Dyrektywa Rady (UE) 2024/1499 z dnia 7 maja 2024 r. w sprawie norm dotyczących funkcjonowania organów ds. równości w obszarze równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne, równego traktowania osób w dziedzinie zatrudnienia i pracy bez względu na wyznawaną religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną, równego traktowania kobiet i mężczyzn w sprawach zabezpieczenia społecznego oraz w zakresie dostępu do towarów i usług oraz dostarczania towarów i usług, oraz w sprawie zmiany dyrektyw 2000/43/WE i 2004/113/WE

Artykuł 1

Cel, przedmiot i zakres stosowania

1. W niniejszej dyrektywie ustanawia się minimalne wymogi dla funkcjonowania organów ds. równości, aby zwiększyć ich skuteczność i zagwarantować ich niezależność w celu wzmocnienia stosowania zasady równego traktowania wynikającej z dyrektyw 79/7/EWG, 2000/43/WE, 2000/78/WE i 2004/113/WE.

2. Obowiązki nałożone na państwa członkowskie oraz zadania powierzone organom ds. równości na podstawie niniejszej dyrektywy obejmują prawa i obowiązki wynikające z dyrektyw 79/7/EWG, 2000/43/WE, 2000/78/WE i 2004/113/WE.

Artykuł 2

Wyznaczenie organów ds. równości

1. Państwa członkowskie wyznaczają organ lub organy (zwane dalej „organami ds. równości”), które mają wykonywać kompetencje określone w niniejszej dyrektywie.

2. Niniejsza dyrektywa pozostaje bez uszczerbku dla kompetencji inspektoratów pracy, innych organów odpowiedzialnych za egzekwowanie przepisów oraz praw i prerogatyw partnerów społecznych zgodnie z przepisami krajowymi i praktyką krajową, w tym w odniesieniu do układów zbiorowych, oraz reprezentacji i obrony w postępowaniu sądowym.

Artykuł 3

Niezależność

1. Państwa członkowskie podejmują działania zapewniające, aby organy ds. równości były niezależne i wolne od zewnętrznych wpływów oraz nie zwracały się o instrukcje ani ich nie przyjmowały od rządu ani innego podmiotu publicznego lub prywatnego przy wypełnianiu swoich zadań i wykonywaniu kompetencji. Zgodnie z celami niniejszej dyrektywy i w granicach mających zastosowanie ram prawnych organy ds. równości muszą być w stanie zarządzać swoimi zasobami finansowymi i innymi zasobami oraz przyjmować decyzje w odniesieniu do ich struktury wewnętrznej, rozliczalności, personelu i spraw organizacyjnych.

2. Państwa członkowskie zapewniają przejrzyste procedury dotyczące wyboru, powoływania, odwoływania oraz potencjalnych konfliktów interesów pracowników organów ds. równości zajmujących stanowiska decyzyjne lub kierownicze oraz, w stosownych przypadkach, członków organów zarządzających, aby zagwarantować ich kompetencje i niezależność.

3. Państwa członkowskie zapewniają, aby organy ds. równości posiadały strukturę wewnętrzną gwarantującą niezależne, a w stosownych przypadkach bezstronne, wykonywanie ich kompetencji.

4. Państwa członkowskie zapewniają, aby struktura wewnętrzna organów realizujących wiele zadań gwarantowała skuteczne wykonywanie ich zadań w dziedzinie równości.

Artykuł 4

Zasoby

Państwa członkowskie zgodnie ze swoimi krajowymi procedurami budżetowymi zapewniają, aby każdy organ ds. równości był wyposażony w zasoby kadrowe, techniczne i finansowe niezbędne do skutecznego wypełniania wszystkich swoich zadań i wykonywania wszystkich swoich kompetencji, w odniesieniu do dyskryminacji ze względów określonych w dyrektywach 79/7/EWG, 2000/43/WE, 2000/78/WE i 2004/113/WE oraz w dziedzinach objętych zakresem tych dyrektyw, również w przypadkach, gdy organy ds. równości stanowią część organów realizujących wiele zadań.

