IV CNP 212/07

Sygn. akt IV CNP 212/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 marca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi pozwanej

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Okręgowego w T.

z dnia 7 lipca 2005 r., w sprawie z powództwa Zakładów Przemysłu Wełnianego K.

Spółki z o.o.

przeciwko M. R.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 14 marca 2008 r.,

oddala skargę.

2

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w T. wyrokiem z dnia 7 października 2003 r. zasądził od

pozwanej M. R. na rzecz powoda ZPW „K." sp. z o.o. kwotę 16.427,82 zł z

ustawowymi odsetkami i kosztami procesu z tytułu reszty ceny za zakupione

tkaniny, nie podzielając stanowiska pozwanej, że w fakturach nie były stosowane

ceny fabryczne oraz, że część roszczeń powoda uległa przedawnieniu. Apelację

pozwanej od tego wyroku oddalił Sąd Okręgowy orzeczeniem z dnia 31 grudnia

2003 r., wydanym w składzie – przewodniczący J. N. oraz sędziowie B. K. i R. O.

Pozwana M. R. wniosła o wznowienie postępowania w tej sprawie i zmianę

wyroku. Jako podstawę wznowienia wskazała wykrycie w uzasadnieniu wyroku

Sądu Okręgowego okoliczności faktycznych mających wpływ na wynik sprawy (art.

403 § 2 k.p.c.), a następnie dodatkowo podniosła, że wyrok został oparty na

dokumencie (cenniku) podrobionym lub przerobionym przez powoda (art. 403 § 1

k.p.c.).

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 22 lutego 2005 r. oddalił skargę, a Sąd

Okręgowy wyrokiem z 7 lipca 2005 r. oddalił apelację skarżącej od tego orzeczenia.

Sąd Okręgowy orzekał w składzie: przewodniczący SSO J. N. oraz sędziowie Sądu

Okręgowego B. K. i M. B.

Sądy obu instancji przyjęły, że nie zachodzą wskazane przez skarżącą

podstawy wznowienia. Zarzut podrobienia lub przerobienia cennika podlegał

badaniu w poprzednim postępowaniu, tymczasem przyczyną wznowienia

postępowania może być oparcie wydanego wyroku na takich dowodach, które

utraciły swoją wartość dowodową po wydaniu wyroku, a więc m.in. na dokumencie,

który później okazał się dokumentem podrobionym lub przerobionym.

Formułując podstawę późniejszego wykrycia okoliczności faktycznych

lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, skarżąca

nie wskazała na ich istnienie. Sąd Rejonowy zauważył, że jeżeli skarżąca

dostrzega takie okoliczności w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego, to znaczy,

że były one przedmiotem badania i oceny tego Sądu. Sąd Okręgowy, oddalając

apelację w sprawie o wznowienie postępowania, skonstatował, że w ramach

3

podstawy z art. 403 § 2 k.p.c. skarżąca wywodziła, iż nie zgadza się

ze stanowiskiem tego Sądu wyrażonym w wyroku, od którego wniesiona została

skarga, co do terminu wymagalności roszczenia, a w konsekwencji co do

nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia, jednak krytyczny stosunek strony do

zapadłego rozstrzygnięcia nie jest ustawową podstawą skargi o wznowienie.

Pozwana M. R. złożyła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

wyroku Sądu Okręgowego z dnia 7 lipca 2005 r. zarzucając, że zapadł on z

rażącym naruszeniem przepisów postępowania – art. 48 § 3 k.p.c. w zw. z art. 379

pkt 4 k.p.c., polegającym na rozpoznaniu sprawy przez dwóch sędziów

wyłączonych z mocy ustawy, jako biorących uprzednio udział w wydaniu orzeczenia

objętego skargą o wznowienie postępowania.

Pozwanej nie przysługuje od tego wyroku skarga kasacyjna, ani też inny

środek zaskarżenia. Jako uprawdopodobnienie poniesionej szkody skarżąca

wskazała, że liczyła na wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym

wyrokiem i zmianę orzeczenia zasądzającego od niej należność na rzecz powoda

poprzez oddalenie powództwa, co dałoby jej szansę wyrównania uszczerbku

majątkowego spowodowanego egzekucja wyroku objętego skargą o wznowienie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 48 § 3 k.p.c. sędzia, który brał udział w wydaniu

orzeczenia objętego skargą o wznowienie, nie może orzekać co do tej skargi.

