Załącznik VI

Sekcja 1

Przepisy ogólne

1. Komisja publikuje podręcznik dla zestawiających dane w zakresie europejskiej statystyki międzynarodowego świadczenia usług według sposobu świadczenia usług (MoS). Podręcznik MoS będzie uzupełnieniem podręcznika statystyki międzynarodowego handlu usługami z 2010 r. (MSITS 2010) oraz podręcznika dla zestawiających dane MSITS 2010.

2. Pierwsze wydanie podręcznika MoS zostanie opublikowane do końca 2021 r. Uaktualnione drugie wydanie zostanie opublikowane do końca 2023 r.

3. Pierwsze wydanie podręcznika MoS będzie zawierało opis ogólnych metod szacowania, których można użyć do oszacowania sposobów świadczenia usług, w tym metod szacowania wartości towarów i usług w zakresie dystrybucji. Uproszczone podejście MSITS 2010 jest punktem wyjścia dla tego rodzaju metod. Ogólne metody szacowania opierają się na modelowaniu statystycznym i metodach szacowania, innych rodzajach statystyki gospodarczej oraz na administracyjnych źródłach danych. Zasadniczo podejścia te nie polegają na założeniach lub dowodach odnoszących się do poszczególnych państw i mogą być stosowane niezależnie od państwa.

4. Uaktualnione drugie wydanie podręcznika będzie zawierało zalecane metody, których można użyć do oszacowania sposobów świadczenia usług, wartości towarów i usług w zakresie dystrybucji, z wykorzystaniem wszelkich dostępnych źródeł i technik modelowania. Zalecane metody to podejścia, które można wykorzystać do dalszego doskonalenia ogólnych metod szacowania, z uwzględnieniem szczególnej sytuacji administracyjnej i warunków ekonomicznych danego kraju. Przedstawionych zostanie kilka podejść odnoszących się do wszystkich typowych sytuacji.

5. Po upływie czterech lat wdrażania Komisja (Eurostat) w porozumieniu z krajowymi organami statystycznymi państw członkowskich zadecyduje, czy istnieje potrzeba dokonania przeglądu podręcznika Eurostatu/OECD w zakresie statystyk handlu usługami według cech przedsiębiorstw (STEC).

Sekcja 2

Definicje zmiennych i podziałów

Do celów europejskiej statystyki dotyczącej międzynarodowego handlu usługami w podziale według cech przedsiębiorstw oraz międzynarodowej podaży usług w podziale na sposoby ich świadczenia stosuje się następujące definicje zmiennych i podziałów.

Usługi to rezultat działalności produkcyjnej, która zmienia warunki funkcjonowania konsumentów lub ułatwia wymianę produktów lub aktywów finansowych. Usługi nie są generalnie odrębnymi pozycjami, dla których można ustalić przysługujące do nich prawa własności i nie mogą też generalnie zostać oddzielone od procesu ich wytwarzania.

Międzynarodowa podaż usług obejmuje:

— handel usługami między rezydentami a nierezydentami (odpowiadający sposobom 1, 2 i 4 określonym w sekcji 2 podsekcji II) oraz

— podaż usług za pośrednictwem działań zagranicznych podmiotów zależnych (sposób 3 określony w sekcji 2 podsekcji II).

I.

Zmienne

1) Zmienna 460101: import i nabywanie usług

Na import i nabywanie usług składa się wartość wszystkich usług świadczonych przez nierezydentów na rzecz rezydentów oraz wartość usług świadczonych w skali międzynarodowej na rzecz rezydentów za pośrednictwem zagranicznych podmiotów zależnych mających siedzibę w państwie sprawozdającym. Usługi świadczone przez nierezydentów na rzecz rezydentów obejmują sposoby 1, 2 i 4, natomiast usługi świadczone na rzecz rezydentów za pośrednictwem zagranicznych podmiotów zależnych mających siedzibę w państwie sprawozdającym odpowiadają sposobowi 3 określonemu w podsekcji II pkt 1.

2) Zmienna 460201: eksport i świadczenie usług

Na eksport i świadczenie usług składa się wartość wszystkich usług świadczonych przez rezydentów na rzecz nierezydentów oraz wartość usług świadczonych w skali międzynarodowej na rzecz rezydentów innego państwa poprzez ustanowienie zagranicznego podmiotu zależnego (kontrolowanego przez jednostkę będącą rezydentem) w tym państwie. Usługi świadczone przez rezydentów na rzecz nierezydentów obejmują sposoby 1, 2 i 4, natomiast usługi świadczone za pośrednictwem zagranicznego podmiotu zależnego mającego siedzibę w gospodarce sprawozdającej odpowiadają sposobowi 3 określonemu w podsekcji II pkt 1.

3) Zmienna 240401: Wartość statystyczna przywozu realizowanego przez przedsiębiorstwa

„Wartość statystyczną” dla usług definiuje się jako wartość usług będących przedmiotem wymiany handlowej między rezydentami a nierezydentami po cenach rynkowych. Ceny rynkowe odnoszą się do bieżącej wartości wymiany, czyli do wartości, według której usługi podlegają wymianie lub na podstawie której mogłyby zostać wymienione na gotówkę, z uwzględnieniem wszelkich rabatów, zwrotów lub innych modyfikacji.

Wartość statystyczna importu przez przedsiębiorstwa jest zatem wartością wszystkich usług świadczonych przez nierezydentów na rzecz rezydentów wyrażoną w cenach rynkowych.

4) Zmienna 251101: Wartość statystyczna wywozu realizowanego przez przedsiębiorstwa

„Wartość statystyczną” dla usług definiuje się jako wartość usług będących przedmiotem wymiany handlowej między rezydentami a nierezydentami po cenach rynkowych. Ceny rynkowe odnoszą się do bieżącej wartości wymiany, czyli do wartości, według której usługi podlegają wymianie lub na podstawie której mogłyby zostać wymienione na gotówkę, z uwzględnieniem wszelkich rabatów, zwrotów lub innych modyfikacji.

