Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/36/UE z dnia 5 kwietnia 2011 r. w sprawie zapobiegania handlowi ludźmi i zwalczania tego procederu oraz ochrony ofiar, zastępująca decyzję ramową Rady 2002/629/WSiSW

Artykuł 1

Przedmiot

Niniejsza dyrektywa określa minimalne reguły dotyczące określania przestępstw i kar dotyczących handlu ludźmi. Wprowadza ona również wspólne przepisy w celu lepszego zapobiegania takim przestępstwom i lepszej ochrony ich ofiar, przy uwzględnieniu kwestii związanych z płcią.

Artykuł 2

Przestępstwa dotyczące handlu ludźmi

1. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia karalności następujących czynów umyślnych:

Werbowanie, transport, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osób, w tym wymiana lub przekazanie kontroli nad tymi osobami, z zastosowaniem groźby lub przemocy bądź innych form przymusu, uprowadzenia, oszustwa, podstępu, poprzez nadużycie uprawnień lub wykorzystanie sytuacji bezbronności, lub też wręczenie lub przyjęcie płatności lub korzyści dla uzyskania zgody osoby sprawującej kontrolę nad inną osobą, w celu wyzysku.

2. Sytuacja bezbronności zachodzi wówczas, gdy dana osoba nie ma innego – realnego lub możliwego do zaakceptowania – wyboru niż poddanie się nadużyciu.

3. Wyzysk obejmuje, w szczególności, wyzyskanie innych osób do prostytucji lub innych form wykorzystywania seksualnego, przymusową pracę lub służbę, w tym żebractwo, niewolnictwo lub praktyki podobne do niewolnictwa, zniewolenie, wyzyskiwanie do działalności przestępczej lub usunięcie organów, lub wyzyskiwanie do macierzyństwa zastępczego, przymusowego małżeństwa lub nielegalnej adopcji.

4. Zgoda ofiary handlu ludźmi na wyzysk, niezależnie od tego, czy zamierzony lub rzeczywisty, nie ma znaczenia, jeżeli posłużono się którymkolwiek ze środków określonych w ust. 1.

5. Jeśli zachowanie określone w ust. 1 dotyczy dziecka, stanowi ono przestępstwo handlu ludźmi, nawet jeśli nie posłużono się żadnym ze środków wymienionych w ust. 1. Niniejszego ustępu nie stosuje się do wyzyskiwania do macierzyństwa zastępczego, o którym mowa w ust. 3, chyba że matka zastępcza jest dzieckiem.

6. Na użytek niniejszej dyrektywy „dziecko” oznacza osobę poniżej 18 roku życia.

Artykuł 3

Podżeganie, pomocnictwo i usiłowanie

Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia karalności podżegania do przestępstwa, o którym mowa w art. 2, pomocnictwa i usiłowania jego popełnienia.

Artykuł 4

Sankcje

1. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia, by przestępstwo, o którym mowa w art. 2, podlegało sankcjom karnym w maksymalnym wymiarze co najmniej pięciu lat pozbawienia wolności.

2. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia, by przestępstwo, o którym mowa w art. 2, podlegało sankcjom karnym w maksymalnym wymiarze co najmniej dziesięciu lat pozbawienia wolności, jeżeli przestępstwo:

a) zostało popełnione przeciwko ofierze, która była szczególnie bezbronna, co, w kontekście niniejszej dyrektywy, obejmuje w szczególności ofiary będące dziećmi;

b) zostało popełnione w ramach organizacji przestępczej w rozumieniu decyzji ramowej Rady 2008/841/WSiSW z dnia 24 października 2008 r. w sprawie zwalczania przestępczości zorganizowanej (

1

);

c) poprzez działanie umyślne lub rażące niedbalstwo, naraziło życie pokrzywdzonego; lub

d) zostało popełnione z użyciem poważnej przemocy lub wyrządziło pokrzywdzonemu szczególnie dotkliwą szkodę, w tym szkodę fizyczną lub psychologiczną.

3. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia, aby za okoliczności obciążające, zgodnie z odpowiednimi przepisami prawa krajowego, uznawano następujące okoliczności, w przypadku gdy odnoszą się one do przestępstwa, o którym mowa w art. 2:

a) fakt, że przestępstwo zostało popełnione przez funkcjonariusza publicznego podczas wykonywania jego obowiązków;

b) fakt, że sprawca ułatwiał lub dopuścił się, za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych, rozpowszechniania obrazów, nagrań wideo lub podobnych materiałów o charakterze seksualnym z udziałem ofiary.

4. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia, by przestępstwo, o którym mowa w art. 3, podlegało skutecznym, proporcjonalnym i odstraszającym sankcjom, mogącym skutkować wydaniem sprawcy.

Artykuł 5

Odpowiedzialność osób prawnych

1. Państwa członkowskie przyjmują środki niezbędne do zapewnienia możliwości pociągnięcia osób prawnych do odpowiedzialności za przestępstwa, o których mowa w art. 2 i 3 oraz art. 18a ust. 1, popełnione na ich korzyść przez osobę działającą indywidualnie lub jako członek organu danej osoby prawnej i pełniącą rolę kierowniczą w tej osobie prawnej na podstawie:

a) prawa reprezentowania danej osoby prawnej;

b) uprawnienia do podejmowania decyzji w imieniu danej osoby prawnej; lub

c) uprawnienia do wykonywania kontroli w ramach danej osoby prawnej.

