V CSK 257/06

Sygn. akt V CSK 257/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 listopada 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa „W.” Sp. z o.o

przeciwko „E.” Sp. z o.o

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 17 listopada 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu

Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powodowe W. domagało się od pozwanej Spółki w likwidacji kwoty

152.187,17 złotych tytułem zapłaty zaległości za dostarczanie wody i

odprowadzanie ścieków w okresie od lipca do listopada 2004 r. Zaległość powstała

w wyniku uiszczania przez pozwaną w wymienionym okresie opłat za wodę

według stawki obniżonej, o tzw. upust cenowy, podczas, gdy strona powodowa

żądała zapłaty według stawki nie obniżonej. Nakazem zapłaty z dnia 13 stycznia

2005 r. wydanym w postępowaniu nakazowym Sąd Okręgowy w O. uwzględnił

powództwo w całości. W postępowaniu wywołanym wniesieniem przez pozwaną

zarzutów W. stwierdziło, że w toku sporu pozwana zapłaciła część dochodzonej

należności, tj. kwotę 58.522,28 złotych. W związku z tym powód ograniczył żądanie

do kwoty 93.664,89 złotych wraz z odsetkami ustawowymi od kwot szczegółowo

wymienionych w piśmie procesowym z dnia 24 marca 2005 r. Wyrokiem z dnia 29

czerwca 2005 r. Sąd Okręgowy w O. uchylił nakaz zapłaty, zasądził od pozwanej

Spółki na rzecz powodowego W. kwotę 93.664,89 zł z odsetkami ustawowymi

szczegółowo określonymi, umorzył postępowanie w pozostałym zakresie i orzekł

o kosztach. Sąd Okręgowy ustalił, że strona pozwana na podstawie umowy cesji

przejęła obowiązek Gminnego Zakładu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej -

Osiedla w B., który miał umowę o dostarczanie wody z W. - Spółką z o.o. jako

dostawcą i począwszy od dnia 1 kwietnia 2001 r. - z mocy aneksu z dnia 20 marca

2001 r. – korzystał ze stałego upustu cenowego w wysokości 25% w stosunku do

200.000 m3

wody w ciągu roku. Pismem z dnia 29 września 2003 r. powód

wypowiedział pozwanej Spółce w/w umowę w części dotyczącej upustu cenowego,

ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2004 r. i od tego dnia wystawiał i przesyłał pozwanej

faktury VAT na kwoty obliczone według wskazań wodomierza bez stosowania 25%

upustu cenowego. Pozwana regulowała faktury w części wynikającej

z pomniejszenia wyliczonych należności o 25%. Pismem z dnia 16 listopada

2004 r. uznała wobec powoda swoje zadłużenie na kwotę 146.486,21 złotych

dokonując potwierdzenia salda, a po otrzymaniu odpisu pozwu w niniejszej sprawie

częściowo zapłaciła należności objęte wystawionymi przez powoda fakturami VAT,

w związku z czym powód cofnął powództwo w zakresie uiszczonej przez pozwaną

3

kwoty 58.522,28 złotych. Sąd Okręgowy ustalił ponadto, że zgodnie z § 12 ust. 2

umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków każda ze stron mogła

umowę rozwiązać z zachowaniem 3 - miesięcznego okresu wypowiedzenia.