Wartość statystyczna eksportu przez przedsiębiorstwa jest zatem wartością wszystkich usług świadczonych przez rezydentów na rzecz nierezydentów wyrażoną w cenach rynkowych.

II.

Podziały

1. Podział na sposoby świadczenia usług:

Usługi świadczone w skali międzynarodowej można podzielić na następujące cztery sposoby ich świadczenia:

Sposób 1: Transgraniczne świadczenie usług – ma miejsce, gdy usługa jest świadczona z terytorium jednego państwa na terytorium innego państwa. Przypomina to handel towarami, gdy produkt jest sprzedawany za granicą, a konsument i dostawca pozostają na swoim terytorium.

Sposób 2: Konsumpcja za granicą – ma miejsce, gdy usługa jest świadczona na terytorium jednego państwa na rzecz usługobiorcy z jakiegokolwiek innego państwa, co oznacza, że konsument albo jego własność znajdują się za granicą. Charakterystycznymi przykładami są aktywność turystyczna, taka jak wizyty w muzeach i teatrach, oraz podróże zagraniczne w celu poddania się leczeniu lub uczestnictwa w kursach językowych. Dotyczy to również usług takich jak naprawa statków za granicą, w przypadku których tylko własność konsumenta przemieszcza się lub znajduje się za granicą.

Sposób 3: Obecność handlowa – odbywa się przez świadczenie usługi przez usługodawcę z jednego państwa za pośrednictwem obecności handlowej na terytorium dowolnego innego państwa. Często konieczne jest, aby usługodawcy ustanowili obecność handlową za granicą w celu zapewnienia bliższego kontaktu z konsumentem na poszczególnych etapach produkcji, dystrybucji, marketingu, sprzedaży i dostawy, a także w kontekście usług posprzedażnych. Obecność handlowa na rynku zagranicznym obejmuje nie tylko osoby prawne w ścisłym znaczeniu prawnym, ale również podmioty prawne, które posiadają wspólne cechy, takie jak przedstawicielstwa i oddziały. W tym kontekście istotne są np. usługi finansowe świadczone przez oddział lub spółkę zależną banku zagranicznego, usługi medyczne świadczone przez szpital będący własnością zagraniczną oraz kursy oferowane przez szkołę będącą własnością zagraniczną.

Sposób 4: Obecność osób fizycznych – ma miejsce, gdy osoba fizyczna jest tymczasowo obecna na terytorium państwa niebędącego jej własnym państwem w celu świadczenia usługi handlowej. Sposób 4 definiuje się jako świadczenie usługi przez usługodawcę z jednego państwa poprzez obecność osoby fizycznej na terytorium dowolnego innego państwa. Sposób 4 zasadniczo rozumie się jako obejmujący:

— usługodawców kontraktowych, zarówno zatrudnionych przez zagranicznego usługodawcę, jak i osoby samozatrudnione;

— pracowników przenoszonych wewnątrz przedsiębiorstwa oraz pracowników zagranicznych rekrutowanych bezpośrednio przez przedsiębiorstwa zagraniczne;

— sprzedawców usług, którzy wjeżdżają do państwa przyjmującego w celu nawiązania stosunków umownych odnośnie do umowy o świadczenie usług, lub osoby odpowiedzialne za ustanowienie obecności handlowej.

2. Podział produktów według komponentów, grup uzupełniających i komponentów szczegółowych EBOPS 2010

Wymagane komponenty, grupy uzupełniające i szczegółowe komponenty EBOPS są zgodne z EBOPS 2010 i MSITS 2010, a ich definicje zamieszczono poniżej:

1. Usługi produkcyjne w odniesieniu do nakładów rzeczowych będących własnością osób trzecich

Usługi produkcyjne w odniesieniu do nakładów rzeczowych będących własnością osób trzecich obejmują działania takie jak przetwarzanie, montaż, etykietowanie i pakowanie, które wykonywane są przez przedsiębiorstwa niebędące właścicielami danych towarów. Przykłady obejmują rafinację ropy naftowej, skraplanie gazu ziemnego oraz łączenie elementów odzieży i elektroniki. Do pozycji tej nie zalicza się montażu prefabrykowanych konstrukcji (zaliczanego do budownictwa) oraz etykietowania i pakowania związanych z transportem (zaliczanych do usług transportowych).

Produkcję podejmuje jednostka, która nie jest właścicielem towarów i pobiera opłatę od właściciela towarów. Nie następuje zmiana własności towarów, w związku z czym nie rejestruje się transakcji podstawowego obrotu towarowego pomiędzy świadczącym usługi produkcyjne a właścicielem towarów. Pozycja ta obejmuje jedynie opłatę pobieraną przez przetwórcę, chociaż opłata ta może obejmować koszty materiałów zakupionych przez przetwórcę.

Element handlu międzynarodowego istnieje, gdy wykonywana praca jest wykonywana przez rezydenta jednego państwa na rzecz właściciela towarów, który jest rezydentem innego państwa. Traktowanie tych usług nie jest uwarunkowane wcześniejszym lub późniejszym wejściem w fizyczne posiadanie towarów przez właściciela.

2. Usługi konserwacji i naprawy, gdzie indziej niesklasyfikowane

Usługi konserwacji i naprawy, gdzie indziej niesklasyfikowane, obejmują prace naprawcze i konserwacyjne wykonywane przez rezydentów w odniesieniu do towarów, których właścicielami są nierezydenci (i vice versa). Naprawy mogą być wykonywane w siedzibie naprawiającego lub w innym miejscu. W pozycji tej uwzględnia się konserwację i naprawy statków, statków powietrznych i innych urządzeń transportowych. Usługi transportowe obejmują sprzątanie urządzeń transportowych. Naprawy i konserwacje budynków uwzględniono w ramach budownictwa. Konserwacje i naprawy komputerów uwzględniono w ramach usług informatycznych.