2. Państwa członkowskie zapewniają także możliwość pociągnięcia osoby prawnej do odpowiedzialności w przypadku, gdy brak nadzoru lub kontroli przez osobę określoną w ust. 1 umożliwił popełnienie na korzyść tej osoby prawnej, przez osobę jej podlegającą, przestępstw, o których mowa w art. 2 i 3 oraz art. 18a ust. 1.

3. Odpowiedzialność osoby prawnej na podstawie ust. 1 i 2 nie wyklucza możliwości wszczęcia postępowania karnego przeciwko osobom fizycznym będącym sprawcami przestępstw, o których mowa w art. 2 i 3 oraz art. 18a ust. 1, podżegającym do tych przestępstw lub pomagającym w ich popełnieniu.

4. Na użytek niniejszej dyrektywy „osoba prawna” oznacza każdy podmiot posiadający osobowość prawną na mocy prawa właściwego, z wyjątkiem państw i podmiotów prawa publicznego wykonujących władzę publiczną oraz publicznych organizacji międzynarodowych.

Artykuł 6

Kary wobec osób prawnych

1. Państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki w celu zapewnienia, aby osoba prawna pociągnięta do odpowiedzialności na podstawie art. 5 ust. 1 lub 2 podlegała skutecznym, proporcjonalnym i odstraszającym karom lub środkom o charakterze karnym lub pozakarnym.

2. Państwa członkowskie przyjmują niezbędne środki w celu zapewnienia, aby kary lub środki wobec osób prawnych pociągniętych do odpowiedzialności na podstawie art. 5 ust. 1 lub 2 za przestępstwa, o których mowa w art. 2 i 3 oraz art. 18a ust. 1, obejmowały grzywny karne lub grzywny pozakarne oraz aby mogły obejmować inne kary lub środki o charakterze karnym lub pozakarnym, takie jak:

a) pozbawienie prawa do korzystania ze świadczeń publicznych lub pomocy publicznej;

b) pozbawienie dostępu do finansowania publicznego, w tym do postępowań przetargowych, dotacji, koncesji i licencji;

c) czasowy lub stały zakaz prowadzenia działalności gospodarczej;

d) cofnięcie zezwoleń i upoważnień do prowadzenia działalności, która doprowadziła do odpowiedniego przestępstwa;

e) umieszczenie pod nadzorem sądowym;

f) likwidacja sądowa;

g) zamknięcie zakładów wykorzystywanych do popełniania przestępstwa;

h) w przypadku gdy przemawia za tym interes publiczny, publikacja całości lub części orzeczenia sądowego dotyczącego popełnionego przestępstwa oraz nałożonych kar lub środków, bez uszczerbku dla przepisów dotyczących prywatności i ochrony danych osobowych.

Artykuł 8

Odstąpienie od ścigania ofiar lub niestosowanie wobec nich sankcji

Państwa członkowskie, zgodnie z podstawowymi zasadami swoich systemów prawnych, podejmują niezbędne środki w celu zapewnienia, aby właściwe organy krajowe były uprawnione do odstąpienia od ścigania lub nałożenia sankcji na ofiary handlu ludźmi za ich udział w działalności przestępczej lub inne niezgodnej z prawem działalności, do których zostały zmuszone w bezpośredniej konsekwencji tego, iż stały się ofiarami czynów, o których mowa w art. 2.

Artykuł 9

Ściganie i oskarżanie

1. Państwa członkowskie zapewniają, aby ściganie i oskarżanie w odniesieniu do przestępstw, o których mowa w art. 2 i 3 oraz art. 18a ust. 1, nie było uzależnione od złożenia przez ofiarę skargi lub oskarżenia, oraz aby postępowanie karne mogło być kontynuowane, nawet jeśli ofiara wycofa swoje zeznania.

2. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do umożliwienia – ze względu na charakter czynu – ścigania przestępstw, o których mowa w art. 2 i 3, przez wystarczający okres od momentu osiągnięcia przez ofiarę pełnoletności.

3. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia odpowiedniego wyszkolenia osób, jednostek i służb odpowiedzialnych za ściganie lub oskarżanie w odniesieniu do przestępstw, o których mowa w art. 2 i 3. Państwa członkowskie zapewniają, aby osoby, jednostki lub służby ścigające lub oskarżające w odniesieniu do przestępstw, o których mowa w art. 2 i 3, które popełniono lub których popełnienie zostało ułatwione za pomocą technologii informacyjnych lub komunikacyjnych, dysponowały odpowiednią wiedzą fachową i zdolnościami technologicznymi. Zachęca się państwa członkowskie do tworzenia, w stosownych przypadkach i zgodnie z ich krajowymi systemami prawnymi, wyspecjalizowanych jednostek w ramach organów ścigania i prokuratury.

4. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia osobom, jednostkom i służbom odpowiedzialnym za ściganie lub oskarżanie w odniesieniu do przestępstw, o których mowa w art. 2 i 3, dostępu do skutecznych narzędzi śledczych, takich jak wykorzystywane w sprawach związanych z przestępczością zorganizowaną lub innym poważnym rodzajem przestępczości.