Artykuł 5

Działania zwiększające świadomość, prewencyjne i promujące

1. Państwa członkowskie przyjmują odpowiednie środki, takie jak strategie, na rzecz zwiększenia świadomości wśród ogółu społeczeństwa na ich terytorium, ze szczególnym uwzględnieniem osób i grup zagrożonych dyskryminacją, na temat praw wynikających z dyrektyw 79/7/EWG, 2000/43/WE, 2000/78/WE i 2004/113/WE oraz na temat istnienia organów ds. równości i oferowanych przez nie usług.

2. Państwa członkowskie zapewniają, aby organy ds. równości były uprawnione do prowadzenia działań mających na celu zapobieganie dyskryminacji i propagowanie równego traktowania, wynikających z dyrektyw 79/7/EWG, 2000/43/WE, 2000/78/WE i 2004/113/WE. Takie działania mogą między innymi obejmować promowanie pozytywnego działania i upowszechnianie aspektów równości wśród podmiotów publicznych i prywatnych, zapewnianie im stosownych szkoleń, doradztwa i wsparcia uczestnictwo w debatach publicznych, komunikowanie się z odpowiednimi stronami, w tym partnerami społecznymi, oraz promowanie wymiany dobrych praktyk.

Prowadząc takie działania, organy ds. równości mogą uwzględniać szczególne przypadki niekorzystnych sytuacji będących skutkiem dyskryminacji krzyżowej rozumianej jako dyskryminacja ze względu na kilka cech chronionych na mocy dyrektyw 79/7/EWG, 2000/43/WE, 2000/78/WE lub 2004/113/WE.

3. Państwa członkowskie i organy ds. równości uwzględniają odpowiednie dla każdej z grup docelowych narzędzia i formaty komunikacji. Zwracają przy tym szczególną uwagę na grupy, dla których dostęp do informacji może być utrudniony, na przykład z powodu ich niskiego statusu ekonomicznego, wieku, niepełnosprawności, poziomu umiejętności czytania i pisania, narodowości lub statusu pobytowego, czy też z powodu braku dostępu do narzędzi internetowych.

Artykuł 6

Pomoc ofiarom

1. Państwa członkowskie zapewniają, aby organy ds. równości mogły udzielać pomocy ofiarom zgodnie z ust. 2–4.

Na potrzeby niniejszej dyrektywy „ofiary” oznaczają wszelkie osoby, które uważają, że doświadczyły dyskryminacji w rozumieniu art. 4 dyrektywy 79/7/EWG, art. 2 dyrektywy 2000/43/WE, art. 2 dyrektywy 2000/78/WE lub art. 4 dyrektywy 2004/113/WE.

2. Organy ds. równości mają możliwość przyjmowania skarg w sprawie dyskryminacji.

3. Organy ds. równości udzielają pomocy ofiarom, początkowo informując je o:

a) przepisach prawnych, w tym udzielają porad dotyczących konkretnej sytuacji;

b) usługach oferowanych przez organ ds. równości i powiązanych aspektach proceduralnych;

c) dostępnych środkach prawnych, w tym możliwości skierowania sprawy do sądu;

d) mających zastosowanie zasadach poufności i ochronie danych osobowych; oraz

e) możliwości uzyskania wsparcia psychologicznego lub innych rodzajów odpowiedniego wsparcia od innych podmiotów lub organizacji.

4. Organy ds. równości informują skarżących, w odpowiednim czasie, o tym, czy skarga jest odrzucona czy też istnieją podstawy do podjęcia działania w danej sprawie.