Wartością odnotowaną na potrzeby konserwacji i napraw jest wartość wykonanych prac naprawczych, nie wartość brutto towarów przed naprawą i po naprawie. Wartość konserwacji i napraw obejmuje wszystkie części lub materiały dostarczone przez naprawiającego i zawarte w cenie (części i materiały, za które pobierane są oddzielne opłaty, nie są objęte usługami – wchodzą w zakres podstawowego obrotu towarowego). Dotyczy to zarówno drobnych napraw, które utrzymują towar w dobrym stanie technicznym, jak i poważnych napraw, które zwiększają wydajność, zdolność produkcyjną lub wydłużają jego okres trwałości. Nie wprowadza się rozróżnienia między naprawami uwzględnionymi przez klienta w zużyciu pośrednim a tymi uwzględnionymi w nakładach inwestycyjnych.

3. Transport

Transport obejmuje proces przewozu osób i przedmiotów z jednej lokalizacji do drugiej, związane z tym usługi wspomagające i uzupełniające oraz wynajem (czartery) przewoźników z załogą. Uwzględnione są także usługi pocztowe i kurierskie. Transport można klasyfikować ze względu na środek transportu i rodzaj przewozu (przewóz pasażerów lub ładunku).

Dostawca usług transportowych może zlecić podwykonawstwo, aby móc korzystać z usług innych operatorów podczas świadczenia części ostatecznej usługi transportowej. Tego rodzaju usługi należy odnotowywać w ujęciu brutto. Na przykład dostawca usług kurierskich może zawierać oddzielne umowy z więcej niż jednym przedsiębiorstwem transportowym. Prowizje płatne przez podmioty świadczące usługi transportowe na rzecz agenta należy odnotowywać oddzielnie.

3.1. Transport morski

Transport morski obejmuje wszystkie usługi międzynarodowego transportu ładunków i międzynarodowego przewozu osób świadczone przez statki morskie, natomiast nie obejmuje transportu podwodnymi rurociągami (zaliczanego do transportu rurociągowego) ani opłat za rejsy wycieczkowe (zaliczanych do podróży).

3.2. Transport lotniczy

Transport lotniczy obejmuje wszystkie usługi międzynarodowego transportu towarów i międzynarodowego przewozu osób świadczone za pomocą statków powietrznych.

3.3. Pozostałe rodzaje transportu

Obejmuje wszystkie usługi transportowe inne niż transport drogą morską lub lotniczą. Obejmuje on następujące rodzaje transportu:

Transport kosmiczny obejmuje wprowadzanie na orbitę satelitów przez przedsiębiorstwo komercyjne na rzecz właścicieli satelitów (np. firmy telekomunikacyjne) oraz inne operacje wykonywane przez operatorów sprzętu kosmicznego, takie jak transport towarów i osób w celu eksperymentów naukowych. Obejmuje również kosmiczny transport pasażerski i płatności dokonane przez dane państwo, żeby jego rezydenci mogli korzystać z usług transportu świadczonych za pomocą pojazdów kosmicznych innego państwa.

Transport kolejowy obejmuje międzynarodowy transport realizowany za pomocą pociągów.

Transport drogowy obejmuje międzynarodowy transport towarowy samochodami dostawczymi i ciężarowymi oraz międzynarodowy przewóz osób autobusami i autokarami.

Śródlądowy transport wodny obejmuje międzynarodowy transport na rzekach, kanałach i jeziorach. Obejmuje szlaki wodne, które mają charakter wewnętrzny dla jednego kraju i szlaki należące do co najmniej dwóch krajów.

Transport rurociągowy obejmuje transport towarów rurociągami, taki jak transport ropy naftowej i produktów pochodnych, wody i gazu. Kategoria ta nie obejmuje usług w zakresie dystrybucji wody, gazu i innych produktów naftowych (zaliczanych do innych usług biznesowych, gdzie indziej niesklasyfikowanych) oraz wartości transportowanych produktów (zaliczanych do podstawowego obrotu towarowego), zazwyczaj świadczonych na linii podstacja-konsument.

Przesył energii elektrycznej obejmuje przeniesienie lub przesył energii elektrycznej o wysokim napięciu przez wzajemnie powiązaną grupę linii pomiędzy punktami dostawy a punktami, w których jest ona przekształcana w energię o niskim napięciu w celu dostarczenia konsumentom lub w celu dostarczenia do innych systemów elektrycznych. Przesył uznaje się za zakończony w momencie dostarczenia energii elektrycznej do obiektów dystrybucyjnych systemu przesyłowego, które dostarczają energię elektryczną do użytkowników końcowych z przeznaczeniem do zużycia. Wyłączona jest sama energia elektryczna (zaliczana do podstawowego obrotu towarowego), podobnie jak dystrybucja energii elektrycznej, którą jest dostawa energii elektrycznej z podstacji do konsumenta (zaliczaną do innych usług biznesowych, gdzie indziej niesklasyfikowanych).

Pozostałe usługi wspomagające i uzupełniające transport obejmują wszystkie pozostałe usługi transportowe, których nie można zaklasyfikować do żadnego z wcześniej przedstawionych składników usług transportowych.

3.4. Usługi pocztowe i kurierskie

Usługi pocztowe i kurierskie obejmują odbiór, transport i doręczanie listów, gazet, czasopism, broszur, innych materiałów drukowanych, przesyłek i paczek. Obejmują one również usługi świadczone przez urzędy pocztowe, takie jak sprzedaż znaczków pocztowych, usługi poste restante i usługi telegramowe oraz usługi wynajmu skrzynek pocztowych.

Opcjonalnie: Wycena usług transportu towarowego na podstawie transakcji

Dodatkowe informacje na temat wartości usług transportu towarowego świadczonych przez rezydentów na rzecz nierezydentów i vice versa są niezbędne do uzupełnienia danych dotyczących transportu towarowego zestawianych zgodnie z zasadami wyceny FOB/FOB dla towarów. Informacja ta jest przydatna, ponieważ przedstawia rzeczywiste transakcje rynkowe w momencie ich zawierania, bez korekty, modyfikacji czy oszacowania.

