Załącznik II

DEFINICJE

1. Poza zakupem towarów trwałego użytku za gotówkę, jednostki instytucjonalne mogą otrzymać je w użytkowanie również na następujących zasadach: leasing operacyjny, leasing finansowy oraz kupno na raty. We wszystkich tych trzech przypadkach, dana jednostka instytucjonalna nabywa prawo użytkowania wyrobu trwałego użytku jednakże, zgodnie z prawem, towar pozostaje własnością innej jednostki.

2. Kiedy jednostka instytucjonalna A jest właścicielem wyrobu trwałego użytku i przekazuje prawo do użytkowania tego wyrobu innej jednostce B, to A jest „leasingodawcą” a B „leasingobiorcą”. Płatności uiszczane przez stronę B na rzecz strony A, w zamian za przekazanie prawa użytkowania nazywane są „opłatą dzierżawną”. Leasingodawcą może być producent lub sprzedawca danego wyrobu trwałego użytku albo jednostka od niego zależna, ale może nim być również jednostka całkowicie niezależna, nie związana ani z producentem ani ze sprzedawcą. Wszystkie rodzaje wytworzonych towarów trwałego użytku, począwszy od budynków i budowli a kończąc na trwałe dobra konsumpcyjne, mogą być przedmiotem leasingu, a każda jednostka instytucjonalna może korzystać z leasingu, w celu uzyskania praw do korzystania z towarów trwałego użytku. Dwa typy leasingu — leasing operacyjny i leasing finansowy — są całkiem odmiennie ujmowane w systemie.

3. Leasingobiorca nabywa prawo użytkowania dobra trwałego użytku w ustalonym okresie czasu, który może być długi bądź krótki i niekoniecznie ustalony z góry. Kiedy upływa okres leasingu, leasingodawca spodziewa się zwrotu swojego wyrobu, w mniej więcej tym samym stanie w jakim go wynajął, z uwzględnieniem normalnego zużycia w eksploatacji. Leasingodawcą może wówczas wynająć towar innemu leasingobiorcy, bądź użytkować go w inny sposób. Tak, więc, okres leasingu nie obejmuje całej ani też dominującej części gospodarczej długości życia wyrobu.

Jednostki zaangażowane w leasing operacyjny posiadają wiedzę specjalistyczną na temat wynajmowanych przez nie towarów trwałego użytku. Utrzymują zapas tych towarów, aby móc je w każdej chwili wynająć. Zwykle oferują różne modele do wyrobu. W celu utrzymania swoich towarów trwałego użytku w dobrym stanie technicznym, leasingodawcy muszą przeprowadzać konserwację i usługi naprawcze towarów oczekujących na wynajęcie. Leasingodawcy biorą także na siebie odpowiedzialność za naprawy i konserwację wyrobu, jak również jego wymianę w razie awarii podczas użytkowania tego wyrobu przez leasingobiorcę.

Leasing operacyjny nie dotyczy sytuacji, kiedy właściciel sprzętu zapewnia także obsługę operatorską bądź wynajmu środków trwałych niewytworzonych. Działalności te są klasyfikowane gdzie indziej (patrz ust. 7).

4. Leasingobiorca nabywa prawo użytkowania wyrobu trwałego użytku w zamian za opłaty dzierżawne na ustalonych z góry i odnawialnych warunkach. Jeżeli wszelkie ryzyko i korzyści z tytułu własności są, w rzeczywistości, ale nie prawnie, przeniesione z leasingodawcy na leasingobiorcę, to taki leasing określany jest jako leasing finansowy. W leasingu finansowym, okres leasingu obejmuje cały bądź większą część okresu gospodarczej długości życia danego wyrobu trwałego użytku. Na koniec okresu leasingu, leasingobiorca często ma możliwość zakupu danego wyrobu po nominalnej cenie. Leasingodawca nie jest zobowiązany do posiadania żadnych ekspertyz danego wyrobu. Nie oferuje leasingobiorcy żadnych napraw, konserwacji ani usług związanych z leasingiem. Zwykle towar jest wybierany przez leasingobiorcę i dostarczany mu bezpośrednio przez producenta albo sprzedającego. Rola leasingodawcy ma, więc charakter czysto finansowy.