Wyłączenie to ma charakter generalny, podyktowany koniecznością zapewnienie

bezstronności składu sądu orzekającego o wznowieniu postępowania, poprzez

powierzenie orzekania w tej sprawie osobom, które w żaden sposób nie były

związane z wydaniem orzeczenia objętego skargą o wznowienie. Jak wyjaśnił

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 lipca 2004 r. (SK 19/02, OTK-A

2004/7/67), badając zbliżony tematycznie art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c., przepis ten

i podobne rozwiązania w innych postępowaniach mają za zadanie eliminowanie

wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek

wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu

określonej sprawy. Z obiektywnego punktu widzenia za stronniczy może być

uznany sąd, w którego składzie zasiada sędzia, który uczestniczył

4

we wcześniejszej fazie postępowania i z tej racji mógł nabrać wewnętrznego

przekonania co do oceny dowodów i okoliczności faktycznych. Trybunał wyjaśnił

dalej, że nakaz zachowania zewnętrznych znamion niezawisłości dowodzi,

iż ważne jest nie tylko, by sędzia orzekający w sprawie zachowywał się zawsze

rzeczywiście zgodnie ze standardami niezawisłości i bezstronności, lecz także by

w ocenie zewnętrznej zachowanie sędziego odpowiadało takim standardom.

Reguły wyłączenia sędziego służą bowiem budowie społecznego zaufania do

wymiaru sprawiedliwości. Instytucja wyłączenia sędziego w równej mierze służy

zapewnieniu realnej bezstronności sądu, jak i umacnianiu autorytetu wymiaru

sprawiedliwości przez usuwanie choćby pozorów braku bezstronności.

Nie budzi zatem zastrzeżeń trafność zarzutu skarżącej, że orzeczenie Sądu

II instancji w sprawie o wznowienie postępowania wydane zostało z pogwałceniem

art. 48 § 3 k.p.c., ponieważ w składzie sądzącym brało udział dwóch sędziów

wyłączonych z mocy art. 48 § 3 k.p.c. od orzekania w tej sprawie. Jak już bowiem

wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 22 lutego 2007 r. (IV CSK 9/07,

LEX nr 274135) stwierdzenie, że o wznowieniu nie może orzekać sędzia, który brał

udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą, oznacza, że w wypadku, gdy to

orzeczenie zapadło w sprawie prowadzonej w kilku instancjach, od rozpoznawania

skargi o wznowienie są wyłączeni wszyscy sędziowie orzekający w sprawie, w

której zapadło orzeczenie objęte taką skargą, w którejkolwiek z instancji, również

na każdym etapie postępowania w sprawie o wznowienie.

Skarga nie może jednak zostać uwzględniona z innej przyczyny.

Obowiązkiem skarżącego, decydującym o zasadności skargi jest nie tylko

stwierdzenie, że zaskarżone orzeczenie wydane zostało niezgodnie z prawem,

ale także wykazanie, że skutkiem wydania tego orzeczenia było powstanie szkody

po jego stronie. Wprawdzie postępowanie ze skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia nie jest postępowaniem ściśle

odszkodowawczym, gdyż jego celem jest jedynie uzyskanie przez stronę

wymaganego w art. 4171

§ 2 k.c. prejudykatu, pozwalającego stronie dochodzić

odszkodowania od Skarbu Państwa. Jednak już na tym etapie istnienie szkody

musi być należycie uprawdopodobnione, co wynika z treści art. 4245

§ 1 pkt 4 k.p.c.

5

Szkoda musi przy tym pozostawać w normalnym związku przyczynowo-skutkowym

z wydaniem kwestionowanego orzeczenia. Pozwana podnosiła, żądając

stwierdzenia niezgodności z prawem wyroku oddalającego jej apelację od wyroku

oddalającego jej skargę o wznowienie postępowania, że to właśnie rozstrzygnięcie

wywołało negatywne skutki majątkowe dla niej, uniemożliwiając doprowadzenie do

zmiany wyroku zaskarżonego skargą o wznowienie postępowania i odzyskania

wyegzekwowanej przez powódkę sumy. W ten sposób wypełniła formalnie wymóg

stawiany w cytowanym art. 4245

§ 1 pkt 4 k.p.c. Niemniej przesłanka powstania

szkody podlega merytorycznej kontroli w toku rozpoznawania skargi i stwierdzenie,

że szkoda taka nie powstała uniemożliwia wydanie orzeczenia uwzględniającego

skargę (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2007 r., I CNP 17/07, Lex nr

286765). W rozpatrywanej sprawie orzeczenie wydane przez sędziów wyłączonych

od orzekania z mocy ustawy naruszało przepisy procesowe o składzie sądu, jednak

jego treść merytoryczna nie budzi zastrzeżeń. Skoro więc pozwana wiąże

poniesioną szkodę z możliwością wydania orzeczenia innej treści przez prawidłowy

skład sądu, to szkoda taka po jej stronie nie istnieje.

Z tej przyczyny skargę należało oddalić (art. 42411

§ 1 k.p.c.).

Z uwagi na niezłożenie przez powoda wniosku o zwrot kosztów

postępowania, Sąd Najwyższy nie orzekł o tych kosztach (art. 42412

k.p.c. w zw.

z art. 39821

k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 109 § 1 k.p.c.).

jz