I PK 14/14

Sygn. akt I PK 14/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 sierpnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z powództwa I. B.

przeciwko C. Spółce z o.o. w S.

o zapłatę wynagrodzenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 sierpnia 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 3 września 2013 r.,

w części dotyczącej skarżącego uchyla zaskarżony wyrok i

sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K. do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Powódka I. B., po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa, domagała się

zasądzenia na jej rzecz od pozwanych: Samodzielnego Publicznego Zakładu

2

Opieki Zdrowotnej w P. oraz C. Spółki z o.o. w S. kwoty 25.433,52 zł wraz z

ustawowymi odsetkami tytułem wynagrodzenia za pracę za okres od lutego 2011 r.

do lipca 2012 r.

Wyrokiem z dnia 21 marca 2013 r. Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w P. zasądził

solidarnie od pozwanych na rzecz powódki kwotę 753,77 zł wraz z ustawowymi

odsetkami od dnia 11 marca 2011 r. do dnia zapłaty (pkt 1.), zasądził od

pozwanego C. Spółki z o.o. na rzecz powódki kwotę 24.679,75 zł wraz z

ustawowymi odsetkami odnośnie kwot: - 1.577,24 zł od dnia 11 kwietnia 2011 r. do

dnia zapłaty; - 1.631,61 zł od dnia 11 maja 2011 r. do dnia zapłaty; - 1.603,21 zł od

dnia 11 czerwca 2011 r. do dnia zapłaty; - 1.482,51 zł od dnia 11 lipca 2011 r. do

dnia zapłaty; - 1.504,34 zł od dnia 11 sierpnia 2011 r. do dnia zapłaty; - 1.513,14 zł

od dnia 11 września 2011 r. do dnia zapłaty; - 1.501,04 zł od dnia 11 października

2011 r. do dnia zapłaty; - 1.441,40 zł od dnia 11 listopada 2011 r. do dnia zapłaty; -

1.581,46 zł od dnia 11 grudnia 2011 r. do dnia zapłaty; - 1.517,30 zł od dnia 11

stycznia 2012 r. do dnia zapłaty; - 1.422,69 zł od dnia 11 lutego 2012 r. do dnia

zapłaty; - 1.460,27 zł od dnia 11 marca 2012 r. do dnia zapłaty; - 1.407,71 zł od

dnia 11 kwietnia 2012 r. do dnia zapłaty; - 1.354,19 zł od dnia 11 maja 2012 r. do

dnia zapłaty; - 886,11 zł od dnia 11 czerwca 2012 r. do dnia zapłaty; - 1.238,24 zł

od dnia 11 lipca 2012 r. do dnia zapłaty; - 1.557,29 zł od dnia 11 sierpnia 2012 r. do

dnia zapłaty (pkt 4.), nakazał pobrać od pozwanej C. Spółki z o.o. na rzecz Skarbu

Państwa Sądu Rejonowego w P. kwotę 1.234 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych,

od uiszczenia których powódka była zwolniona (pkt 5.), zasądził od pozwanej C.

Spółki z o.o. na rzecz powódki kwotę 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego (pkt 6.), nadał wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności co do

kwoty 1.968 zł (pkt 7.).

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka była zatrudniona w Zespole Opieki

Zdrowotnej w P. od dnia 25 kwietnia 1996 r. na podstawie umowy o pracę na czas

nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku pielęgniarki

dyplomowanej. W dniu 1 marca 2011 r. nastąpiło przejście tego zakładu pracy w

trybie art. 231

k.p. na C. Spółkę z o.o. W dniu 15 czerwca 2007 r. zarząd Związku

Zawodowego Pielęgniarek i Położnych przy ZOZ P. wszczął spór zbiorowy z

pozwanym Zakładem Opieki Zdrowotnej w P., domagając się ustalenia od 1

3

stycznia 2008 r. minimalnego wynagrodzenia zasadniczego dla pielęgniarek i

położnych w wysokości 3.000 zł oraz modernizacji i doposażenia oddziałów

szpitalnych, a także zagwarantowania do wynagrodzenia zasadniczego kwoty

podwyżki wynikającej z realizacji ustawy z dnia 22 lipca 2006 r. o przekazaniu

środków finansowych świadczeniodawcom na wzrost wynagrodzeń na następne

lata. W dniu 13 sierpnia 2007 r. strony sporu zbiorowego spotkały się w obecności

mediatora w osobie Starosty. Przedstawicielki Zakładowej Organizacji Związkowej

Pielęgniarek i Położnych podtrzymały swoje stanowisko dotyczące podwyżki płac

dla pielęgniarek i położnych. Dyrektor Zespołu Opieki Zdrowotnej J. K. oświadczyła,

że względy natury finansowej nie pozwalają na przyjęcie do realizacji zgłoszonych

postulatów; w przypadku otrzymania środków finansowych na ten cel pracodawca

niezwłocznie dokona podwyżek; dopóki ZOZ w P. nie otrzyma dodatkowych

środków finansowych, strony sporu pozostają przy swoich stanowiskach.

