II CK 248/04

Sygn. akt II CK 248/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 grudnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bronisław Czech

SSN Jan Górowski

Protokolant Anna Jasińska

w sprawie z powództwa C.K.

przeciwko Izbie Skarbowej w P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 14 grudnia 2004 r.,

kasacji powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 grudnia 2003 r., sygn. akt […],

oddala kasację.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2003 r., Sąd Okręgowy w K. oddalił powództwo

C.K. przeciwko Izbie Skarbowej w P. o zapłatę kwoty 143.441,84 zł. Sąd

Apelacyjny oddalił apelację powoda.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że pozwany uszczuplił należny Skarbowi

Państwa podatek VAT za okres od grudnia 1995 r. do lipca 1996 r. o kwotę

1.911 zł. Urząd Skarbowy ustalił w związku z tym, decyzją z dnia 15 listopada

1996 r., łączną kwotę zaległości powoda w wysokości 7.632 zł, w tym z tytułu

sankcji określonej w art. 27 ust. 5 pkt 2 ustawy o podatku od towarów i usług -

5.724 zł. Ponadto, za uszczuplenie należności podatkowych, orzeczeniem karnym

z dnia 26 lutego 1997 R., na podstawie art. 94 § 1 ustawy karnej skarbowej,

powodowi wymierzono karę grzywny w wysokości 2.000 zł.

Od powyższych decyzji powód nie odwołał się; nie uiścił także należności

w terminie. Urząd Skarbowy wydał w związku z tym tytuły wykonawcze i przystąpił

do ich wykonania. W międzyczasie egzekwowano od powoda należności na rzecz

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jak również inne należności na rzecz Urzędu

Skarbowego. Należności na rzecz ZUS oraz na rzecz Funduszu Pracy i Funduszu

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych powstały także w okresie

późniejszym; zostały stwierdzone decyzją z 1 grudnia 1999 r. Ostatecznie ZUS

wyraził zgodę na spłatę zadłużenia w ratach.

Dodatkowo powód nie regulował należności przysługujących jego

pracownikom za świadczoną pracę; należności te zostały zaspokojone z Funduszu

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wobec niezwrócenia wypłaconych

kwot Sąd Okręgowy w K., wyrokiem z dnia 7 października 1999 r., zasądził od

powoda na rzecz Wojewódzkiego Urzędu Pracy 21.079,96 zł. Ponadto przeciwko

powodowi wydany został na rzecz Energetyki S.A. nakaz zapłaty tytułem nie

uiszczenia opłat za pobraną energię elektryczną.

Dnia 29 kwietnia 1998 r. W sprawie K 17/97 Trybunał Konstytucyjny orzekł

o niezgodności z Konstytucją art. 7 ust. 5, 6 i 8 ustawy o podatku od towarów

3

i usług w zakresie, w jakim dopuszczają stosowanie wobec tej samej osoby za ten

sam czyn sankcji administracyjnej oraz odpowiedzialności karno-skarbowej. Wobec

tego powód wystąpił o wznowienie postępowania podatkowego zakończonego

decyzją z dnia 15 listopada 1996 r. wymierzającą mu sankcję w oparciu o przepis

art. 27 ust. 5 pkt 2 ustawy o podatku od towarów i usług. Ostatecznie Izba

Skarbowa decyzją z dnia 18 lutego 2002 r. uchyliła decyzję Urzędu Skarbowego z

dnia 15 listopada 1996 r. w części dotyczącej ustalenia sankcji stosownie do

wskazanego wyżej, a uznanego za sprzeczny z Konstytucją, przepisu ustawy o

podatku od towarów i usług.

Dnia 28 marca 2002 r. powód wystąpił do Skarbu Państwa - Izby Skarbowej

o przyznanie odszkodowania z tytułu rzeczywistej szkody jaką poniósł na skutek

wydania decyzji z dnia 15 listopada 1996 r. Pozwany zwrócił powodowi kwotę 5.724

zł pobranej sankcji, 2.867,30 zł tytułem wpłaconych przez niego odsetek oraz

18.822,80 zł jako odsetki należne powodowi od powyższych kwot - łącznie 27.411

,10 zł.

