Załącznik IV

A. Uwagi ogólne

Jakość powietrza ocenia się we wszystkich strefach w następujący sposób:

1. Jakość powietrza ocenia się we wszystkich lokalizacjach z wyjątkiem tych, które wyszczególniono w pkt 2.

Pkt B i C stosuje się do lokalizacji punktów pomiarowych. Zasady określone w pkt B i C mają również zastosowanie w stopniu, w jakim są odpowiednie do identyfikacji poszczególnych miejsc, w których określa się stężenia danych zanieczyszczeń, w przypadku gdy jakość powietrza atmosferycznego jest oceniana za pomocą pomiarów wskaźnikowych lub modelowania.

2. Zgodności z wartościami dopuszczalnymi i wartościami docelowymi na potrzeby ochrony zdrowia ludzkiego nie ocenia się w następujących miejscach:

a) w żadnym miejscu znajdującym się na obszarze, który nie jest ogólnodostępny i w którym nikt nie mieszka na stałe;

b) zgodnie z art. 4 pkt 1 na terenach fabryk lub na terenach przemysłowych, do których mają zastosowanie wszystkie odpowiednie przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy;

c) na jezdniach dróg; oraz na pasach rozdzielczych dróg z wyjątkiem sytuacji, w której piesi lub rowerzyści mają dostęp do pasa rozdzielczego.

B. Lokalizacja punktów pomiarowych w skali makro

1. Informacje

Na potrzeby doboru lokalizacji punktów pomiarowych uwzględnia się krajowe dane w siatce dotyczące emisji zgłaszane na podstawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2284, dane dotyczące emisji zgłaszane w ramach Europejskiego Rejestru Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń oraz, o ile są dostępne, dane z lokalnych inwentaryzacji emisji.

2. Ochrona zdrowia ludzkiego

a) Lokalizacje punktów pomiarowych na potrzeby ochrony zdrowia ludzkiego dobiera się w taki sposób, aby zapewnić wiarygodne dane dotyczące:

(i) poziomów stężeń w obszarach wysokich stężeń zanieczyszczenia powietrza na obszarach w obrębie stref;

(ii) poziomów stężeń na innych obszarach w obrębie stref, reprezentatywnych dla stopnia narażenia ogółu ludności, zarówno na obszarach tła miejskiego, jak i obszarach tła pozamiejskiego,

(iii) dla arsenu, kadmu, ołowiu, rtęci, niklu i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych – wskaźników depozycji reprezentujących pośrednie narażenie ludności za pośrednictwem łańcucha pokarmowego;

b) lokalizacje punktów pomiarowych wybiera się z zasady w taki sposób, aby uniknąć pomiaru mikrośrodowisk w bezpośrednim otoczeniu punktu pomiarowego, co oznacza, że lokalizacja punktu pomiarowego musi w miarę możliwości być dobrana w taki sposób, aby badane powietrze było reprezentatywne pod względem jakości dla odcinka ulicy nie krótszego niż 100 m w miejscach oddziaływania ruchu drogowego, nie mniejszego niż 25 m × 25 m w miejscach pomiarów oddziaływania z emisji z ogrzewania domowego i nie mniejszego niż 250 m × 250 m w miejscach pomiarów oddziaływania instalacji przemysłowych lub z innych źródeł takich jak porty lub lotniska;

c) w przypadku oceny jakości powietrza w obszarach wysokich stężeń zanieczyszczenia powietrza punkty pomiarowe instaluje się w obrębie stref, w których występują najwyższe stężenia, na jakie ludność może być narażona bezpośrednio lub pośrednio przez okres wystarczająco długi w stosunku do okresu uśredniania wartości dopuszczalnych; takie punkty pomiarowe znajdują się, w stosownych przypadkach i w miarę możliwości, na obszarach, na których istnieje prawdopodobieństwo bezpośredniego lub pośredniego narażenia wrażliwych i szczególnie narażonych grup ludności przez istotny okres w powiązaniu z okresem uśredniania wartości dopuszczalnych lub docelowych, w tym między innymi terenów mieszkalnych, szkół, szpitali, centrów opiekuńczo- mieszkalnych oraz terenów biurowych;