W tym przypadku usługa transportowa jest rejestrowana wtedy i tylko wtedy, gdy między rezydentem a nierezydentem dochodzi do transakcji w zakresie usług transportowych. Ewidencja odrębnej usługi transportowej zależy od warunków dostawy, które są określone w umowie sprzedaży lub zakupu towaru i realizowane w ramach transakcji rynkowej.

Jeżeli dwóch rezydentów zawarłoby umowę transportową na usługi transportowe, które dotyczą towarów wywożonych, wówczas taka usługa transportowa byłaby wyłączona na podstawie tej metody pomiaru, ale należałoby włączyć jej część, gdyby miały być stosowane zasady bilansu płatniczego. Ma to miejsce na przykład wówczas, gdy warunki dostawy określone w umowie sprzedaży lub zakupu towaru stanowią o przewozie opłaconym i jeżeli eksporter zawarł z rezydentem państwa wywozu umowę na świadczenie usługi transportowej. Metoda wyceny oparta na transakcjach miałaby zastosowanie w przypadku, gdy:

— Umowa o świadczenie usług transportowych zostaje zawarta między rezydentem a nierezydentem, a termin dostawy określono jako ex-works. Odnotowuje się pełną usługę transportową, łącznie z częścią tej usługi transportowej świadczonej przed granicą państwa wywozu.

— Usługi transportowe realizowane są między rezydentami a nierezydentami związanymi z ruchem typu cross-trade i żeglugą przybrzeżną lub kabotażem.

4. Podróże

Komponent EBOPS 2010 różni się od większości usług w obrocie międzynarodowym tym, że jest usługą transakcyjną. W przeciwieństwie do większości usług w ramach EBOPS, podróżowanie nie jest konkretnym produktem – obejmuje ono szereg towarów i usług wykorzystywanych przez nierezydentów w państwie, które odwiedzają. Z definicji podróż obejmuje towary i usługi nabyte na własny użytek lub celem przekazania innym w danym kraju przez nierezydentów podczas ich wizyt na terenie tego kraju. Obejmuje ona pobyt dowolnej długości, pod warunkiem że nie nastąpi zmiana miejsca zamieszkania.

Najczęstszymi towarami i usługami zgłaszanymi w ramach podróży są zakwaterowanie, żywność, napoje i przewóz zakupione na terytorium odwiedzanego państwa (wszystkie z nich są zużywane w państwie dostarczającym). Uwzględniono również prezenty, upominki i inne artykuły zakupione na własny użytek, które można zabrać z odwiedzanych państw.

Zgodnie z zasadą memoriałową towary i usługi nabyte podczas wizyty, ale opłacone wcześniej lub później, są uwzględniane w ramach podróży. Towary i usługi mogą być nabywane przez osobę wyjeżdżającą za granicę lub w jej imieniu, lub mogą być dostarczane nieodpłatnie (np. otrzymania darmowego pokoju i wyżywienia: w takim przypadku istnieje również analogiczny transfer) lub produkowane na jej własny rachunek (jak w niektórych przypadkach własności nieruchomości i lokali mieszkalnych użytkowanych na zasadzie własności podzielonej).

5. Budownictwo

Budownictwo obejmuje tworzenie, renowację, naprawę, rozbudowę środków trwałych w formie budynków lub zarządzanie nimi, meliorację gruntów o charakterze inżynieryjnym oraz budowę innych konstrukcji, takich jak drogi, mosty i tamy. Obejmuje ono również powiązane prace instalacyjne i montażowe, przygotowanie placu budowy i roboty ogólnobudowlane, a także specjalistyczne usługi, takie jak malowanie, hydraulika i rozbiórka.

Budownictwo wycenia się na podstawie wartości brutto, to znaczy z uwzględnieniem wszystkich towarów i usług użytych jako materiały do budowy, pozostałych kosztów produkcji oraz nadwyżki operacyjnej przypadającej na właścicieli przedsiębiorstwa budowlanego. Ta zasada wyceny jest taka sama, jak zasada stosowana przy wycenie całej produkcji (towarów i usług) opisana w SNA 2008.

Jeżeli przedsiębiorstwo budowlane świadczy swoje usługi za granicą w drodze długoterminowej fizycznej obecności (ponad 12 miesięcy), ale nie ustanawia podmiotu prawnego w państwie klienta, i jeżeli działalność ta ma dostatecznie poważny charakter, wówczas podmiot zestawiający statystyki może uznać, że z punktu widzenia statystyki konieczne jest rozważenie kwestii utworzenia umownej jednostki instytucjonalnej. W tym przypadku odpowiednie transakcje międzynarodowe nie będą uznawane za handel usługami (takie transakcje zostaną odnotowane jako finansowe przepływy, dochody i pozycje bezpośrednich inwestycji zagranicznych, a dane odpowiadające ich operacjom należy uznać za FATS). W przypadku niespełnienia powyższych warunków transakcje międzynarodowe będą uważane za handel usługami między rezydentami a nierezydentami.

6. Usługi ubezpieczeniowe i emerytalne

Usługi ubezpieczeniowe i emerytalne obejmują świadczenie różnych rodzajów ubezpieczeń na rzecz nierezydentów przez przedsiębiorstwa ubezpieczeniowe o statusie rezydenta i vice versa.

Ubezpieczenia zapewniają indywidualnym jednostkom (rządom, przedsiębiorstwom i gospodarstwom domowym) narażonym na określone rodzaje ryzyka zabezpieczenie finansowe przed konsekwencjami pojawienia się szczególnych zdarzeń. Ponadto ubezpieczyciele często pełnią funkcję pośredników finansowych, którzy inwestują środki zebrane od tych jednostek w aktywa finansowe lub innego rodzaju w celu pokrycia przyszłych roszczeń.

Fundusze emerytalne tworzy się w celu zapewnienia świadczeń z tytułu przejścia na emeryturę lub niepełnosprawności określonych grup pracowników. Są one podobne do ubezpieczeń pod tym względem, że pełnią funkcję pośredników w zakresie inwestowania środków na rzecz swoich beneficjentów i dokonują redystrybucji niektórych rodzajów ryzyka.