Zdaniem Sądu, w drodze rozumowania a maiori ad minus należało przyjąć, że

prawo wypowiedzenia przysługiwało również do poszczególnych części umowy

w związku z czym powodowe Przedsiębiorstwo było uprawnione do

wypowiedzenia przedmiotowej umowy w części dotyczącej upustu cenowego i to

tym bardziej, że z § 9 ust. 2 umowy wynikało, iż powód nie musiał w ogóle

korzystać z wypowiedzenia lecz w celu wprowadzenia nowej opłaty mógł tylko

zawiadomić usługobiorcę na 30 dni naprzód o zmianie wysokości opłaty. W wyniku

apelacji strony pozwanej Sąd Apelacyjny zaskarżonym wyrokiem zmienił wyrok

Sądu Okręgowego w części zasądzającej i powództwo oddalił oraz orzekł

reformatoryjnie o kosztach procesu za postępowanie pierwszoinstancyjne

a ponadto orzekł o kosztach za drugą instancję. Przyjmując za własny stan

faktyczny ustalony przez Sąd pierwszej instancji Sąd Apelacyjny odmiennie ocenił

skuteczność oświadczenia woli powoda w piśmie z dnia 29 września 2003 r.

wypowiadającym korzystanie przez pozwaną z upustu cenowego. Sąd Apelacyjny

uznał, że postanowienie § 12 ust. 2 umowy wiążącej strony dotyczyło

wypowiedzenia całej umowy tj. ze skutkiem w postaci jej nieobowiązywania

w ogóle, nie zaś jak to błędnie przyjął Sąd Okręgowy – możliwość jednostronnego

wprowadzenia do treści umowy postanowienia, odnośnie do którego druga strona

nie wyraziła zgody. Co do § 9 umowy, to dotyczył on zmiany stawki opłat za wodę,

której wysokość uwarunkowana była stosowna uchwałą organu gminnego, a nie

upustu cenowego do tej stawki i nie mógł być podstawą obowiązywania stawki

taryfowej bez upustu. Wobec tego, że nie było zamiarem powoda rozwiązanie

umowy z pozwaną a jednocześnie jego pismo z dnia 29 września 2003 r. nie mogło

być uznane za skuteczne w zakresie zmiany umownego warunku co do upustu

cenowego ani do zmiany umowy nie doszło przez czynność faktyczną płacenia

żądanych wyższych należności, należało – zdaniem Sądu Apelacyjnego –

stwierdzić, że w okresie objętym sporem strony związane były umową o treści

przewidującej korzystanie przez pozwaną z przedmiotowego upustu.

4

W skardze kasacyjnej powód zarzucił powyższemu wyrokowi naruszenie prawa

materialnego art. 60 i 65 k.c. przez błędne przyjęcie, że nie doszło do akceptacji

żądania powoda niestosowania upustu cenowego, § 9 ust. 2 w zw. z § 12 ust.

umowy o dostarczanie wody oraz art. 20 i 24 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r.

o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U.

z 2001 r., Nr 72, poz. 747) przez uznanie, że skarżąca nie była uprawniona do

jednostronnej zmiany umowy w drodze wypowiedzenia w sytuacji, gdy strony nie

zastrzegły formy pisemnej pod rygorem nieważności dla zmiany postanowień

umownych a uchwała Gminy przewidywała taryfę bez upustu cenowego i taryfa ta

uzasadniała na podstawie § 9 ust. 2 wypowiedzenie upustu. Wskazując na

powyższe powód w skardze kasacyjnej wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi odwoławczemu lub

o uchylenie zaskarżonego wyroku i utrzymanie w mocy wyroku Sądu pierwszej

instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istotą sporu była kwestia, czy począwszy od dnia 1 stycznia 2004 r. powód

był uprawniony do opłaty za dostarczaną wodę według stawki taryfowej nie

obniżonej o 25% upustu, przewidzianego w aneksie nr 2 z dnia 27 marca 2001 r.

