I UK 125/09

Sygn. akt I UK 125/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 października 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania K. S.

przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z udziałem

zainteresowanego J. S.

o niepodleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 20 października 2009 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 14 stycznia 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w pkt 2 oraz poprzedzający go

wyrok Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 16 maja 2008 r. i przekazuje sprawę

podlegania J. S. ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu,

macierzyńskiemu i emerytalno - rentowemu za okres od 1

października 2001 r. do dnia 31 grudnia 2001 r. Kasie Rolniczego

Ubezpieczenia Społecznego do rozpoznania.

2

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 31 sierpnia 2006 r. mąż ubezpieczonej J. S. został objęty

ubezpieczeniem społecznym rolników w okresach od 1 października 2001 r. do 31

grudnia 2001 r. oraz od 1 listopada 2003 r. do 31 grudnia 2005 r. Odbiór tej decyzji

potwierdziła ubezpieczona dnia 7 września 2006 r. Wskazana decyzja nie została

zaskarżona i stała się prawomocna. Zainteresowany J. S. w rozmowie telefonicznej

z pracownikiem KRUS z dnia 5 grudnia 2006 r. prosił o ulgę w spłacie należnych

składek, podając, iż nie jest w stanie spłacić zaległości. Udzielono mu informacji o

możliwości złożenia stosownej prośby w formie pisemnej. W piśmie z dnia 16

stycznia 2007 r. zainteresowany prosił o anulowanie i umorzenie należności

wskazując na umowę dzierżawy gospodarstwa. Organ rentowy decyzją z dnia 28

lutego 2007 r. odmówił umorzenia przedmiotowych zaległości, zaś drugim pismem

z tego samego dnia poinformował małżonków o możliwości złożenia podania o

rozłożenie zaległości na raty. Pismem z dnia 17 maja 2007 r. ubezpieczona

zwróciła się do organu rentowego z wnioskiem o wydanie decyzji ustalającej, że jej

mąż w okresie od 1 października 2001 r. do 31 grudnia 2001 r. oraz od 1 listopada

2003 r. do 31 grudnia 2005 r. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników i o

umorzenie bądź też zawieszenie postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi

organ rentowy pismem z dnia 28 maja 2007 r. powołał się na prawomocną decyzję

z 31 sierpnia 2006 r. i stwierdził, że ją podtrzymuje. Wskazał również, iż uznaje

istnienie umowy dzierżawy od dnia jej zarejestrowania. Od wyżej wskazanego

pisma ubezpieczona złożyła odwołanie. Następnie decyzją z dnia 9 sierpnia 2007 r.

Joachim S. został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników w pełnym zakresie

od 1 stycznia 2001 r. do 30 września 2001 r., ponieważ był zatrudniony w wymiarze

niższym, aniżeli połowa obowiązującego czasu pracy.

Wyrokiem z dnia 16 maja 2008 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych oddalił odwołanie od decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego z dnia 28 maja i 9 sierpnia 2007 r. W ocenie Sądu pierwszej instancji

prawomocna decyzja z dnia 31 sierpnia 2006r. i decyzja z dnia 9 sierpnia 2007 r.

3

były zgodne z prawem.

W wyniku apelacji ubezpieczonej K. S. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 14 stycznia 2009 r. uchylił zaskarżony

wyrok w części dotyczącej decyzji z dnia 28 maja 2007 r. i odrzucił odwołanie oraz

zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej decyzji z dnia 9 sierpnia 2007 r. i

ustalił, że J. S. w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 30 września 2001 r. nie

podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. Sąd drugiej instancji zważył, iż Sąd

pierwszej instancji w zakresie decyzji (pisma z dnia 28 maja 2007 r.) powinien był

odrzucić a nie oddalić odwołanie, gdyż powyższym pismem organ rentowy

podtrzymał treść prawomocnej decyzji z dnia 31 sierpnia 2006 r. mocą, której

odwołujący został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników w okresach: od 1

października 2001 r. do 31 grudnia 2001 r., tj. w przerwie pomiędzy ustaniem

zatrudnienia w Zakładzie Usług Melioracyjnych i Rekultywacji Gruntów „M." a

podjęciem zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Usługi Przewozowe Roman S. oraz od

dnia 1 listopada 2003 r. do 31 grudnia 2005 r., tj. w przerwie między ustaniem

zatrudnienia w Przedsiębiorstwie Usługi Przewozowe R. S. a podjęciem

zatrudnienia w „B." Sp. z o.o.. Natomiast w zakresie decyzji z dnia 9 sierpnia 2007