W dniu 9 czerwca 2008 r. odbył się kilkugodzinny strajk zorganizowany przez

Ogólnopolski Związek Zawodowy Pielęgniarek i Położnych, który zakończył się

podpisaniem protokołu uzgodnień. W treści tego protokołu strony uzgodniły wzrost

wynagrodzenia zasadniczego pielęgniarek i położnych o kwotę 100 zł od dnia 1

czerwca 2008 r. w odniesieniu do wartości wynagrodzenia zasadniczego

wynikającego ze stawki zaszeregowania poszczególnych pielęgniarek i położnych

na dzień 31 maja 2008 r. Ponadto strony ustaliły, że ponownie podejmą negocjacje

w zakresie dalszego wzrostu wynagrodzeń w terminie do dwóch tygodni po

podpisaniu kontraktu z NFZ na rok 2008, jednakże nie później niż do dnia 31 lipca

2008 r. Jako warunek ponownego wszczęcia negocjacji, wskazano wzrost wartości

kontraktu podpisanego pomiędzy SP ZOZ P. a NFZ K. W punkcie 3 protokołu

uzgodnień, pracodawca przyjął docelowe oczekiwania pielęgniarek i położnych w

kwocie wynagrodzenia 2 000 zł w 2008 r., 2 500 zł w 2009 r. oraz 3 000 zł w 2010 r.,

a także podejmowanie co kwartał negocjacji związkowych z przepływem środków

finansowych do szpitala. Zapisano, że powyższe porozumienie nie miało charakteru

porozumienia kończącego spór zbiorowy. Strony porozumienia nie zawarły w jego

treści ograniczenia czasowego jego obowiązywania; nie wskazano, że po 2010 r.

wysokość wynagrodzenia zasadniczego powróci do poziomu sprzed daty zawarcia

przedmiotowego porozumienia. Przedstawicielki strony związkowej przyjęły, że po

4

2010 r. wysokość wynagrodzenia zasadniczego będzie się kształtować na poziomie

co najmniej takim, jak przewidziany w 2010 r., chyba, że ulegnie on modyfikacji na

skutek zawarcia kolejnego porozumienia.

Aneksem nr 1 z dnia 15 stycznia 2009 r. (dalej również jako: „aneks”) strony

zmieniły zapis punktu 3 protokołu uzgodnień z dnia 9 czerwca 2008 r. w ten sposób,

że wzrost wynagrodzeń pielęgniarek i położnych z puli środków przeznaczonych na

ten cel nastąpi w jednakowej wysokości 255 zł do wynagrodzenia zasadniczego.

Kwota 255 zł stanowiła iloraz sumy brakujących kwot do wynagrodzenia w

wymiarze 2000 zł oraz ilości pielęgniarek i położnych w SP ZOZ w P. Pozostałe

uzgodnienia dotyczące pkt. 3 miały być realizowane jak zapisano dnia 9 czerwca

2008 r., tj. 2.500 zł w 2009 r., 3.000 zł w 2010 r. oraz podejmowania co kwartał

negocjacji związkowych z przepływem środków finansowych do szpitala. Dla

powódki była to jednoznaczna deklaracja wypłaty wynagrodzenia. Pismem z dnia 9

stycznia 2010 r. zakładowa organizacja związkowa zażądała od pracodawcy

realizacji postanowień przedmiotowego aneksu; w odpowiedzi pracodawca podał,

że w związku z ograniczeniami nałożonymi w kontrakcie zawartym z Narodowym

Funduszem Zdrowia (czego nie dało się przewidzieć w momencie podpisywania

aneksu) przedmiotowe postanowienia stały się „praktycznie niewykonalne”.

Realizacja uzgodnień – według pracodawcy – będzie możliwa dopiero wówczas,

gdy jego sytuacja finansowa ulegnie poprawie. W dniu 17 lipca 2012 r. zostało

zawarte porozumienie pomiędzy powódką a pozwaną C. Spółka z o.o., na mocy

którego ustalono wysokość wynagrodzenia zasadniczego powódki od dnia 1

sierpnia 2012 r. w wysokości 2.165 zł brutto.

Przy takich ustaleniach Sąd Rejonowy uznał, że literalna wykładnia pkt 3

protokołu uzgodnień z dnia 9 czerwca 2008 r. nie daje podstaw do przyjęcia, że

pracodawca zobowiązał się do wypłaty podwyżek na rzecz pielęgniarek i położnych.

Postanowienie to stanowiło wyłącznie „sprecyzowanie oczekiwań wobec

pracodawcy w zakresie wzrostu wynagrodzeń, przyjęte do wiadomości przez

pracodawcę”. Na tym etapie pracodawca nie przyjął na siebie zobowiązania do

wypłaty wynagrodzeń po 2.500 zł w 2009 r. oraz 3.000 zł w 2010 r.