Artykuł 10

Jurysdykcja

1. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do ustalenia swojej jurysdykcji w odniesieniu do przestępstw, o których mowa w art. 2 i 3 oraz art. 18a ust. 1, w przypadku gdy:

a) przestępstwo zostało popełnione w całości lub w części na jego terytorium; lub

b) sprawca jest obywatelem tego państwa.

2. Państwo członkowskie informuje Komisję w przypadku, gdy podejmie decyzję o ustaleniu dalszej jurysdykcji w odniesieniu do przestępstw, o których mowa w art. 2 i 3 oraz art. 18a ust. 1, popełnionych poza jego terytorium, między innymi jeżeli:

a) przestępstwo zostało popełnione przeciwko jego obywatelowi lub osobie mającej miejsce zwykłego pobytu na jego terytorium;

b) przestępstwo zostało popełnione na korzyść osoby prawnej mającej siedzibę na jego terytorium; lub

c) sprawca ma miejsce zwykłego pobytu na jego terytorium.

3. W odniesieniu do ścigania przestępstw, o których mowa w art. 2 i 3, popełnionych poza terytorium danego państwa członkowskiego, w przypadkach wymienionych w ust. 1 lit. b) każde państwo członkowskie podejmuje – a w przypadkach wymienionych w ust. 2 może podjąć – środki niezbędne do zapewnienia, by jego jurysdykcja nie była zależna od spełnienia któregokolwiek z następujących warunków:

a) dane czyny stanowią przestępstwo w miejscu ich popełnienia; lub

b) ściganie może zostać rozpoczęte jedynie w następstwie zawiadomienia złożonego przez ofiarę w miejscu, w którym przestępstwo zostało popełnione, lub zawiadomienia o przestępstwie przez państwo, w którym zostało ono popełnione.

Artykuł 11

Wsparcie i pomoc dla ofiar handlu ludźmi

1. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia, aby ofiary otrzymały specjalistyczne wsparcie i pomoc w ramach podejścia, w którego centrum uwagi stoją ofiary, oraz uwzględniającego aspekt płci, potrzeby osób z niepełnosprawnościami i dzieci, przed rozpoczęciem postępowania karnego, w jego trakcie i przez odpowiedni czas po jego zakończeniu, aby umożliwić ofiarom skorzystanie z praw określonych w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE (

2

) oraz w niniejszej dyrektywie.

2. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia pomocy i wsparcia danej osobie, jak tylko właściwe organy dowiedzą się o uzasadnionych przesłankach pozwalających przypuszczać, że osoba ta mogła stać się ofiarą któregokolwiek z przestępstw, o których mowa w art. 2 i 3.

3. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia, by udzielenie wsparcia i pomocy ofierze nie było zależne od jej gotowości do współpracy podczas śledztwa, przygotowania aktu oskarżenia lub procesu, bez uszczerbku dla dyrektywy 2004/81/WE lub podobnych przepisów krajowych.

4. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do ustanowienia – w drodze przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych – jednego lub kilku mechanizmów służących wczesnemu wykrywaniu ofiar i ich wczesnej identyfikacji oraz udzielaniu pomocy i wsparcia zidentyfikowanym i domniemanym ofiarom, we współpracy z odpowiednimi organizacjami pomocowymi, a także do wyznaczenia punktu kontaktowego ds. transgranicznej ukierunkowanej pomocy ofiarom.

Zadania mechanizmów ukierunkowanej pomocy działających zgodnie z niniejszym ustępem obejmują co najmniej:

a) ustanowienie norm minimalnych dotyczących wykrywania ofiar i ich wczesnej identyfikacji oraz dostosowanie procedur takiego wykrywania i identyfikacji do różnych form wykorzystywania objętych niniejszą dyrektywą;

b) skierowanie ofiary do najodpowiedniejszych form wsparcia i pomocy;

c) ustanowienie porozumień o współpracy lub protokołów z organami azylowymi w celu zapewnienia pomocy, wsparcia i ochrony ofiarom handlu ludźmi, które potrzebują również ochrony międzynarodowej lub chcą ubiegać się o taką ochronę, z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji ofiary.

5. Środki pomocy i wsparcia, o których mowa w ust. 1 i 2, udzielane są na podstawie świadomej i dobrowolnej zgody wyrażonej przez ofiarę i obejmują w szczególności zapewnienie standardu życia gwarantującego ofierze środki utrzymania, w formie odpowiedniego i bezpiecznego zakwaterowania, w tym schronisk i innych odpowiednich miejsc tymczasowego zakwaterowania, i pomocy materialnej, jak również potrzebnej opieki medycznej, w tym pomocy psychologicznej, doradztwa i informacji, a w odpowiednich przypadkach – także usług tłumaczy.

5a. Schroniska i inne odpowiednie miejsca zakwaterowania zastępczego, o których mowa w ust. 5, zapewnia się w wystarczającej liczbie i muszą być one łatwo dostępne dla domniemanych i zidentyfikowanych ofiar handlu ludźmi. Schroniska i inne odpowiednie miejsca zakwaterowania zastępczego pomagają ofiarom w odzyskiwaniu sił przez zapewnienie im właściwych i odpowiednich warunków życia, z myślą o powrocie do niezależnego życia. Muszą być one także wyposażone w sposób umożliwiający zaspokojenie szczególnych potrzeb dzieci, w tym dzieci będących ofiarami handlu ludźmi.