Powód twierdził, że warunki w/w aneksu zostały przez niego skutecznie

wypowiedziane pismem z dnia 29 września 2003 r., a ponadto pozwana w sposób

dorozumiany wyraziła na powyższe zgodę przez regulowanie do października

2004 r. należności bez upustu, przez potwierdzenie salda na dzień 31 października

2004 r. oraz zapłatę w toku procesu części dochodzonej należności w kwocie

58.522,28 złotych. Ocena zasadności powództwa wymagała rozważenia § 12

umowy z dnia 11 lutego 1997 r. o dostarczenie wody oraz treści aneksów do w/w

umowy, a ponadto wskazywanego przez stronę powodową zachowania się

pozwanej mającego zaświadczać o jej zgodzie. Inne kwestie, takie jak motywacja

przyświecająca powodowi przy składaniu oświadczenia w piśmie z dnia

29 września 2003 r. oraz ewentualność skorzystania przez powoda z trybu,

o którym mowa w § 9 ust. 2 umowy nie miały w rozpoznawanej sprawie istotnego

znaczenia. Zgodnie z ustawą z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu

w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2001 r., Nr 72, poz. 747 ze

5

zm.) ceny i stawki opłat za dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków wynikają

z taryf zatwierdzonych w drodze uchwały przez radę gminy i wprowadzanych do

aktu prawa miejscowego jakim jest regulamin dostarczania wody i odprowadzania

ścieków (art. 19, 20, 24 ustawy). W stosunku do konkretnych odbiorców ceny te

i stawki obowiązują na podstawie pisemnej umowy (art. 6), przy czym z art. 29

ustawy wynika, że zasadniczo nie ma przeszkód do ich umownego obniżenia.

Skoro w sprawie niniejszej nie była sporna cena i stawka taryfowa, ani

przedmiotem oświadczenia powoda w piśmie z dnia 29 września 2003 r. nie była

tego rodzaju cena ani stawka, to bezprzedmiotowe było odwoływanie się do § 9 ust.

2 umowy jako podstawy żądań powoda i bez znaczenia były przyczyny z powodu

których powód uznał za stosowne nierespektowanie dotychczasowego udzielania

pozwanej upustu. Żadna z tych okoliczności nie mogła wpłynąć na ocenę kwestii

czy pismo powoda z dnia 29 września 2003 r. doprowadziło do żądanej przez

powoda zmiany umowy.

Z przedstawionych względów nie zasługiwały na rozważenie zarzuty skargi

kasacyjnej dotyczące naruszenia ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym

zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz art. 60 i 65 k.c.

w części dotyczącej § 9 ust. 2 umowy.

Zarzut naruszenia art. 60 i 65 k.c. w zakresie odnoszącym się do § 12 ust. 2

umowy był bezzasadny. Nie może być wątpliwości, że – jak trafnie stwierdził to Sąd

Apelacyjny w zaskarżonym wyroku – wypowiedzenie, o którym mowa w w/w

postanowieniu umowy dotyczy uprawnienia do jednostronnego rozwiązania umowy

ze skutkiem w postaci unicestwienia w całości łączącego strony stosunku

prawnego, (vide: § 12 ust. 3 umowy), nie zaś do unicestwienia tylko jednego

z warunków umowy i to mającego jednocześnie pociągać za sobą wprowadzenie

w to miejsce innego warunku. Dla osiągnięcia tego ostatniego skutku niezbędne

byłoby uzgodnienie w umowie, tzw. wypowiedzenia zmieniającego, które

wymagałoby nie tylko oświadczenia woli co do odstąpienia wypowiadającego od

dotychczasowego warunku i propozycji nowego warunku, ale także oznaczenia

okresu, w ciągu którego adresat wypowiedzenia miałby się wypowiedzieć

czy nowe warunki przyjmuje oraz określenia skutków bezczynności lub odmowy

adresata odnośnie do obowiązywania umowy względnie jej brzmienia.

6

Tego rodzaju postanowień umowa stron nie zawiera, ani w swoim tekście

podstawowym, ani w aneksach. Można dodać, że doszukiwanie się w treści § 12

ust. 2 umowy uprawnienia do jednostronnej zmiany w drodze wypowiedzenia

postanowienia o upuście cenowym skazane byłoby na przegraną już choćby ze

względu na to, iż w momencie umawiania się powoda z poprzedniczką prawną

pozwanej nie było w ogóle mowy o stosowaniu jakichkolwiek upustów cenowych.

