II UK 258/10

Sygn. akt II UK 258/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z wniosku Z. C.

przeciwko Wojskowemu Biuru Emerytalnemu

o wysokość świadczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 lutego 2011 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 23 marca 2010 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

W dniu 17 grudnia 2008 r. ubezpieczony złożył wniosek o ponowne ustalenie

wysokości jego świadczeń emerytalnych wypłacanych przez wojskowy organ

emerytalny po 1 stycznia 1999 r. oraz wypłacenia wraz z odsetkami kwot,

2

wynikających z różnicy między wysokością przysługujących mu świadczeń a

wysokością świadczeń wypłaconych. Ponadto domagał się stwierdzenia

nieważności decyzji waloryzacyjnych wydanych po 1 stycznia 1999 r. Decyzją z 19

grudnia 2008 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego […] odmówił wznowienia

postępowania w sprawie zmiany decyzji o waloryzacji emerytury z 2 marca 1999 r.,

2 czerwca 1999 r., 6 czerwca 2000 r., 6 czerwca 2001 r., 5 czerwca 2002 r., 6

marca 2003 r., 8 marca 2004 r., 1 marca 2006 r. i 1 marca 2008 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczony żądał uchylenia w całości

decyzji z 19 grudnia 2008 r., jak również wszystkich decyzji wydanych po 1 stycznia

1999 r. oraz zobligowania dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego do

ponownego przeliczenia (ustalenia) wysokości emerytury oraz wypłacenie z tego

tytułu kwot wyrównania wraz z odsetkami.

W odpowiedzi na odwołanie organ emerytalny wniósł o jego oddalenie.

Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 19 maja

2009 r. oddalił odwołanie i zasądził od wnioskodawcy na rzecz pozwanego organu

rentowego 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W

uzasadnieniu Sąd, po dokonaniu wykładni odnośnych przepisów stwierdził, że

Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego wydając zaskarżoną decyzję dokonał

prawidłowego rozstrzygnięcia, ponieważ od 1 stycznia 1999 r. świadczenie

otrzymywane przez odwołującego podlegało waloryzacji według zasad określonych

w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych. Za niezasadne Sąd Okręgowy uznał żądanie

ubezpieczonego ponownego ustalenia wysokości jego świadczeń emerytalnych

wypłacanych przez wojskowy organ emerytalny po 1 stycznia 1999 r. oraz

wypłacenia wraz z odsetkami kwot, które wynikają z różnicy między wysokością

przysługujących mu świadczeń a wysokością świadczeń wypłaconych. Zdaniem

Sądu w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki do ponownego ustalenia

wysokości świadczenia emerytalnego określone w art. 32 ust 1 ustawy z dnia 10

grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin. Z

wyżej wskazanych względów nieuzasadnione jest także żądanie stwierdzenia

nieważności decyzji waloryzacyjnych wydanych po 1 stycznia 1999 r., gdyż zostały

one wydane zgodnie z prawem.

3

Wyrokiem z 23 marca 2010 r., zaskarżonym rozpoznawaną skargą

kasacyjną, Sąd Apelacyjny oddalił apelację ubezpieczonego od powyższego

wyroku Sądu pierwszej instancji.

W ocenie Sądu Apelacyjnego w niniejszej sprawie nie zachodziła podstawa

do wznowienia postępowania w sprawie wskazanych decyzji waloryzacyjnych

wskazanych w zaskarżonej decyzji z 19 grudnia 2008 r. Swego rodzaju

„wznowienie postępowania" na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z 10 grudnia 1993 r.

o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin wymaga, aby

po uprawomocnieniu się decyzji zostały przedstawione istotne dla sprawy nowe

okoliczności faktyczne, albo ujawnione nowe dowody istniejące w dniu wydania

decyzji, nieznane organowi, a mające wpływ na prawo do świadczeń, albo ich

wysokość. W rozpoznawanej sprawie warunki te nie zostały spełnione, gdyż

ubezpieczony nie wskazał nowych okoliczności faktycznych ani nowych dowodów

istniejących sprzed wydania decyzji nieznanych organowi rentowemu. Wniosek

skarżącego o wznowienie decyzji waloryzacyjnych, na skutek którego wydana

została zaskarżona decyzja odmowna zmierzał w istocie do wykazania, że organ

emerytalny błędnie stosował przy waloryzacji emerytury apelującego zasady

wynikające z art. 6 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy w brzmieniu

obowiązującym od 1 stycznia 1999 r., zamiast waloryzować jego emeryturę według

metody wynikającej z cytowanego wyżej art. 6 ustawy w brzmieniu obowiązującym

do 31 grudnia 1998 r. Istota sporu sprowadzała się do przesądzenia kwestii, w jaki

sposób należy waloryzować przysługujące wnioskodawcy na podstawie decyzji z

24 listopada 1998 r. świadczenie emerytalne - czy według zasad obowiązujących

do 1 stycznia 1999 r., czy też zgodnie z nowymi zasadami wprowadzonymi do

ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych przez przepis art. 159

ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie Sądu drugiej instancji, w powyższym zakresie

Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i przeprowadził

właściwe rozważania prawne. Za nietrafne Sąd uznał zarzuty apelacji co do

naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 ustawy z dnia 10 grudnia 1993

r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin, przez

niewłaściwą jego wykładnię i wyciągnięcie z jego brzmienia wniosku, że do osób

4

które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 1999 r. należy stosować zasady

waloryzacji wynikające z brzmienia tego przepisu nadanego art. 159 pkt. 1 ustawy z

dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych. Zdaniem Sądu wojskowy organ emerytalny dokonywał waloryzacji

emerytur i rent wojskowych po dniu 1 stycznia 1999 r. zgodnie z prawem, na

podstawie art. 6 ustawy z 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy

zawodowych oraz ich rodzin w brzmieniu nadanym przez art. 159 pkt 1 ustawy z 17

grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd

Apelacyjny stwierdził również, że odwołanie od decyzji organu rentowego w

zakresie indywidualnych spraw z ubezpieczenia społecznego, o jakich mowa w art.

476 § 2 i 3 k.p.c. wszczyna sprawę cywilną z zakresu ubezpieczeń społecznych w

rozumieniu art. 1 k.p.c. W takim wypadku także i sąd ubezpieczeń społecznych nie

może stwierdzić nieważności decyzji, od której wniesione zostało odwołanie, lecz

winien rozpoznać sprawę, koncentrując się na merytorycznej trafności decyzji tego

organu.

W skardze kasacyjnej ubezpieczony zaskarżył w całości wyrok Sądu

Apelacyjnego, zarzucając mu naruszenia przepisów postępowania mające istotny

wpływ na wynik sprawy, tj.: (-) art. 83 ust. 2 oraz art. 83a ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również art. 32 ust.

2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy

zawodowych i ich rodzin, a polegające na rozpatrzeniu sprawy przez sąd

powszechny pomimo tego, że właściwy był sąd administracyjny, (-) art. 87 § 2

k.p.c., polegające na reprezentacji w toku postępowania organu rentowego, tj.

Wojskowego Biura Emerytalnego, przez pełnomocnika, który nie był właściwie

umocowany w rozumieniu przepisów regulujących organizację Ministerstwa Obrony

Narodowej oraz podległych temu organowi wojskowych biur emerytalnych.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, względnie o uchylenie tego

wyroku poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy temu

Sądowi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz ubezpieczonego

kosztów postępowania kasacyjnego, w tym i kosztów zastępstwa procesowego.

5

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ rentowy i sądy obu instancji

błędnie określiły istotę sporu w przedmiotowej sprawie jako „wysokość

świadczenia". Tymczasem istotą wniosku ubezpieczonego, w wyniku którego

wydana została przez organ rentowy zaskarżona następnie decyzja, było żądanie

wznowienia postępowania, tzn. uruchomienia procedury przewidzianej w art. 145 i

nast. k.p.a. Rozstrzygnięcia organu rentowego w zakresie takiego wniosku mają

charakter stricte administracyjny, i jako takie winny podlegać rozpoznawaniu

wyłącznie na drodze sądowo - administracyjnej, a nie przed sądem powszechnym,

sądem ubezpieczeń społecznych. Zachodzi zatem nieważność postępowania w

rozumieniu art. 379 pkt 1 k.p.c. Po wtóre, według skarżącego, uwadze Sądów

orzekających w sprawie umknęła kwestia ważności umocowania pełnomocnika

organu rentowego (tj. Wojskowego Biura Emerytalnego). Pełnomocnik ten

przedłożył na użytek niniejszej sprawy pełnomocnictwo udzielone przez Dyrektora

Wojskowego Biura Emerytalnego. Tymczasem, zgodnie z treścią regulaminu

Organizacyjnego Ministerstwa Obrony Narodowej (stanowiącego załącznik do

zarządzenia Ministra obrony Narodowej nr 40/MON z dnia 22 listopada 2006 r.)