Sąd pierwszej instancji oddalając powództwo stwierdził, że nie występuje

związek przyczynowy pomiędzy wydaniem decyzji, a spadkiem przychodów

powoda w 1997 r. Urząd Skarbowy prowadził egzekucje przeciwko powodowi już

wcześniej, a także po ustaleniu sankcji. Powód prowadził przy tym działalność

gospodarczą przez ponad półtora roku po wymierzeniu sankcji, a prowadząc

ugodowe pertraktacje z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych wiedział o tytułach

egzekucyjnych wystawionych przez Urząd Skarbowy i - jeśli uznawał to za

okoliczność istotną - mógł się na nie powołać.

Oddalając apelację powoda Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu

pierwszej instancji, że straty poniesione przez powoda pozostają poza granicami

normalnego związku przyczynowego. Sąd ten wskazał, że orzekając

o roszczeniach odszkodowawczych dochodzonych na podstawie art. 260 Ordynacji'

podatkowej należy rozumieć pojęcie szkody oraz związku przyczynowego w

sposób przyjęty na gruncie prawa cywilnego (art. 361 k.c.). Dla powstania

odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 260 Ordynacji podatkowej

niezbędne jest, aby powstała szkoda rzeczywista i żeby pozostawała ona

4

w normalnym związku przyczynowym z wydaniem konkretnej decyzji podatkowej.

Szkoda wskazywana przez powoda, w wysokości kwot stwierdzonych

prawomocnymi decyzjami ZUS oraz zasądzonych prawomocnymi wyrokami, nie

pozostaje w związku przyczynowym z decyzją organu skarbowego i nie jest szkodą

rzeczywistą w rozumieniu art. 260 Ordynacji podatkowej. Zmniejszenie środków

obrotowych na skutek zajęcia przez pozwanego kont bankowych w okresie od

lutego do maja 1997 r. nie miało wpływu na wysokość przychodów osiągniętych

przez powoda.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że powód w wyniku działania organów

skarbowych nie poniósł szkody i w związku z tym kwestia zakresu

odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 260 Ordynacji podatkowej,

będąca przedmiotem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 września 2003 r.

K 20/02, pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Kasacja powoda oparta została na obu podstawach kasacyjnych. W ramach

naruszenia przepisów postępowania wskazano naruszenie art. 316 k.p.c. i art. 233

k.p.c., art. 246 i 247 k.p.c. w związku z art. 65 k.c. i art. 74 § 1 k.c. oraz art. 5 k.c.,

art. 316 § 1 k.p.c. oraz art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale

Konstytucyjnym, art. 382 oraz art. 233 § 1 k.p.c. i art. 217 w związku z art. 316

k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 316 § 1 i 391 § 1

k.p.c. w związku z art. 231 k.p.c., a nadto art. 249 k.p.c. W ramach naruszenia

prawa materialnego skarżący wskazał art. 260 Ordynacji podatkowej w związku

z art. 415 i 417 k.c. przez błędne rozumienie pojęcia szkody.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odniesienie się do poszczególnych zarzutów zawartych w kasacji powoda

nastręcza pewną trudność z uwagi na jej chaotyczność i pomieszanie materii.

Generalnie jednak powód kwestionuje dokonane w sprawie ustalenia, z których

wynika, że nie zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej

Skarbu Państwa, w szczególności nie wystąpił adekwatny związek przyczynowy

pomiędzy wydaniem przez Urząd Skarbowy decyzji z dnia 11 listopada 1996 r.

a zmniejszeniem się majątku powoda na skutek egzekwowania należności

stwierdzonych w postępowaniu administracyjnym, a także przed sądem cywilnym.

5

Powód prezentuje stanowisko, że decyzja organu skarbowego zapadła w dniu

11 listopada 1996 r., mówić obrazowo „uruchomiła lawinę", która doprowadziła do

powstania uszczerbku w majątku powoda wycenionego przez niego na blisko

150.000 zł.

Takie stanowisko nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach i ocenach

dokonanych w rozpoznawanej sprawie przez Sądy. Skarżący nie wskazuje, jakie

konkretnie dowody zostały nieprawidłowo ocenione przez Sąd Apelacyjny, a jego

odwoływanie się do szeregu przepisów kodeksu postępowania cywilnego należy

ocenić jako polemikę z ustaleniami i ocenami Sądu Apelacyjnego.

