Załącznik II

Część A: metodyka wyznaczania liczby i lokalizacji punktów pobierania próbek oraz badania próbek

Działanie

Minimalne kryteria metodyki

1. Wyznaczanie punktów pobierania próbek (badanie próbek) na potrzeby oceny zdrowia gleby

Badanie próbek projektuje się na podstawie kompletnego operatu losowania zawierającego najlepsze dostępne informacje na temat rozkładu właściwości gleby, takie jak informacje wynikające z odpowiednich pomiarów zgodnie z art. 9 ust. 3 i 4.

Schemat losowania próby jest losowaniem warstwowym zoptymalizowanym według najlepszych dostępnych informacji na temat zróżnicowania wskaźników glebowych, a warstwowanie opiera się na jednostkach glebowych ustanowionych zgodnie z art. 4 ust. 2. Punkty pobierania próbek związane z pomiarami, o których mowa w art. 9 ust. 4, mogą być uwzględnione częściowo lub całkowicie w schemacie losowania próby, niezależnie od tego, jak zaprojektowano to w ich schemacie.

Liczba i lokalizacja punktów pobierania próbek muszą odzwierciedlać zróżnicowanie wybranych wskaźników glebowych w obrębie jednostek glebowych, przy maksymalnym odsetku błędu (lub współczynniku zmienności) wynoszącym 5 %.

Alokację i wielkość próby określa się, stosując odpowiednie procedury (na przykład algorytm Bethela (Bethel, 1989 (1)) pozwalające uwzględnić wymagany maksymalny błąd oszacowania.

Badanie próbek zaprojektowane przez państwa członkowskie dla każdego cyklu monitorowania może ulec zmianie lub pozostać niezmienione.

Dalsze szczegóły dotyczące określania liczby i lokalizacji punktów pobierania próbek należy podać zgodnie z art. 24 ust. 1 lit. a).

2. Badanie próbek w terenie

Próbki pobiera się z dokładnie wskazanych lokalizacji pobierania próbek, chyba że pobieranie próbek z tych lokalizacji uniemożliwiają należycie uzasadnione okoliczności, takie jak gleba nasycona wodą lub duża zawartość skał.

W przypadku pobierania próbek zbiorczych gleby powinny one stanowić mieszaninę co najmniej 5 podpróbek.

Przy pobieraniu próbek gleby na obszarach niezalesionych z powierzchni usuwa się pozostałości i resztki organiczne.

Przy pobieraniu próbek gleby na obszarach zalesionych pobiera się próbki ze ściółki leśnej, w stosownych przypadkach podzielone na próchnicę i warstwę organiczną, a grubość i wagę rejestruje się.

Próbki lub podpróbki do próbki zbiorczej pobiera się, w miarę możliwości, do głębokości co najmniej 30 cm gleby. Informacje takie jak typ gleby oraz, w miarę możliwości, genetyczne poziomy glebowe rejestruje się. Podpróbki miesza się razem w celu uzyskania jednorodnej próbki zbiorczej. Pobieranie próbek można przeprowadzać na podstawie ustalonej głębokości lub według poziomu, ale dane podaje się według ustalonej głębokości.

Próbki do oznaczenia gęstości objętościowej powinny być próbkami o nienaruszonej strukturze pobranymi na odpowiedniej głębokości, w tym poniżej 30 cm w przypadku podglebia. Próbki związane z zagęszczeniem gleby (przewodność hydrauliczna w stanie nasycenia i pojemność powietrzna’) mogą być tymi samymi próbkami o nienaruszonej strukturze co próbki pobrane do oznaczenia gęstości objętościowej. W przypadku gdy wysoka zawartość gruboziarnistych fragmentów w glebie uniemożliwia pobranie próbek, w tej lokalizacji można wykluczyć pobieranie próbek do celów pomiaru gęstości objętościowej.

Dalsze szczegóły dotyczące badania próbek w terenie, w tym w odniesieniu do sposobu postępowania w określonych sytuacjach, takich jak gleby płytkie oraz różne głębokości pobierania próbek, należy podać zgodnie z art. 24 ust. 1 lit. a).

Część B: metodyka ustalania lub szacowania wartości wskaźników glebowych

W przypadku gdy w poniższej tabeli określono metodykę referencyjną, następujące metodyki należy stosować zgodnie z art. 9:

— metodykę referencyjną,

— metodykę równoważną metodyce referencyjnej, lub

— inną metodykę, pod warunkiem że jest ona dostępna w literaturze naukowej lub dostępna publicznie oraz że dostępna jest zwalidowana funkcja przeliczeniowa.

Jeżeli dostępna jest metodyka Europejskiego Komitetu Normalizacyjnego (CEN), jest ona preferowana względem metodyki referencyjnej. W takim przypadku pierwotną metodykę referencyjną uznaje się za metodykę równoważną.