zastępstwo prawne prowadzone jest przez Departament Prawny tegoż Ministerstwa

(§ 32), zaś zadania związane z wojskowym systemem emerytalnym, koordynuje

system planowania i realizacji budżetu wojskowych biur emerytalnych realizuje

Departament Spraw Socjalnych Ministerstwa Obrony Narodowej. Pełnomocnik

organu rentowego (WBE) nie przedłożył dokumentu pełnomocnictwa podpisanego

przez któregokolwiek z kierowników obu wyżej wymienionych jednostek

organizacyjnych. co na niwie procedury cywilnej skutkuje nieważnością

postępowania, tym razem na zasadzie art. 379 pkt. 3 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga ogranicza się do przedstawienia zarzutów nieważności postępowania

przed Sądami pierwszej i drugiej instancji rozpoznającymi niniejszą sprawę.

Zarzut wynikającej z niedopuszczalności drogi sądowej nieważności

postępowania (art. 379 pkt. 1 k.p.c.) skarżący wywodzi z naruszenia przez

zaskarżony wyrok art. 83 ust. 2 i art. 83a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

6

systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74

ze zm.) oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (Dz.U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze

zm.), powoływanej dalej, jako „ustawa”. Zarzut ten jest bezpodstawny z

następujących względów:

Po pierwsze, powołane w podstawie skargi w związku z tym zarzutem

przepisy art. 83 ust. 2 i art. 83a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych nie mogły mieć zastosowania w sprawie i nie mogły

zostać naruszone przez zaskarżony wyrok, ponieważ kwestie normowane tymi

przepisami zostały uregulowane odpowiednio w art. 31 ust. 4 i art. 32 ustawy, co

wyklucza możliwość odwoływania się do pierwszej z wymienionych ustaw w

rozważanym zakresie.

Po drugie, powołany w podstawie skargi w związku z rozpatrywanym

zarzutem art. 32 ust. 2 ustawy nie może stanowić podstawy skargi kasacyjnej.

Przepis ten stanowi, że „Decyzje ostateczne, od których nie zostało wniesione

odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez wojskowy organ

emerytalny zmienione, uchylone lub unieważnione, na zasadach określonych w

przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania

administracyjnego …”. Unormowanie to dotyczy więc, co jasno wynika z jego treści,

postępowania administracyjnego przed organem rentowym, nie będąc ani

przepisem prawa materialnego, ani przepisem postępowania cywilnego, które

zgodnie z art. 3983

§ 1 k.p.c. mogą być podstawą skargi kasacyjnej. Poza tym,

wysuwając zarzut niedopuszczalności drogi sądowej skarżący nie zarzucił

naruszenia art. 2 k.p.c. ani nie wyjaśnił, dlaczego niniejsza sprawa nie jest sprawą

cywilną w rozumieniu tego przepisu, jak również nie wyjaśnił, dlaczego od

zaskarżonej przez niego decyzji nie przysługiwało mu odwołanie do właściwego

sądu według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego,

co wymagało odwołania się do art. 31 ust. 4 ustawy.

Po trzecie, art. 31 ust. 2 ustawy, niezależnie od tego, że jak wyżej wskazano

nie może stanowić podstawy skargi kasacyjnej, nie ma związku z niniejszą sprawą

wszczętą odwołaniem od decyzji odmawiającej „wznowienia postępowania” na

podstawie art. 32 ust. 2 tej ustawy. Sam skarżący stwierdził, że „istotą wniosku

7

ubezpieczonego, w wyniku którego wydana została przez organ rentowy

zaskarżona decyzja, było żądanie wznowienia postępowania”. Jakkolwiek łączył to

błędnie z uruchomieniem „procedury przewidzianej w art. 145 i nast. k.p.a.”, nie

dostrzegając, że w sprawach z zakresu zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy

zawodowych i ich rodzin, procedura wznowienia została w sposób szczególny

unormowana w art. 32 ust. 1 ustawy, jako instytucja ponownego ustalania prawa do

świadczeń pieniężnych z tytułu zaopatrzenia emerytalnego lub ich wysokości,

niemniej jednak, jego wniosek nie dotyczył regulowanych w art. 31 ust. 2 kwestii

zmiany, uchylenia lub unieważnienia ostatecznych decyzji. Wprawdzie skarżący we

wniosku do organu rentowego domagał się także unieważnienia decyzji

waloryzacyjnych z 2 marca 1999 r., 2 czerwca 1999 r., 6 czerwca 2000 r., 6

czerwca 2001 r., 5 czerwca 2002 r., 6 marca 2003 r., 8 marca 2004 r., 1 marca

2006 r. i 1 marca 2008 r., jednakże, jak wskazano, zaskarżona decyzja dotyczyła

tylko odmowy „wznowienia postępowania” w sprawie tych decyzji, co ma

uzasadnienie w ugruntowanym, i mającym odpowiednie zastosowanie do

postępowań na gruncie art. 32 ust. 1 i 2 ustawy, stanowisku orzecznictwa

administracyjnego, że okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania nie