d) lokalizacje punktów pomiarowych na obszarach tła miejskiego wybiera się w taki sposób, aby na ich poziom zanieczyszczenia miał wpływ łączny udział zanieczyszczeń pochodzących ze wszystkich istotnych źródeł; poziom zanieczyszczenia nie może być zdominowany przez jedno źródło, chyba że sytuacja ta jest typowa dla większego obszaru miejskiego; wspomniane punkty pomiarowe mają z zasady być reprezentatywne dla terenu o powierzchni kilku kilometrów kwadratowych;

e) lokalizacje punktów pomiarowych na obszarach tła pozamiejskiego dobiera się w taki sposób, aby na ich poziom zanieczyszczenia miał wpływ łączny udział zanieczyszczeń pochodzących z odpowiednich źródeł, ale nie z obszarów miejskich, głównych dróg lub terenów przemysłowych znajdujących się w ich pobliżu, tj. bliżej niż 5 km;

f) w przypadku oceny oddziaływania pochodzących z ruchu drogowego lokalizacje punktów pomiarowych wybiera się tak, aby dostarczać dane o ulicach, na których występują największe stężenia, z uwzględnieniem natężenia ruchu (reprezentującego największe natężenie ruchu w strefie), lokalnych warunków dyspersji i zagospodarowania przestrzennego (na przykład w kanionach ulicznych);

g) w przypadku oceny oddziaływania ogrzewania domowego punkty pomiarowe należy zainstalować po stronie zawietrznej od głównych źródeł, zgodnie z odpowiednim przeważającym kierunkiem wiatru w pobliżu tych źródeł;

h) w przypadku oceny oddziaływania zanieczyszczeń ze źródeł przemysłowych, portów lub lotnisk przynajmniej jeden punkt pomiarowy instaluje się po stronie zawietrznej od głównych źródeł, zgodnie z odpowiednim przeważającym kierunkiem wiatru na terenie najbliższego obszaru mieszkalnego; w przypadku gdy stężenie tłowe nie jest znane, należy umieścić dodatkowy punkt pomiarowy w miejscu położonym pod wiatr, w stosunku do przeważającego kierunku wiatru; lokalizacje punktów pomiarowych można wybierać w taki sposób, aby możliwe było monitorowanie stosowania najlepszych dostępnych technik (BAT);

i) w miarę możliwości punkty pomiarowe muszą być również reprezentatywne dla podobnych lokalizacji, które nie znajdują się w bezpośrednim sąsiedztwie tych punktów pomiarowych. w strefach, w których poziom zanieczyszczeń powietrza przekracza próg oszacowania, należy jasno określić obszar, dla którego reprezentatywny jest każdy punkt pomiarowy; w miarę możliwości różnymi obszarami reprezentatywności określonymi dla tych punktów pomiarowych obejmuje się całość strefy; stężenia na obszarach w strefie, które nie są objęte punktami pomiarowymi tej strefy, ocenia się za pomocą odpowiednich metod;

j) uwzględnia się potrzebę umieszczania punktów pomiarowych na wyspach w przypadkach, w których jest to konieczne na potrzeby ochrony zdrowia ludzkiego.

k) lokalizacje punktów pomiarowych wykonujących pomiary arsenu, kadmu, ołowiu, rtęci, niklu i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych wybiera się w miarę możliwości w taki sposób, aby znajdowały się w tym samym miejscu, co punkty pomiarowe dla PM10.

3. Ochrona roślinności i ekosystemów naturalnych

Lokalizacje punktów pomiarowych na potrzeby ochrony roślinności i ekosystemów naturalnych wybiera się w taki sposób, by znajdowały się w odległości większej niż 20 km od obszarów miejskich lub większej niż 5 km od innych obszarów zabudowanych, terenów przemysłowych lub autostrad lub głównych dróg o natężeniu ruchu przekraczającym 50 000 pojazdów dziennie, co oznacza, że lokalizację punktu pomiarowego wybiera się w taki sposób, aby badane powietrze było reprezentatywne pod względem jakości dla otaczającego obszaru o powierzchni nie mniejszej niż 1 000 km2. Państwo członkowskie może zdecydować o umieszczeniu punktu pomiarowego w mniejszej odległości lub o uznaniu go za reprezentatywny dla jakości powietrza na mniejszym obszarze, biorąc pod uwagę warunki geograficzne lub możliwości ochrony obszarów szczególnie narażonych.