Artykuł 7

Alternatywne metody rozstrzygania sporów

Organy ds. równości mogą oferować stronom możliwość skorzystania z alternatywnych metod rozstrzygnięcia ich sporu. Postępowanie takie może być prowadzone przez sam organ ds. równości lub inny właściwy podmiot zgodnie z prawem krajowym i praktyką krajową, przy czym w tym drugim przypadku organ ds. równości może przekazać temu podmiotowi swoje uwagi. Takie alternatywne rozstrzyganie sporów może przybierać różne formy, takie jak mediacje lub postępowanie pojednawcze, zgodnie z prawem krajowym i praktyką krajową. Brak rozstrzygnięcia nie odbiera stronom prawa do skorzystania z prawa do wszczęcia postępowania sądowego. Państwa członkowskie zapewniają wystarczający termin przedawnienia, aby zagwarantować stronom sporu dostęp do sądu, w tym poprzez zawieszenie okresu przedawnienia na czas, gdy strony uczestniczą w procedurze alternatywnego rozstrzygnięcia sporu.

Artykuł 8

Postępowania wyjaśniające

1. Państwa członkowskie zapewniają, aby organy ds. równości były uprawnione do prowadzenia postępowań wyjaśniających dotyczących stwierdzenia, czy miało miejsce naruszenie zasady równego traktowania określonej w dyrektywach 79/7/EWG, 2000/43/WE, 2000/78/WE i 2004/113/WE.

2. Państwa członkowskie określają przepisy dotyczące prowadzenia postępowań wyjaśniających umożliwiające organom ds. równości ustalenie stanu faktycznego. W szczególności ramy te zapewniają organom ds. równości skuteczne prawo dostępu do informacji i dokumentów niezbędnych do stwierdzenia, czy doszło do dyskryminacji. Przepisy te zapewniają także odpowiednie mechanizmy umożliwiające organom ds. równości współpracę z odpowiednimi organami publicznymi w tym celu.

3. Państwa członkowskie mogą również powierzyć innemu właściwemu podmiotowi, zgodnie z prawem krajowym i praktyką krajową, uprawnienia, o których mowa w ust. 1 i 2. Po zakończeniu przez taki właściwy podmiot postępowania wyjaśniającego, na wniosek organu ds. równości przekazuje mu informacje na temat wyników tego postępowania.

4. Państwa członkowskie mogą przewidzieć, aby nie wszczynano ani nie kontynuowano postępowań wyjaśniających na podstawie art. 8 ust. 2 i art. 9 w przypadku, gdy w danej sprawie toczy się postępowanie sądowe.

Artykuł 9

Opinie i decyzje

1. Państwa członkowskie zapewniają, aby organy ds. równości były uprawnione do przedstawiania i dokumentowania swojej oceny sprawy, w tym ustalenia stanu faktycznego oraz zawierającego uzasadnienie stwierdzenia, czy doszło do dyskryminacji. Państwa członkowskie określają, czy takie stwierdzenie ma formę niewiążącej opinii czy też wiążącej decyzji.

2. W stosownych przypadkach zarówno niewiążące opinie, jak i wiążące decyzje wskazują konkretne środki mające na celu usunięcie stwierdzonego naruszenia zasady równego traktowania oraz zapobiegnięcie dalszemu występowaniu takich naruszeń. Państwa członkowskie ustanawiają odpowiednie mechanizmy dotyczące działań następczych w związku z niewiążącymi opiniami, takie jak obowiązki w zakresie informacji zwrotnych, oraz mechanizmy egzekwowania wiążących decyzji.

3. Organy ds. równości publikują co najmniej streszczenie tych swoich opinii i decyzji, które uważają za szczególnie istotne.

Artykuł 10

Spory

1. Państwa członkowskie zapewniają organom ds. równości prawo do działania w postępowaniach sądowych w sprawach cywilnych i administracyjnych dotyczących wdrażania zasady równego traktowania ustanowionej w dyrektywach 79/7/EWG, 2000/43/WE, 2000/78/WE i 2004/113/WE, jak określono w ust. 2–4 niniejszego artykułu, zgodnie z przepisami krajowymi i praktyką krajową dotyczącymi dopuszczalności działania w postępowaniach sądowych, w tym przepisami dotyczącymi wymogu uzyskania zgody ofiary.

2. Prawo organu ds. równości do działania w postępowaniach sądowych obejmuje prawo do przedstawienia sądowi uwag, zgodnie z prawem krajowym i praktyką krajową.

