie czterech cyfr i jednej części dziesiętnej po przecinku (9999,9).

56) Spływ po pniu

Spływ po pniu należy obliczać w oparciu o mm opadu i podaje się jako sumę dobową, w formacie maksymalnie czterech cyfr i jednej części dziesiętnej po przecinku (9999,9).

57) Potencjał kapilarny w glebie

Potencjał kapilarny podaje się w hPa jako średnią dobową, minimalną i maksymalną wartość osiągniętą podczas doby, w formacie maksymalnie czterech cyfr i jednej części dziesiętnej po przecinku (9999,9).

58) Zawartość wody w glebie

Zawartość wody w glebie podaje się w procentach objętościowych, jako średnią dobową, minimalną i maksymalną wartość osiągniętą podczas doby, w formacie maksymalnie dwóch cyfr i jednej części dziesiętnej po przecinku (99,9).

59) Kompletność

Kompletność to wskaźnik procedur objęcia pomiarami i przechowywania danych, podaje się go w procentach w formacie do trzech cyfr (100 % = kompletne).

Informacja w odniesieniu do monitorowania roztworu glebowego

60) Numer próbnika

Próbniki na powierzchni należy ponumerować w sposób stały (1–99).

61) Kod próbnika

Do próbników roztworu glebowego stosuje się następujące kody:

lizymetr

lizymetr przesączania zerowego

odwirowywanie

ekstrakcja nasycenia

62) Głębokość pobierania próbek

Głębokość pobierania próbek w metrach poniżej powierzchni (np. –0,40)

Informacje dotyczące oceny runa leśnego

63) Numer powierzchni/badania

Dla każdej pory (każdego dnia) i sytuacji (wewnątrz lub na zewnątrz ogrodzenia), kiedy prowadzona jest ocena runa leśnego na danej powierzchni, podany jest numer badania. Unikatowy numer powierzchni/badania jest tworzony poprzez połączenie numeru powierzchni z numerem badania.

64) Ogrodzenie

Ponieważ na zewnątrz i wewnątrz ogrodzenia mogą występować bardzo duże różnice, jeśli chodzi o roślinność, podjęto decyzję, że badanie roślinności runa leśnego będzie odbywać się na zewnątrz ogrodzenia. Jeśli prowadzone jest badanie w obrębie ogrodzenia, należy je zaznaczyć jako oddzielne badanie i należy podać kod ogrodzenia:

tak, badanie wewnątrz ogrodzenia,

nie, badanie było na zewnątrz ogrodzenia.

65) Całkowity obszar, na którym pobierane są próbki próby

Całkowity obszar pobierania próbek jest podawany w m2, maksymalnie cztery cyfry. W sprawozdaniu towarzyszącym badaniom (lub STD-Q) należy podać dokładne dane o liczbie powtórzeń, położenia/orientacji powierzchni z roślinnością gruntową i wielkości tych powierzchni.

66) Wysokość i pokrycie warstwami

Średnią wysokość i szacowane pokrycie całkowite warstwą runa, warstwą krzewów, warstwą zielną i warstwą mszystą należy podawać w następujący sposób:

Wysokość (m)

Pokrycie (%)

Całkowita warstwa roślinności gruntowej

Warstwa krzewów

Warstwa zielna

Warstwa mszysta

* = należy podać.

Średnią wysokość warstw należy podać w metrach, w formacie jednej cyfry i dwóch części dziesiętnych po przecinku (9,99). Szacowane pokrycie podaje się w % całkowitego obszaru, z którego pobierane są próbki próby.

67) Warstwy

Definiuje się następujące warstwy:

warstwa drzew (tylko zdrewniałe, wraz z roślinami pnącymi), wysokość > 5 m

warstwa krzewów (tylko zdrewniałe, wraz z roślinami pnącymi), wysokość > 0,5 m

warstwa zielna (wszystkie niezdrewniałe i zdrewniałe), wysokość < 0,5m

warstwa mszysta (np. mszaki żyjące na powierzchni gleby i porosty).

Siewki i zgryzane drzewa poniżej 0,5 m powinny być traktowane jako część warstwy zielnej.

68) Kod gatunku

Należy używać kodu gatunku, który składa się z trzech grup kodów numerycznych oznaczających rodzinę, rodzaj i gatunek, które są oddzielone kropkami (.). Większość kodów składa się z trzech cyfr.

69) Pokrycie gatunkami roślin

Kraje mają swobodę w ocenie zagęszczenia/pokrycia gatunkami roślin. Dane o pokryciu podaje się w %, podając trzy cyfry i dwie części dziesiętne po przecinku (999,99). W STD należy podać pełne metody ocen oraz zamianę na %.