Uwzględnia się potrzebę oceny jakości powietrza na wyspach.

4. Dodatkowe kryteria dotyczące punktów pomiarowych dla ozonu

Na potrzeby pomiarów stałych i pomiarów wskaźnikowych stosuje się następujące kryteria:

Typ punktu pomiarowego

Cele pomiarów

Reprezentatywność (1)

Kryteria lokalizacji w skali makro

Obszary tła miejskiego na potrzeby pod kątem ocen ozonu

Ochrona zdrowia ludzkiego:

ocena stopnia narażenia ludności miejskiej na działanie ozonu, tj. tam, gdzie gęstość zaludnienia i stężenie ozonu są stosunkowo wysokie i reprezentatywne dla stopnia narażenia ogółu ludności.

1–10 km2

Z dala od wpływu lokalnych emisji, takich jak ruch drogowy, stacje benzynowe itp.;

przewiewne miejsca, gdzie można dokonywać pomiarów stężeń zanieczyszczeń dobrze wymieszanych z powietrzem; w stosownych przypadkach i w miarę możliwości miejsca uczęszczane przez wrażliwe i szczególnie narażone grupy ludności, takie jak szkoły, place zabaw, szpitale i domy opieki dla osób starszych;

miejsca takie jak obszary mieszkalne i handlowe w miastach, parkach (z dala od drzew), szerokie ulice lub place o bardzo małym natężeniu ruchu lub zamknięte dla ruchu, otwarte tereny typowe dla terenów edukacyjnych, sportowych lub rekreacyjnych.

Obszary podmiejskie na potrzeby pod kątem ocen ozonu

Ochrona zdrowia ludzkiego i roślinności:

ocena stopnia narażenia ludności i roślinności na obrzeżach obszaru miejskiego, na których występują najwyższe stężenia ozonu, na jakie ludność i roślinność mogą być narażone bezpośrednio lub pośrednio.

10–100 km2

W pewnej odległości od terenu o maksymalnej emisji, z wiatrem w kierunku zgodnym z głównym kierunkiem/głównymi kierunkami wiatru w warunkach sprzyjających powstawaniu ozonu;

w miejscach, gdzie ludność, wrażliwe uprawy lub ekosystemy naturalne na obrzeżach obszaru miejskiego są narażone na wysokie poziomy ozonu;

w stosownych przypadkach, kilka podmiejskich punktów pomiarowych także pod wiatr w stosunku do terenu o maksymalnej emisji, w celu określenia poziomów tłowych dla ozonu w skali regionalnej

Obszary pozamiejskie na potrzeby ocen pod kątem ozonu

Ochrona zdrowia ludzkiego i roślinności:

ocena stopnia narażenia ludności, upraw i ekosystemów naturalnych na stężenia ozonu w skali subregionalnej.

poziomy subregionalne

(100–1 000 km2)

Punkty pomiarowe mogą znajdować się na terenie małych osiedli lub na obszarach, na których znajdują się ekosystemy naturalne, lasy lub uprawy;

reprezentatywnych dla ozonu z dala od bezpośredniego wpływu lokalnych emisji takich jak tereny przemysłowe i drogi;

na otwartych obszarach.

Obszary tła pozamiejskiego na potrzeby ocen pod kątem ozonu

Ochrona zdrowia ludzkiego i roślinności:

ocena stopnia narażenia upraw i ekosystemów naturalnych na stężenia ozonu w skali regionalnej, jak również stopnia narażenia ludności.

poziomy regionu/kraju/kontynentu

(1 000 –10 000 km2)

Punkty pomiarowe na terenach o mniejszej gęstości zaludnienia, np. takie, na których znajdują się ekosystemy naturalne lub lasy, przynajmniej w odległości 20 km od obszarów miejskich i przemysłowych oraz z dala od lokalnych emisji;

unikać miejsc, gdzie lokalnie może występować zjawisko inwersji przy gruncie;

odradza się lokalizacje nadmorskie z przewagą dziennych cykli wiatru w skali lokalnej.

W stosownych przypadkach lokalizacje punktów pomiarowych dla obszarów pozamiejskich i obszarów tła pozamiejskiego na potrzeby oceny ozonu koordynuje się z wymogami dotyczącymi monitorowania określonymi w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1737/2006 (2).