mogą stanowić podstawy stwierdzenia nieważności decyzji (zob. wyrok NSA z dnia

5 marca 1998 r., IV SA 988/97, LEX nr 45673 i powołane w jego uzasadnieniu

wcześniejsze orzecznictwo).

Na koniec należy wskazać, że Sąd Najwyższy, nie dostrzega także innych

przyczyn niedopuszczalności drogi sądowej w niniejszej sprawie. W szczególności,

w świetle ustalonego orzecznictwa sądowego, w sprawach wszczętych odwołaniem

od decyzji odmawiającej ponownego ustalenia uprawnień z ubezpieczenia

społecznego droga sądowa jest dopuszczalna (por. np. orzeczenia SN z 18 lutego

2003 r., II UK 139/02, OSNP 2004 nr 7, poz. 128; 22 czerwca 2004 r., II UK 404/03,

OSNP 2005, nr 4 poz. 58; 13 grudnia 2005 r., II UK 61/05, OSNP 2006 nr 23-24,

poz. 371).

Bezpodstawny okazał się także zarzut nieważności postępowania

wynikającej z niewłaściwej reprezentacji organu rentowego - Wojskowego Biura

Emerytalnego. W aktach sprawy znajduje się udzielone radcy prawnemu przez

Dyrektora wymienionego Biura pełnomocnictwo do reprezentowania pozwanego

8

organu w sprawie. Zgodnie z art. 460 k.p.c. organ rentowy ma zdolność sądową i

procesową w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z kolei według art.

476 § 4 pkt 3 k.p.c. w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony

Narodowej z dnia 23 lutego 2004 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości

organów w sprawach zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych oraz

uprawnionych członków ich rodzin (Dz.U. z 2004 r. Nr 67, poz. 618), wojskowymi

organami emerytalnymi są dyrektorzy wojskowych biur emerytalnych. Zdolność

sądowa i procesowa wojskowego organu rentowego (dyrektora wojskowego biura

emerytalnego) w rozumieniu art. 460 § 1 k.p.c. wynika więc wprost z Kodeksu

postępowania cywilnego. Posiadanie zaś przez organ rentowy zdolności

procesowej oznacza jego zdolność do dokonywania wszystkich czynności

procesowych, łącznie z udzielaniem pełnomocnictwa procesowego. Prowadzi to do

wniosku, że wojskowy organ emerytalny (dyrektor wojskowego biura emerytalnego)

może udzielić radcy prawnemu pełnomocnictwa do zastępstwa procesowego tego

organu w postępowaniu sądowym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

(art. 86 i 87 § 1 k.p.c. w związku z art. 460 § 1 i art. 476 § 4 pkt 3 k.p.c.).

Oceny tej nie zmienia regulamin organizacyjny Ministerstwa Obrony

Narodowej wprowadzony zarządzeniem nr 40/MON Ministra Obrony Narodowej z

dnia 22 listopada 2006 r. w sprawie regulaminu organizacyjnego Ministerstwa

Obrony Narodowej, Dz. Urz. MON z 2006 r. Nr 21, poz. 270 ze zm. Akt ten stanowi

w § 32, że Departament Prawny, między innymi zapewnia zastępstwo prawne oraz

sprawuje merytoryczny nadzór nad świadczeniem pomocy prawnej w resorcie (ust.

1) oraz, że do zakresu zadań tego departamentu należy w szczególności

wykonywanie zastępstwa prawnego przed sądami, trybunałami i innymi organami

orzekającymi (ust. 2 pkt 6). Powołane postanowienia regulaminu nie rozstrzygają

jednak, co jasno wynika z ich treści, o tym kto może udzielać pełnomocnictwa

procesowego w imieniu jednostek resortu mających, jak wojskowe organy

emerytalne, zdolność procesową, ani nie wyłączają wykonywania zastępstwa

procesowego przez pełnomocników spoza Departamentu Prawnego MON.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy, na podstawie 39814

k.p.c., orzekł jak w

sentencji.

9