ESA uznaje rzeczywistość gospodarczą tkwiącą w leasingu finansowym, rejestrując to w następujący sposób: leasingodawca udziela leasingobiorcy pożyczki, umożliwiając mu zakup wyrobu trwałego użytku, a leasingobiorca staje się, w rzeczywistości, jego właścicielem. Tak, więc, system traktuje towar trwałego użytku jak gdyby był on własnością leasingobiorcy od początku okresu leasingu. Dokonywane przez leasingobiorcę opłaty na rzecz leasingodawcy muszą być podzielone na zwrot kapitału wraz z odsetkami związanymi z przypisaną umownie pożyczką.

5. Towar trwałego użytku zostaje sprzedany nabywcy w zamian za ustalone przyszłe płatności. Nabywca bierze towar w posiadanie bezzwłocznie, pomimo, iż prawnie pozostaje on własnością sprzedającego lub osoby finansującej, jako zabezpieczenie/gwarancja, do czasu uiszczenia wszystkich uzgodnionych płatności. Kupno na raty ogranicza się zwykle do trwałych dóbr konsumenckich, a większość nabywców stanowią gospodarstwa domowe. Finansującymi umowy kupna na raty są zazwyczaj wyodrębnione jednostki instytucjonalne, ściśle współpracujące ze sprzedawcami towarów trwałego użytku.

UJMOWANIE W RACHUNKACH

Leasing operacyjny

6. Towar trwałego użytku zakupiony przez leasingodawcę w celu leasingu, stanowi część środków trwałych brutto leasingodawcy (P.51) i wykazywany jest w bilansie leasingodawcy jako rzeczowy środek trwały (AN.III), w czasie całego ekonomicznego okresu życia tego wyrobu. Postępująca w czasie amortyzacja (K.1) w odniesieniu do wyrobu trwałego użytku, jest rejestrowana na rachunkach leasingodawcy.

Opłaty dzierżawne, otrzymywane przez leasingodawcę, wykazywane są w jego rachunku produkcji jako produkcja globalna (P.1) usług leasingowych. Jeżeli leasingobiorca jest producentem, wówczas opłaty dzierżawne są częścią jego zużycia pośredniego (P.2). Jeżeli leasingobiorcą jest gospodarstwo domowe, występujące jako konsument ostateczny, opłata dzierżawna jest częścią jego wydatków na spożycie ostateczne (P.3).

7. W klasyfikacji

NACE Rev. 2 , leasing operacyjny nieruchomości klasyfikowany jest w

klasa 68.20 „Wynajem nieruchomości na własny rachunek” . Leasing operacyjny innych towarów trwałego użytku klasyfikowany jest w

dział 77 „Wynajem i dzierżawa” . Leasing operacyjny nie obejmuje wynajmu maszyn i sprzętu z obsługą operatorską, co jest klasyfikowane zgodnie z usługami świadczonymi przez sprzęt i personel. Na przykład, wynajem ciężarówki z kierowcą zaliczany jest do

klasa 49.41 . C „Wynajem samochodów ciężarowych z kierowcą”. W układzie instytucjonalnym, przedsiębiorstwa zajmujące się leasingiem operacyjnym są klasyfikowane w sektorze S. 11 „Spółki niefinansowe”, lecz leasingodawców operacyjnych można także znaleźć w sektorze S. 14 „Gospodarstwa domowe”.

Jeżeli leasingodawca jest rezydentem a leasingobiorca — nierezydentem, wówczas opłata dzierżawna wykazywana jest jako wywóz usług (P.62). Ponieważ towar oddany w leasing pozostaje w bilansie jednostki rezydenta (leasingodawca), towar nie jest wykazywany na żadnych rachunkach rozliczeń z zagranicą. Jeżeli leasingodawca jest nierezydentem, a leasingobiorca jest rezydentem, wówczas opłata dzierżawna rejestrowana jest jako przywóz usług (P.72). W tym przypadku, towar nie przekracza obszar gospodarczego (a jedynie usługi świadczone przy pomocy tego wyrobu). Tak, więc, towar przyjęty w leasing nie jest wykazywany ani na rachunkach rozliczeń z zagranicą, ani na żadnym innym rachunku.

