III RN 15/01

Wyrok z dnia 6 marca 2002 r.

III RN 15/01

Wyłączenie pracownika na podstawie art. 130 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 29

sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) dotyczy

tylko osoby, która orzekała w sprawie w pierwszej instancji a po wydaniu decy-

zji została przeniesiona (oddelegowana) do organu drugiej instancji i miałaby

orzekać w tej sprawie.

Przewodniczący SSN Andrzej Wasilewski, Sędziowie SN: Józef Iwulski,

Andrzej Kijowski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Waldemara

Grudzieckiego, po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2002 r. sprawy ze skargi Edyty E. na

decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 24 listopada 1998 r. [...] w przedmiocie określe-

nia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1994 r., na skutek

rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Ad-

ministracyjnego w Warszawie-Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu z dnia 26 maja

2000 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Naczelnemu Sądowi Admi-

nistracyjnemu-Ośrodkowi Zamiejscowemu we Wrocławiu do ponownego rozpozna-

nia.

U z a s a d n i e n i e

Urząd Skarbowy W.-F. wszczął w dniu 24 kwietnia 1996 r. postępowanie po-

datkowe w sprawie prawidłowości rozliczeń zobowiązań podatkowych Edyty E. z ty-

tułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej pod firmą „M. - Przedsiębior-

stwo Wielobranżowe”. Decyzją wspomnianego Urzędu Skarbowego z dnia 28 sierp-

nia 1996 r. [...] ustalono wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodo-

wym od osób fizycznych za rok 1994 w wysokości 146.688,20 zł. W wyniku wniesio-

nych odwołań Izba Skarbowa w W. dwukrotnie uchylała decyzje organu pierwszej

2

instancji. Po kolejnym ponownym rozpoznaniu sprawy Urząd Skarbowy W.-F. decy-

zją z dnia 31 sierpnia 1998 r. [...], podjętą pod rządami ustawy z dnia 29 sierpnia

1997 r.- Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz.926 ze zm.), określił należny po-

datek dochodowy od osób fizycznych za 1994 r. w wysokości 143.343,80 zł, zale-

głość podatkową w kwocie 137.637,90 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie

241.585 zł Izba Skarbowa w W. decyzją z dnia 24 listopada 1998 r. [...] częściowo

uchyliła rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, określając wysokość podatku do-

chodowego od osób fizycznych za 1994 r. w kwocie 143.202,00 zł, zaległość z tego

tytułu w wysokości 137.496,10 zł oraz odsetki za zwłokę w kwocie 241.585 zł. Czyn-

ności procesowe w postępowaniu przed organem pierwszej instancji wykonywała

Janina G. – pracownik Urzędu Skarbowego W.-F.

Skargę podatniczki uwzględnił Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Za-

miejscowy we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 25 maja 2000 r. [...] uchylił zaskar-

żoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Z motywów

tego wyroku wynika, że NSA podzielił zarzuty skargi o naruszeniu przez organy po-

datkowe normy postępowania zawartej w art. 130 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia

1997 r. - Ordynacja podatkowa. NSA uważa, że po uchyleniu przez izbę skarbową

decyzji wydanej w pierwszej instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpozna-

nia przełożony pracownika urzędu skarbowego musi powierzyć jej prowadzenie in-

nemu pracownikowi, jeżeli zachodzą przesłanki z art. 130 §1 pkt 1 - 7 Ordynacji po-

datkowej, a także rozważyć z urzędu, czy nie zostało uprawdopodobnione wystąpie-

nie przesłanek mogących wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności

pracownika. W konkluzji NSA uznał, że Janina G. była z mocy prawa wyłączona od

ponownego rozpoznawania przedmiotowej sprawy.

Powyższy wyrok Minister Sprawiedliwości zaskarżył rewizją nadzwyczajną,

zarzucając rażące naruszenie art. 22 ust.1 i 2 pkt 3 i art. 29 ustawy z dnia 11 maja

1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w

związku z art. 130 § 1 pkt 5 ustawy - Ordynacja podatkowa i na podstawie art. 57 ust.