Wskaźnik glebowy

Metodyka referencyjna

Minimalne kryteria metodyki

Wymagana zwalidowana funkcja przeliczeniowa (jeżeli stosowana jest metodyka inna niż metodyka referencyjna)?

Uziarnienie gleby (zawartość iłu, pyłu i piasku – niezbędne do ustalenia innych wskaźników i powiązanych zakresów)

ISO 11277 Oznaczanie składu granulometrycznego w mineralnym materiale glebowym – Metoda sitowa i sedymentacyjna

Nie dotyczy

TAK

Przewodność elektryczna

Wariant 1: ISO 11265 Oznaczanie przewodności elektrycznej właściwej;

Wariant 2: metoda pomiaru nasyconego wyciągu glebowego (eEC) (FAO SOP: GLOSOLAN-SOP-08 (2))

Nie dotyczy

TAK

Wskaźnik erozji gleby

W oszacowaniu tempa erozji gleby uwzględnia się wszystkie działania podjęte w celu ograniczenia lub zrekompensowania ryzyka erozji, w tym środki ograniczające ryzyko erozji po pożarze.

Oszacowanie tempa erozji gleby obejmuje wszystkie istotne procesy erozji, takie jak erozja powodowana przez wodę, wiatr, żniwa i orkę.

Erozję gleby powodowaną przez wodę ocenia się z uwzględnieniem następujących czynników:

— właściwości gleby (na przykład podatność na erozję, zaskorupienie gleby, chropowatość gleby, kamienistość),

— topografia (na przykład stromość i długość nachylenia),

— klimat (na przykład erozyjność deszczów – intensywność i czas trwania),

— pokrywa roślinna, rodzaj upraw, użytkowanie gruntów oraz praktyki gospodarowania mające na celu kontrolę lub ograniczenie erozji,

— praktyki gospodarowania (na przykład uprawy okrywowe, uprawa zredukowana, ściółkowanie itp.),

— obszary spalone.

Nie dotyczy

Erozję gleby powodowaną przez wiatr ocenia się z uwzględnieniem następujących czynników:

— właściwości gleby (na przykład podatność na erozję),

— klimat (na przykład wilgotność gleby, prędkość wiatru, parowanie),

— roślinność (na przykład rodzaj upraw),

— praktyki gospodarowania gruntami mające na celu kontrolę lub ograniczenie erozji (na przykład wiatrochrony).

Erozję gleby wskutek praktyk gospodarowania, takich jak orka lub wywóz biomasy, ocenia się ilościowo na podstawie metodyki dostępnej w literaturze naukowej lub dostępnej publicznie.

Węgiel organiczny w glebie

ISO 10694 Oznaczanie zawartości węgla organicznego i całkowitej zawartości węgla po suchym spalaniu, przy zapewnieniu spalenia całego węgla.

Węgiel organiczny w glebie oblicza się, określając całkowitą zawartość węgla pierwiastkowego i odejmując węgiel obecny jako węglan, który określa się zgodnie z normą ISO 10693.

Nie dotyczy

TAK

Zasoby węgla organicznego w glebie

Metodyka określona w załączniku V do rozporządzenia (UE) 2018/1999 zgodnie z Wytycznymi IPCC z 2006 r. dotyczącymi krajowych wykazów gazów cieplarnianych

Nie dotyczy

TAK

Gęstość objętościowa podglebia

ISO 11272 do celów oznaczania gęstości objętościowej gleby w stanie suchym

W przypadku wyboru równoważnego parametru metodyką jest norma europejska lub międzynarodowa, jeżeli jest dostępna. Jeżeli taka norma nie jest dostępna, wybrana metodyka musi być dostępna w literaturze naukowej lub dostępna publicznie.

Metodyka może zostać zmieniona w zależności od proporcji gruboziarnistych fragmentów

TAK

Fosfor ekstrahowalny

Preferowane: ISO 11263 do celów spektrometrycznego oznaczania fosforu rozpuszczalnego w roztworze wodorowęglanu sodu (P-Olsen)

Jako alternatywę można zastosować inne metody.

Nie dotyczy

TAK

— stężenie metali ciężkich w glebie: As, Sb, Cd, Co, Cr (ogółem), Cu, Hg, Pb, Ni, Tl, V, Zn

— stężenia innych substancji zanieczyszczających (w tym PFAS, pestycydów i ich metabolitów) określone lub wybrane przez państwa członkowskie

W przypadku metali ciężkich:

ISO 54321: woda królewska

Opcjonalnie: biodostępne frakcje substancji zanieczyszczających, takie jak ISO 17586 z wykorzystaniem rozcieńczonego kwasu azotowego.

W przypadku substancji zanieczyszczających innych niż metale ciężkie: stosuje się normy europejskie lub międzynarodowe, jeżeli są one dostępne. Jeżeli taka norma nie jest dostępna, wybrana metodyka musi być dostępna w literaturze naukowej lub dostępna publicznie.