Usługi ubezpieczeniowe i emerytalne składają się z następujących części składowych: ubezpieczenia bezpośredniego; reasekuracji; pomocniczych usług ubezpieczeniowych; usług emerytalnych i standaryzowanych gwarancji.

7. Usługi finansowe

Usługi finansowe obejmują pośrednictwo finansowe i usługi uzupełniające, z wyjątkiem usług świadczonych przez zakłady ubezpieczeń i w ramach systemów emerytalnych. Usługi te obejmują usługi świadczone zwykle przez banki oraz innych pośredników finansowych i pomocnicze instytucje finansowe. Kategoria ta obejmuje usługi świadczone w związku z transakcjami dotyczącymi instrumentów finansowych oraz inne usługi związane z działalnością finansową, obejmujące między innymi przyjmowanie i udzielanie depozytów, akredytywy dokumentowe, obsługę kart kredytowych, prowizje i opłaty związane z leasingiem finansowym, faktoringiem, ubezpieczaniem i rozliczaniem płatności. Pozycja ta obejmuje również usługi doradztwa finansowego, usługi przechowywania aktywów finansowych lub złota kruszcowego, zarządzanie aktywami finansowymi, usługi monitoringu, usługi całodobowe, usługi zapewniania płynności, usługi przejęcia ryzyka inne niż ubezpieczenia, usługi związane z fuzjami i przejęciami, usługi ratingu kredytowego, usługi giełdowe i usługi powiernicze.

Usługi finansowe mogą być płatne za pomocą: jawnych opłat; marż na transakcjach kupna i sprzedaży; kosztów zarządzania aktywami odjętych od należnych przychodów z tytułu własności w przypadku podmiotów posiadających aktywa; lub marż między stopą procentową a kursem urzędowym dla pożyczek i depozytów (określonych jako usługi pośrednictwa finansowego mierzone pośrednio (FISIM)).

W przypadku pośredników finansowych stosunek między opłatami jawnymi a ukrytymi może zmieniać się w czasie oraz w zależności od instytucji, w związku z czym potrzebne są dane dotyczące obu tych kategorii, aby uzyskać pełen ogląd usług świadczonych przez pośredników finansowych.

8. Opłaty za korzystanie z własności intelektualnej, gdzie indziej niesklasyfikowane

Opłaty za korzystanie z własności intelektualnej, gdzie indziej niesklasyfikowane, obejmują:

— opłaty za korzystanie z praw własności (takich jak patenty, znaki towarowe, prawa autorskie oraz technologie produkcyjne i wzory przemysłowe, w tym tajemnice handlowe i franszyzy). Prawa te mogą powstawać w wyniku prac badawczo-rozwojowych oraz marketingowych; oraz

— opłaty za licencje na powielanie lub dystrybucję własności intelektualnej zawartej w wytworzonych oryginałach lub wzorach (np. prawa autorskie do książek i rękopisów, oprogramowania komputerowego, utworów kinematograficznych i nagrań dźwiękowych) i prawa pokrewne (np. do występów na żywo oraz rozpowszechniania za pośrednictwem telewizji naziemnej, kablowej i satelitarnej).

9. Usługi telekomunikacyjne, informatyczne i informacyjne

Usługi informatyczne i telekomunikacyjne są definiowane poprzez charakter usługi, a nie metodę dostarczania. Usługi telekomunikacyjne, informatyczne i informacyjne można dodatkowo podzielić na trzy elementy składowe: usługi telekomunikacyjne, usługi informatyczne i usługi informacyjne.

9.1. Usługi telekomunikacyjne

Usługi telekomunikacyjne obejmują przekaz lub przesyłanie dźwięku, obrazów, danych lub innych informacji za pośrednictwem telefonu, teleksu, telegramu, łączy i transmisji radiowych i telewizyjnych, satelitów radiowych i telewizyjnych, poczty elektronicznej, faksu itp., a także obejmują usługi związane z sieciami komercyjnymi, telekonferencje i usługi pomocnicze. Nie obejmują wartości przekazywanych informacji. Obejmują one również usługi telefonii komórkowej, usługi szkieletowej sieci internetowej oraz usługi dostępu w trybie online, łącznie z zapewnianiem dostępu do internetu. Kategoria ta nie obejmuje usług instalacji oprzyrządowania sieci telefonicznej (zaliczanych do w budownictwa), ani usług dotyczących baz danych (zaliczanych do usług informacyjnych).

9.2. Usługi informatyczne

Usługi informatyczne obejmują usługi związane ze sprzętem komputerowym i oprogramowaniem oraz usługi przetwarzania danych.

9.3. Usługi informacyjne

Usługi informacyjne dzielą się na usługi agencji informacyjnych i pozostałe usługi informacyjne:

— Usługi agencji informacyjnych obejmują dostarczanie wiadomości, fotografii oraz artykułów dla mediów.

— Pozostałe usługi informacyjne obejmują usługi dotyczące baz danych, takie jak tworzenie baz danych, przechowywanie danych oraz rozpowszechnianie danych i baz danych (łącznie z wykazami i listami adresowymi), zarówno w trybie online, jak i za pomocą nośników magnetycznych, optycznych lub drukowanych, portale służące do wyszukiwania stron internetowych (w tym usługi przeglądarek znajdujących adresy internetowe dla klientów, którzy wprowadzają zapytanie zawierające słowa kluczowe). Obejmują także: bezpośrednie, niemasowe subskrypcje gazet i czasopism, zarówno za pośrednictwem poczty, jak i elektronicznych i innych środków przekazu; pozostałe usługi dostarczania treści online; oraz usługi bibliotek i archiwów (hurtowy zakup gazet i czasopism zaliczany jest do podstawowego obrotu towarowego).

Pobrane treści, które nie są oprogramowaniem ani produktami audio-wizualnymi lub pokrewnymi, są uwzględniane w ramach usług informacyjnych.