3. Prawo organu ds. równości do działania w postępowaniach sądowych obejmuje również co najmniej jedno z poniższych:

a) prawo do wszczęcia postępowania sądowego w imieniu jednej lub większej liczby ofiar;

b) prawo do uczestnictwa w postępowaniu sądowym na rzecz jednej lub większej liczby ofiar; lub

c) prawo do wszczęcia postępowania sądowego we własnym imieniu w celu ochrony interesu publicznego.

4. Prawo organu ds. równości do działania w postępowaniach sądowych obejmuje prawo do występowania jako strona w postępowaniach dotyczących wykonania lub kontroli sądowej wiążących decyzji, w przypadku gdy organy ds. równości są uprawnione do wydawania takich decyzji zgodnie z art. 9 ust. 1.

Artykuł 11

Gwarancje proceduralne

Państwa członkowskie zapewniają, aby w postępowaniach, o których mowa w art. 6–10, chronione było prawo do obrony przysługujące osobom fizycznym i prawnym, których dotyczy postępowanie. Wiążące decyzje, o których mowa w art. 9, podlegają kontroli sądowej zgodnie z prawem krajowym.

Artykuł 12

Równy dostęp

1. Państwa członkowskie gwarantują wszystkim równy dostęp do usług i publikacji organów ds. równości.

2. Organy ds. równości gwarantują wyeliminowanie barier utrudniających składanie skarg, na przykład poprzez umożliwienie ich składania w formie ustnej, pisemnej lub online.

3. Państwa członkowskie zapewniają, aby organy ds. równości świadczyły bezpłatne usługi skarżącym na terytorium całego kraju, w tym na obszarach wiejskich i w regionach oddalonych.

Artykuł 13

Dostępność i racjonalne usprawnienia dla osób z niepełnosprawnościami

Państwa członkowskie zapewniają dostępność i racjonalne usprawnienia dla osób z niepełnosprawnościami, aby zagwarantować im równy dostęp do wszystkich usług i działań organów ds. równości, w tym pomocy dla ofiar, rozpatrywania skarg, alternatywnych metod rozstrzygania sporów, informacji i publikacji, a także działań prewencyjnych, promocyjnych i zwiększających świadomość.

Artykuł 14

Współpraca

Państwa członkowskie zapewniają, aby organy ds. równości posiadały odpowiednie mechanizmy współpracy, w obszarach swoich kompetencji, z innymi organami ds. równości w tym samym państwie członkowskim oraz z odpowiednimi podmiotami publicznymi i prywatnymi, w tym inspektoratami pracy, partnerami społecznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym, a także w innych państwach członkowskich, oraz na poziomie unijnym i międzynarodowym.

Artykuł 15

Konsultacje

Państwa członkowskie ustanawiają procedury zapewniające, aby rząd i odpowiednie organy publiczne konsultowały z organami ds. równości przepisy, politykę, procedury i programy związane z prawami i obowiązkami wynikającymi z dyrektyw 79/7/EWG, 2000/43/WE, 2000/78/WE i 2004/113/WE.

Państwa członkowskie zapewniają, aby organy ds. równości miały prawo do wydawania i publikowania zaleceń w tych sprawach oraz do żądania podjęcia działań następczych w stosunku do takich zaleceń.

Artykuł 16

Gromadzenie danych i dostęp do danych dotyczących równouprawnienia

1. Państwa członkowskie zapewniają, aby organy ds. równości gromadziły dane na temat swojej działalności w celu sporządzania sprawozdań, o których mowa w art. 17 lit. b) oraz c).

Gromadzone przez organy ds. równości dane są dezagregowane według powodów i dziedzin objętych dyrektywami 79/7/EWG, 2000/43/WE, 2000/78/WE i 2004/113/WE oraz zgodnie ze wskaźnikami, o których mowa w art. 18 niniejszej dyrektywy. Gromadzone dane osobowe są anonimizowane, a jeżeli nie jest to możliwe – pseudonimizowane.