5. Kryteria określenia obszaru reprezentatywności przestrzennej punktów pomiarowych

Przy określaniu obszaru reprezentatywności przestrzennej uwzględnia się następujące czynniki:

a) obszar geograficzny może obejmować tereny nieprzylegające do siebie, ale musi zamykać się w granicach rozważanej strefy;

b) w przypadku oceny przy pomocy modelowania stosuje się dostosowany system modelowania oparty o modelowane stężenia zanieczyszczeń dla lokalizacji punktu pomiaru, aby zapobiec systematycznej zmianie wyników oceny przez błędy modelu względem pomiaru;

c) wskaźniki inne niż stężenia bezwzględne (np. percentyle) mogą być wzięte pod uwagę;

d) dopuszczalne limity rozbieżności i ewentualne wartości graniczne dla różnych zanieczyszczeń mogą się zmieniać w zależności od charakterystyki punktu pomiaru;

e) jako wskaźnik jakości powietrza dla danego roku stosuje się średnią roczną odnotowanych stężeń zanieczyszczeń.

C. Lokalizacja punktów pomiarowych w skali mikro

W miarę możliwości należy przestrzegać następujących wytycznych:

a) przepływu wokół czerpni punktu pomiarowego nie ograniczają (zasadniczo wolny przepływ w zakresie co najmniej 270o lub dla punktów pomiarowych na linii zabudowy – co najmniej 180o) żadne przeszkody utrudniające przepływ powietrza w pobliżu czerpni (w odległości co najmniej 1,5 m od budynków, balkonów, drzew i innych przeszkód, a co najmniej 0,5 m od najbliższego budynku w przypadku punktów pomiarowych reprezentatywnych dla jakości powietrza na linii zabudowy);

b) zasadniczo czerpnię punktu pomiarowego umieszcza się na wysokości od 0,5 m (strefa oddychania) do 4 m powyżej poziomu gruntu; wyższa lokalizacja może również być odpowiednia, jeżeli punkt pomiarowy jest zlokalizowany w obszarze tła; decyzja mająca zastosowanie do takiej wyższej lokalizacji musi być w pełni udokumentowana;

c) aby uniknąć bezpośredniego zasysania emitowanych zanieczyszczeń niewymieszanych z powietrzem, na które członkowie społeczeństwa prawdopodobnie nie są narażeni, nie umieszcza się czerpni w bezpośrednim sąsiedztwie źródeł emisji;

d) otwór wylotowy układu pomiarowego umieszcza się w taki sposób, aby uniknąć ponownego zasysania powietrza przez czerpnię;

e) dla wszystkich zanieczyszczeń punkty pomiarowe mierzące oddziaływanie z ruchu drogowego umieszcza się w odległości co najmniej 25 m od granic głównych skrzyżowań, ale w odległości nie większej niż 10 m od zewnętrznej krawędzi jezdni; do celów niniejszego punktu „zewnętrzna krawędź jezdni” oznacza linię oddzielającą ruch zmotoryzowany od innych obszarów; „główne skrzyżowanie” oznacza skrzyżowanie, które przerywa strumień ruchu i powoduje inne emisje (zatrzymywanie i ruszanie z miejsca) niż pozostała część drogi;

f) do pomiarów depozycji na obszarach tła stosuje się wytyczne i kryteria EMEP;

g) na potrzeby pomiaru ozonu państwa członkowskie zapewniają, aby punkt pomiarowy był usytuowany z dala od źródeł takich jak piece i kominy oraz w odległości większej niż 10 m od najbliższej drogi, zwiększając odległość w zależności od natężenia ruchu.

h) Można również uwzględnić następujące czynniki:

(i) źródła powodujące zakłócenia pomiarów;

(ii) bezpieczeństwo;

(iii) dostęp;

(iv) dostępność energii elektrycznej i łączności telefonicznej;

(v) widoczność miejsca względem otoczenia;

(vi) bezpieczeństwo publiczne oraz bezpieczeństwo personelu obsługi;

(vii) celowość umieszczenia punktów pomiarowych dla różnych zanieczyszczeń w tym samym miejscu;

(viii) wymogi planistyczne.