10. Pozostałe usługi biznesowe

Kategoria ta obejmuje: usługi badawcze i rozwojowe, usługi doradcze związane z zarządzaniem, usługi techniczne, usługi związane z handlem i pozostałe usługi biznesowe.

10.1. Usługi badawcze i rozwojowe

Usługi badawcze i rozwojowe obejmują usługi związane z badaniami podstawowymi, badaniami stosowanymi i rozwojem eksperymentalnym nowych produktów i procesów i obejmują działania w zakresie nauk fizycznych, społecznych i humanistycznych.

10.2. Usługi specjalistyczne i doradztwo w zakresie zarządzania

Usługi specjalistyczne i doradztwo w zakresie zarządzania obejmują: 10.2.A. Usługi prawne, rachunkowe, doradztwo w zakresie zarządzania, usługi w zakresie zarządzania i public relations oraz 10.2.B. Usługi reklamowe, usługi badania rynku i opinii publicznej.

10.2.1. (opcjonalnie) Usługi prawne, rachunkowe, doradztwa w zakresie zarządzania i public relations

Usługi w zakresie ogólnego zarządzania oddziałem, spółką zależną lub stowarzyszoną, świadczone przez jednostkę dominującą lub inne przedsiębiorstwo powiązane, często wchodzą w zakres usług prawnych, rachunkowych, doradztwa w zakresie zarządzania i public relations.

10.2.2. (opcjonalnie) Usługi reklamowe, usługi badania rynku i opinii publicznej

Usługi reklamowe, usługi badania rynku i opinii publicznej realizowane między rezydentami a nierezydentami obejmują projektowanie, tworzenie i sprzedaż reklam przez agencje reklamowe; umieszczanie reklam w mediach, łącznie z zakupem i sprzedażą powierzchni reklamowej; usługi wystawiennicze oferowane przez targi handlowe; promocję produktów za granicą; badanie rynku; telemarketing; oraz sondaże opinii publicznej na różne tematy.

10.3. Usługi techniczne, usługi związane z handlem i pozostałe usługi biznesowe

Usługi te obejmują: usługi architektoniczne, inżynieryjne, naukowe i pozostałe usługi techniczne; utylizację odpadów i usuwanie zanieczyszczeń, usługi rolnicze i wydobywcze; usługi leasingu operacyjnego; usługi związane z handlem i pozostałe usługi biznesowe, gdzie indziej niesklasyfikowane.

10.3.1. (opcjonalnie) Usługi architektoniczne, inżynieryjne, naukowe i pozostałe usługi techniczne

10.3.2. (opcjonalnie) Utylizacja odpadów i usuwanie zanieczyszczeń, usługi rolnicze i wydobywcze

Utylizację odpadów i usuwanie zanieczyszczeń, usługi rolnicze i wydobywcze dzieli się na trzy części: usługi z zakresu utylizacji odpadów i usuwania zanieczyszczeń; usługi związane z rolnictwem, leśnictwem i rybołówstwem; usługi związane z wydobyciem oraz wydobyciem ropy naftowej i gazu.

10.3.3. (opcjonalnie) Usługi leasingu operacyjnego

Usługi leasingu operacyjnego obejmują działalność polegającą na wynajmowaniu aktywów produkowanych w ramach umowy zapewniającej leasingobiorcy korzystanie z aktywów trwałych, która nie wiąże się jednak z przeniesieniem na leasingobiorcę ryzyka i korzyści wynikających z własności. Usługi obejmują leasing (wynajem) i czartery przez rezydentów/nierezydentów statków, samolotów i urządzeń transportowych, takich jak wagony kolejowe, kontenery i samochody ciężarowe z naczepą, bez załogi. Obejmują także płatności w ramach leasingu operacyjnego związane z innymi typami wyposażenia, przy czym można je wyróżnić dzięki następującym cechom charakterystycznym:

— leasingodawca zwykle zachowuje stan aktywów, które użytkownicy mogą wynająć lub wypożyczyć na żądanie lub w krótkim terminie;

— aktywa można wynajmować na różne okresy, a leasingobiorca może wznowić wynajem po upływie tego okresu;

— leasingodawca często odpowiada za utrzymanie i naprawę aktywów w ramach usługi świadczonej na rzecz leasingobiorcy.

10.3.4. (opcjonalnie) Usługi związane z handlem

Usługi związane z handlem obejmują prowizje od transakcji dotyczących towarów i usług należne kupcom, pośrednikom w obrocie towarowym, przedstawicielom handlowymi, prowadzącym aukcje i agentom handlowym. Usługi te obejmują na przykład prowizję dla prowadzącego aukcję lub prowizję dla agenta z tytułu sprzedaży statków, statków powietrznych i innych towarów. Jeżeli przedsiębiorstwo handlowe jest właścicielem sprzedawanych towarów, jego marża jest na ogół uwzględniana bez rozróżnienia w wartości towarów.

Wszelkie marże nieuwzględnione w cenie FOB towarów uwzględnia się w ramach usług związanych z handlem. Z usług związanych z handlem wyłączone są opłaty z tytułu franchisingu (zaliczanych do opłat za korzystanie z własności intelektualnej, gdzie indziej niesklasyfikowanych); pośrednictwo w obrocie instrumentami finansowymi (zaliczane do usług finansowych); oraz opłaty związane z transportem, takie jak prowizje agencji (zaliczane do transportu).

10.3.5. (opcjonalnie) Inne usługi biznesowe, gdzie indziej niesklasyfikowane

Inne usługi biznesowe, gdzie indziej niesklasyfikowane, obejmują usługi w zakresie dystrybucji wody, pary wodnej, gazu i produktów naftowych, a także usługi w zakresie dystrybucji energii elektrycznej, o ile można je wyodrębnić z usług w zakresie przesyłu (przesyłanie tych produktów zaliczane jest do transportu); zaopatrywanie w klimatyzację; rozmieszczenie personelu (usługi świadczone przez ten personel zaliczane są do odpowiedniej kategorii usług); usługi detektywistyczne i ochroniarskie; tłumaczenia pisemne i ustne; usługi fotograficzne; sprzątanie budynków; usługi związane z nieruchomościami skierowane do przedsiębiorstw; oraz wszelkie pozostałe usługi biznesowe, których nie można zaliczyć do wyżej wymienionych kategorii usług biznesowych.