r. apelacja była uzasadniona. Organ rentowy obejmując J. S. ubezpieczeniem

społecznym rolników w pełnym zakresie od 1 stycznia 2001 r. do 30 września 2001

r. miał na uwadze okoliczność, że ubezpieczony w tym okresie był zatrudniony w

wymiarze niższym niż połowa obowiązującego czasu. W dniu wydawania decyzji

przepis art. 6 pkt 13 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym

rolników (j.t. Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291) miał treść, że przez osobę

podlegającą innemu ubezpieczeniu społecznemu - rozumie się osobę podlegającą

obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie przepisów o

systemie ubezpieczeń społecznych lub objętą przepisami o zaopatrzeniu

emerytalnym. Ubezpieczony zatem bez względu na wymiar czasowy zatrudnienia

podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu jako pracownik na mocy art.

6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (j.t. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74). Z tych względów ubezpieczony nie

mógł podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w okresie od 1

stycznia do 30 września 2001 r. na mocy przepisów art. 5, art. ust. 1, art. 16 ust. 1

4

ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Na powyższe orzeczenie ubezpieczona wniosła skargę kasacyjną

zaskarżając wyrok Sądu Apelacyjnego w części dotyczącej odrzucenia odwołania

od decyzji z dnia 28 maja 2007 r. W skardze kasacyjnej powołano się na

naruszenie przepisów postępowania - art. 386 § 3 k.p.c. w związku z art. 199 § 1

pkt 2 k.p.c. poprzez bezpodstawne przyjęcie założenia, że odwołanie od decyzji z

dnia 28 maja 2007 r. podlega odrzuceniu, pomimo, iż sprawa nie została

prawomocnie osądzona, wskutek czego pozbawiono ubezpieczoną prawa do

merytorycznego rozpoznania sprawy przez Sąd drugiej instancji, zaniechano

weryfikacji i ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie objętym treścią wyżej

wymienionej decyzji oraz w tym samym zakresie nie przeprowadzono analizy

zarzutów zgłoszonych w apelacji. Ponadto ubezpieczona wskazała również na

naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie -

art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym

rolników oraz art. 36 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu

społecznym rolników.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się uzasadniona, jednakże z innych powodów niż

te, które ubezpieczona w skardze wskazała. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie

doszedł do przekonania, iż należało uchylić zaskarżony wyrok w zaskarżonej części

oraz poprzedzający go wyrok Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 16 maja 2008 r. i przekazać sprawę podlegania J. S.

ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu, macierzyńskiemu i emerytalno -

rentowemu za okres od 1 października 2001 r. do dnia 31 grudnia 2001 r. Kasie

Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego do rozpoznania. Podstawą powyższej

decyzji składu orzekającego była przede wszystkim okoliczność, iż pismo z dnia 28

maja 2007 r. uznane przez Sądy pierwszej i drugiej instancji za decyzję

administracyjną w istocie nie miało charakteru takiej decyzji. Zgodnie z art. 107 § 1

k.p.a. decyzja organu rentowego powinna zawierać: oznaczenie organu, datę

wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej,

rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie

służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska

5

służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Przedmiotowe pismo nie

zawierało takich elementów, brak było podstawy prawnej, pouczenia, właściwego

podpisu upoważnionego pracownika organu rentowego. W niniejszej sprawie

właściwym postępowaniem Sądu pierwszej instancji powinno być uznanie, że

pismo ubezpieczonej z dnia 11 maja 2007 r. zobowiązywało organ rentowy do

wydania decyzji, skoro zgodnie z art. 83a ust 1 ustawy z dnia 13 października 1998

r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.)

prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną organu rentowego ulega

ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po

uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono

okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo

lub zobowiązanie. Właśnie taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

Wnioskodawczyni – pomimo, że kwestia objęcia ubezpieczeniem społecznym

rolników jej męża w okresach od 1 października 2001r. do 31 grudnia 2001 r. oraz

od 1 listopada 2003 r. do 31 grudnia 2005 r. została stwierdzona ostateczną

decyzją z dnia 31 sierpnia 2006 r. – złożyła w dniu 11 maja 2007 r. ponowny

wniosek w tej materii. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w takiej

sytuacji, gdy wniesiono odwołanie od pisma z dnia 28 maja 2007 r., które nie miało

charakteru decyzji administracyjnej, Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 464

k.p.c., powinien postanowieniem przekazać sprawę organowi rentowemu celem

wydania decyzji.

Mając na uwadze okoliczność, że wniosek ubezpieczonej z dnia 11 maja

2007 nie został we właściwym trybie rozpoznany przez organ rentowy, Sąd

Najwyższy na podstawie art. 39815

k.p.c. orzekł jak w sentencji.