W ocenie Sądu Rejonowego odmiennej ocenie prawnej niż sam protokół

podlega podpisany w dniu 15 stycznia 2009 r. aneks. Zdaniem Sądu Rejonowego

5

postanowienia zawarte w pkt 3 aneksu mają charakter obligacyjny. Z literalnej

wykładni postanowień aneksu wynika, że pracodawca zobowiązał się do wypłaty

podwyżek, precyzując ich wysokość i termin realizacji. W ocenie Sądu Rejonowego

oświadczenie pracodawcy w tym zakresie jest jasne i nie nasuwa żadnych

wątpliwości interpretacyjnych. Sąd Rejonowy uznał, że przedmiotowy aneks jest

źródłem prawa pracy, a postanowienia w nim zawarte wywarły skutki także na

przyszłość. Powołując się na stanowisko zawarte w wyroku Sądu Najwyższego z

dnia 14 września 2010 r., II PK 67/10 oraz z dnia 8 marca 2011 r., II PK 165/10 Sąd

Rejonowy stwierdził, że skoro do porozumień zbiorowych należy odpowiednio (na

zasadzie analogii) stosować przepisy dotyczące układów zbiorowych pracy, to

należy przyjąć, że w sytuacji gdy warunki pracy powódki w zakresie wysokości

należnego jej wynagrodzenia zasadniczego zostały określone w aneksie, to jeżeli

pracodawca miał zamiar uregulować odmiennie treść stosunku pracy powódki w

tym zakresie po 2010 r., powinien był dokonać wypowiedzenia warunków płacy.

Jeżeli nie dokonano wypowiedzenia umowy o pracę w tym zakresie, to warunki

dotyczące wysokości należnego powódce wynagrodzenia zasadniczego

obowiązywały do momentu zawarcia przez C. Spółkę z o.o. z powódką

porozumienia z dnia 17 lipca 2012 r.

Sąd Rejonowy stwierdził, że wynagrodzenie zasadnicze powódki w okresie

od stycznia 2010 r. do lipca 2012 r. wynosiło 3.000 zł brutto zgodnie z treścią

aneksu. W konsekwencji Sąd Rejonowy na podstawie art. 9 § 1 k.p. w związku z

art. 59 ust. 2 Konstytucji RP zasądził na rzecz powódki różnicę pomiędzy

wynagrodzeniem należnym powódce na podstawie aneksu a faktycznie

wypłaconym w okresie od lutego 2011 r. do lipca 2012 r.

Od wyroku Sądu Rejonowego apelacje wnieśli obaj pozwani. Wyrokiem z

dnia 3 września 2013 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy w K. oddalił obie apelacje (pkt

1.); zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powódki kwotę 67,50 zł oraz od

pozwanej C. Spółki z o.o. na rzecz powódki kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym (pkt 2.).

Sąd drugiej instancji podzielił i przyjął za własne ustalenia faktyczne

zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego; podzielił także jego ocenę prawną. W

szczególności uznał, że aneks do protokołu uzgodnień z dnia 9 czerwca 2008 r. jest

6

źródłem prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 k.p., a ustawowym oparciem dla

wszelkich porozumień zbiorowych w rozumieniu art. 9 § 1 k.p. jest norma art. 21

ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych.

Sąd drugiej instancji podzielił także stanowisko zaskarżonego wyroku w

kwestii literalnej wykładni pkt 3 aneksu i uznał, że pracodawca przez zawarcie ze

stroną związkową aneksu przyjął ważne i skuteczne zobowiązanie wobec

pracowników w przedmiocie dokonania podwyżki wynagrodzenia za pracę.

Deklaracje pozwanego w przedmiocie podwyżki wynagrodzenia zasadniczego,

wyrażone w treści aneksu są jasne i w pełni czytelne. Sąd drugiej instancji

podkreślił, że w judykaturze utrwalone jest stanowisko, że porozumienie zbiorowe

zaliczone do prawa pracy (art. 9 § 1 k.p.) jest aktem normatywnym, a nie

czynnością prawną, dlatego nie ma podstaw, aby stosować do niego w sposób

bezpośredni zasady wykładni oświadczeń woli (art. 65 § 2 k.c.). Postanowienia

zbiorowe podlegają sądowej wykładni przy zastosowaniu wszystkich jej reguł.