6. Informacje, o których mowa w ust. 5 obejmują, w stosownych przypadkach, informacje o okresie przeznaczonym na zastanowienie się i odzyskanie sił zgodnie z dyrektywą 2004/81/WE, informacje o możliwości udzielenia ochrony międzynarodowej zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1347 (

3

) i rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1348 (

4

) lub zgodnie z innymi międzynarodowymi instrumentami lub innymi podobnymi przepisami krajowymi.

7. Państwa członkowskie zapewniają opiekę ofiarom o szczególnych potrzebach, jeżeli wynikają one w szczególności z ewentualnej ciąży, stanu zdrowia, ewentualnej niepełnosprawności, zaburzeń umysłowych lub psychicznych lub doświadczonych przez pokrzywdzonych poważnych form przemocy psychicznej, fizycznej lub seksualnej.

Artykuł 11a

Ofiary handlu ludźmi, które mogą potrzebować ochrony międzynarodowej

1. Państwa członkowskie zapewniają komplementarność i koordynację między organami zaangażowanymi w zwalczanie handlu ludźmi a organami azylowymi.

2. Państwa członkowskie zapewniają ofiarom handlu ludźmi możliwość korzystania z przysługującego im prawa do ubiegania się o ochronę międzynarodową lub o równoważny status krajowy, w tym wtedy gdy ofiara otrzymuje pomoc, wsparcie i ochronę jako domniemana lub zidentyfikowana ofiara handlu ludźmi.

Artykuł 12

Ochrona ofiar handlu ludźmi podczas postępowania przygotowawczego i sądowego

1. Środki ochronne, o których mowa w niniejszym artykule, obowiązują dodatkowo w odniesieniu do praw określonych w dyrektywie 2012/29/UE.

2. Państwa członkowskie zapewniają ofiarom handlu ludźmi bezzwłoczny dostęp do doradztwa prawnego i – zgodnie z pozycją ofiary w danym systemie wymiaru sprawiedliwości – zastępstwa procesowego, w tym w celu dochodzenia odszkodowania. Doradztwo prawne i zastępstwo procesowe są bezpłatne, jeżeli ofiara nie posiada wystarczających środków finansowych.

3. Państwa członkowskie zapewniają, by ofiary handlu ludźmi otrzymały odpowiednią ochronę na podstawie indywidualnej oceny ryzyka, w tym, w odpowiednich przypadkach, poprzez dostęp do programów ochrony świadków lub innych podobnych środków, zgodnie z podstawami określonymi w prawie krajowym lub w krajowych procedurach.

4. Bez uszczerbku dla prawa do obrony i zgodnie z dokonaną przez właściwe organy indywidualną oceną okoliczności osobistych ofiary, państwa członkowskie zapewniają ofiarom handlu ludźmi szczególne traktowanie służące zapobieżeniu wtórnej wiktymizacji, poprzez unikanie, w możliwym zakresie i zgodnie z podstawami określonymi w prawie krajowym, jak również z regułami dotyczącymi swobody uznania sędziego, praktyką lub wytycznymi:

a) zbędnego powtarzania przesłuchań w trakcie śledztwa, przygotowania aktu oskarżenia lub procesu;

b) kontaktu wzrokowego ofiary z oskarżonymi, w tym w trakcie składania zeznań, także podczas przesłuchań i tzw. przesłuchań krzyżowych, dzięki zastosowaniu odpowiednich środków, w tym odpowiednich technologii komunikacyjnych;

c) składania zeznań na posiedzeniach jawnych; oraz

d) zbędnych pytań dotyczących życia prywatnego.

Artykuł 13

Przepisy ogólne dotyczące środków pomocy i wsparcia oraz środków ochrony dzieci będących ofiarami handlu ludźmi

1. Dzieciom będącym ofiarami handlu ludźmi udziela się pomocy, wsparcia i ochrony. Przy stosowaniu niniejszej dyrektywy podstawowym celem jest jak najlepsze zabezpieczenie interesu dziecka.

2. Państwa członkowskie zapewniają, by w przypadku, gdy nie ma pewności co do wieku osoby będącej ofiarą handlu ludźmi, a istnieją powody, aby sądzić, że osoba ta jest dzieckiem, przyjmowane było założenie, że dana osoba jest dzieckiem, tak by można było niezwłocznie zapewnić jej dostęp do pomocy, wsparcia i ochrony zgodnie z art. 14 i 15.

3. Państwa członkowskie zapewniają, aby procedury składania zawiadomienia o przestępstwie przewidziane w niniejszej dyrektywie były bezpieczne, przeprowadzane w sposób poufny zgodnie z prawem krajowym, ukształtowane i dostępne w sposób przyjazny dziecku oraz aby w ich ramach posługiwano się językiem odpowiadającym wiekowi i dojrzałości dzieci będących ofiarami handlu ludźmi.