2. Państwa członkowskie zapewniają, aby organy ds. równości miały możliwość przeprowadzania niezależnych badań dotyczących dyskryminacji.

3. Państwa członkowskie zapewniają, aby organy ds. równości miały dostęp do danych statystycznych dotyczących praw i obowiązków wynikających z dyrektyw 79/7/EWG, 2000/43/WE, 2000/78/WE i 2004/113/WE, zgodnie z prawem krajowym, jeżeli organy ds. równości uznają takie dane statystyczne za niezbędne do przeprowadzenia ogólnej oceny sytuacji w zakresie dyskryminacji w danym państwie członkowskim oraz do sporządzania sprawozdań, o których mowa w art. 17 lit. c) niniejszej dyrektywy.

4. Państwa członkowskie pozwalają organom ds. równości na kierowanie do podmiotów publicznych i prywatnych, w tym organów publicznych, partnerów społecznych, przedsiębiorstw i organizacji społeczeństwa obywatelskiego, zaleceń dotyczących danych statystycznych, jakie mają być gromadzone w odniesieniu do praw i obowiązków wynikających z dyrektyw 79/7/EWG, 2000/43/WE, 2000/78/WE i 2004/113/WE. Państwa członkowskie mogą pozwalać także organom ds. równości na odgrywanie roli koordynatora w zakresie gromadzenia danych dotyczących równouprawnienia.

Artykuł 17

Sprawozdania i planowanie strategiczne

Państwa członkowskie zapewniają, aby organy ds. równości:

a) przyjęły program prac określający priorytety i przyszłe działania;

b) sporządzały i podawały do publicznej wiadomości roczne sprawozdanie z działalności, obejmujące budżet roczny oraz sprawozdawczość kadrową i finansową; oraz

c) publikowały przynajmniej raz na cztery lata co najmniej jedno sprawozdanie zawierające zalecenia dotyczące sytuacji w zakresie równego traktowania i dyskryminacji, w tym możliwych problemów strukturalnych, w danym państwie członkowskim.

Artykuł 18

Monitorowanie i sprawozdawczość

1. Do dnia 19 czerwca 2026 r. Komisja w drodze aktu wykonawczego określi wykaz wspólnych wskaźników dotyczących funkcjonowania organów ds. równości wyznaczonych na mocy niniejszej dyrektywy. Podczas opracowywania wskaźników Komisja może zasięgnąć porady Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Europejskiego Instytutu ds. Równości Kobiet i Mężczyzn oraz sieci organów ds. równości na szczeblu Unii. Wskaźniki te obejmują zasoby ludzkie, techniczne i finansowe, niezależność, dostępność i skuteczność organów ds. równości, jak również rozwój ich kompetencji, uprawnień lub struktury, w sposób zapewniający porównywalność, obiektywność i wiarygodność danych gromadzonych na poziomie krajowym. Wskaźniki te nie służą do tworzenia rankingów ani wydawania konkretnych zaleceń dla poszczególnych państw członkowskich.

Ten akt wykonawczy przyjmuje się zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 22 ust. 2.

2. Do dnia 19 czerwca 2031 r., a następnie co pięć lat, państwa członkowskie przekazują Komisji wszystkie odpowiednie informacje dotyczące stosowania niniejszej dyrektywy. Informacje takie obejmują co najmniej dane dotyczące funkcjonowania organów ds. równości i uwzględniają sprawozdania sporządzane przez organy ds. równości na podstawie art. 17 lit. b) i c).

3. Komisja sporządza sprawozdanie dotyczące stosowania i praktycznych skutków niniejszej dyrektywy na podstawie informacji, o których mowa w ust. 2, oraz odpowiednich dodatkowych danych gromadzonych na poziomie krajowym i unijnym w szczególności danych pochodzących od organów ds. równości, sieci organów ds. równości na poziomie Unii, takich jak EQUINET, organizacji społeczeństwa obywatelskiego i innych zainteresowanych podmiotów, przez Agencję Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn, w szczególności od sieci organów ds. równości na poziomie Unii i od innych zainteresowanych podmiotów. Sprawozdanie to dotyczy niezależnego funkcjonowania i skuteczności organów ds. równości w państwach członkowskich i jest sporządzane na podstawie wskaźników określonych zgodnie z ust. 1.