Oznacza to, że w przypadku, gdy zastosowanie wykładni językowej prowadzi do

ustalenia normy prawnej zawartej w treści interpretowanych postanowień prawa

zbiorowego brak jest podstaw do stosowania dalszych reguł wykładni. Sposób

redakcji aneksu w pełni uprawnia do oceny, że pozwany pracodawca przez

zawarcie aneksu bezwarunkowo zobowiązał się do wypłacania pracownikom

wynagrodzenia zasadniczego w kwocie określonej tym aneksem. Taki wniosek

potwierdza pismo pracodawcy z dnia 16 lutego 2010 r., skierowane do strony

związkowej w odpowiedzi na jej żądanie dotyczące realizacji przez pozwanego

postanowień opisanych w aneksie. Pracodawca w tym piśmie (z dnia 16 lutego

2010 r.) nie kwestionował zobowiązania do podwyżki wynagrodzenia w żądanej

przez stronę związkową kwocie (2.500 zł w 2009 r.), lecz powoływał się na

następcze w stosunku do daty zawarcia aneksu okoliczności, które uniemożliwiły

mu realizację postanowień płacowych (jak wskazał „Zatem nie z winy pracodawcy

nie jest możliwe dopełnienie uzgodnień płacowych”, jednocześnie deklarując, że „o

ile poprawi się sytuacja finansowa Szpitala, uzgodnienia zawarte w protokole

uzgodnień z dnia 9 czerwca 2008 r. będą realizowane”). W ocenie Sądu drugiej

instancji wskazana wyżej treść odpowiedzi pracodawcy na żądania strony

związkowej dotyczące realizacji postanowień aneksu potwierdza prawidłowość

7

stanowiska, że przez zawarcie aneksu pracodawca przyjął ważne zobowiązania

płacowe wobec pracowników. W przeciwnym wypadku treść odpowiedzi

pozwanego na żądania strony związkowej byłaby diametralnie różna, tj. należałoby

oczekiwać, że pozwany zakwestionuje pogląd strony związkowej o istnieniu

ważnego zobowiązania w przedmiocie podwyżki wynagrodzenia. Jeżeli pozwany w

odpowiedzi na postulaty płacowe strony związkowej zawarte w piśmie z dnia 9

stycznia 2010 r. nie zakwestionował powoływanego przez stronę związkową

zobowiązania z aneksu do podwyżki wynagrodzenia za 2009 r. w kwocie 2.500 zł,

to tym samym potwierdził istnienie tego i pozostałych zobowiązań zawartych w tym

aneksie.

Sąd drugiej instancji nie podzielił stanowiska apelacji pozwanego C. Spółki z

o.o., że ustalona aneksem kwota wynagrodzenia zasadniczego na poziomie 3.000

zł dotyczyła wyłącznie 2010 r. Sąd drugiej instancji wskazał, że ani w protokole

uzgodnień z dnia 9 czerwca 2008 r. ani w aneksie do tego protokołu strony

porozumienia nie zawarły ograniczenia czasowego jego obowiązywania; nie

wskazano także, że po 2010 r. wysokość wynagrodzenia zasadniczego z poziomu

3.000 zł powróci do poziomu sprzed zawarcia porozumienia względnie do poziomu

z 2008 r., czy 2009 r. Brak takiego ograniczenia, czy zapisu obniżającego wartość

wynagrodzenia zasadniczego ustalonego na kwotę 3.000 zł po 2010 r.

jednoznacznie wskazuje, że kwota 3.000 zł wynagrodzenia zasadniczego miała

obowiązywać począwszy od 2010 r. bezterminowo. W ocenie Sądu drugiej instancji

nawet, gdyby strona pozwana wykazała, że aneks zawierał terminowe

zobowiązanie płacowe strony pozwanej (tylko do 2010 r.), to należy mieć na

uwadze to, że ukształtowane terminowym porozumieniem zbiorowym elementy

treści stosunku pracy obowiązują także po upływie okresu, na jaki zawarto

porozumienie, a ich zmiana na niekorzyść pracownika wymaga wypowiedzenia

warunków pracy i płacy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2011 r., II

PK 165/10 – LEX nr 784988).

Sąd drugiej instancji podkreślił, że żaden z pozwanych nie wypowiedział

powódce warunków płacy wynikających z aneksu, które ex lege ukształtowały jej

treść stosunku pracy. Sąd drugiej instancji powołał pogląd wyrażony w wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2004 r., III PK 38/04 – LEX nr 143185, że

8

zmiana na niekorzyść pracowników postanowień paktu gwarancji pracowniczych

wymaga dokonania wypowiedzeń zmieniających (art. 42 § 1 w związku z art. 24113

§ 2 k.p.). W uzasadnieniu powołanego wyroku Sąd Najwyższy stwierdził, że Kodeks

pracy nie reguluje wprost skutków zmiany porozumienia zbiorowego będącego

źródłem prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 k.p. Aktem najbardziej zbliżonym do

tego porozumienia jest układ zbiorowy pracy. Z tego względu należy przez analogię

stosować art. 24113

§ 2 k.p. Oznacza to, że do wprowadzania postanowień mniej

korzystnych dla pracownika wymagane jest wypowiedzenie zmieniające (art. 42

k.p.).