11. Usługi kulturalne, rekreacyjne i świadczone na rzecz osób

Kategoria ta obejmuje usługi audiowizualne i usługi pokrewne oraz pozostałe usługi kulturalne, rekreacyjne i świadczone na rzecz osób.

11.1. Usługi audiowizualne i usługi pokrewne

Usługi audiowizualne i usługi pokrewne obejmują usługi związane z działalnością audiowizualną (film, muzyka, radio i telewizja) oraz usługi związane ze sztukami widowiskowymi.

11.2. Pozostałe usługi kulturalne, rekreacyjne i świadczone na rzecz osób

Kategoria ta obejmuje: Usługi w zakresie edukacji, usługi zdrowotne, usługi z zakresu dziedzictwa kulturowego i usługi rekreacyjne oraz inne usługi świadczone na rzecz osób.

12. Towary i usługi sektora rządowego, gdzie indziej niesklasyfikowane

Towary i usługi sektora rządowego, gdzie indziej niesklasyfikowane, obejmują:

— towary dostarczane przez enklawy i usługi świadczone przez enklawy oraz towary dostarczane do enklaw i usługi świadczone na rzecz enklaw, takich jak ambasady i bazy wojskowe;

— towary i usługi zakupione od państwa przyjmującego przez dyplomatów, personel konsularny i wojskowy z siedzibą za granicą oraz przez osoby od nich zależne;

— usługi świadczone przez rządy i na ich rzecz, których nie zalicza się do innych kategorii usług.

Grupa uzupełniająca EBOPS 2010

Łączne transakcje związane z handlem obejmują wszystkie transakcje związane z usługami w zakresie dystrybucji towarów i usług. Obejmuje to również prowizje od transakcji dotyczących towarów i usług należne kupcom, pośrednikom w obrocie towarowym, przedstawicielom handlowym itp., którzy nie są właścicielami towarów, które nabywają i sprzedają (zaliczane do usług związanych z handlem), oraz marże przedsiębiorstw handlowych. Marże hurtowników i sprzedawców detalicznych są zwykle bez rozróżnienia włączane do wartości sprzedanych produktów (w tym towarów będących przedmiotem pośrednictwa handlowego (merchantingu)) i nie wykazuje się ich osobno w statystyce bilansu płatniczego.

Łączne transakcje związane z handlem obejmują:

a) Usługi związane z handlem

b) Szacowane usługi w zakresie dystrybucji ujęte w wartości sprzedanych produktów (w tym towarów będących przedmiotem pośrednictwa handlowego (merchantingu)).

W usługach w zakresie dystrybucji uwzględnia się marże handlowe hurtowników i sprzedawców detalicznych.

W SNA 2008 hurtowników i sprzedawców detalicznych zdefiniowano jako podmioty, które nabywają i odsprzedają towary bez ich przetwarzania lub przetwarzania w minimalnym stopniu (np. czyszczenie i pakowanie). Świadczą oni usługi na rzecz producentów i konsumentów towarów, magazynując, wystawiając i dostarczając wybrane towary w dogodnych lokalizacjach, ułatwiając w ten sposób ich zakup. Ich wyniki mierzy się za pomocą łącznej wartości marż handlowych realizowanych na produktach, które nabywają w celu odsprzedaży. Marże, które reprezentują te usługi w zakresie dystrybucji, wchodzą w skład wartości FOB towarów, do których się odnoszą, albo są dostarczane przez importera.

Tabela 1. Podział produktów według głównych i szczegółowych komponentów EBOPS 2010 oraz grup uzupełniających

Główne komponenty EBOPS 2010

Szczegółowe komponenty EBOPS 2010

1. Usługi produkcyjne w odniesieniu do nakładów rzeczowych będących własnością osób trzecich

2. Usługi konserwacji i naprawy, gdzie indziej niesklasyfikowane

Opcjonalnie: 2.a W tym: towary

3. Transport

Opcjonalnie: Wycena usług transportu towarowego na podstawie transakcji

3.1. Transport morski

3.2. Transport lotniczy

3.3. Pozostałe rodzaje transportu

3.4. Usługi pocztowe i kurierskie

4. Podróże

4.a. W tym: towary

5. Budownictwo

5.a. W tym: towary

6. Usługi ubezpieczeniowe i emerytalne

7. Usługi finansowe

8. Opłaty za korzystanie z własności intelektualnej, gdzie indziej niesklasyfikowane

9. Usługi telekomunikacyjne, informatyczne i informacyjne

9.1. Usługi telekomunikacyjne

9.2. Usługi informatyczne

9.3. Usługi informacyjne

10. Pozostałe usługi biznesowe

10.1. Usługi badawcze i rozwojowe

10.2. Usługi specjalistyczne i doradztwo w zakresie zarządzania

Pozycje opcjonalne:

10.2.1. Usługi prawne, rachunkowe, doradztwo w zakresie zarządzania i public relations

10.2.2. Usługi reklamowe, usługi badania rynku i opinii publicznej

10.3. Usługi techniczne, usługi związane z handlem i pozostałe usługi biznesowe

Pozycje opcjonalne:

10.3.1. Usługi architektoniczne, inżynieryjne, naukowe i pozostałe usługi techniczne

10.3.2. Utylizacja odpadów i usuwanie zanieczyszczeń, usługi rolnicze i wydobywcze;

10.3.3. Usługi leasingu operacyjnego;

10.3.4. Usługi związane z handlem

10.3.5. Pozostałe usługi biznesowe, gdzie indziej niesklasyfikowane

11. Usługi kulturalne, rekreacyjne i świadczone na rzecz osób

11.1. Usługi audiowizualne i usługi pokrewne

11.2. Pozostałe usługi kulturalne, rekreacyjne i świadczone na rzecz osób

12. Towary i usługi sektora rządowego, gdzie indziej niesklasyfikowane

12.a W tym towary

Grupa uzupełniająca EBOPS 2010

C. Łączne transakcje związane z handlem (opcjonalnie)

C.a Usługi związane z handlem (pozycja 10.3.4 – opcjonalnie)

C.b Usługi w zakresie dystrybucji

Tabela 2. Podział produktów według klasyfikacji CPA (dobrowolne przekazywanie danych)

W poniższym podziale opisano sugerowany poziom szczegółowości w odniesieniu do dobrowolnego przekazywania danych zgodnie z klasyfikacją CPA.

