Artykuł 10

1. Państwa członkowskie przyjmują odpowiednie przepisy umożliwiające przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w sprawie zarzutów dotyczących nieprzestrzegania praw podstawowych w związku z kontrolą przesiewową.

W przypadkach nieprzestrzegania lub nieegzekwowania praw podstawowych państwa członkowskie zapewniają, w stosownych przypadkach, kierowanie sprawy w celu wszczęcia postępowania cywilnego lub karnego zgodnie z prawem krajowym.

2. Każde państwo członkowskie wprowadza niezależny mechanizm monitorujący zgodny z wymogami określonymi w niniejszym artykule, który:

a) monitoruje przestrzeganie prawa Unii i prawa międzynarodowego, w tym Karty, w szczególności w odniesieniu do dostępu do procedury azylowej, zasady non-refoulement, najlepszego interesu dziecka oraz odpowiednich przepisów dotyczących detencji, w tym odpowiednich przepisów prawa krajowego, dotyczących detencji podczas kontroli przesiewowej; oraz

b) zapewnia, aby uzasadnione zarzuty dotyczące nieprzestrzegania praw podstawowych we wszystkich stosownych działaniach związanych z kontrolą przesiewową były rozpatrywane skutecznie i bez zbędnej zwłoki, aby w razie potrzeby wszczynać postępowania wyjaśniające w sprawie takich zarzutów oraz monitorować ich postępy.

Niezależny mechanizm monitorowania obejmuje wszystkie działania podejmowane przez państwa członkowskie w ramach wykonywania niniejszego rozporządzenia.

Niezależny mechanizm monitorowania jest uprawniony do wydawania rocznych zaleceń dla państw członkowskich.

Państwa członkowskie wprowadzają odpowiednie zabezpieczenia w celu zagwarantowania niezależności niezależnego mechanizmu monitorowania. Krajowi rzecznicy praw obywatelskich i krajowe instytucje praw człowieka, w tym krajowe mechanizmy prewencji ustanowione na podstawie OPCAT, uczestniczą w funkcjonowaniu niezależnego mechanizmu monitorowania i mogą być ustanowione do wykonywania wszystkich lub części zadań niezależnego mechanizmu monitorowania. Niezależny mechanizm monitorowania może również obejmować odpowiednie organizacje międzynarodowe i pozarządowe oraz podmioty publiczne niezależne od organów przeprowadzających kontrole przesiewów. Jeżeli najmniej jedna z tych instytucji, organizacji lub organów nie jest bezpośrednio zaangażowana w niezależny mechanizm monitorowania, mechanizm monitorowania ustanawia i utrzymuje ścisłe związki z krajowymi organami ochrony danych i Europejskim Inspektorem Ochrony Danych.

Niezależny mechanizm monitorowania wykonuje swoje zadania poprzez kontrole na miejscu oraz kontrole wyrywkowe i niezapowiedziane.

Państwa członkowskie zapewniają niezależnemu mechanizmowi monitorowania dostęp do wszystkich odpowiednich miejsc, w tym ośrodków recepcyjnych i ośrodków detencyjnych, osób i dokumentów, o ile taki dostęp jest niezbędny, aby umożliwić niezależnemu mechanizmowi monitorowania wypełnianie obowiązków określonych w niniejszym artykule. Dostępu do odpowiednich miejsc lub informacji niejawnych udziela się wyłącznie osobom pracującym w imieniu niezależnego mechanizmu monitorowania, którzy otrzymali stosowne poświadczenie bezpieczeństwa wydane przez właściwy organ zgodnie z prawem krajowym.

Agencja Praw Podstawowych wydaje ogólne wytyczne dla państw członkowskich dotyczące ustanowienia mechanizmu monitorowania i jego niezależnego funkcjonowania. Państwa członkowskie mogą zwrócić się do Agencji Praw Podstawowych o wsparcie w opracowaniu ich niezależnego mechanizmu monitorowania, w tym zabezpieczeń służących zagwarantowaniu niezależności takich mechanizmów, a także sposobów monitorowania i odpowiednich programów szkoleniowych.

Komisja uwzględnia ustalenia niezależnych mechanizmów monitorowania w ocenie skutecznego stosowania i wdrażania Karty zgodnie z art. 15 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 (

1

) i załącznikiem III do tego rozporządzenia.

3. Niezależny mechanizm monitorowania, o którym mowa w ust. 2 niniejszego artykułu, pozostaje bez uszczerbku dla mechanizmu monitorowania do celów monitorowania stosowania wspólnego europejskiego systemu azylowego pod względem operacyjnym i technicznym, jak określono w art. 14 rozporządzenia (UE) 2021/2303 ani dla roli obserwatorów praw podstawowych w monitorowaniu przestrzegania praw podstawowych we wszystkich działaniach Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej, jak określono w art. 80 rozporządzenia (UE) 2019/1896.

4. Państwa członkowskie wyposażają niezależny mechanizm monitorowania, o którym mowa w ust. 2, w odpowiednie środki finansowe.