Biorąc pod uwagę powyżej przedstawione stanowisko Sąd drugiej instancji

uznał, że w sytuacji, gdy wobec powódki nie dokonano wypowiedzenia

zmieniającego, warunki płacy ukształtowane aneksem, które stały się elementem

stosunku pracy powódki, nadal wiążą pracodawcę powódki; także po 2010 r. (aż do

daty zawarcia porozumienia z dnia 17 lipca 2012 r. zmieniającego wysokość

wynagrodzenia powódki) wynagrodzenie zasadnicze powódki wynosiło 3.000 zł.

Powyższy wyrok Sądu Okręgowego pozwana C. Spółka z o.o. zaskarżyła w

całości skargą kasacyjną. Skargę oparto na pierwszej podstawie kasacyjnej

określonej w art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c., zarzucając:

1. błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 9 k.p. i art. 21 ust. 1

ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79,

poz. 854 ze zm.) przez wskazanie powołanych przepisów jako podstawy prawnej

rozstrzygnięcia, podczas gdy aneks, z którego powódka wywodzi swoje roszczenie

nie stanowi normatywnego porozumienia zbiorowego rozumianego jako źródło

prawa pracy;

2. niezastosowanie przepisów art. 771

k.p. oraz art. 772

§ 1 i § 4 k.p.;

3. niezastosowanie art. 58 k.c. w związku z art. 300 k.p., „co jest

konsekwencją naruszeń opisanych w pkt. 1 powyżej”;

4. błędną wykładnię postanowień aneksu przez przyjęcie – sprzecznie z jego

literalną wykładnią, że nie został on zawarty na czas określony;

5. błędną wykładnię art. 24113

§ 2 k.p. w związku z art. 42 k.p. przez

zastosowanie tych regulacji do porozumienia innego niż układ zbiorowy pracy lub

regulamin wynagradzania.

9

Skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie

co do istoty sprawy przez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od

powódki na rzecz pozwanej zwrotu kosztów postępowania przed Sądami pierwszej

i drugiej instancji oraz przed Sądem Najwyższym, w tym kosztów zastępstwa

adwokackiego według norm przepisanych; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej

instancji, z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódka wniosła o oddalenie skargi

kasacyjnej oraz o zasądzenie od pozwanego C. Spółki z o. o. na rzecz powódki

zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna, choć nie wszystkie jej zarzuty zasługują na

uwzględnienie.

W ocenie Sądu Najwyższego odnośnie charakteru prawnego aneksu nr 1

konieczna była jego ocena w aspekcie art. 9 § 1 k.p. oraz art. 9 i 14 ustawy z dnia

23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (Dz.U. nr 55 poz. 236 ze zm.).

Strony podpisujące porozumienie z dnia 9 czerwca 2008 r. znajdowały się w sporze

zbiorowym, który m.in. dotyczył kwestii wynagrodzeń w grupie zawodowej

pielęgniarek i położnych. W toku tego właśnie sporu doszło do zawarcia

aneksowanego porozumienia. Porozumienie kończące spór zbiorowy, zawarte

zarówno na etapie postępowania w rokowaniach, jak i w mediacji, ma charakter

źródła prawa w rozumieniu art. 9 § 1 k.p. Wprawdzie prawo do zawierania

porozumień przez związki zawodowe z pracodawcami i ich organizacjami wynika

wprost z art. 59 ust. 2 Konstytucji RP (por. Komentarz K. Jaśkowskiego do Kodeksu

pracy), jednak nie była wystarczająca argumentacja Sądu Okręgowego dotycząca

przyznania waloru normatywnego porozumieniu tylko w oparciu o treść Konstytucji

oraz art. 21 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych.

10

Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 września 2013 r. w

sprawie III PK 88/12 (LEX nr 1413570) art. 9 ani art. 14 ustawy z 1991 r. o

rozwiązywaniu sporów zbiorowych nie ograniczają w sferze temporalnej trwania

koncyliacji i mediacji. Przepisy te w płaszczyźnie czasowej mają zastosowanie do

wszelkich działań polubownych podejmowanych w ramach sporu zbiorowego. W

praktyce oznacza to, że porozumienia zbiorowe mogą zostać zawarte na każdym

etapie trwania sporu, również w czasie lub na zakończenie strajku bądź akcji

protestacyjnej, i stosownie do okoliczności zaistniałych w konkretnym sporze będą

one miały przymiot porozumienia koncyliacyjnego w rozumieniu art. 9 ustawy, jeśli

do ich zawarcia doszło w toku bezpośrednich rokowań stron, albo porozumienia

mediacyjnego z art. 14 ustawy, gdy zawarte zostały z udziałem mediatora. W obu

przypadkach porozumienia te mają oparcie w ustawie w rozumieniu art. 9 § 1 k.p.