Artykuł 19

Dialog o funkcjonowaniu organów ds. równości

1. W ramach procesu monitorowania i sprawozdawczości na mocy art. 18 i aby wzmocnić dialog między unijnymi instytucjami oraz zapewnić większą przejrzystość, Parlament Europejski może co roku zwracać się do Komisji o przeprowadzenie dyskusji na temat kwestii, o których mowa w tym artykule, dotyczących funkcjonowania organów ds. równości wyznaczonych na mocy niniejszej dyrektywy.

2. Parlament Europejski może wyrażać swoje poglądy, wydając rezolucje na temat kwestii, o których mowa w art. 18.

3. Komisja uwzględnia w stosownych przypadkach kwestie wynikające z poglądów wyrażonych w ramach dialogu, który odbywa się na podstawie niniejszego artykułu, w tym rezolucje Parlamentu Europejskiego na temat kwestii, o których mowa w art. 18, także w procesie przeglądu funkcjonowania niniejszej dyrektywy.

Artykuł 20

Wymogi minimalne

1. Państwa członkowskie mogą wprowadzić lub utrzymać przepisy, które są korzystniejsze od wymogów minimalnych określonych w niniejszej dyrektywie.

2. Wdrożenie niniejszej dyrektywy w żadnym przypadku nie może być powodem obniżenia poziomu ochrony przed dyskryminacją, który jest już zapewniany przez państwo członkowskie w kwestiach objętych dyrektywami 79/7/EWG, 2000/43/WE, 2000/78/WE i 2004/113/WE.

Artykuł 21

Przetwarzanie danych osobowych

1. Państwa członkowskie zapewniają, aby organy ds. równości mogły gromadzić i przetwarzać dane osobowe tylko wówczas, gdy jest to konieczne do wykonania zadania powierzonego im na mocy niniejszej dyrektywy.

2. Państwa członkowskie zapewniają, aby w przypadku, gdy organy ds. równości przetwarzają szczególne kategorie danych osobowych, o których mowa w art. 9 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2016/679, przewidziano odpowiednie i konkretne środki zabezpieczające prawa podstawowe i interesy osób, których dane dotyczą.

Artykuł 22

Procedura komitetowa

1. Komisję wspomaga komitet. Komitet ten jest komitetem w rozumieniu rozporządzenia (UE) nr 182/2011.

2. W przypadku odesłania do niniejszego ustępu stosuje się art. 5 rozporządzenia (UE) nr 182/2011.

Artykuł 23

Zmiany dyrektyw2000/43/WE i 2004/113/WE

Uchyla się rozdział III dyrektywy 2000/43/WE oraz rozdział III dyrektywy 2004/113/WE. Odesłania do organów wspierających równe traktowanie, o których mowa w tych rozdziałach, odczytuje się jako odesłania do organów ds. równości, o których mowa w art. 2 ust. 1 niniejszej dyrektywy.

Artykuł 24

Transpozycja

1. Państwa członkowskie do dnia 19 czerwca 2026 r. wprowadzają w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy. Niezwłocznie powiadamiają o tym Komisję.

Przepisy przyjęte przez państwa członkowskie zawierają odniesienie do niniejszej dyrektywy lub odniesienie takie towarzyszy ich urzędowej publikacji. Sposób dokonywania takiego odniesienia określany jest przez państwa członkowskie.

2. Państwa członkowskie przekazują Komisji tekst podstawowych przepisów prawa krajowego przyjętych w dziedzinie objętej niniejszą dyrektywą.

Artykuł 25

Wejście w życie

Niniejsza dyrektywa wchodzi w życie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Art. 23 stosuje się od dnia 19 czerwca 2026 r.

Artykuł 26

Adresaci

Niniejsza dyrektywa skierowana jest do państw członkowskich.