Trafne jest stanowisko Sądu Apelacyjnego, że brak związku przyczynowego

o charakterze adekwatnym pomiędzy wydaniem decyzji z dnia 11 listopada 1996 r.

a powstaniem u powoda zaległości z tytułu należności Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych, Funduszu Pracy oraz Funduszu Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych, jak również zaległości czynszowych oraz w opłatach za energię

elektryczną. Przeciwko przyjęciu wystąpienia normalnego związku przyczynowego

przemawia chociażby porównanie należności podatkowej stwierdzonej decyzją

Urzędu Skarbowego z dnia 11 listopada 1996 r., a należnościami z innych tytułów.

Jak ustaliły Sądy orzekające, i sam skarżący tego nie podważa, w roku 1997

osiągnął wysoki przychód, a działalność gospodarczą prowadził jeszcze przez

półtora roku od daty wydania spornej decyzji. Ocena zatem, zgodnie z którą

wskazywane przez powoda straty nie pozostają w normalnym związku

przyczynowym z decyzją z dnia 11 listopada 1996 r., jest prawidłowa w świetle

poczynionych ustaleń, zasad logicznego wnioskowania oraz doświadczenia

życiowego.

W tej sytuacji ustalenia co do nie wystąpienia normalnego związku

przyczynowego jako przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu

Państwa należy ocenić jako prawidłowe. W konsekwencji oznacza to, że

rozważania odnoszące się do pozostałych przesłanek tej odpowiedzialności są

prawnie irrelewantne – nie wystąpienie jednej z przesłanek wyłącza możliwość

obciążenia kogokolwiek odpowiedzialnością odszkodowawczą, choćby pozostałe

przesłanki były spełnione.

6

W ramach drugiej podstawy kasacyjnej skarżący podnosi również, że Sąd

orzekający nie wziął pod uwagę, iż wadliwa decyzja zapadła w dniu 11 listopada

1996 r. została, na skutek wznowienia postępowania, wyeliminowana w całości

z obrotu prawnego. Takie stanowisko nie znajduje podstaw w treści decyzji Izby

Skarbowej z dnia 18 lutego 2002 r. Z treści przywołanej decyzji Izby Skarbowej

jednoznacznie wynika, że decyzja Urzędu Skarbowego z dnia 11 listopada 1996 r.

zostaje uchylona jedynie w części dotyczącej ustalenia sankcji wynikającej z art. 27

ust. 5 pkt 2 Ordynacji podatkowej. W takiej sytuacji decyzja Izby Skarbowej nie

wyeliminowała z obrotu prawnego decyzji z dnia 11 listopada 1996 r. „w całości",

a jedynie w części dotyczącej należności w wysokości 5.724 zł ustalonej i pobranej

tytułem sankcji. W tym zakresie działanie organu skarbowego było bezprawne

i powód mógł dochodzić odszkodowania, co też uczynił. Szkoda pozostająca

w normalnym związku przyczynowym z tą częścią decyzji z dnia 11 listopada 1996

r. wyrażała się kwotą 5.724 zł oraz kwotą 2.867,30 zł odsetek pobranych od

ustalonej a nie uiszczonej w terminie sankcji. Ponadto powodowi należały się

odsetki od powyższych sum - i taka szkoda, zamykająca się kwotą 27.411,10 zł,

została naprawiona przez Skarb Państwa. Powód nie wykazał, aby wydanie,

uchylonej w części dotyczącej sankcji, decyzji spowodowało powstanie,

pozostającej w normalnym związku przyczynowym, szkody - w postaci straty

rzeczywistej oraz utraconych korzyści.

W tej sytuacji formułowane w kasacji zarzuty naruszenia prawa

materialnego są pozbawione podstaw i to w sposób oczywisty. Sądy orzekające nie

prezentowały stanowiska, że powód nie poniósł żadnej szkody (mimo nieco

niezręcznego sformułowania zawartego na ostatniej stronie uzasadnieniu wyroku

Sądu Apelacyjnego). Ustalono jedynie w sprawie, że wskazywany przez powoda

uszczerbek majątkowy pozostaje poza granicami normalnego związku

przyczynowego, a więc że nie została spełniona jedna z przesłanek

odpowiedzialności odszkodowawczej, także Skarbu Państwa za szkodę

spowodowaną wydaniem decyzji podatkowej. Nie sposób zatem mówić

o naruszeniu art. 260 Ordynacji podatkowej w związku z art. 415 i 417 k.c.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy oddalił kasację jako pozbawioną

usprawiedliwionych podstaw (art. 39312 k.p.c.).

7