Odnosząc te konstatacje do niniejszej sprawy należy wskazać, że w ostatnim

zdaniu protokołu uzgodnień z dnia 9 czerwca 2008 r. zawarto adnotację, że

„niniejsze porozumienie nie jest porozumieniem końcowym spór zbiorowy zgodnie z

ustawą o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, jak również strona związkowa nie

zrzeka się ani nie ogranicza roszczeń wynikających ze sporu zbiorowego” (vide: k.

52 akt sprawy). W tym kontekście aneks nr 1 do tego protokołu uzgodnień (nie

zawierający takiej klauzuli) należałoby odczytać jako kończący spór zbiorowy i

mający walor normatywny.

Określenie właściwej podstawy materialnoprawnej wyroku zależy od

dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych. Należy przy tym wskazać, że w

świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego wykładnia porozumień zbiorowych,

niezależnie od tego, czy są one oparte na ustawie w rozumieniu art. 9 § 1 k.p., czy

też nie, musi uwzględniać zamiar i cel, jaki przyświecał zawierającym je stronom

(por. przykładowo wyroki Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2008 r., I PK 234/07,

LEX nr 465984; z dnia 26 lipca 2011 r., I PK 27/11, LEX nr 1001277 i powołane w

nich wcześniejsze orzecznictwo).

Decydujące znaczenie Sąd drugiej instancji przypisał postanowieniom

aneksu nr 1 z dnia 15 stycznia 2009 r., w którym strony zmieniły zapis punktu 3

protokołu uzgodnień z dnia 9 czerwca 2008 r. w ten sposób, że ustaliły, iż wzrost

wynagrodzeń pielęgniarek i położnych z puli środków przeznaczonych na ten cel

11

nastąpi w jednakowej wysokości 255 zł do wynagrodzenia zasadniczego. Kwota

255 zł stanowi iloraz sumy brakujących kwot do wynagrodzenia w wymiarze 2.000

zł oraz ilości pielęgniarek i położnych w SP ZOZ w P. Pozostałe uzgodnienia

dotyczące pkt. 3 miały być realizowane „jak zapisano dnia 9 czerwca 2008 r., tj.

2.500 zł w 2009 r., 3.000 zł w 2010 r. oraz podejmowania co kwartał negocjacji

związkowych z przepływem środków finansowych do szpitala”.

Sąd Okręgowy uznał, że „dla powódki była to jednoznaczna deklaracja

wypłaty wynagrodzenia”, co nasuwa wątpliwości z uwagi na fakt, że w tym okresie

powódka nie pracowała, korzystając z urlopów macierzyńskich i wychowawczych i

nie otrzymała żadnego pisma pracodawcy o podwyższeniu jej wynagrodzenia

zasadniczego - nawet o wyraźnie skonkretyzowaną kwotę 255 zł. Z ustaleń Sądu

nie wynika także, czy pracodawca wypłacił pozostałym pracownikom tę uzgodnioną

w aneksie kwotę, a także, czy podwyższył innym pracownikom wynagrodzenie

zasadnicze w roku 2009 do kwoty 2.500 zł. Bez takich ustaleń trudno uznać za

jednoznaczne uzgodnienia dotyczące prawa do wynagrodzeń w kwocie po 3.000 zł

w roku 2010 i w następnych latach.

Wbrew ocenie Sądu Okręgowego nie można przyjąć, że postanowienia

zawarte w aneksie są jednoznaczne, a wykładnia językowa jest wystarczająca do

jego analizy. Zdaniem Sądu Najwyższego nie budzą wątpliwości jedynie

początkowe uzgodnienia o następującej treści: „Strony ustalają co następuje: Pkt 3

protokołu uzgodnień w zakresie postanowień dotyczących roku 2008 – zostanie

zrealizowany w następujący sposób: wzrost wynagrodzeń pielęgniarek i położnych

z puli środków przeznaczonych na ten cel nastąpi w jednakowej wysokości tj. 255

złotych do wynagrodzenia zasadniczego.”

Zdanie to wskazuje, że wszystkie pielęgniarki otrzymają w 2008 r. jednakową

kwotę 255 zł podwyżki wynagrodzenia zasadniczego. Wątpliwości wywoływać

może jednak już następne zdanie „Wartość 255 zł to iloraz sumy brakujących kwot

do wynagrodzenia 2.000 i ilości pielęgniarek i położnych w SP ZOZ w P.” (vide”

aneks nr 1 – k. 6 w pierwszym tomie akt sprawy). Zdanie to może sugerować, że

chodziło o wyrównanie wynagrodzeń wszystkich pielęgniarek do jednakowego

poziomu 2.000 zł wynagrodzenia zasadniczego, co np. w przypadku powódki

oznaczałoby inną kwotę podwyżki.