Artykuł 14

Pomoc i wsparcie dla dzieci będących ofiarami

1. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia, aby konkretne działania podjęte w celu udzielenia pomocy i wsparcia dzieciom będącym ofiarami handlu ludźmi, w perspektywie krótko- i długoterminowej, w celu ich fizycznej i psychospołecznej rehabilitacji, podejmowane były po przeprowadzeniu indywidualnej oceny szczególnych okoliczności każdego dziecka będącego ofiarą handlu ludźmi, przy należytym uwzględnieniu jego opinii, potrzeb i trosk w celu znalezienia trwałego rozwiązania na rzecz dziecka, w tym ustanawiają programy wspierające emancypację dzieci i ich wejście w dorosłość, aby nie padły ponownie ofiarą handlu ludźmi. Zgodnie z prawem krajowym państwa członkowskie w odpowiednim terminie zapewniają dostęp do edukacji dzieciom będącym ofiarami handlu ludźmi i dzieciom ofiar takiego handlu, korzystającym z pomocy i wsparcia zgodnie z art. 11.

2. Państwa członkowskie wyznaczają opiekuna lub przedstawiciela prawnego dla dziecka będącego ofiarą handlu ludźmi od momentu uznania go przez władze za ofiarę takiego handlu, jeżeli na mocy prawa krajowego osoby, którym przysługuje władza rodzicielska, nie mogą zapewnić ochrony interesu dziecka lub reprezentować dziecka ze względu na konflikt interesów między nimi a dzieckiem będącym ofiarą. Państwa członkowskie zapewniają, aby w przypadku konfliktu interesów między opiekunem lub przedstawicielem a dzieckiem będącym ofiarą handlu ludźmi wyznaczono innego opiekuna lub przedstawiciela.

3. Państwa członkowskie podejmują, stosownie do sytuacji i możliwości, środki służące zapewnieniu pomocy i wsparcia rodzinie dziecka będącego ofiarą handlu ludźmi, jeżeli jego rodzina przebywa na terytorium danego państwa członkowskiego. W szczególności, państwa członkowskie, stosownie do sytuacji i możliwości, stosują w odniesieniu do tej rodziny art. 4 dyrektywy 2012/29/UE.

4. Niniejszy artykuł ma zastosowanie bez uszczerbku dla art. 11.

Artykuł 15

Ochrona dzieci będących ofiarami handlu ludźmi podczas postępowania przygotowawczego i sądowego

1. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia, by podczas postępowania przygotowawczego i sądowego, zgodnie z pozycją ofiar w danym systemie wymiaru sprawiedliwości, właściwe organy wyznaczyły przedstawiciela dla dziecka będącego ofiarą handlu ludźmi, jeżeli, stosownie do prawa krajowego, osoby, którym przysługuje władza rodzicielska, nie mogą reprezentować dziecka ze względu na konflikt interesów między nimi a dzieckiem będącym ofiarą handlu ludźmi.

2. Państwa członkowskie, zgodnie z pozycją ofiar w danym systemie wymiaru sprawiedliwości, zapewniają dzieciom będącym ofiarami handlu ludźmi niezwłoczny dostęp do bezpłatnego doradztwa prawnego i zastępstwa prawnego, w tym w celu dochodzenia odszkodowania, chyba że ofiary dysponują wystarczającymi środkami finansowymi.

3. Bez uszczerbku dla prawa do obrony, państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia, by w trakcie postępowania przygotowawczego i sądowego dotyczących przestępstw, o których mowa w art. 2 i 3:

a) przesłuchania dzieci będących ofiarami handlu ludźmi odbywały się bez nieuzasadnionej zwłoki po zgłoszeniu faktów właściwym organom;

b) przesłuchania dzieci będących ofiarami handlu ludźmi odbywały się, w razie potrzeby, w pomieszczeniach specjalnie przeznaczonych lub przystosowanych do tego celu;

c) przesłuchania dzieci będących ofiarami handlu ludźmi prowadzone były, w razie potrzeby, przez lub z udziałem specjalistów, odpowiednio przeszkolonych do tego celu;

d) wszystkie przesłuchania dziecka będącego ofiarą handlu ludźmi prowadziła, tam gdzie to możliwe i właściwe, ta sama osoba;

e) liczba przesłuchań była jak najbardziej ograniczona i by były one przeprowadzane tylko w tych przypadkach, gdy jest to absolutnie niezbędne do celów postępowania przygotowawczego i sądowego;

f) pokrzywdzonemu dziecku mógł towarzyszyć jego przedstawiciel lub, w odpowiednich przypadkach, wybrana przez nie osoba dorosła, o ile nie podjęto uzasadnionej decyzji o wykluczeniu takiej osoby.

4. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia, by w trakcie postępowania karnego dotyczącego przestępstw, o których mowa w art. 2 i 3, wszystkie przesłuchania dziecka będącego ofiarą handlu ludźmi, lub w odpowiednich przypadkach, dziecka występującego jako świadek, mogły być utrwalane audiowizualnie i by te utrwalone audiowizualnie przesłuchania mogły zostać wykorzystane jako dowód w postępowaniu przed sądem karnym, zgodnie z regułami przewidzianymi w ich prawie krajowym.

5. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia, by w postępowaniu przed sądem karnym dotyczącym przestępstw, o których mowa w art. 2 i 3, możliwe było zarządzenie, że:

a) rozprawa odbędzie się bez udziału publiczności; oraz

b) przesłuchanie w sądzie dziecka będącego ofiarą handlu ludźmi zostanie dokonane bez jego obecności, w szczególności dzięki wykorzystaniu odpowiednich technologii komunikacyjnych.