D. Wybór lokalizacji oraz przegląd i dokumentacja wyboru lokalizacji

1. Właściwe organy odpowiedzialne za ocenę jakości powietrza przygotowują dla wszystkich stref pełną dokumentację dotyczącą procedur wyboru lokalizacji i rejestrują wszystkie informacje w celu wspierania projektowania sieci i wyboru lokalizacji dla wszystkich stanowisk monitoringu. Projekt sieci monitoringu wspiera się co najmniej za pomocą modelowania albo pomiarów wskaźnikowych.

2. Dokumentacja musi zawierać informacje dotyczące lokalizacji punktów pomiarowych opisanych za pomocą współrzędnych przestrzennych, szczegółowych map i fotografii otoczenia wokół stanowisk monitoringu z odczytem kompasu oraz informacje na temat reprezentatywności przestrzennej wszystkich punktów pomiarowych.

3. Dokumentacja zawiera dowody dotyczące powodów projektowania sieci wykazujące zgodność z pkt B i C, w szczególności:

a) uzasadnienie wyboru miejsc reprezentatywnych dla najwyższych poziomów zanieczyszczeń w danej strefie lub aglomeracji dla każdego zanieczyszczenia;

b) przyczyny wyboru miejsc reprezentatywnych dla ogólnego narażenia ludności; oraz

c) informacje dotyczące wszelkich odstępstw od kryteriów rozmieszczania w skali mikro, przyczyn tych odstępstw oraz ich prawdopodobnego wpływu na zmierzone poziomy.

4. W przypadku gdy w obrębie strefy stosuje się pomiary wskaźnikowe, modelowanie lub obiektywne szacowanie, dokumentacja musi zawierać szczegółowe informacje dotyczące tych metod, a także informacje dotyczące tego, w jaki sposób spełnione zostały kryteria wyszczególnione w art. 9 ust. 3.

5. W przypadku gdy stosuje się pomiary wskaźnikowe, modelowanie lub obiektywne szacowanie, właściwe organy wykorzystują dane w postaci siatki przekazywane na podstawie dyrektywy (UE) 2016/2284, informacje na temat emisji zgłaszane na podstawie dyrektywy 2010/75/UE oraz, o ile są dostępne, lokalne bilanse emisji.

6. W odniesieniu do pomiarów ozonu państwa członkowskie dokonują właściwego przeglądu i interpretacji danych pomiarowych w kontekście zjawisk meteorologicznych i procesów fotochemicznych wpływających na stężenia ozonu mierzone w poszczególnych lokalizacjach.

7. W stosownych przypadkach dokumentacja musi obejmować wykaz prekursorów ozonu, a także informacje dotyczące zamierzonego celu wykonywania pomiarów w odniesieniu do nich oraz dotyczące metod pobierania próbek i wykonywania pomiarów.

8. W stosownych przypadkach dokumentacja musi również zawierać informacje dotyczące metod wykonywania pomiarów składu chemicznego PM2,5.

9. Co najmniej raz na 5 lat dokonuje się przeglądu kryteriów wyboru, projektu sieci i lokalizacji stanowisk monitoringu, określonych przez właściwe organy w świetle wymogów ustanowionych w niniejszym załączniku, w celu zapewnienia, aby z upływem czasu pozostawały one aktualne i optymalne. Przegląd ten wspiera się co najmniej za pomocą modelowania albo pomiarów wskaźnikowych. W przypadku gdy w wyniku takiego przeglądu okaże się, że projekt sieci i lokalizacji stanowisk monitoringu nie są już ważne, właściwy organ jak najszybciej je uaktualnia.

10. Dokumentację aktualizuje się po każdym przeglądzie i innych istotnych zmianach sieci monitoringu i podaje się ją do wiadomości publicznej za pośrednictwem odpowiednich kanałów komunikacji.

(1) W miarę możliwości punkty pomiarowe muszą być reprezentatywne dla podobnych miejsc, które nie znajdują się w bezpośrednim sąsiedztwie tych punktów pomiarowych.

(2) Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1737/2006 z dnia 7 listopada 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia (WE) nr 2152/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego monitorowania wzajemnego oddziaływania lasów i środowiska naturalnego we Wspólnocie (Dz.U. L 334 z 30.11.2006, s. 1).