12

Wbrew sugestii Sądu Okręgowego nie jest jednoznaczna także dalsza treść

aneksu: „pozostałe uzgodnienia dotyczące pkt. 3 będą realizowane jak zapisano

dnia 9 czerwca 2008 r., tj. 2.500 zł w 2009 r., 3.000 zł w 2010 r. oraz podejmowania

co kwartał negocjacji związkowych z przepływem środków finansowych do szpitala”.

W ocenie Sądu Najwyższego zwrócić należy uwagę, że w uzgodnieniach z

dnia 9 czerwca 2008 r. pracodawca nie zobowiązał się do wypłaty żadnych kwot

tytułem podwyżek wynagrodzenia, poza kwotą 100 zł (czego nie kwestionuje Sąd

Okręgowy); również więc zdanie „pozostałe uzgodnienia dotyczące pkt. 3 będą

realizowane jak zapisano dnia 9 czerwca 2008 r., tj. 2.500 zł w 2009 r., 3.000 zł w

2010 r.” może być odczytane jako przyjęcie przez pracodawcę do wiadomości

oczekiwań pracowników podwyżek wynagrodzeń w w/w kwotach. Przemawia za

tym końcowa część analizowanego zdania: „oraz podejmowania co kwartał

negocjacji związkowych z przepływem środków finansowych do szpitala”. Całe

zdanie wskazuje więc na możliwość wypłaty podwyżek wynagrodzeń po

przeprowadzeniu każdorazowych kwartalnych negocjacji (i analizie możliwości

finansowych pozwanego). Z wykładni językowej nie wynika zatem konkluzja o

jednoznacznym podwyższeniu wynagrodzenia zasadniczego wszystkich

pielęgniarek w roku 2010 do poziomu 3.000 zł, a tym bardziej – o trwałym

podwyższeniu wynagrodzenia w następnych latach. Wykładnia językowa nie była

wystarczająca do analizy spornego aneksu. Zasadny okazał się więc zarzut czwarty

skargi kasacyjnej.

Należy też wskazać, że nie są precyzyjne ustalenia Sądu drugiej instancji

wskazujące, że także po 2010 r. (aż do daty zawarcia porozumienia zmieniającego

wysokość wynagrodzenia powódki od dnia 1 sierpnia 2012 r.) wynagrodzenie

zasadnicze powódki wynosiło 3.000 zł. Sąd Okręgowy zaakceptował wprawdzie

ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego, jednak w uzasadnieniu wyroku pominął ich

fragment, z którego wynika, że powódka w dniu 10 kwietnia 2006 roku urodziła

syna T. B. i do dnia 13 sierpnia 2006 r. przebywała na urlopie macierzyńskim.

Potem korzystając z urlopu wychowawczego w dniu 23 października 2008 r.

urodziła córkę S. B. i otrzymywała od ówczesnego pracodawcy Zespołu Opieki

Zdrowotnej w P. zasiłek macierzyński w okresie do dnia 11 marca 2009 r.

Następnie korzystając z urlopu wychowawczego w dniu 12 września 2010 r.

13

urodziła kolejne dziecko i otrzymywała zasiłek macierzyński. Na podstawie art. 231

k.p. od dnia 1 marca 2011 r. została przejęta przez pozwaną C. Spółkę z

ograniczoną odpowiedzialnością.

Z akt osobowych powódki wynika, że na urlopie macierzyńskim pozostawała

do 12 lutego 2011 r.; pismo pracodawcy z k. 42 wskazuje ponadto, że od 12

września 2010 r. do 12 lutego 2011 r. otrzymywała zasiłek macierzyński z funduszu

ZUS, natomiast od 5 maja 2012 r. do 15 maja 2012 r. oraz od 15 czerwca 2012 r.

do 30 czerwca 2012 r. pobierała zasiłek chorobowy z funduszu ZUS. W aktach

osobowych powódki nie ma adnotacji o podwyższeniu jej wynagrodzenia do

poziomu 2500 zł lub 3000 zł. Przeciwnie – decyzje płacowe pracodawcy wskazują,

że jej wynagrodzenie do marca 2011 r. było ustalone na kwotę 1 898 zł, a od

kwietnia 2011 r. na kwotę 1 968 zł, natomiast w dniu 17 lipca 2012 r. zostało

zawarte porozumienie pomiędzy powódką a pozwaną C. Spółka z o.o., na mocy

którego zgodnie ustalono wysokość wynagrodzenia zasadniczego powódki od dnia

1 sierpnia 2012 r. w wysokości 2.165 zł brutto. Ponieważ pracodawca nigdy nie

przyznał powódce w sposób formalny wyższej kwoty wynagrodzenia, kontrowersje

budzi stwierdzenie Sądu drugiej instancji, iż pozwany miał obowiązek wypowiedzieć

powódce warunki umowy o pracę, jeżeli nie zamierzał wypłacać powódce

wynagrodzenia w kwocie 3.000 zł. Z drugiej strony Sąd nie ocenił, dlaczego

powódka zgodziła się na wypłatę od 1 sierpnia 2012 r. kwoty 2.165 zł miesięcznie,

skoro – w ocenie Sądu Okręgowego – miała zagwarantowane wynagrodzenie w

kwocie 3.000 zł miesięcznie.