Leasing finansowy

8. Jeżeli leasingobiorcą jest producentem, towar trwałego użytku wykazywany jest w pozycji środki trwałe brutto (P.51) leasingobiorcy na początku okresu leasingu. W ciągu całego okresu leasingu (chyba że leasingobiorca nie wywiązuje się z opłat dzierżawnych) towar jest wykazywany w bilansie leasingobiorcy jako rzeczowe aktywa trwałe (AN.III). Postępujące zużycie kapitału (K.1) wykazywane jest na rachunkach leasingobiorcy. Na koniec okresu leasingu, leasingobiorca albo i) zakupuje towar za jego pozostałą wartość, wówczas pozostaje ona w jego bilansie, albo ii) towar powraca do leasingodawcy wówczas jest wykazywany w pozycji środki trwałe brutto leasingobiorcy, ze znakiem ujemnym a więc zostaje wyksięgowany z bilansu leasingobiorcy, i może być wprowadzony do bilansu leasingodawcy bądź do bilansu strony trzeciej, której towar został sprzedany.

9. Jeżeli leasingobiorcą jest gospodarstwo domowe, pełniące rolę konsumenta ostatecznego, towar trwałego użytku traktowany jest jakby był zakupiony przez leasingobiorcę do celów spożycia ostatecznego, na początku okresu leasingu. Oznacza to, iż cena nabycia oddanego w leasing wyrobu stanowi część wydatków na spożycie ostateczne (P.3) leasingobiorcy na początku okresu leasingu oraz, że towar pojawia się jedynie jako towar konsumpcyjny trwałego użytku w pozycji memoriałowej jego bilansu.

Pożyczka (F.4) jest przypisana umownie leasingobiorcy jako zaciągnięta u leasingodawcy. Kapitałem tej pożyczki jest cena nabycia wyrobu oddanego w leasing, plus koszty przekazania (jeżeli takie mają miejsce). Kwota przypisanej umownie pożyczki (AF.4) wykazywana jest w bilansach leasingodawcy i leasingobiorcy odpowiednio jako aktywa i zobowiązanie finansowe. Opłatę dzierżawną rozpatruje się w podziale na dwa składniki: spłata kapitału (F.4) oraz odsetki (D.41), ze spłatą końcową zbiegającą się w czasie z zakończeniem leasingu finansowego.

10. Stopa procentowa od przypisanej umownie pożyczki ustalona jest w sposób pośredni tak, aby skumulowane w okresie leasingu spłaty były równe kapitałowi. Kiedy opłata dzierżawna pozostaje niezmieniona z okresu na okres, część opłaty dzierżawnej, przypadająca na odsetki, będzie się zmniejszała z każdym okresem, podczas gdy część dotycząca spłat kapitału będzie odpowiednio wzrastała, tak jak w przypadku pożyczki spłacanej w równych ratach. Gdy, dla każdej umowy leasingu, znana jest suma kapitału, opłata dzierżawna oraz długość okresu leasingu, stopa procentowa, spłaty odsetek zapłacone i spłaty rat kapitału mogą być obliczone w prosty sposób, z zastosowaniem standardowego wzoru. W przypadku braku szczegółowych danych na temat każdej umowy leasingu, co często zdarza się w praktyce, przeprowadzenie tych obliczeń należy oprzeć na uzasadnionych założeniach. W wielu krajach rachunkowość traktuje leasing finansowy w sposób podobny do opisanego, powyżej, co znacznie ułatwia pozyskiwanie danych.

11. Działalność produkcyjna leasingodawców finansowych jest pośrednictwem finansowym. Zazwyczaj leasingodawcy nie pobierają w sposób bezpośredni opłat za świadczone usługi pośrednictwa. Dlatego też ich produkcja globalna jest przeważnie bądź wyłącznie zaliczana do usług pośrednictwa finansowego mierzonych pośrednio (FISIM) i jest podobnie obliczana jak w przypadku innych rodzajów pośrednictwa finansowego

————— (

109

). W przypadku leasingu finansowego, niektórzy leasingodawcy przyjmują zobowiązania w stosunku do innych niezależnych jednostek. Wówczas występują, należne odsetki, a obliczenie FISIM-u nie stwarza trudności. Inni leasingobiorcy przyjmują zobowiązania wyłącznie w stosunku do ich firm macierzystych i wówczas, odsetki do zapłaty są trudne do zaobserwowania. W tym drugim przypadku może zaistnieć konieczność oszacowania kwoty odsetek do zapłaty z wykorzystaniem odpowiedniej stopy procentowej.