Informacje odnoszące się do uszkodzeń spowodowanych przez ozon

70) Punktacja i definicja udziału procentowego liści z objawami na gałęzi, na której jest około 30 liści

brak uszkodzeń, żaden z liści nie jest uszkodzony

1 % – 5 % liści wykazuje uszkodzenia ozonowe

6 % – 50 % liści wykazuje uszkodzenia ozonowe

51 % – 100 % liści wykazuje uszkodzenia ozonowe

71) Punktacja i definicja punktacji dla widocznego uszkodzenia spowodowanego przez ozon, tak jak jest to wyrażone w odnośnych latach tworzenia się igieł dla gałęzi gatunków iglastych zebranych z poszczególnych okresów

nie ma uszkodzeń

zmienione jest 1–5 % powierzchni

zmienione jest 6–50 % powierzchni

zmienione jest 51–100 % powierzchni

72) Kod i definicja dla klasyfikacji warunków wilgotności gleby w obrębie LESS i podpowierzchni

podmokłe lub wilgotne (strefy nadbrzeżne i podmokłe lub wilgotne obszary wzdłuż strumieni, łąk lub tereny denne)

umiarkowanie suche (użytki zielone lub łąki oraz stoki północne lub wschodnie)

bardzo suche (odsłonięte krawędzie skaliste)

Informacje odnoszące się do obserwacji fenologicznych

73) Kody zdarzeń monitorowanych i zjawisk fenologicznych

wygląd igieł lub rozwinięcie się liści

wilki/wtórne zrzucanie liści

kwitnienie

zmiany koloru

opad liści/igieł

istotne oznaki uszkodzenia liści lub korony (np. liście zgryzione lub ogołocone części korony)

inne uszkodzenia (złamania, drzewa wykorzenione)

74) Występowanie zdarzeń i zjawisk

0 %

> 0–33 %

> 33–66 %

> 66 – < 100 %

100 %

W przypadku zaobserwowania istotnych oznak uszkodzenia liści lub korony (kod zdarzenia 6) lub innych uszkodzeń (kod zdarzenia 7), należy przeprowadzić dodatkową ocenę zgodnie z podręcznikiem w sprawie stanu korony i wytycznymi do oceny przyczyny uszkodzenia.

75) Obserwowane części korony

szczyt korony

środek korony

szczyt i środek korony

76) Fazy kwitnienia

Liczba kwiatów męskich, które są w opisywanym etapie lub już przeszły przez ten etap, powinna być zapisana przy użyciu następującej klasyfikacji:

faza jest nieobecna

faza jest obecna (np. trzy lub więcej kwiatostany męskie (pręcikowe)

77) Wygląd igieł, rozwinięcie liści, kolory jesienne i opad liści

Proporcja igieł lub liści widocznej części korony, które są w opisywanym etapie lub już przeszły przez ten etap, powinna być zapisana przy użyciu następującej klasyfikacji:

0 %

> 0–33 %

> 33–66 %

> 66 – < 100 %

100 %

78) Tracenie zielonych liści

Tracenie zielonych liści spowodowane np. przez grad, silne wiatry, owady lub suszę powinno być rejestrowane przy użyciu następującej klasyfikacji [wg „zapisywanie (niszczących) zdarzeń biotycznych i abiotycznych”, ale na poziomie pojedynczego drzewa]:

0 %

> 0–33 %

> 33–66 %

> 66 – < 100 %

100

79) Uszkodzenia igieł, liści lub kwiatów przez mróz

Uszkodzenia igieł, liści lub kwiatów spowodowane przez późne przymrozki wiosną powinny być zapisywane przy pomocy następującej klasyfikacji:

> 0–33 %

> 33–66 %

> 66 – < 100 %

100 %

Informacja odnosząca się do dodatkowych informacji na temat przyczyn uszkodzeń

80) Położenie w koronie

górna korona

dolna korona

łaty/gałęziami

cała korona

81) Uszkodzone części drzewa i położenie w koronie

Część dotknięta objawami

Specyfikacja części dotkniętej objawami

Objaw

Specyfikacja objawu

Położenie w koronie

Listowie/igliwie

Igliwie tegoroczne

Częściowo lub całkowicie zgryzione/brakujące

dziury lub częściowo zgryzione/brakujące

Górna korona

Starsze igliwie

nacięcia (dotknięte brzegi liści/igieł)

Dolna korona

Igliwie każdego wieku

całkowicie zgryzione/brakujące

Łaty/gałęziami

Drzewa liściaste (włącznie z gat. zimozielonymi)

szkieletowe

Cała korona

zminowane

przedwczesne opadanie

Odbarwienie jasnozielone lub żółte

ogólnie

Odbarwienie czerwone do brązowego (włącznie z martwicą)

plamki, cętki

Brązowienie

marginalne

Inny kolor

paski

międzyżyłkowe

końce, wierzchołkowe

częściowe

wzdłuż żyłek

Microfilia (małe liście)