Zarzut skargi kasacyjnej, zgodnie z którym pracodawca zatrudniający co

najmniej 20 pracowników może uregulować kwestie wynagrodzenia pracowników

jedynie w regulaminie wynagradzania, o którym mowa w art. 772

§ 1 i 4 k.p. lub

układzie zbiorowym pracy nie zasługuje na aprobatę. Trafnie zauważono w

odpowiedzi na skargę kasacyjną, że brakuje przesłanek, by uznać tą regulację za

wyczerpującą, w szczególności by nie mogła być uregulowana postanowieniami

innych aktów normatywnych będącymi źródłami prawa pracy w rozumieniu art. 9 §

1 k.p., w tym porozumienia zawartego w ramach prowadzonego sporu zbiorowego.

W ustawie o rozwiązywaniu sporów zbiorowych prawodawca posłużył się pojęciem

warunków płac co oznacza, że wszystkie kwestie związane z płacami (np. wzrost

14

płacy zasadniczej, wysokości dodatków do wynagrodzenia zasadniczego itp.),

niedotyczące indywidualnych żądań pracowniczych, których rozstrzygnięcie jest

możliwe w postępowaniu przed organem rozstrzygającym spory o roszczenia

pracowników (art. 4 ust. 1 tejże ustawy), mogą stać się przedmiotem sporu

zbiorowego, a co za tym idzie można nad nimi procedować zgodnie z zapisami

wskazanej wyżej ustawy, tj. poprzez prowadzenie rokowań, mediacji, a nawet

strajków. Regulacja dochodzenia do zawarcia porozumienia w toku prowadzonego

sporu zbiorowego ma jednak charakter autonomiczny, wobec czego nie narusza

art. 772

§ 1 i 4 kodeksu pracy, nie wymagając dla swej skuteczności jej

inkorporowania do regulaminu wynagradzania.

Zważywszy, że aneks nr 1 miał charakter normatywny, a do jego podpisania

nie doszło z obejściem przepisów dotyczących formy, trybu i zasad regulowania na

szczeblu zbiorowych stosunków pracy kwestii wynagrodzenia zasadniczego

pracowników, za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 58 k.c. w zw. z

art. 300 k.p.

Kwestia oceny, czy doszło do naruszenia art. 24113

§ 2 k.p. w zw. z art. 42

k.p. powinna być poprzedzona dokonaniem właściwych ustaleń dotyczących

jednoznacznej treści aneksu nr 1.

Sąd zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powódki kwotę 753,77

złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 11 marca 2011 roku tytułem należnej

jej podwyżki, stanowiącej różnicę pomiędzy wynagrodzeniem należnym jej a

wynagrodzeniem wypłaconym za luty 2011 r. Sąd nie dokonał w uzasadnieniu

wyroku analizy faktu, że do 12 lutego 2011 r. powódka korzystała z urlopu

macierzyńskiego. Począwszy od 1 stycznia 2009 r. art. 184 k.p. oraz art. 29 ust. 1

ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2014 r.

poz. 159) powódce przysługiwał zasiłek macierzyński. Stosownie do art. 63 ust. 1

ostatnio wymienionej ustawy - ubezpieczony mógł wystąpić do Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ustalenie uprawnień do zasiłku, jeżeli

uważał, że zostały naruszone jego uprawnienia w tym zakresie, natomiast art. 67

ust. 1 stanowił, iż roszczenie o wypłatę zasiłku macierzyńskiego oraz opiekuńczego

przedawnia się po upływie 6 miesięcy od ostatniego dnia okresu, za który zasiłek

15

przysługuje. Jeżeli niewypłacanie zasiłku w całości lub w części było następstwem

błędu płatnika składek, o którym mowa w art. 61 ust. 1 pkt 1, albo Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych, roszczenie o wypłatę zasiłku przedawnia się po upływie

3 lat.

Powódka w okresie m. in. od 15 czerwca 2012 r. do 30 czerwca 2012 r.

pobierała zasiłek chorobowy z funduszu ZUS; w tym okresie nie przysługiwało jej

wynagrodzenie za pracę. Zgodnie z art. 11 ust. 1 cytowanej ostatnio ustawy

miesięczny zasiłek chorobowy, z zastrzeżeniem ust. 1a i 2, wynosił 80% podstawy

wymiaru zasiłku. Do przepisów tych nie odniósł się Sąd w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy uznał, że konieczne jest

precyzyjne ustalenie treści analizowanego aneksu nr 1 – nie tylko przy pomocy

wykładni językowej, co implikować będzie właściwą ocenę roszczeń powódki.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy, uwzględniając skargę kasacyjną, na

podstawie art. 39815

§ 1 i art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.