Instytucje leasingu finansowego klasyfikowane są w podsektorze instytucjonalnym S. 123 „Pozostałe instytucje pośrednictwa finansowego, z wyjątkiem instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalnych”. Według klasyfikacji działalności

NACE Rev. 2 , jest to

klasa 64.91 .Z „Leasing finansowy”.

12. Podejście ESA do leasingu finansowego oznacza, iż towar podlegający leasingowi nie jest ujmowany w żadnym rachunku leasingodawcy. Nie ma, zatem znaczenia dla sposobu traktowania samego wyrobu to, czy leasingodawca jest rezydentem czy też nie jest. Jeżeli producent lub sprzedający towar jest rezydentem, podczas gdy leasingobiorca jest nierezydentem, leasingowany towar traktowany jest jakby był wywożony (P.61), w momencie, gdy leasingobiorca przejmuje go w posiadanie, tzn. na początku okresu leasingu. Jeżeli producent (sprzedawca) jest nierezydentem, zaś leasingobiorca jest rezydentem, towar uważany jest za przywożony (P.71) w momencie rozpoczęcia okresu leasingu.

Jeżeli leasingodawca jest rezydentem, a leasingobiorca jest nierezydentem, wówczas pożyczka (F.4/AF.4) jest przypisana umownie jako udzielona przez jednostkę rezydenta (leasingodawca) na rzecz jednostki nierezydenta (leasingobiorca). Jeżeli leasingodawca jest nierezydentem, a leasingobiorca nim jest, wówczas pożyczka jest przypisana umownie jako udzielona przez jednostkę nierezydenta (leasingodawca) na rzecz jednostki rezydenta (leasingobiorca). Tak samo, jak w przypadku transakcji leasingowej między rezydentami, opłaty dzierżawne są dzielone na odsetki (D.41) i spłaty kapitału (F.4).

Kupno na raty

13. Towar trwałego użytku jest rejestrowany jakby był zakupiony przez nabywcę, w dniu objęcia go w posiadanie, po cenie, jaką nabywca by zapłacił, gdyby płacił gotówką. Jednocześnie nabywca otrzymuje przypisaną umownie pożyczkę (F.4/AF.4) o równorzędnej wartości. ESA dzieli opłaty dokonywane przez nabywcę na rzecz jednostki finansującej na spłaty kapitału (F.4) i odsetki (D.41), stosując tę samą metodę jak w przypadku leasingu finansowego.

Działalność produkcyjna prowadzona przez jednostki finansujące umowy kupna na raty jest pośrednictwem finansowym. Ponieważ jednostki te na ogół nie pobierają wprost opłat za świadczone usługi, ich produkcja globalna jest usługą pośrednictwa finansowego mierzoną pośrednio (FISIM), obliczaną jako należny dochód z tytułu własności, pomniejszony o naliczone odsetki, z wyłączeniem wszelkich dochodów z tytułu własności należnych z tytułu inwestowania swoich własnych funduszy. Tak jak w przypadku leasingu finansowego, kwota odsetek zapłaconych może być trudna do zaobserwowania i dlatego też musi być oszacowana.

14. W klasyfikacji

NACE Rev. 2 , jednostki finansujące umowy kupna na raty klasyfikowane są w

klasa 64.92 „Pozostałe formy udzielania kredytów”. Przedsiębiorstwa kupna na raty klasyfikowane są w podsektorze instytucjonalnym S.123 „Pozostałe instytucje pośrednictwa finansowego, z wyjątkiem instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalnych”, ale jednostki finansujące umowy kupna na raty można również napotkać w sektorze S. 14 „Gospodarstwa domowe”.

Jeżeli nabywca jest nierezydentem, podczas gdy jednostka finansująca jest rezydentem, wówczas, towar traktowany jest jako wywożony (P.61) w momencie przejęcia w posiadanie przez nabywcę. W tym przypadku, jednostka finansująca udziela jednostce nierezydenta (nabywcy) pożyczkę (F.4/AF.4). Jeżeli nabywca jest jednostką rezydenta, podczas gdy jednostka finansująca nie jest nią, wówczas towar rejestrowany jest jako przywożony(P.71), w momencie dostarczenia go do nabywcy, który w tym samym czasie otrzymuje pożyczkę (F.4/AF.4) od jednostki finansującej, nie będącej rezydentem. Spłaty kapitału (F.4) oraz płatności odsetek traktuje się w ten sam sposób, jak w przypadku leasingu finansowego dotyczącego jednostek nierezydenta.