2 ustawy o NSA domagał się uchylenia kwestionowanego orzeczenia i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podnie-

siono, że przesłanka wyłączenia pracownika organu podatkowego, odnosząca się w

art. 130 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej do sytuacji, gdy „brał udział w wydaniu za-

skarżonej decyzji” obejmuje jedynie udział w ewentualnym rozpoznawaniu zaskarżo-

nej decyzji (np. po awansowaniu pracownika do organu drugiej instancji), a nie od-

3

nosi się do udziału w ponownym rozpoznawaniu sprawy w pierwszej instancji w razie

uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest zasadna. Przepis art. 130 § 1 pkt 5 ustawy z dnia

29 sierpnia 1997 r.- Ordynacja podatkowa stanowi, że pracownik urzędu skarbowe-

go, urzędu gminy (miasta), izby skarbowej, Ministerstwa Finansów oraz członek sa-

morządowego kolegium odwoławczego podlega z mocy prawa wyłączeniu od zała-

twiania spraw dotyczących zobowiązań podatkowych oraz innych spraw unormowa-

nych przepisami prawa podatkowego, w których brał udział w wydaniu zaskarżonej

decyzji. Zwrot „decyzja zaskarżona” oznacza decyzję, od której wniesiono środek

odwoławczy. Wobec tego „branie udziału w wydaniu” takiej decyzji odnosi się do pra-

cownika, który orzekał w pierwszej instancji, a po wydaniu decyzji został przeniesiony

czy oddelegowany do organu drugiej instancji i miałby tam ponownie orzekać niejako

„we własnej sprawie”, a więc w sprawie wcześniej przez siebie osądzonej. Postano-

wienie art. 130 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej jest więc treściowym odpowiednikiem

art. 24 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, nawet jeśli ten ostatni

przepis jest wyraźniej (dosłowniej, czy dosadniej) sformułowany, gdyż pracownika

organu administracji wyłącza od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał

udział „w niższej instancji” w wydaniu zaskarżonej decyzji. Takie pojmowanie „za-

skarżonej decyzji” jest utrwalone zarówno w orzecznictwie sądowo-administracyjnym

(por. wyrok NSA z dnia 24 maja 1983 r. ,I SA. 1714/82, ONSA 1983 r. nr 1, poz. 35 ;

wyrok NSA z dnia 19 grudnia 1985 r., I SA/Kr 1483/85, ONSA 1985 r., nr 2, poz.40 ),

jak też w doktrynie (por. Z. Janowicz: Kodeks postępowania administracyjnego.

Komentarz, Warszawa - Poznań 1992 r.s.94; M. Jaśkowska, A. Wróbel: Kodeks

postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2000, s. 202-203).To

samo dotyczy wyłączenia z tej przyczyny sędziego w procedurze cywilnej (art. 48 § 1

pkt 5 KPC) i karnej (art. 40 §1 pkt 6 KPK). Nie ma więc żadnej racjonalnej przesłanki,

aby tę przesłankę wyłączenia inaczej, to znaczy szerzej, pojmować w odniesieniu do

pracownika organu podatkowego. Innymi słowy, zakres zastosowania art. 130 § 1 pkt

5 Ordynacji podatkowej nie może być rozciągany na sytuację, w której po uchyleniu

zaskarżonej decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania uczestniczy w

postępowaniu pracownik, który brał udział w wydaniu poprzedniej decyzji. Przez

4

uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej w toku postępowania odwoławczego dochodzi

do jej usunięcia z obrotu prawnego, więc „zaskarżona decyzja” nie istnieje już w

sensie prawnym, wobec czego określony pracownik traci również przymiot

„biorącego udział w jej wydaniu”.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313

KPC w

związku z art. 10 ustawy z dnia1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania

cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i

Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego,

ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. Nr 43, poz.189 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

========================================