Inna nienormalna wielkość

Listowie/igliwie

Zniekształcenia

zwijanie się

zginanie

rolowanie

skręcanie się szypułki

składanie się

galasy

więdnięcie

inne zniekształcenia

Inny objaw

Oznaki działalności owadów

czarne pokrycie na liściach

gniazdo

owady dorosłe, larwy, nimfy, poczwarki, masy jajeczek

Oznaki obecności grzybów

białe pokrycie na liściach

owocniki grzybów

Inne oznaki

Gałęzie/pędy i pąki

Pędy tegoroczne roku

Zgryzione/brakujące

Górna korona

Średnica < 2 cm (gałązki)

Złamane

Dolna korona

Średnica 2 ≤ 10 cm

Martwe/obumierające

Łaty

Średnica ≥ 10 cm

Przerwane

Cała korona

Różne wielkości

Martwica

Wierzchołek głównego pędu

Rany, (odkorowanie, pęknięcia itd.)

odkorowanie

Pąki

pęknięcia

inne rany

Wypływ żywicy (drzewa iglaste)

Strumienie śluzu (drzewa liściaste)

Gnicie/murszenie

Gałęzie/pędy i pąki

Zniekształcenia

więdnięcie

zginanie, zwisanie, wykrzywianie

rakowatości

guzy

czarcia miotła

inne zniekształcenia

Inny objaw

Oznaki działalności owadów

wywiercone otwory, pył ze świdrowania

gniazdo

białe kropki lub pokrycia

owady dorosłe, larwy, nimfy, poczwarki, masy jajeczek

Oznaki obecności grzybów

owocniki grzybów

Inne oznaki

Strzała/podstawa pnia

Strzała korony

Rany, (odkorowanie, pęknięcia itd.)

odkorowanie

Pień drzewa

pęknięcia (pęknięcia mrozowe…)

Korzenie (odsłonięte) i podstawa pnia

inne rany

Cały pień

Wypływ żywicy (drzewa iglaste)

Strumienie śluzu (drzewa liściaste)

Gnicie/murszenie

Zniekształcenia

rakowatości

guzy

wzdłużne wypukłości (listwy mrozowe…)

inne zniekształcenia

Pień/podstawa pnia

Pochylony

Powalony (z korzeniami)

Złamany

Martwica

Inny objaw

Oznaki działalności owadów

wywiercone otwory, pył ze świdrowania

białe kropki lub pokrycia

owady dorosłe, larwy, nimfy, poczwarki, masy jajeczek

Oznaki obecności grzybów

owocniki grzybów

pęcherze żółte do pomańczowych

Drzewo obumarłe

Brak objawów na jakiejkolwiek części drzewa

Brak oceny

82) Główne kategorie czynników przyczynowych

Grupa czynników

Kod

Zwierzyna i wypasanie

100

Owady

200

Grzyby

300

Czynniki abiotyczne

400

Bezpośrednie działanie człowieka

500

Pożar

600

Zanieczyszczenie atmosferyczne

700

Inne czynniki

800

(Badane lecz nie zidentyfikowane)

999

83) Grupa czynników

Zwierzyna i wypasanie

100

Owady

200

Grzyby

300

Czynniki abiotyczne

400

Bezpośrednie działanie człowieka

500

Pożar

600

Zanieczyszczenie atmosferyczne

700

Inna

800

(Badane lecz nie zidentyfikowane)

999

84) Grupa czynników – zwierzyna i wypasanie

Klasa

Kod

Typ

Kod

Cervidae

110

Sarna

111

Jeleń

112

Renifer

113

Łoś (Alces alces)

114

Inne Cervidae

119

Suidae

120

Dzik

121

Inne Suidae

129

Rodentia

130

Królik

131

Zając

132

Wiewiórka itd.

133

Nornik

134

Bóbr

135

Inne Rodentia

139

Aves

140

Tetraonidae

141

Corvidae

142

Picidae

143

Fringillidae

144

Inne Aves

149

Zwierzęta domowe

150

Bydło

151

Kozy

152

Owce

153

Inne zwierzęta udomowione

159

Inne kręgowce

190

Niedźwiedź

191

Inne kręgowce

199

85) Grupa czynników – owady

Klasa

Kod

Owady żerujące na liściach

210

Owady żyjące w pniu i gałęziach (włącznie z minującymi pędy)