6. Niniejszy artykuł ma zastosowanie bez uszczerbku dla art. 12.

Artykuł 16

Pomoc, wsparcie i ochrona dla pozostających bez opieki dzieci będących ofiarami handlu ludźmi

1. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia, by konkretne działania podjęte w celu udzielenia pomocy i wsparcia dzieciom będącym ofiarami handlu ludźmi, określone w art. 14 ust. 1, należycie uwzględniały indywidualne i szczególne okoliczności, w jakich znajduje się dane pozostające bez opieki dziecko będące ofiarą handlu ludźmi.

2. Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu znalezienia trwałego rozwiązania w oparciu o indywidualną ocenę pod kątem najlepszego zabezpieczenia interesu dziecka.

3. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia, by w stosownych przypadkach wyznaczony został opiekun pozostającego bez opieki dziecka będącego ofiarą handlu ludźmi.

4. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia, by podczas postępowania przygotowawczego i sądowego właściwe organy wyznaczyły przedstawiciela – zgodnie z pozycją ofiar w danym systemie wymiaru sprawiedliwości – jeżeli dziecko jest pozbawione opieki albo jest odseparowane od rodziny.

5. Niniejszy artykuł ma zastosowanie bez uszczerbku dla art. 14 i 15.

Artykuł 17

Odszkodowanie dla ofiar

Państwa członkowskie zapewniają, aby ofiary handlu ludźmi miały dostęp do istniejących systemów odszkodowania mających zastosowanie w odniesieniu do ofiar umyślnych przestępstw dokonanych z użyciem przemocy. Państwa członkowskie mogą ustanowić krajowy fundusz na rzecz ofiar lub podobny instrument, zgodnie ze swoimi przepisami krajowymi, w celu wypłaty odszkodowania ofiarom.

Artykuł 18

Zapobieganie

1. Państwa członkowskie podejmują, uwzględniając specyfikę różnych form wyzysku, odpowiednie środki, takie jak działania w dziedzinie edukacji i szkoleń oraz kampanie, w stosownych przypadkach ze zwróceniem szczególnej uwagi na wymiar internetowy, niezbędne do osłabienia i ograniczenia popytu sprzyjającego wszelkim formom wyzysku związanym z handlem ludźmi.

2. Państwa członkowskie podejmują, uwzględniając aspekt płci i w sposób przyjazny dzieciom, w tym za pośrednictwem internetu, odpowiednie działania, takie jak kampanie informacyjne i uświadamiające, programy badawcze i edukacyjne, w tym promowanie alfabetyzmu cyfrowego i umiejętności cyfrowych, a w stosownych przypadkach we współpracy ze stosownymi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i innymi podmiotami, takimi jak sektor prywatny, w celu podnoszenia świadomości i ograniczenia ryzyka, aby ludzie – a w szczególności dzieci i osoby z niepełnosprawnościami – nie stali się ofiarami handlu ludźmi.

Artykuł 18a

Przestępstwa dotyczące korzystania z usług świadczonych przez ofiary handlu ludźmi

1. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia, aby umyślne korzystanie z usług świadczonych przez ofiarę przestępstwa, o którym mowa w art. 2, stanowiło przestępstwo, jeżeli ofiara jest wyzyskiwana w celu świadczenia takich usług, a usługobiorca wie, że osoba świadcząca usługę jest ofiarą przestępstwa, o którym mowa w art. 2.

2. Państwa członkowskie podejmują środki niezbędne do zapewnienia, aby przestępstwo określone zgodnie z ust. 1 podlegało skutecznym, proporcjonalnym i odstraszającym karom.

Artykuł 18b

Szkolenia

1. Państwa członkowskie promują lub oferują regularne i specjalistyczne szkolenia dla specjalistów, którzy mogą mieć kontakt z ofiarami lub potencjalnymi ofiarami handlu ludźmi, w tym funkcjonariuszy policji pierwszej linii kontroli, pracowników sądów, służb pomocy i wsparcia, inspektorów pracy, służb socjalnych i pracowników służby zdrowia, aby umożliwić im zapobieganie handlowi ludźmi i zwalczanie tego procederu oraz zapobieganie wtórnej wiktymizacji, a także aby umożliwić im wykrywanie i identyfikację ofiar oraz udzielanie im pomocy, wsparcia i ochrony. Takie szkolenie musi być oparte na prawach człowieka, w jego centrum uwagi muszą stać ofiary oraz musi ono uwzględniać aspekt płci, potrzeby osób z niepełnosprawnościami i dzieci.

2. Bez uszczerbku dla niezależności sądów i różnic w organizacji wymiarów sprawiedliwości w Unii państwa członkowskie wspierają zarówno ogólne, jak i specjalistyczne szkolenia dla sędziów i prokuratorów uczestniczących w postępowaniach karnych, aby umożliwić im zapobieganie handlowi ludźmi i zwalczanie tego procederu oraz zapobieganie wtórnej wiktymizacji, a także aby umożliwić im wykrywanie i identyfikację ofiar oraz udzielanie im pomocy, wsparcia i ochrony. Takie szkolenie musi być oparte na prawach człowieka, w jego centrum uwagi muszą stać ofiary oraz musi ono uwzględniać aspekt płci, potrzeby osób z niepełnosprawnościami i dzieci.