Nie można natomiast odmówić słuszności skardze kasacyjnej w części

dotyczącej naruszenia art. 60 i 65 k.c. przez przyjęcie, że w sposób dorozumiany

pozwana nie wyraziła zgody na odstąpienie od stosowania upustu. Przyjmując za

własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji Sąd Apelacyjny

w zaskarżonym wyroku ustalił, że pozwana w dniu 16 listopada 2004 r.

potwierdziła wobec powoda saldo na dzień 31 października 2004 r. wzajemnych

należności i zobowiązań, w tym – swoje zobowiązanie odnośnie do kwoty

146.486,21 zł z tytułu zadłużenia dochodzonego następnie przez powoda

w niniejszej sprawie, oraz, że w toku procesu pozwana częściowo zaspokoiła

powoda co do wymienionego zadłużenia. Nie można wykluczyć, że takim swoim

zachowaniem pozwana wyraziła wolę podporządkowania się żądaniu powoda,

a zarazem potwierdziła istnienie po stronie powoda wierzytelności obejmującej

zadłużenie powstałe wskutek nie płacenia przez nią określonych należności

w wysokości przez powoda żądanej (por. uchwałę SN z dnia 26 kwietnia 1995 r.

III CZP 39/95 – OSNC 1995 nr 9, poz. 120, wyrok SN z dnia 23 sierpnia 2001 r.

II CKN 103/99 – nie publ. LEX nr 52371, wyrok SN z dnia 26 listopada 2004 r. I CK

279/04 – nie publ., wyrok SN z dnia 25 listopada 2005 r. V CK 381/05 – nie publ.).

W zaskarżonym wyroku Sąd Apelacyjny uwzględnił jedynie okoliczność,

że pozwana na bieżąco nie płaciła wyższych należności. W tym zakresie

stanowisko Sądu było trafne. Powód nie tylko nie wykazał, żeby było inaczej lecz

ewentualne realizowanie przez pozwaną faktur w wysokości żądanej przez powoda

(jak by to wynikało z pisma powoda na k – 124, prawdopodobnie zawierającego

jednak tzw. błąd maszynowy w wyrazie „regulowanie”, który powinien brzmieć „nie

negowanie”) czyniłoby niezrozumiałym występowanie powoda z powództwem

w niniejszej sprawie.

7

Nie zajął natomiast Sąd Apelacyjny stanowiska wobec faktu potwierdzenia

przez pozwaną salda oraz zapłacenia przez pozwaną kwoty 58.522,28 zł, odnośnie

do której pozwana nie wypowiedziała się w dotychczasowym postępowaniu

natomiast powód twierdził, że uiszczona została na poczet zaległości dochodzonej

w pozwie (choć budzi to wątpliwości w świetle późniejszego oświadczenia

pełnomocnika powoda na rozprawie w dniu 22 czerwca 2005 r. k – 135).

Stanowisko Sądu Apelacyjnego powinno przesądzać, czy w okolicznościach

rozpoznawanej sprawy pozwana w wyniku czynności konkludentnych wyraziła

zgodę na żądaną przez powoda zmianę umowy. Rozważania Sądu w tym

przedmiocie powinny uwzględniać art. 77 i art. 74 k.c. Samo milczenie pozwanej

nie mogło zostać uznane za przyjęcie propozycji powoda. Przepis art. 386 k.c.

przewidujący taki skutek w stosunkach pomiędzy podmiotami gospodarczymi

pozostającymi ze sobą w stałych stosunkach nie mógłby w rozpoznawanej sprawie

znaleźć zastosowania ponieważ obowiązywał do dnia 24 września 2003 r. tj. do

wejścia w życie ustawy z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie kodeksu cywilnego... (-)

Dz.U. nr 49, poz. 408).

W tej sytuacji, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania (art. 39815

k.p.c.). O kosztach

orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.