CPA to europejska klasyfikacja produktów (towarów i usług) według działalności. Według CPA każdy produkt można przypisać do jednej pozycji w klasyfikacji działalności. Jest on zatem przypisany do działalności gospodarczej, w ramach której powstaje dany produkt. Z tego względu struktura CPA jest analogiczna do struktury klasyfikacji działalności gospodarczej (NACE) i jest stosowana w rachunkach narodowych.

A-V

USŁUGI OGÓŁEM

A

PRODUKTY ROLNICTWA, LEŚNICTWA, ŁOWIECTWA I RYBACTWA

B

PRODUKTY GÓRNICTWA I WYDOBYWANIA

C

WYTWORZONE PRODUKTY (usługi produkcyjne)

D

ENERGIA ELEKTRYCZNA, GAZ, PARA WODNA I POWIETRZE DO UKŁADÓW KLIMATYZACYJNYCH

E

DOSTAWA WODY; GOSPODAROWANIE ŚCIEKAMI I ODPADAMI ORAZ USŁUGI ZWIĄZANE Z REKULTYWACJĄ

F

OBIEKTY BUDOWLANE I ROBOTY BUDOWLANE

G

HANDEL HURTOWY I DETALICZNY

46

Usługi w zakresie handlu hurtowego

47

Sprzedaż detaliczna

H

TRANSPORT I GOSPODARKA MAGAZYNOWA

49

Transport lądowy i rurociągowy

50

Transport wodny

51

Transport lotniczy i transport kosmiczny

52

Magazynowanie, przechowywanie i usługi wspomagające transport

53

Usługi pocztowe i kurierskie

I

USŁUGI ZWIĄZANE Z ZAKWATEROWANIEM I USŁUGI GASTRONOMICZNE

55

Usługi związane z zakwaterowaniem

56

Usługi związane z wyżywieniem

J

USŁUGI WYDAWNICZE I NADAWCZE ORAZ ZWIĄZANE Z PRODUKCJĄ I DYSTRYBUCJĄ TREŚCI

58

Usługi wydawnicze

59

Usługi związane z produkcją filmów, nagrań wideo, programów telewizyjnych, nagrań dźwiękowych i muzycznych

60

Usługi związane z nadawaniem programów ogólnodostępnych i abonamentowych

K

USŁUGI W ZAKRESIE TELEKOMUNIKACJI, PROGRAMOWANIA KOMPUTEROWEGO, DORADZTWA ORAZ POZOSTAŁE USŁUGI W ZAKRESIE INFORMACJI

61

Usługi telekomunikacyjne

62

Usługi związane z programowaniem i doradztwem w zakresie informatyki i usługi powiązane

63

Usługi w zakresie infrastruktury obliczeniowej, przetwarzania danych, zarządzania stronami internetowymi (hosting) i pozostałe usługi w zakresie informacji

L

USŁUGI FINANSOWE I UBEZPIECZENIOWE

64

Usługi finansowe, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszy emerytalnych

65

Usługi ubezpieczeniowe, reasekuracyjne oraz usługi związane z funduszami emerytalnymi, z wyłączeniem obowiązkowego ubezpieczenia społecznego

66

Usługi wspomagające usługi finansowe oraz ubezpieczenia i fundusze emerytalne

M

USŁUGI ZWIĄZANE Z OBSŁUGĄ RYNKU NIERUCHOMOŚCI

N

USŁUGI PROFESJONALNE, NAUKOWE I TECHNICZNE

69

Usługi prawne, rachunkowo-księgowe i doradztwa podatkowego

70

Usługi central (head offices) oraz doradztwo związane z zarządzaniem

71

Usługi architektoniczne i inżynierskie; usługi w zakresie badań i analiz technicznych

72

Usługi w zakresie badań naukowych i prac rozwojowych

73

Usługi w zakresie reklamy, badania rynku i public relations

74

Pozostałe usługi profesjonalne, naukowe i techniczne

75

Usługi weterynaryjne

O

USŁUGI ADMINISTROWANIA I USŁUGI WSPIERAJĄCE

77

Wynajem i dzierżawa

78

Usługi związane z zatrudnieniem

79

Usługi świadczone przez organizatorów turystyki, pośredników i agentów turystycznych oraz pozostałe usługi rezerwacji i usługi z nią związane

80

Usługi detektywistyczne i ochroniarskie

81

Usługi związane z utrzymaniem porządku w budynkach i zagospodarowaniem terenów zieleni

82

Usługi związane z administracyjną obsługą biura i pozostałe usługi wspomagające prowadzenie działalności gospodarczej

P

USŁUGI ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ I OBRONY NARODOWEJ; USŁUGI W ZAKRESIE OBOWIĄZKOWYCH UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH

Q

EDUKACJA

R

USŁUGI W ZAKRESIE OPIEKI ZDROWOTNEJ I POMOCY SPOŁECZNEJ

S

USŁUGI KULTURALNE, SPORTOWE I REKREACYJNE

T

POZOSTAŁE USŁUGI

U

USŁUGI GOSPODARSTW DOMOWYCH ZATRUDNIAJĄCYCH PRACOWNIKÓW; RÓŻNORODNE WYROBY I USŁUGI GOSPODARSTW DOMOWYCH NA POTRZEBY WŁASNE

V

USŁUGI ŚWIADCZONE PRZEZ ORGANIZACJE I ZESPOŁY EKSTERYTORIALNE