220

Owady świdrujące pąki

230

Owady świdrujące owoce

240

Owady ssące

250

Owady minujące

260

Owady powodujące galasy

270

Inne owady

290

86) Grupa czynników – grzyby

Klasa

Kod

Grzyby powodujące zrzucanie i rdzę igliwia

301

Rdza pnia i pędów

302

Grzyby powodujące zamieranie i rakowatości

309

Zgorzel

303

Grzyby powodujące murszenie i gnicie korzeni

304

Inne grzyby

390

87) Grupa czynników – abiotyczne

Klasa

Kod

Typ

Kod

Określony czynnik

Kod

Czynniki chemiczne

410

Zaburzenia odżywiania – niedobory składników biogennych

411

Niedobór Cu

41101

Niedobór Fe

41102

Niedobór Mg

41103

Niedobór Mn

41104

Niedobór K

41105

Niedobór N

41106

Niedobór B

41107

Toksyczność Mn

41108

Inne

41109

Sól morska + środki powierzchniowo czynne

412

Czynniki fizyczne

420

Lawina

421

Susza

422

Powódź/wysokie stany wód

423

Mróz

424

Mróz zimowy

42401

Mróz późny

42402

Grad

425

Upał/oparzenie słoneczne

426

Piorun

427

Osuwisko błotne/terenu

429

Śnieg/lód

430

Wiatr/trąba powietrzna

431

Uszkodzenia zimowe – zimowe wysuszenie

432

Płytka/słaba gleba

433

Inne czynniki abiotyczne

490

88) Grupa czynników – bezpośrednie działanie człowieka

Klasa

Kod

Typ

Kod

Przedmioty osadzone

510

Niewłaściwa technika sadzenia

520

Zmiana użytkowania terenu

530

Operacje hodowli lasu lub pozyskiwania

540

Ścinanie

541

Okrzesywanie drzew

542

Pozyskiwanie żywicy

543

Pozyskiwanie korka

544

Działania hodowli lasu w pobliskich drzewach i inne działania hodowli lasu

545

Pojazdy mechaniczne/uszkodzenia

550

Budowa dróg

560

Zagęszczanie gleby

570

Niewłaściwe użycie środków chemicznych

580

Pestycydy

546

Sól stosowana do odladzania

547

Inne bezpośrednie działanie człowieka

590

89) Grupa czynników – zanieczyszczenia atmosferyczne

Klasa

Kod

SO2

701

H2S

702

703

PAN

704

705

706

Inne

790

90) Grupa czynników – inne

Klasa

Kod

Gatunek/rodzaj

Kod

Pasożytnicze/epifityczne/pnącza

810

Viscum album

81001

Arceuthobium oxycedri

81002

Hedera helix

81003

Lonicera sp

81004

Bakterie

820

Bacillus vuilemini

82001

Brenneria quercinea

82002

Wirusy

830

Nicienie

840

Bursaphelenchus xylophilus

84001

Konkurencja

850

Brak światła

85001

Interakcje fizyczne

85002

Konkurencja ogólnie (gęstość)

85003

Inne

85004

Mutacje somatyczne

860

Inne (znana przyczyna, ale nie umieszczona na liście)

890

91) Rozmiar

Rozmiar uszkodzeń wskazuje ilość (%) dotkniętych objawami części drzewa z powodu działania czynnika przyczynowego, np. % dotkniętych gałęzi.

Rozmiar objawów odzwierciedlających defoliację (np. uszkodzenia liści przez owady niszczące liście) wskazuje % powierzchni liści, które zostały utracone z powodu działania odnośnego środka/czynnika. To oznacza, że rozmiar powinien uwzględniać nie tylko % dotkniętych liści, ale również „intensywność” uszkodzenia na poziomie liści: fizjologicznie dla drzewa jest to różnica, czy 30 % jego listowia wykazuje tylko pewne drobne otworki, czy 30 % jego listowia zostało całkowicie zgryzione.

Dotkniętą powierzchnię liścia wyraża się jako udział procentowy rzeczywistego listowia w momencie obserwacji.

92) Klasy rozmiaru uszkodzenia

Klasa

Kod

0 %

1–10 %

11–20 %

21–40 %

41–60 %

61–80 %

81–99 %

93) Nazwa przyczyny

Należy stosować nazewnictwo zalecane przez ICP Forests.

(1) Zaleca się dokonywanie pomiaru przy obliczaniu bilansu kwasowo-zasadowego.

(2) Zaleca się dokonywanie pomiaru NH4 na obszarach o wysokim poziomie osadzania NHx (powyżej 20 kg NHx na hektar rocznie).

(3) Zalecane, ponieważ są to mniej istotne substancje odżywcze. Państwa członkowskie mogą analizować część, większość lub wszystkie z nieobowiązkowych parametrów.

(*1) Wyłącznie w przypadku pobierania próbek metodą aktywną.

Tekst urzędowy w EUR-Lex. Lexeva pokazuje treść przepisu, nie udziela porad prawnych. Moc prawną ma wyłącznie tekst opublikowany w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.