Artykuł 19

Krajowi koordynatorzy ds. zwalczania handlu ludźmi lub równoważne mechanizmy i niezależne organy

1. Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki w celu ustanowienia krajowych koordynatorów ds. zwalczania handlu ludźmi lub równoważnych mechanizmów oraz zapewnienia im odpowiednich zasobów niezbędnych do tego, aby skutecznie wypełniali swoje funkcje. Krajowi koordynatorzy ds. zwalczania handlu ludźmi lub równoważne mechanizmy współpracują z odpowiednimi organami i agencjami na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym, szczególnie z organami ścigania, z mechanizmami ukierunkowanej pomocy i odpowiednimi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego działającymi w tym obszarze.

2. Zadania krajowych koordynatorów ds. zwalczania handlu ludźmi lub równoważnych mechanizmów obejmują przeprowadzanie oceny tendencji dotyczących handlu ludźmi, dokonywanie pomiarów rezultatów działań służących zwalczaniu tego procederu, w tym gromadzenie danych statystycznych w ścisłej współpracy z odpowiednimi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego działającymi w tym obszarze oraz sprawozdawczość.

Zadania krajowych koordynatorów ds. zwalczania handlu ludźmi lub równoważnych mechanizmów mogą również obejmować:

a) ustanawianie planów reagowania kryzysowego w celu zapobiegania wystąpieniu zagrożenia handlem ludźmi w przypadku poważnych sytuacji kryzysowych;

b) promowanie, koordynowanie i, w stosownych przypadkach, finansowanie programów zwalczania handlu ludźmi.

3. Państwa członkowskie mogą również ustanowić niezależne organy, których rolą może być monitorowanie wdrażania i wpływu działań służących zwalczaniu handlu ludźmi, składanie sprawozdań w sprawach wymagających szczególnej uwagi właściwych organów krajowych oraz przeprowadzanie ocen podstawowych przyczyn i tendencji dotyczących handlu ludźmi. W przypadku ustanowienia takiego niezależnego organu państwa członkowskie mogą powierzyć mu jedno lub więcej zadań, o których mowa w ust. 2.

Artykuł 19a

Gromadzenie danych i dane statystyczne

1. Państwa członkowskie zapewniają istnienie systemu umożliwiającego rejestrowanie, tworzenie i dostarczanie zanonimizowanych danych statystycznych, pozwalającego na monitorowanie skuteczności ich systemów walki z przestępstwami, o których mowa w niniejszej dyrektywie.

2. Dane statystyczne, o których mowa w ust. 1, obejmują co najmniej dostępne na poziomie centralnym dane dotyczące:

a) liczby zarejestrowanych zidentyfikowanych i domniemanych ofiar przestępstw, o których mowa w art. 2, z podziałem na organizacje rejestrujące, płeć, grupy wiekowe (dziecko/dorosły), obywatelstwo i formę wyzysku, zgodnie z przepisami i praktykami krajowymi;

b) liczby osób podejrzanych o popełnienie przestępstw, o których mowa w art. 2, z podziałem na płeć, grupy wiekowe (dziecko/dorosły), obywatelstwo i formę wyzysku;

c) liczby osób ściganych za popełnienie przestępstw, o których mowa w art. 2, z podziałem na płeć, grupy wiekowe (dziecko/dorosły), obywatelstwo, formę wyzysku, charakter ostatecznej decyzji o ściganiu;

d) liczby decyzji o ściganiu (tj. postawienie zarzutów dotyczących przestępstw, o których mowa w art. 2, postawienie zarzutów dotyczących innych przestępstw, decyzja o odmowie postawienia zarzutów, inne);

e) liczby osób skazanych za przestępstwa, o których mowa w art. 2, z podziałem na płeć, grupy wiekowe (dziecko/dorosły) i obywatelstwo;

f) liczby wyroków sądowych (tj. uniewinniających, skazujących, innych) dotyczących przestępstw, o których mowa w art. 2;

g) liczby osób podejrzanych, ściganych i skazanych za przestępstwa, o których mowa w art. 18a ust. 1, z podziałem na płeć i grupy wiekowe (dziecko/dorosły).

3. Państwa członkowskie przekazują Komisji co roku, zasadniczo do dnia 30 września, a jeśli nie jest to możliwe, najpóźniej do dnia 31 grudnia, dane statystyczne, o których mowa w ust. 2, dotyczące poprzedniego roku.

Artykuł 19b

Krajowy plan działania w zakresie zwalczania handlu ludźmi

1. Do dnia 15 lipca 2028 r. państwa członkowskie przyjmują krajowe plany działania w zakresie zwalczania handlu ludźmi, opracowane i wdrożone w porozumieniu z krajowymi koordynatorami ds. zwalczania handlu ludźmi lub z równoważnymi mechanizmami, o których mowa w art. 19, z niezależnymi organami i z odpowiednimi zainteresowanymi stronami działającymi w obszarze zapobiegania handlowi ludźmi i zwalczania tego procederu. Państwa członkowskie zapewniają, aby krajowe plany działania w zakresie zwalczania handlu ludźmi były poddawane regularnemu przeglądowi i regularnie aktualizowane przynajmniej co pięć lat.