W przypadku metali ciężkich:

TAK

W przypadku substancji zanieczyszczających innych niż metale ciężkie: nie dotyczy jeżeli nie są dostępne normy europejskie lub międzynarodowe.

Pojemność wodna gleby, pojemność powietrzna i przewodność hydrauliczne w stanie nasycenia

Metodyka określania wartości dla jednego punktu pobierania próbek:

1) Pojemność wodna gleby i pojemność powietrzna:

Wariant 1: METODA LABORATORYJNA: ISO 11274 do celów oznaczania charakterystyki retencji wodnej.

Wariant 2: SZACOWANIE: stosowanie funkcji pedotransferu wymagających danych wejściowych, takich jak skład granulometryczny, gęstość objętościowa, stężenie węgla organicznego w glebie.

Minimalne kryteria szacowania całkowitej pojemności wodnej gleby, pojemności powietrznej i przewodności hydraulicznej w jednostce glebowej w stanie nasycenia lub w skali dorzecza lub zlewni:

— w odniesieniu do obszarów gleb niezasklepionych lub obszarów, z których gleba nie została usunięta, szacowanie całkowitej wartości pojemności wodnej gleby, pojemności powietrznej i przewodności hydraulicznej w stanie nasycenia,

— w odniesieniu do obszarów gleb zasklepionych i z których glebę usunięto, rozważanie ustalenia pojemności wodnej, pojemności powietrznej i przewodności hydraulicznej w stanie nasycenia obszarów nieprzepuszczalnych na zero oraz przypisanie proporcjonalnie wartości pośrednich obszarom półprzepuszczalnym i innym obszarom sztucznym.

TAK (dla wartości punktowej)

2) Przewodność hydrauliczna w stanie nasycenia:

Wariant 1:

METODA LABORATORYJNA: ISO 17313: Oznaczanie przewodnictwa hydraulicznego w nasyconych materiałach porowatych

Wariant 2:

SZACOWANIE: stosowanie funkcji pedotransferu wymagających danych wejściowych, takich jak skład granulometryczny, gęstość objętościowa, stężenie węgla organicznego w glebie.

Azot w glebie

Wariant 1:

ISO 11261 do celów oznaczania azotu ogólnego w glebie zmodyfikowaną metodą Kjeldahla

Wariant 2:

ISO 13878 do celów oznaczania zawartości azotu całkowitego po suchym spalaniu

Nie dotyczy

TAK

Kwasowość gleby

ISO 10390 do celów oznaczania pH w zawiesinie w H2O, KCl i CaCl2

Nie dotyczy

TAK

Wysycenie zasadami i zawartość wymiennego sodu, potasu, wapnia i magnezu

ISO 11260 do celów oznaczania efektywnej pojemności wymiennej kationowej i stopnia wysycenia zasadami z zastosowaniem BaCl2

Nie dotyczy

TAK

Gęstość objętościowa wierzchniej warstwy gleby (poziom A (3))

ISO 11272 do celów oznaczania gęstości objętościowej gleby w stanie suchym

Metodyka może zostać zmieniona w zależności od proporcji gruboziarnistych fragmentów.

TAK

Wskaźniki glebowe związane z różnorodnością biologiczną gleby i aktywnością biologiczną gleby

Stosuje się normy europejskie lub międzynarodowe, jeżeli są dostępne. Jeżeli taka norma nie jest dostępna, wybrana metodyka musi być dostępna w literaturze naukowej lub dostępna publicznie.

Nie dotyczy

Część C: minimalne kryteria metodyki określania wartości mierników zasklepienia gleby i usunięcia gleby

W odniesieniu do mierników zasklepienia gleby i usunięcia gleby stosowane metodyki muszą być zgodne z definicjami określonymi w art. 3 i załączniku I. W ramach tych metodyk wykorzystuje się co najmniej usługi programu Copernicus lub, najlepiej, najlepsze dostępne dane, w tym obrazy z teledetekcji, które uzupełnia się odpowiednimi wykazami krajowymi.

W przypadku miernika dotyczącego obszaru zabudowanego państwa członkowskie mogą wykorzystywać dane zebrane na podstawie rozporządzenia (UE) 2018/841, pod warunkiem że takie dane są zgłaszane na poziomie okręgu glebowego.

Wybrane metodyki muszą być dostępne w literaturze naukowej albo dostępne publicznie.

(1) Bethel, J. 1989. „Sample Allocation in Multivariate Surveys” [„Alokacja próby w badaniach wielozmiennowych”]. Survey Methodology 15: s. 47–57.

(2) https://www.fao.org/3/cb3355en/cb3355en.pdf.

(3) Zgodnie z definicją zawartą w wytycznych FAO dotyczących opisu gleby, rozdział 5 (https://www.fao.org/3/a0541e/a0541e.pdf).