2. Krajowe plany działania w zakresie zwalczania handlu ludźmi mogą obejmować następujące elementy:

a) cele, priorytety i środki służące rozwiązaniu problemu handlu ludźmi w odniesieniu do wszelkich form wyzysku, w tym szczególne środki na rzecz dzieci będących ofiarami handlu ludźmi;

b) środki zapobiegawcze, takie jak edukacja, kampanie uświadamiające i szkolenia oraz, w stosownych przypadkach, środki zapobiegawcze w ramach reagowania kryzysowego na zagrożenia związane z handlem ludźmi spowodowane kryzysami humanitarnymi;

c) środki mające na celu wzmocnienie walki z handlem ludźmi, w tym usprawnienie postępowań przygotowawczych i ścigania przypadków handlu ludźmi oraz współpracy transgranicznej;

d) środki mające na celu wzmocnienie wczesnej identyfikacji ofiar handlu ludźmi oraz udzielania im pomocy, wsparcia i ochrony;

e) procedury regularnego monitorowania i oceny realizacji krajowych planów działania w zakresie zwalczania handlu ludźmi.

3. Państwa członkowskie przekazują Komisji swoje krajowe plany działania w zakresie zwalczania handlu ludźmi i wszelkie aktualizacje tych planów w terminie trzech miesięcy od ich przyjęcia.

4. Krajowe plany działania w zakresie zwalczania handlu ludźmi są publicznie dostępne.

Artykuł 20

Koordynacja strategii Unii w dziedzinie zwalczania handlu ludźmi

1. W celu przyczynienia się do skoordynowanej i spójnej strategii Unii w dziedzinie zwalczania handlu ludźmi, państwa członkowskie ułatwiają wykonywanie zadań należących do koordynatora UE ds. zwalczania handlu ludźmi. W szczególności państwa członkowskie przekazują koordynatorowi UE ds. zwalczania handlu ludźmi przynajmniej informacje, o których mowa w art. 19.

2. W celu zapewnienia spójnego i kompleksowego podejścia koordynator UE ds. zwalczania handlu ludźmi zapewnia koordynację z krajowymi koordynatorami ds. zwalczania handlu ludźmi lub równoważnymi mechanizmami, niezależnymi organami, agencjami Unii i odpowiednimi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego działającymi w tym obszarze, w tym do celów przygotowania wkładu koordynatora UE ds. zwalczania handlu ludźmi w sporządzane co dwa lata przez Komisję sprawozdania z postępów w zwalczaniu handlu ludźmi.

Artykuł 21

Zastąpienie decyzji ramowej 2002/629/WSiSW

Decyzja ramowa 2002/629/WSiSW w sprawie zwalczania handlu ludźmi zostaje niniejszym zastąpiona w państwach członkowskich uczestniczących w przyjęciu niniejszej dyrektywy, bez uszczerbku dla zobowiązań państw członkowskich dotyczących terminu transpozycji tej decyzji ramowej do prawa krajowego.

W przypadku państw członkowskich uczestniczących w przyjęciu niniejszej dyrektywy odesłania do decyzji ramowej 2002/629/WSiSW traktuje się jako odesłania do niniejszej dyrektywy.

Artykuł 22

Transpozycja

1. Państwa członkowskie wprowadzą w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy w terminie do dnia 6 kwietnia 2013 r.

2. Państwa członkowskie przekazują Komisji tekst przepisów dokonujących transpozycji do prawa krajowego zobowiązań nałożonych na te państwa na mocy niniejszej dyrektywy.

3. Przepisy przyjęte przez państwa członkowskie zawierają odniesienie do niniejszej dyrektywy lub odniesienie takie towarzyszy ich urzędowej publikacji. Metody dokonania takiego odniesienia określane są przez państwa członkowskie.

Artykuł 23

Sprawozdawczość

1. W terminie do dnia 6 kwietnia 2015 r. Komisja przedłoży Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie oceniające, w jakim stopniu państwa członkowskie podjęły środki niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy, w tym opis działań podjętych na mocy art. 18 ust. 4; sprawozdaniu w razie potrzeby towarzyszą wnioski ustawodawcze.

2. W terminie do dnia 6 kwietnia 2016 r. Komisja przedłoży Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie oceniające wpływ, jaki mają istniejące przepisy krajowe penalizujące korzystanie z usług stanowiących formę wyzysku ofiar handlu ludźmi na zapobieganie handlowi ludźmi; do sprawozdania dołączone zostaną w razie potrzeby wnioski ustawodawcze.

3. W terminie do dnia 15 lipca 2030 r. Komisja przedłoży Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie oceniające, w jakim stopniu państwa członkowskie podjęły środki niezbędne do zapewnienia zgodności z niniejszą dyrektywą, a także oceniające wpływ tych środków.

Artykuł 24

Wejście w życie

Niniejsza dyrektywa wchodzi w życie w dniu jej opublikowania w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Artykuł 25

Adresaci

Niniejsza dyrektywa skierowana jest do państw członkowskich zgodnie z Traktatami.

(

1

)

Dz.U. L 300 z 11.11.2008, s. 42.

(

2

) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustanawiająca normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępująca decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW (Dz.U. L 315 z 14.11.2012, s. 57).

(

3

) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1347 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako osób korzystających z ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony, zmieniające dyrektywę Rady 2003/109/WE oraz uchylające dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE (Dz.U. L, 2024/1347, 22.5.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2024/1347/oj).

(

4

) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1348 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ustanowienia wspólnej procedury ubiegania się o ochronę międzynarodową w Unii i uchylenia dyrektywy 2013/32/UE (Dz.U. L, 2024/1348, 22.5.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2024/1348/oj).